Przedmiotem wynalazku jest kompozycja termoplastyczna i sposób wytwarzania kompozycji termoplastycznej.W przykladach europejskiego zgloszenia patentowego opublikowanego pod nr 0056 123 opi¬ sano otrzymywanie masy termoplastycznej zawierajacej 90% wagowych politereftalanu butylenu (PBTP) oraz 10% wagowych szczepionego kauczuku, przez zmieszanie w wytlaczarce, w tempera¬ turze 250°C, PBTP i szczepionego kauczuku otrzymanego w postaci dyspersji wodnej zawierajacej 35% wagowych wody.Z brytyjskiego opisu patentowego nr 2 118 194 znany jest slabo modyfikowany polistyren wysokoudarowy zawierajacy 20-80% wagowych polimeru winyloaromatycznego, modyfikowa¬ nego dodatkiem 5-15% wagowych nienasyconego nitrylu i ewentualnie kauczuku, i 20-80% wagowych krystalicznego poliestru, korzystnie o masie czasteczkowej 10000-60000.W przykladzie 6 wyzej wymienionego opisu patentowego opisano mieszanine 75% wagowych modyfikowanego polistyrenu (skladajacego sie z 84% wagowych styrenu, 8% wagowych akryloni¬ trylu i 8% wagowych kauczuku) i 25% wagowych politereftalanu butylenu. Mieszanina taka wykazuje udarnosc wedlug Izoda wynoszaca 49 J/m, wyraznie nizsza od udarnosci wyjsciowego modyfikowanego polistyrenu.Z francuskiego opisu patentowego nr 2 154 800, zwlaszcza z przykladu 20, znana jest miesza¬ nina 20% wagowych politereftalanu butylenu o wysokiej masie czasteczkowej, 60% wagowych terpolimeru akrylonitrylu, butadienu i styrenu, oraz 20% wagowych wzmocnienia z wlókna szklanego. Mieszanina ta wykazuje udarnosc wedlug Izoda wynoszaca 65 J/m, wyraznie nizsza od udarnosci analogicznej mieszaniny dwuskladnikowej, w której politereftalan butylenu zastapiono terpolimerem akrylonitrylu, butadienu i styrenu.Z literatury wiadomo, ze wprowadzenie 20-25% wagowych krystalicznego poliestru o wyso¬ kiej masie czasteczkowej do polimeru na podstawie styrenu, akrylonitrylu i kauczuku ma na celu zmniejszenie udarnosci kompozycji, niezaleznie od tego czy jest ona napelniona czy nie.2 146 008 Nieoczekiwanie stwierdzono, ze w przeciwienstwie do znanych wczesniej informacji, wprowa¬ dzenie krystalicznego poliestru o wysokiej masie czasteczkowej do polimeru na podstawie i lono- meru winyloaromatycznego, nienasyconego nitrylu i kauczuku pozwala na znaczne poleczenie udarnosci wedlug Izoda i dodatkowo innych wlasnosci kompozycji, jesli krystalicznym poliestrem jest politereftalan butylenu, oraz jesli pomiar na podstawie monomeru winyloaromatycznego, nitrylu i kauczuku ma scisle okreslony sklad, odmienny od skladu znanych polimerów.Ponadto, nieoczekiwanie stwierdzono, ze udarnosc wedlug Izoda i inne udarnosci takich kompozycji moga byc jeszcze polepszone przez dodanie trzeciego skladnika elastomerycznego w scisle okreslonej ilosci.Kompozycja termoplastyczna na podstawie krystalicznego poliestru i modyfikowanego poli¬ meru winyloaromatycznego wedlug wynalazku zawiera 50-97% wagowych co najmniej jednej fazy polimerycznej (A) skladajacej sie z co najmniej jednego terpolimeru otrzymanego przez szczepienie (a) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego i (b) co najmniej jednego nienasyconego nitrylu na (c) co najmniej jednym kauczuku, przy czym terpolimer jest rozproszony w matrycy kopolimeru zawirajacej elementy pochodzace z (d) co najmniej jednego nienasyconego nitrylu i z (e) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego, przy czym ogólny sklad fazy polimery¬ cznej (A) jest taki, ze na 100 czesci wagowych tej fazy zawiera ona 17-35 czesci nienasyconego nitrylu, 10-60 czesci kauczuku i 10-60 czesci monomeru winyloaromatycznego, i 3-50% wagowych co najmniej jednego politereftalanu butylenu (B) o wysokiej masie czasteczkowej.Monomer winyloaromatyczny (a) i monomer winyloaromatyczny (e), jednakowe lub rózne, korzystnie dobrane sa sposród styrenu i jego pochodnych, takichjak cr-metylostyren, winylotoluen i winylonaftalen. Nienasycony nitryl (b) i nienasycony nitryl (d), jednakowe lub rózne, stanowia korzystnie akrylonitryl. Kauczuk (c) korzystnie dobiera sie sposród polibutadienu, poliizopro- penu, kopolimerów butadien/izopren, elastomerów etylen-propylen i etylen-propylen-dien. Masa czasteczkowa politereftalanu butylenu wynosi korzystnie 15000-150000.Kompozycja termoplastyczna wedlug wynalazku moze zawierac ponadto co najmniej jeden elastomer (C) w ilosci do 25 czesci wagowych, korzystnie 3-20 czesci wagowych, na 100 czesci mieszaniny (A) + (B). Korzystnie elastomer (C) moze byc dobrany sposród kopolimerów etyle¬ n/octan winylu zawierajacych 30-80% wagowych octanu i 20-70% wagowych etylenu, otrzymy¬ wanych zazwyczaj przez polimeryzacje emulsyjna, kopolimerów butadien/akrylonitryl zawieraja¬ cych np. 60-85% wagowych butadienu i 15-40% wagowych akrylonitrylu, elastomerów akry¬ lowych, zwlaszcza takich jak kopolimery styren/akrylan butylu/metakrylan metylu i kopolimery styrenu /butadien/metakrylan metylu, kopolimerów poliestru nasyconego i polialkoholu, zwla¬ szcza takich jak kopolimery sekwencyjne politereftalenu butylenu i glikolu policzterometylowego.Kompozycja termoplastyczna wedlug wynalazku moze ponadto zawierac co najmniej jeden srodek smarny, korzystnie w ilosci do 4 czesci wagowych na 100 czesci wagowych mieszaniny (A) + (B) lub mieszaniny (A) + (B) + (C). Srodek taki moze byc zwlaszcza dobrany sposród soli kwasów karboksylowych metali z grup IA, IIA, i IIB ukladu okresowego, zwlaszcza stearynianów wapnia, cynku, litu i magnezu, wosków z utlenionych polietylenów, estrów kwasów tluszczowych takich jak estry z gliceryna i N,N'-etyleno-bis-stearamiodu.Kompozycja termoplastyczna wedlug wynalazku moze ponadto zawierac co najmniej jeden srodek do nadawania ognioodpornosci. Do tego celu korzystnie dobiera sie uklad dogodny dla nadania ognioodpornosci glównemu skladnikowi kompozycji, tzn. fazie (A). Uklad taki zawiera zazwyczaj co najmniej jeden chlorozwiazek i co najmniej jeden tlenek metalu. Chlorozwiazek, którym moze byc zwlaszcza bromowany dwufenyloeter lub trójbromofenoksyetan, stosuje sie korzystnie w ilosci do 50 czesci wagowych na 100 czesci wagowych fazy (A). Tlenek metalu, którym moze byc zwlaszcza tlenek antymonu Sb203, stosuje sie korzystnie w ilosci do 30 czesci wagowych na 100 czesci wagowych fazy (A).Sposób wytwarzania nowej kompozycji polega na tym, ze faze (A) i politereftalan butylenu (B) oraz ewentualnie inne skladniki, takie jak elastomer (C), srodek smarny, srodek do nadawania ognioodpornosci , miesza sie w temperaturze wyzszej od temperatury topnienia politereftalanu butylenu (B), w czasie wystarczajacym dla uzyskania jednorodnej kompozycji. Mieszanie korzystnie prowadzi sie w temperaturze 223-260°C, w ciagu 1-4 minut. Proces wedlug wynalazku146 008 3 mozna prowadzic w dowolnym urzadzeniu dostosowanym do mieszania takich polimerówjak (A) i (B), np. w zagniatarce lub w mieszarce zamknietej.Kompozycjawedlug wynalazku ma znaczenie lepsze wlasnosci niz kompizycje znane do chwili obecnej, a zwlaszcza lepsza udarnosc wedlug Izoda (mierzona wedlug normy ISO-R-180, odpowia¬ dajacej ASTM-D 256), wyzsza temperature wedlug Vicata (mierzona wedlug normy ISO-R-306, odpowiadajacej ASTM-D 1525), lepsza wytrzymalosc na rozciaganie udarowe wieloosiowe (mie¬ rzona wedlug normy DIN 53 443), wyzszy wskaznik plyniecia na goraco (mierzony wedlug