Nawozy zlozone, zawierajace kilka skladników uzyzniajacych, znane sa od- dawna, a ich korzystne dzialanie w rol¬ nictwie jest stwierdzone. Nawozy te przy¬ gotowuje sie naogól z mieszaniny dwóch lub wiecej soli, otrzymanych oddzielnie.Sposób tetn poza tern, ze nie pozwala cze¬ sto na otrzymywanie produktu dostatecz¬ nie jednolitego, jest w wiekszosci przypad¬ ków skomplikowany i kosztowny, poniewaz wymaga osobnych urzadzen do otrzymywa¬ nia kazdej z poszczególnych soli oraz u- rzadzenia do mieszania tych soli.Oczywiscie wiec korzystniej jest otrzy¬ mywac nawozy zlozone na drodze che¬ micznej zapomoca jedtnego szeregu zabie¬ gów.Znane jest wywolywanie reakcji po¬ dwójnej wymiany NaNO, + KCl = KNO, + NaCl a) i oddzielanie wytworzonego w ten sposób azotanu potasu, lecz nawóz ten nie zawie¬ ra azotu amonjakalnego, a chlorek sodowy, wraz z niewielka iloscia azotanu potasu, której nie mozna odzyskac nawet zapomo¬ ca uciazliwego przemywania, zostaje stra¬ cony. Znane jest równiez wywolywanie reakcyj: NaCl + CO. + NH, + H20 = NH.Cl + +NaHCO, b) KCl + NaCl + C02 + NH, + HJD = = NHJCl + KCl + NaHC03 c)i zbieranie gsofono dwuweglanu sodowego i chlorku amonowego albo mieszaniny chlor- ikti amonowego *i potasowego, znanej pod nazwa ,,Potazotu". Nawóz ten nie zawiera jednak azotu nitrowego.Znane jest takze wywolywanie reakcji: NaNOs + C02+NH,+H20 = NH4NOs + + NaHC03, d) lecz otrzymany nawgz, nadzwyczaj higro- skopijny, co znacznie ogranicza jego zasto¬ sowanie, nie zawiera ponadto potasu.Obecnie, zgodnie z wynalazkiem, wy¬ kryto, ze mozna te znane reakcje skombi- nowac w nowy sposób, osiagajac calkowity cykl fabrykacji, dajacej bez strat z jednej strony dwuweglan sodu, a z drugiej nawóz zlozony, skladajacy sie glównie z azotanu potaisu i chlorku amonowego, w którym za¬ wartosc substacyj uzyzniajacych mozna zmieniac w szerokich granicach, zaleznie od potrzeb rolnictwa.Sposób wedlug niniejszego wynalazku polega na tern, ze zgodnie z reakcja (a) przetwarza sie czesciowo lub calkowicie azotan sodu i chlorek potasu, wzglednie produkty naturalne lub sztuczne, zawiera¬ jace te sole, na azotan potasu i chlorek so¬ du, a nastepnie wszystkie albo czesc otrzy¬ manych soli poddaje sie dzialaniu kwasu weglowego, amonjaku i wody, wywolujac w ten sposób reakcje 6 albo d.Stwierdzono, ze obecnosc azotanu po¬ taisu i cMlorku potasu nie przeszkadza w wykonaniu tych reakcyj i ze 6ole te stra¬ caja sie jednoczesnie z chlorkiem i azota¬ nem amonowym tak, iz z jednej strony zbiera sie dwuweglan sodowy, a z drugiej nawóz zlozony, skladajacy sie glównie z chlorku amonowego i azotanu potasu i mo¬ gacy prócz tego zawierac azotan amonu i chlorek potaisu, jesli poczatkowa mieszani¬ na soli zawierala nadmiar azotanu sodo¬ wego albo chlorku potasu.Zmieniajac odpowiednie ilosci azotanu sodowego i chlorku potasu oraz ilosci chlorku sodowego, towarzyszacego naogól tym solom, mozna otrzymac caly szereg nawozów zlozonych o wzorze ogólnym: pNH±Cl, qNH4NOs, rKCl, sKN031 w którym p, q, r, s moga miec jakiekolwiek wartosci.Do wykonania sposobu wedlug wyna¬ lazku mozna sie poslugiwac jakiemikolwiek znanemi sposobami, a mianowicie sposo¬ bem Schreiba (pat. niem. Nr 36093) oraz sposobami, opartemi na metodach, opisa¬ nych w patentach francuskich Nr 501147 i 524576.Ponizej tytulem przykladu, nie ograni¬ czajacego zakresu wynalazku, padano naj¬ lepsze metody wykonania niniejszego pro¬ cesu.Pierwsza z nich polega na tern, ze do lugów macierzystych, uzywanych w cyklu zamknietym i pochodzacych z szeregu za¬ biegów poprzednich, wprowadza sie azo¬ tan sodu i chlorek potasu oraz amonjak w ilosci, odpowiadajacej ilosci wprowadzo¬ nych jonów sodowych, oraz dostateczna ilosc kwasu weglowego w celu zwiazania amonjaicu na weglan obojetny. Obróbka ta ma na celu stracenie mieszaniny soli, stanowiacych zadany nawóz zlozony. Stra¬ cony osad, ewentualnie po oziebieniu, od¬ dziela sie, a lugi pokrystaliczne traktuje sie nowa iloscia kwasu weglowego, który straca w postaci dwuweglanu cala ilosc so¬ du, wprowadzonego na poczatku. Wydzie¬ lony dwuweglan sodu oddziela sie od lu¬ gów pokrystallicznych, które nastepnie sa gotowe do uzytku w nowym cyklu zabie¬ gów.Zgodnie z druga metoda najpierw wy¬ konywa sie w znany sposób reakcje po¬ dwójnej wymiany miedzy azotanem sodo¬ wym a chlorkiem potasu, poczem, nie od¬ ciagajac ze straconego chlorku sodowego niewielkich ilosci porwanego przezen azo-tanu potasu, calosc albo czesc produktów otrzymanych poddaje sie wraz z lugami macierzystemi, pochodzacemi z zabiegów poprzednich, obróbce jak w metodzie pierwszej.Opisany sposób otrzymywania nawozów nie zalezy, oczywiscie, od pochodzenia uzy¬ tych materjalów wyjsciowych: chlorek po¬ tasu uzywa sie badz taki, jaki sie otrzy¬ muje z sylwinitu lub innych mineralów na¬ turalnych potasowych, badz taki, jaki wy¬ stepuje w tych mineralach bez uprzedniego wyciagania w osobnym zabiegu. Azotan sodowy pochodzi badztto z azoftanu sodo¬ wego naturalnego, badzto z azotanu synte¬ tycznego, a zwlaszcza korzystnie jest sto¬ sowac azotan pochodzacy z dzialania na chlorki alkaliczne kwasem azotowym albo parami nitrozowemi; obecnosc przytem chlorku sodowego nie przetworzonego nie zaklóca biegu procesu. Pary chlorowodo¬ rowe i nitrowe, wywiazujace sie podczas dzialania na chlorki, mozna pochlaniac za- pomoca weglanu sodowego lub amonjaku, a mieszanine tych soli, otrzymana przy po¬ chlanianiu, dodaje sie do cyklu fabrykacji.Mozna równiez stosowac azotan, otrzyma¬ ny dzialaniem kwasu azotowego lub par nitrozowych na wytworzony w tym proce¬ sie dwuweglan albo weglan sodowy, które dzieki temu znajduja bezposrednio zasto¬ sowanie przy danej fabrykacji. Zuzycie C02 w procesie tym zostaje zmniejszone dzieki zuzytkowaniu gazów odlotowych tak, iz materjatami wyjsciowemi sa tylko chlorek potasowy, kwas azotowy albo pary nitro¬ zowe i amonjak, przyczem wszystkie te produkty wchodza w sklad; ostatecznie o- trzymanego nawozu. Obecnosc niewielkiej ilosci chlorku sodowego, w mieszaninie z chlorkiem potasu, powoduje tworzenie sie odpowiedniej ilosci weglanu sodowego, któ¬ ry sluzy do wyrównania strat.Sposób wedlug wynalazku wyjasniono ponizej przy pomocy kilku przykladów.Przyklad I. Mieszanine dwu czasteczek azotanu sodowego i jednej czasteczki chlor¬ ku potasowego poddaje sie reakcji w obec¬ nosci1 wody, znanym sposobem, przyczem otrzymuje sie mieszanine azotanu potaso¬ wego, chlorku i azotanu sodowego, badz calkowicie w stanie stalym, badz tez czesc w stanie stalym, a czesc w postaci roztwo¬ ru, i te mieszanine stala albo mieszanine ciala stalego i cieczy poddaje sie proceso¬ wi Schreib'a lub procesom analogicznym, zeby jednoczesnie spowodowac reakcje b i c oraz spowodowac kolejno stracanie dwu¬ weglanu sodowego, nastepnie stracenie mie¬ szaniny azotanu potasowego, azotanu amo¬ nowego i chlorku amonowego.W ten sposób otrzymuje sie nawóz od¬ powiadajacy w przyblizeniu wzorowi: NHfil, NH4NOz, KNOz, w którym zawartosc skladników uzyznia¬ jacych jest nastepujaca: 12% azotu azotanowego, 12% azotu amoniakalnego, 20% K20.Nalezy zaznaczyc, ze w tym przykladzie caly sód zawarty w dwuweglanie sodo¬ wym, oddzielnie zebranym, pochodzi z azo¬ tanu sodowego.Przyklad II. Mieszanine równoczastecz- kowa azotanu sodowego i chlorku potaso¬ wego poddaje sie obróbce, opisanej w przykladzie poprzednim — otrzymany na¬ wóz zlozony odpowiada wzorowi: NH4Cl, KNOs.Zawartosc w nim skladników uzyznia¬ jacych jest nastepujaca: 9% azotu azotanowego, 9% azotu amonjakalnego, 30% K20.Przyklad III. Na weglan sodowy dziala sie tlenkami azotu, pochodzacemi z utle¬ nienia amonjaku tlenem — azotan sodowy, otrzymany w tej reakcji, wprowadza sie do — 3 —zwyklego typu fabrykacji jednoczesnie z chlorkiem potasu, w ilosci jednej czastecz¬ ki azotanu na dwie czasteczki chlorku.Otrzymany nawóz odpowiada wzorowi: NH4Cl, KCl, KN03; zawartosc w nim -skladników uzyzniajacych wynosi: 6,1% azotu zawartego w azotanach, 6,1% azotu amonjakalnego, 34% K20. PL PL