Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela samochodowego, umozliwiajace automatyczna blokade tego oparcia w przypadkach na¬ glego zderzenia sie pojazdu.W powszechnym zastosowaniu w pojazdach samochodowych znajduja sie mechanizmy montowane przy ich przednich fotelach sluzace do skokowej lub ciaglej regulacji kata pochylenia oparcia w stosunku do siedziska fotela* Niezaleznie od tego, ze mechanizmy te sa stosunko¬ wo skomplikowane konstrukcyjnie, to w pewnych sytuacjach drogowych, na przyklad w przy¬ padku zderzenia pojazdów, nie zapewniaja one zablokowania oparcia w jego uprzednio ustalo¬ nym polozeniu katowym wzgledem siedziska fotela, a w zwiazku z tym potencjalnie moga przy¬ czyniac sie do powiekszenia obrazen ciala uzytkowników pojazdów samochodowych* Znane urzadzenie do regulacji polozenia oparcia fotela 1 blokowania tego oparcia w ustalonym polozeniu, zawierajaca obudowe zewnetrzna, polaczona na stale z oparciem fo¬ tela, której wewnetrzna powierzchnia Jest zabkowana oraz majace obudowe wewnetrzna, któ¬ rej zewnetrzna powierzchnia jest w ten sam sposób zabkowana, przy czym w przestrzeni miedzy obudowa zewnetrzna 1 obudowa wewnetrzna znajduje sie pierscien posredni zaopatrzo¬ ny na zewnatrz i od wewnatrz w osiowe zebra, rozstawione w takich samych odleglosciach jak zeby na powierzchni obu obudów. Ponadto pomiedzy pierscieniem posrednim a obudowa zewnetrzna i obudowa wewnetrzna z drugiej strony sa umieszczone rolki toczne. Obudowa wewnetrzna ^)est osadzona na cylindrycznym korpusie, majacym osiowy otwór, w którym prze¬ suwnie jest zamontowana os przegubu oparcia i siedziska fotela, majaca na czesci dlugosci znajdujacej sie w tym korpusie przewezenie srednicy w postaci odcinka cylindrycznego i laczacego sie z nim odcinka stozkowego. Przemieszczenie osiowe osi przegubu powoduje2 148 913 promieniowe wysuniecie na zewnatrz dwóch trzpieni, osadzonych w promieniowych otworach korpusu. Wówczas konce trzpieni wchodza w otwory wykonane w wewnetrznej powierzchni obu¬ dowy wewnetrznej powodujac jej unieruchomienie, a tym samym zablokowanie ruchu wychyle¬ nia sie oparcia wzgledem siedziska fotela w przypadku zderzenia pojazdów. Jak z tego wynika to znane urzadzenie umozliwia regulacje polozenia oparcia fotela, a nastepnie za¬ blokowanie go w wybranym polozeniu przez przesuniecie osi przegubu. Nie jest to zatem blokowanie samoczynne* Urzadzenie do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela samochodowego, wspólpracujace z mechanizmem regulacji polozenia oparcia, zawierajace obudowe zewnetrzna, polaczona sztywno z centralna oska stanowiaca os przegubu oparcia i siedziska, w której Jest umieszczona druga obudowa wewnetrzna, zgodnie z wynalazkiem charakteryzuje sie tym, ze obudowa wewnetrzna, polaczona na stale z siedziskiem fotela, ma w przyblizeniu zarys gwiazdy, przy czym w otworach obudowy wewnetrznej jest osadzony z luzem lacznik.Na koncach lacznika sa zamontowane obrotowo krazki, usytuowane w przestrzeni ograniczo¬ nej obudowami, zaopatrzone na swej cylindrycznej powierzchni w rowki, przy czym osie obrotu krazków sa równolegle do centralnej oski i do scian bocznych obu odudów. Ko¬ rzystnie, z centralna oska jest sztywno polaczona wewnetrzna koncówka sprezyny spiralnej, której zewnetrzna koncówka jest umieszczona stycznie z wewnetrzna obudowa, we wglebieniu wykonanym w scianie bocznej tej obudowy.W wariancie wykonania urzadzenia obudowa wewnetrzna jest polaczona trwale z elemen¬ tem mechanizmu do regulacji polozenia oparcia fotela, polaczonym na stale z siedziskiem fotela oraz wyposazonym w wystepy umiejscowione w otworach wykonanych w czolowej scianie obudowy. Otwory, w których sa umiejscowione wystepy, maja postac podluznych, lukowatych wyciec, rozmieszczonych symetrycznie wzgledem osi symetrii obudowy, przy czym wystepy sa osadzone przesuwnie w tych wycieciach. Alternatywnie, dla foteli nie wychylanych do przodu, a wiec dla foteli stosowanych w pojazdach czterodrzwiowych, otwory w których sa umieszczone wystepy maja postac otworów kolowych.W innym wykonaniu urzadzenia wedlug wynalazku wystepy stykaja sie z elementami zwal¬ niajacymi, sterowanymi przez dwuramienna krzywke polaczona trwale z dzwignia.Urzadzenie do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela Jest urzadzeniem znacznie poprawiajacym stopien bezpieczenstwa uzytkowników pojazdów samochodowych, a po¬ nadto pozwala zmniejszyc mase mechanizmów do skokowej lub ciaglej regulacji polozenia oparcia fotela oraz wyeliminowac stosowanie w niektórych rozwiazaniach preta laczacego, umieszczanego na spodzie oparcia fotela i zwiekszajacego wytrzymalosc na skrecanie prze¬ gubu fotela.Dzieki wynalazkowi uzyskuje sie oprzyrzadowanie regulacyjne i zabezpieczajace dla foteli, majace optymalnie maly ciezar oraz gwarantujace pelne bezpieczenstwo uzytkowni¬ ków tego wyposazenia pojazdów.Przedmiot wynalazku zostanie szczególowo przedstawiony na przykladach wykonania uwidocznionych na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku w czesciowym przekroju i widoku czolowym, fig. 2 - to samo urzadzenie w przekroju osiowym wzdluz linii II-II zaznaczonej na fig. 1, fig. 3 - i 4 - warianty umocowania urzadze¬ nia wedlug wynalazku do przegubu fotela, fig. 5 - urzadzenie wedlug wynalazku w wariancie wykonania przeznaczonym do foteli pojazdów dwudrzwiowych, w widoku czolowym z czes¬ ciowym wyrwaniem obudowy, fig. 6 - urzadzenie z fig. 5 w przekroju osiowym wzdluz linii VI-VI, fig. 7 - urzadzenie w wariancie wykonania przeznaczonym do foteli pojazdu czterodrzwiowego, w widoku czolowym z czesciowym wyrwaniem kolpaka, fig. 8 - urzadzenie z fig. 7 w przekroju osiowym wzdluz linii VIII-VIII, fig. 9 - urzadzenie w wariancie wykonania przeznaczonym do foteli pojazdwu dwudrzwiowego, w widoku czolowym z czescio¬ wym wyrwaniem, zas fig. 10 przedstawia urzadzenie z fig# 9 w przekroju osiowym wzdluz linii X-X.148 913 3 Urzadzenie uwidocznione na fig. 1 zawiera w przyblizeniu cylindryczna obudowe zew¬ netrzna 1, w której dnie 1a sa wykonane wglebienia 2, wypukloscia skierowane na zew¬ natrz, rozmieszczone na okregu 3* Obudowa zewnetrzna 1 jest polaczona srubami 5 przechodzacymi przez otwory 4 wyko¬ nane w dnie 1a obudowy, z rama oparcia fotela samochodowego, nie przedstawiona na ry¬ sunku. Sruby 5 sa rozmieszczone w dowolnych odstepach katowych, w tym przypadku co 120°.W obudowie 1 jest umieszczona nieruchoma obudowa wewnetrzna 6, polaczona trzema sruba¬ mi 7, z siedziskiem fotela samochodowego. W obudowie wewnetrznej 6 jest umieszczony z odpowiednim luzem lacznik 8 majacy na swych koncach osie 10, na których sa obrotowo osadzone krazki 9, przy czym powierzchnie toczne krazków sa rowkowane. Caly mechanizm jest zamkniety od strony 1b obudowy przez element nalezacy do siedziska fotela samocho¬ dowego.Obudowa 1 jest trwale polaczona z oska centralna 11, na której jest zamocowana kon¬ cówka 12 sprezyny spiralnej 13» której swobodna koncówka 14 o ksztalcie zblizonym do litery U styka sie z wewnetrzna powierzchnia obudowy 6, majacej w przyblizeniu zarys gwiazdy w widoku czolowym.Centralna oska 11 stanowi os wychylania sie oparcia wzgledem siedziska fotela, ponie¬ waz do oparcia tego na stale jest przymocowana obudowa, która jak to wyzej podano, jest trwale polaczona z centralna oska 11.W przypadku, gdy na jednym z boków fotela jest zamontowany mechanizm do skokowej regulacji polozenia oparcia fotela, sprezyna 13 wywiera nacisk na oparcie fotela, dzie¬ ki czemu oparcie to z pewna stala sila przylega do pleców kierowcy pojazdu.Jezeli mechanizm do skokowej regulacji polozenia oparcia fotela jest niewlasciwie zablokowany, lub gdy nastepuje gwaltowne zderzenie pojazdu w chwili gdy mechanizm ten nie jest zablokowany, wówczas nastepuje swobodne przemieszczenie jednego z krazków 9 w przestrzen utworzona miedzy ruchoma obudowa 1 i obudowa wewnetrzna 6, w której to przestrzeni krazek ten zostaje zaklinowany nie dopuszczajac do obrotu obudowy 1 wzgledem obudowy wewnetrznej 6, a tym samym zapobiegajac wychylaniu sie oparcia wzgledem siedzis¬ ka fotela. W zaleznosci od sily zderzenia moze nastapic tylko zaklinowanie krazka lub tez deformacja obudów 1 i 6.Zastosowanie sprezyny spiralnej 13 nie jest konieczne w przypadku standardowego wyposazenia foteli w mechanizmy do ciaglej regulacji polozenia oparcia.Zgodnie z wynalazkiem przewiduje sie, ze jak to uwidoczniono na fig. 3f montowanie jednego standardowego mechanizmu 20 do skokowej lub ciaglej regulacji polozenia oparcia oraz urzadzenia 21 do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela, przedsta¬ wionego na fig. 1 i fig. 2. Mozliwe jest równiez, zgodnie z fig. 4, zastosowanie obok mechanizmu 20 do skokowej regulacji polozenia oparcia dwóch urzadzen 21 do samoczynnego blokowania, wyposazonych lub nie wyposazonych w sprezyne spiralna 13. Zapewnia to cal¬ kowite zabezpieczenie obu boków fotela, nawet w przypadku zderzenia nastepujacego w chwili dokonywania regulacji polozenia oparcia fotela.Urzadzenia uwidocznione na fig. 5-10 maja nieco inna budowe od urzadzenia wyzej opisanego i szczególnie nadaja sie do zautomatyzowania czynnosci zwiazanych z wybiera¬ niem zadanego polozenia oparcia 116 fotela w stosunku do jego siedziska 102.Jak wynika z fig. 5-10 urzadzenie do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela do samochodu zawiera kolpak 100 polaczony trwale, korzystnie przez spawanie, z obudowa zewnetrzna 115, w poblizu której sa utrzymywane swobodne krazki 133 i 134, rowkowane na swych cylindrycznych powierzchniach. Krazki 133 i 134 z drugiej strony stykaja sie z obudowa wewnetrzna 130 polaczona na stale, korzystnie przez spawanie, z zewnetrznym obrzezem 106 elementu 103 mechanizmu do regulacji polozenia oparcia 116 fotela. Krazki 133 i 134 sa zaopatrzone w otwory 123 i 124, w które sa wsuniete wygie-h 148 913 te koncówki lacznika 135, majacego ksztalt lukowy i przechodzacego przez podluzne wy¬ ciecia wykonane w obudowie wewnetrznej 130* Lacznik ten wraz z krazkami ma mozliwosci przemieszczania sie w kierunkach promieniowych, w przestrzeni ograniczonej przez obu¬ dowe zewnetrzna 115 i przez krzywoliniowe odcinki 131a, 141a oraz 132a, 142a obudowy wewnetrznej 130, W stanie spoczynku krazki 133 i 134 nie stykaja sie z obudowa 115, jak to wynika z fig# 5, 7 i 9.W przypadku pojazdów samochodowych dwudrzwiowych, oparcia przednich foteli powinny miec mozliwosc odchylania sie do przodu, w celu umozliwienia wyjscia z pojazdu pasa¬ zerom zajmujacym tylne fotele, a ponadto oparcia te powinny byc w sposób niezawodny blokowane w swym polozeniu, w przypadku zderzenia czolowego. V zwiazku z tym element 103 mechanizmu do regulacji polozenia oparcia fotela jest wyposazony w wystepy 104, umiej¬ scowione w podluznych lukowanych wycieciach 120, 121, zaopatrzonych w powierzchnie opo¬ rowe 105 dla wystepów 104. W przypadku zderzenia pojazdu krazki 133, 134 sila bezwlad¬ nosci wznosza sie wzdluz krzywoliniowych odcinków 141 a, 132a lub 131 a, 142a obudowy wewnetrznej 130, a nastepnie zakleszczaja sie miedzy ta obudowa wewnetrzna 130 a obudowa 115, nie dopuszczajac do obrotu obudowy 115 i polaczonego z nia sztywno oparcia 116 fotela. V przypadku bardzo gwaltownego zderzenia nastepuje odksztalcenie obu obudów przez krazki 133 i 134, w trakcie którego elementy te pochlaniaja energie pochodzaca od zderzenia, dzieki czemu oparcie pozostaje w zasadzie w polozeniu niezmienionym w sto¬ sunku do siedziska fotela.Katowe wychylenie oparcia do przodu jest ulatwione przez szereg kulek 122 rozmiesz¬ czonych na obwodzie elementu 103, wewnatrz obudowy 115, stanowiacych wspólnie zasadniczo lozysko toczne* Na fig. 7 i 8 przedstawiono urzadzenie do szybkiego blokowania regulowanego oparcia fotela samochodowego, znajdujace zastosowanie w pojazdach czterodrzwiowych, w których nie istnieje koniecznosc odchylania oparcia fotela do przodu, w celu opuszczenia pojazdu przez uzytkowników tylnych foteli. Urzadzenie to zapewnia blokowanie oparcia fotela na¬ wet wówczas, gdy zderzenie nastepuje w trakcie regulacji polozenia oparcia fotela, nie¬ zaleznie od kierunku zderzenia. Z tego powodu nie istnieje potrzeba stosowania lukowa¬ tych wyciec 120, 121 (fig. 5 i 6) umozliwiajacych odchylenie oparcia do przodu pojazdu, lecz sa one zastapione prezz zwykle otwory kolowe 101 i 114, w których znajduja sie wystepy 104.Na fig. 9 i 10 jest uwidocznione urzadzenie do samoczynnego blokowania oparcia, sto¬ sowane w pojazdach dwudrzwiowych, umozliwiajace odblokowanie tego oparcia po zderzeniu.Jak podano przy opisie fig.5 i 6 krazki 133 i 134 przy gwaltownym zderzeniu moga, po¬ chlaniajac energie zderzenia, odksztalcic obie obudowy 130 i 115. Moze sie wówczas rów¬ niez tak zdarzyc, ze pasazerowie zajmujacy tylne siedzenia pojazdu dwudrzwiowego nie moga odchylic zablokowanego oparcia przedniego fotela do przodu w celu opuszczenia po¬ jazdu. W zwiazku z tym, zgodnie z fig. 9 i 10, urzadzenie wedlug wynalazku ma dzwignie 137 polaczona sztywno z dwuramienna krzywka 138, przemieszczajaca dwa elementy zwalnia¬ jace 139, oddzialywujace na wystepy 104 umieszczone w otworach obudowy 115. Kazdy z ele¬ mentów zwalniajacych 139 jest wychylnie, zgodnie z kierunkiem strzalek F2, F,, osadzo¬ ny na osi 141, powodujac uwolnienie wystepów 104 z przyporzadkowanych im otworów.Wówczas tarcza 142 polaczona na stale z oparciem 116 fotela moze obrócic sie do przodu wraz z oparciem i umozliwic opuszczenie pojazdu przez pasazerów. Tarcza 142 jest usta¬ lona w swym polozeniu wzgledem oparcia za pomoca czopów 145, natomiast obudowa '115 jest utrzymywana na tarczy 142 za pomoca srub z nakretkami 143. Wyciecia 146 ograni¬ czaja kat wychylenia oparcia do przodu, wspólpracujac ze zderzakami 147.148 913 5 Wychylenie oparcia 116, zgodnie ze strzalka F^, uzyskuje sie w trakcie normalnego uzytkowania, jak równiez po ewentualnym zderzeniu pojazdu, przez podniesienie dzwigni 137 w kierunku strzalki F1 i uruchomienie elementów zwalniajacych 139.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do samoczynnego blokowania regulowanego oparcia fotela samochodowego, wspólpracujace z mechanizmem regulacji polozenia oparcia, zawierajace obudowe zew¬ netrzna, polaczona sztywno z centralna oska stanowiaca os przegubu oparcia i siedziska, w której jest umieszczona obudowa wewnetrzna, znamienne tym, ze obudowa wewnetrzna (6, 130), polaczona na stale z siedziskiem fotela, ma w przyblizeniu zarys gwiazdy, a ponadto w otworach obudowy wewnetrznej (6, 130) jest osadzony z luzem lacz¬ nik (8, 135), na którego koncach sa zamontowane obrotowo krazki (9, 133, 134), usytuowa¬ ne w przestrzeni ograniczonej obudowami (1, 6, 115, 130), zaopatrzone na swej cylin¬ drycznej powierzchni w rowki, przy czym osie obrotu krazków sa równolegle do central¬ nej oski (11) i do scian bocznych obu obudów (1, 6, 115, 130). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze z centralna oska (11) jest sztywno polaczona wewnetrzna koncówka (12) sprezyny spiralnej (13), której zewnetrzna koncówka (14) jest umieszczona stycznie z wewnetrzna obudowa (6), we wgle¬ bieniu wykonanym w scianie bocznej tej obudowy. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze obudowa wewnetrzna (130) jest polaczona trwale z elementem (103) mechanizmu do regulacji polozenia oparcia (116) fotela, polaczonym na stale z siedziskiem (102) fotela oraz wyposazonym w wystepy (104) umiejscowione w otworach wykonanych w czolowej scianie obudowy zewnetrznej (115). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze otwory, w których sa umiejscowione wystepy (104), maja postaó podluznych, lukowatych wyciec (120, 121), rozmieszczonych symetrycznie wzgledem osi symetrii obudowy, przy czym wystepy (104) sa osadzone przesuwnie w tych wycieciach. 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze otwory, w których sa umiejscowione wystepy (104), maja postac otworów kolowych (114). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze wystepy (104) stykaja sie z elementami zwalniajacymi (139), sterowanymi przez dwuramienna krzywke (138) polaczona trwale z dzwignia (137). /?<*• ft&:2 *v»148 913 J="j< 2^3 J=j*rr+ S N i M l/ 1\ 1 -2K? 2/^L- r 21 W n*.5 /33 «'* i "5 M2<1 -i¥1tó 913 n*.7 -im fl6.9 -T1 i M ?fz- ^^fe CjMZ^r m \^ 124 -//5 CM ^132* ^ ^ -ii PL