metody opisanej w przykladach ponizej).Kompozycja wedlug wynalazku majaca takie korzystne wlasnosci jest szczególnie interesujaca ze wzgledu na latwosc przeksztalcenia i mozliwosc wszelkich zastosowan wymagajacych równo¬ czesnie dobrych wlasnosci mechanicznych i dobrej odpornosci termicznej.Takwiec kompozycje wedlug wynalazku mozna stosowac do wytwarzania wyrobów przemys¬ lowych droga wtrysku, wytlaczania lub ksztaltowania termicznego. Za pomoca wtrysku mozna zwlaszcza otrzymac, poddajac kompozycje dzialaniu temperatury 240-275°C, takie czesci jak tablice rozdzielcze, konsole i obudowy tylnych swiatel dla pojazdów samochodowych, obudowy liczników lub projektorów, czesci do klimatyzacji, itp. Za pomoca wytlaczania mozna zwlaszcza otrzymac plyty o szerokosci do 3m i grubosci zazwyczaj 1-10mm. Plyty te przeznaczone sa do poddania ksztaltowaniu termicznemu, w temperaturze 230-250°C, dla uzyskania takich wyrobów jak obudowy i izolacje aparatów elektrycznych i elektronicznych, czesci do wylozenia wnetrza pojazdów samochodowych, itp.Wynalazek moze miec równiez zastosowanie w produkcji tak róznorodnych wyrobów jak meble, opakowania, statki i zaglówki, budynki, przyczepy, motocykle, elektryczne artykuly gos¬ podarstwa domowego, materialy biurowe, materialy informatyczne, wyposazenie do ogrodów, lodówki, materialy radiowe, wideo, fotograficzne i telewizyjne, narty, telefony, przewody i zlacza, kaski motocyklowe. Wynalazek ilustruja ponizsze przyklady.Przyklad IiII (porównawcze). W mieszarce zamknietej, o 70 obrotach/minute, w tempera¬ turze 225°C i w ciagu 2 minut sporzadzono kompozycje zawierajaca polimer (A) w proszku o nazwie Ugikral TF firmy CDF Chimie ABS, zawierajacy 15% wagowych polibutadienu, 25% wagowych akrylonitrylu, 15% wagowych styrenu i 45% wagowych alfametylostyrenu, srodek smarny o nazwie Symtewax firmy Comiel, to jest N,N-etyleno-bis-stearamid, oraz ewentualnie (przyklad II) uklad do nadawania ognioodpornosci, skladajacy sie z osmiobromodwufenyloeteru (OBDPE) i tlenku antymonu.Ilosci róznych skladników kompozycji, wyrazone w czesciach wagowych, podano w tabeli 1 ponizej.Otrzymane kompozycje poddano badaniom mierzac nastepujace wlasnosci: udarnosc wedlug Izoda, wyrazona w J/m i oznaczona w temperaturze 23°C na próbce z karbem, o wymiarach 63,5 X 12,7 X 3,2 mm, zgodnie z norma ISO-R-180, temperature wedlug Vicata, wyrazona w °C i oznaczona przy lOdaN, zgodnie z norma ISO-R-306, wskaznik plyniecia na goraco (IFC), wyra¬ zony w cm i okreslonyjako odleglosc przebyta przez material wtrysniety w temperaturze 270°C pod cisnieniem 100 MPa do mlyna spiralnego o przekroju 2 X 2,15 mm, wytrzymalosc na rozciaganie udarowe wielosieciowe (RCM), wyrazona w J i oznaczona w temperaturze 23°C, zgodnie z norma DIN 53443 i wskaznik tlenowy graniczny (IOL), wyrazony w % i okreslony zgodnie z norma ASTM-D 2863. Wyniki tych pomiarów podano w tabeli 1 ponizej.Przyklady III—XIII. W warunkach (temperatura i czas mieszania) opisanych w poprzed¬ nich przykladach sporzadzono kompozycje zawierajace oprócz polimeru (A), smaru i ewentualnie ukladu do nadawania ognioodpornosci takze politereftalan butylenu (B) o wagowo sredniej masie czasteczkowej równej okolo 80 000, o nazwie Arnite TO8200 firmy Akzo oraz ewentualnie elasto¬ mer (C), którego rodzaj jest rózny w róznych przykladach.' Elastomer w przykladach VI-IX stanowi kopolimer zawierajacy 72% wagowych butadienu i 28% wagowych akrylonitrylu. Jest to produkt o nazwie Krynac 1403 H 176 firmy Polysar. Elastomer w przykladzie X jest kopolimerem zawierajacym 70% wagowych octanu winylu i 30% wagowych etylenu. Jest to produkt o nazwie VAE 711 firmy Wacker. Elastomer w przykladzie XI jest to poli/metakrylan metylu-butadien- styren/ o nazwie Paraloid KM 522 firmy Rohm and Haas. Elastomer w przykladzie XII jest4 146 008 polimerem akrylowym o nazwie ParaloidKM 330 firmy Rohm and Haas. Elastomer w przykladzie XIII jest to poli/estro-eter/ o nazwie Hytrel 4056 firmy Du Pont de Nemours.Ilosci poszczególnych skladników, wyrazone w czesciach wagowych, oraz wyniki pomiarów wlasnosci kompozycji przedstawiono w tabeli 1.Wyniki podane w tabeli 1 wyraznie wskazuja, ze kompozycja wedlug wynalazku (przyklady III-XIII) ma znacznie lepsze wlasnosci, zwlaszcza udarnosc wedlug Izoda, niz znana kompozycja (przyklady I i II), nie zawierajaca politereftalanu butylenu i elastomeru.TabeJa 1 Przyklad nr (A) Srodek smarny OBDPE Sb203 (B) (C) Udarnosc wedlug Izoda Temperatura wedlug Vicata IFC RCM IOL 1 100 1 0 0 0 0 230 113 39 30 - 11 100 1 20 9 0 0 100 104 45 — 25 111 100 1 25,5 11.3 25 0 135 106,5 49 - 25 IV 100 1 0 0 11,1 0 330 113,8 47 36 V 100 1 0 0 25 0 335 115,8 54 40 VI 100 1 0 0 5,3 4,2 490 113,5 40 35 VII 100 1 0 0 25 11,2 720 114,8 48 35 VIII 100 1 0 0 42,8 21,4 840 117,7 49 36 IX 100 1 0 0 73,3 11,2 350 130 55 45 X 100 1 0 0 25 7,5 430 114,7 54 44 XI 100 1 0 0 25 10,1 445 116,2 51 ~ XII 100 1 0 0 25 5,1 325 116,2 54 - XIII 100 1 0 0 25 10J 375 116,2 55 - Przyklad XIV (porównawczy). W warunkach (temperatura i czas mieszania) podanych w poprzednich przykladach sporzadzono kompozycje zawierajaca 100 czesci wagowych polimeru (A) w proszku o nazwie Ugikral SN firmy Chimie ABS, zawierajacego 57% wagowych styrenu, 24% wagowych akrylonitrylu i 19% wagowych polibutadienu, oraz 3 czesci wagowe N,N'-etyleno-bis- stearamidu. Wyniki pomiarów wlasnosci tej kompozycji podano w tabeli 2 ponizej.Przyklad XV. W warunkach podanych w poprzednich przykladach sporzadzono kompo¬ zycje zawierajaca, oprócz skladników z przykladu XIV takze 11,1 czesci wagowych politereftalanu butylenu (B) stosowanego w przykladach III-XIH oraz 4,5 czesci wagowych elastomeru stosowa¬ nego w przykladach VI-IX. Wyniki pomiarów wlasnosci tej kompozycji podano w tabeli 2.Wyniki podane w tabeli 2 wskazuja, ze kompozycja wedlug wynalazku (przyklad XV) ma znacznie lepsze wlasnosci niz znana kompozycja (przyklad XIV), nie zawierajaca politereftalenu butylenu i elastomeru.Tabela 2 Przyklad nr XIV XV Udarnosc wedlug Izoda 290 335 Temperatura wedlug Vicata 98,7 100,6 IFC 63 65,5 Zastrzezenia patentowe 1. Kompozycja termoplastyczna na podstawie krystalicznego poliestru i modyfikowanego polimeru winyloaromatycznego, znamienna tym, ze zawiera 50-97% wagowych co najmniej jednej fazy polimerycznej (A) skladajacej sie z co najmniej jednego terpolimeru otrzymanego przez szczepienie (a) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego i (b) co najmniej jednego146 008 5 nienasyconego nitrylu na (c) co najmniej jednym kauczuku, przy czym terpolimer jest rozproszony w matrycy kopolimeru zawierajacej elementy pochodzace z (d) co najmniej jednego nienasyconego nitrylu i z (e) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego, zas ogólny sklad fazy polimerycznej (A) jest taki, ze na 100 czesci wagowych tej fazy zawiera ona 17-35 czesci nienasyco¬ nego nitrylu, 10-60 czesci kauczuku i 10-60 czesci monomeru winyloaromatycznego, oraz 3-50% wagowych co najmniej jednego politereftalanu butylenu (B) o wysokiej masie czasteczkowej. 2. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze jako monomer winyloaromatyczny (a) i monomer winyloaromatyczny (e), które sa jednakowe lub rózne, zawiera styren i jego pochodne, takie jak a-metylostyren, winylotoluen i winylonaftalen. 3. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze jako nienasycony nitryl (b) i nienasycony nitryl (d), które sa jednakowe lub rózne, zawiera akrylonitryl. 4. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze jako kauczuk (c) zawiera polibutadien, poliizopren, kopolimery butadien/izopren, elastomery etylen-propylen i etylen-propylen-dien. 5. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera politereftalan butylenu o masie czasteczkowej 15 000-150 000. 6. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera ponadto co najmniej jeden elastomer (c) w ilosci do 25 czesci wagowych na 100 czesci mieszaniny (A) + (B). 7. Kompozycja wedlug zastrz. 6, znamienna tym, ze jako elastomer (c) zawiera kopolimery etylen/octan winylu zawierajace 30-80% wagowych octanu i 20-70% wagowych etylenu, otrzy¬ mywane zazwyczaj przez polimeryzacje emulsyjna, kopolimery butadien/akrylonitryl zawierajace zwlaszcza 60-85% wagowych butadienu i 15-40% wagowych akrylonitrylu, elastomery akrylowe, zwlaszcza takie jak kopolimery styren/akrylan butylu/metakrylan metylu i kopolimery styren/bu- tadien/metakrylan metylu, kopolimery nasyconego poliestru i polialkoholu. 8. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera ponadto co najmniej jeden srodek smarny. 9. Kompozycja wedlug zastrz. 8, znamienna tym, ze jako srodek smarny zawiera sole kwasów karboksylowych metali grup IA, HA i IIB ukladu okresowego, a zwlaszcza stearyniany wapnia, cynku, litu i magnezu, woski z utlenionych polietylenów, estry kwasów tluszczowych takich jak estry z gliceryna, N,N'-etyleno-bis-stearamid. 10. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera ponadto co najmniej jeden srodek do nadawania ognioodpornosci. 11. Kompozycja wedlug zastrz. 10, znamienna tym, ze jako srodek do nadawania ogniood¬ pornosci zawiera co najmniej jeden chlorowcozwiazek i co najmniej jeden tlenek metalu. 12. Kompozycja wedlug zastrz. 10, znamienna tym, ze zawiera chlorowcozwiazek w ilosci do 50 czesci wagowych na 100 czesci fazy (A). 13. Kompozycja wedlug zastrz. 10, znamienna tym, ze jako tlenek metalu zawiera tlenek antymonu Sb203 w ilosci do 30 czesci wagowych na 100 czesci fazy (A). 14. Sposób wytwarzania kompozycji termoplastycznej na podstawie krystalicznego poliestru i modyfikowanego polimeru winyloaromatycznego, zawierajacej 50-97% wagowych co najmniej jednej fazy polimerycznej (A) skladajacej sie z co najmniej jednego terpolimeru otrzymanego przez szczepienie (a) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego i (b) co najmniej jednego nienasyconego nitrylu na (c) co najmniej jednym kauczuku, przy czym terpolimerjest rozproszony w matrycy kopolimeru zawierajacej elementy pochodzace z (d) co najmniej jednego nienasyconego nitrylu i z (e) co najmniej jednego monomeru winyloaromatycznego, zas ogólny sklad fazy polimerycznej (A)jest taki, ze na 100 czesci wagowych tej fazy zawiera ona 17-35 czesci nienasyco¬ nego nitrylu, 10-60 czesci kauczuku i 10-60 czesci monomeru winyloaromatycznego, oraz 3-50% wagowych co najmniej jednego politereftalanu butylenu (B) o wysokiej masie czasteczkowej, przez mieszanie na goraco, znamienny tym, ze faze (A), politereftalan butylenu (B) i ewentualnie inne skladniki miesza sie w temperaturze wyzszej od temperatury topnienia politereftalanu butylenu (B), w czasie wystarczajacym dla uzyskania jednorodnej kompozycji. 15. Sposób wedlug zastrz. 14, znamienny tym, ze mieszanie prowadzi sie w temperaturze 223-260°C. 16. Sposób wedlug zastrz. 14, znamienny tym, ze mieszanie prowadzi sie w ciagu 1-4 minut. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL