PL165555B1 - Sposób otrzymywania chelidonlny i protopiny z korzenia glistnika - Google Patents

Abstract

Sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny z korzenia glistnika, przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i następnie wyodrębnianie z wyciągu wodnego poszczególnych alkaloidów, znamienny tym, że wyciąg wody uzyskany z ekstrakcji surowca roślinnego roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego o pH co najmniej 5 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku zawierającą alkaloidy - trzeciorzędowe zasady kieruje się na drugą kolumnę i ewentualnie trzecią z żelem krzemionkowym i proces przepuszczania roztworu przez kolumnę prowadzi się do momentu pojawienia się u wylotu pierwszej kolumny czwartorzędowego alkaloidu - sangwinaryny, wówczas kolumnę z zasorbowanymi alkaloidami trzeciorzędowymi, to jest drugą i ewentualnie trzecią przemywa się pod ciśnieniem niższym bezwodnym alkoholem, korzystnie bezwodnym metanolem w ilości objętości kolumny przez 4-8 minut, po czym alkoholowy roztwór zagęszcza się i pozostawia do krystalizacji protopiny, następnie po oddzieleniu osadu, roztwór zadaje się kwasem solnym i oddziela się wytrącony chlorowodorek chelidoniny, zaś z pozostałego roztworu, wyodrębnia się ewentualnie allokryptopinę.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny z korzenia glistnika, przez ekstrakcję rozdrobnionego surowca rozcieńczonym kwasem organicznym i następnie wyodrębnianie z roztworu poszczególnych alkaloidów.

Chelidonina charakteryzuje się silnym i specyficznym działaniem fizjologicznym na organizm ludzki. Hamuje rozwój komórki rakowej, działa przeciwalergicznie, spazmolitycznie i przeciwbólowo oraz żółciopędnie. W lecznictwie stosuje się ją przy nieżycie przewodu pokarmowego, raka żołądka, kamicy żółciowej i innych. Stanowi główny alkaloid rośliny zwanej jaskółczym zielem lub glistnikiem. Występuje we wszystkich częściach tej rośliny. Pod względem budowy chemicznej jest słabą trzeciorzędową zasadą z grupy benzofenantrydyny.

Drugim pod względem ilościowym alkaloidem występującym w korzeniu glistnika jest protopina. Spotyka się ją także w wielu innych roślinach z rodziny makowatych. Pod względem budowy chemicznej jest trzeciorzędową zasadą, która pod wpływem kwasów mineralnych przechodzi w czwartorzędową dość silną zasadę. Protopina odznacza się silnym i specyficznym działaniem na organizm ludzki - przypomina w działaniu morfinę, reguluje przepływ żółci, wykazuje działanie antyrakowe, spasmolityczne, nasenne, antybakteryjne. W lecznictwie wchodzi w skład preparatu Oddibil.

Wyodrębnianie chelidoniny w postaci chlorowodorku znane jest z opisu patentowego RP nr 128 822. Według tego sposobu surowiec zielarski ekstrahuje się wodnym roztworem kwasu octowego, po czym kwaśny wyciąg buforuje się do pH 3-5 stężonym wodorotlenkiem litowca i następnie chelidoninę ekstrahuje się selektywnym rozpuszczalnikiem organicznym. Otrzymany ekstrakt podgęszcza się, pozostałość rozpuszcza się w niższym alkoholu i zadaje się stężonym kwasem solnym lub gazowym chlorowodorem.

Metoda otrzymywania protopiny znana jest między innymi z opisu patentowego RP nr 136 290 i polega na ekstrakcji surowca roślinnego wolnym lub zbuforowanym kwasem organicznym, reekstrakcji kwaśnego wyciągu chloroformem, odparowaniu chloroformu pod zmniejszonym ciśnieniem i rozpuszczenie pozostałości, a następnie krystalizacji z określonej ilości alkoholu. Oddzielone kryształy protopiny, ewentualnie poddaje się dalszemu oczyszczaniu. Wyodrębnienie chelidoniny i protopiny z korzenia glistnika znane jest natomiast z opisu patentowego RP nr 148 987.

Według sposobu znanego z patentu 148987, wyciąg wodny otrzymany przez ekstrakcję surowca roślinnego 1% kwasem octowym tłoczy się przez kolumnę wypełnioną chloroformem,

165 555 przy czym roztwór ten tłoczy się od dołu kolumny przez sita rozpraszające i zagęszczoną fazę chloroformową rozpuszcza się 90-96% etanolu. Z roztworu wykrystalizowuje protopina, po odsączeniu której z przesączu przez zakwaszenie kwasem solnym otrzymuje się chlorowodorek chelidoniny.

Zasadniczą niedogodnością wszystkich wymienionych metod jest stosowanie w podziałowych układach ekstrakcyjnych dużych ilości chloroformu, który wskutek wysokiej prężności pary ulatnia się - w toku reekstrakcji alkaloidów - do atmosfery lub przechodzi do ścieków. Chloroform w przyrodzie może ulec utlenianiu do fosgenu znanego jako gaz bojowy, a wydzielający się przy tym chlorowodór może zakwaszać wody gruntowe. Wyeliminowanie więc chloformu z produkcji może mieć istotne znaczenie w ochronie środowiska. Drugim mankamentem opisanych metod jest konieczność przekrystalizowania otrzymanych alkaloidów, które wydzielając się z mieszaniny całego zespołu alkaloidowego są zanieczyszczone przede wszystkim czwartorzędowymi zasadami. Konieczność przekrystalizowania produktów obniża wydajność i zwiększa koszty produkcji.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie otrzymywania chlorowodorku chelidoniny i protopiny -wolnej zasady z korzenia glistnika bez użycia chloroformu, z wyeliminowaniem wyżej wymienionych niedogodności, w sposób prosty i z dużą wydajnością.

Istota sposobu według wynalazku polega na tym, że otrzymany z ekstrakcji surowca roślinnego kwasem organicznym, korzystnie octowym, wyciąg wodny co najmniej o pH 5, przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku zawierającą alkaloidy - trzeciorzędowe zasady kieruje się na drugą kolumnę i ewentualnie trzecią kolumnę, z żelem krzemionkowym i proces przepuszczania przez kolumnę prowadzi się do momentu pojawienia się u wylotu pierwszej kolumny czwartorzędowego alkaloidu - sangwinaryny. Wówczas kolumny z zasorbowanymi alkaloidami - trzeciorzędowymi zasadami przemywa się pod ciśnieniem bezwodnym niższym alkoholem, korzystnie metanolem w ilości objętości* kolumny przez ^--8 minut, po czym alkoholowy roztwór, po zagęszczeniu pozostawia się do krystalizacji. Po oddzieleniu wykrystalizowanej protopiny z pozostałego roztworu wytrąca się w znany sposób kwasem solnym chlorowodorek chelidoniny, a z pozostałego roztworu, po oddzieleniu osadu, wyodrębnia się ewentualnie allokryptopinę.

Sposobem według wynalazku otrzymuje się produkty o wysokiej czystości nie wymagające czyszczenia z wydajnością około 80-90% w stosunku do zawartości w surowcu.

Przykład : 100 części wagowych rozdrobnionego surowca maceruje się i wyczerpuje przeciwprądowo w temperaturze 60°C 1000 częściami 1 % kwasu octowego. Ekstrakcję prowadzi się do momentu aż wyciąg przekroczy wartość pH = 5,0, po czym kieruje się go na kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym i prowadzi się sorpcję do momentu aż u wylotu kolumny zjawią się alkaloidy-trzeciorzędowe zasady, wtedy wyciąg kieruje się na drugą i trzecią kolumnę i prowadzi się sorpcję dalej do momentu aż u wylotu pierwszej kolumny zjawi się czwartorzędowy alkaloidsangwinaryna, przerywa się wtedy sorpcję, z pierwszą klolumną przemywa się buforem octanowym o pH = 5,5 i otrzymany wyciek kieruje się na kolumnę drugą. Na pierwszej kolumnie zaadsorbowane są alkaloidy-czwartorzędowe zasady, na drugiej i trzeciej trzeciorzędowe. Przez drugą i trzecią kolumnę przepuszcza się pod ciśnieniem bezwodny metanol w ilości objętości kolumny z szybkością taką aby wymywanie nie trwało dłużej jak 8 minut i nie krócej niż jak 4 minuty, po czym otrzymany metanolowy roztwór zagęszcza się w układzie zamkniętym do połowy objętości, schładza się i pozostawia na 12 godzin dla wykrystalizowania wolnej protopiny, po odsączeniu której pozostały roztwór zakwasza się przy ciągłym mieszaniu kwasem solnym dla wydzielenia chelidoniny w postaci chlorowodorku, po odsączeniu której pozostały roztwór zawiera allokryptopinę zanieczyszczoną małymi ilościami pozostałych alkaloidów od których oddziela się ją znanymi metodami.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 10 000 zł

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób otrzymywania chelidoniny i protopiny z korzenia glistnika, przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i następnie wyodrębnianie z wyciągu wodnego poszczególnych alkaloidów, znamienny tym, że wyciąg wody uzyskany z ekstrakcji surowca roślinnego roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego o pH co najmniej 5 przepuszcza się przez kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym, po czym frakcję wycieku zawierającą alkaloidy - trzeciorzędowe zasady kieruje się na drugą kolumnę i ewentualnie trzecią z żelem krzemionkowym i proces przepuszczania roztworu przez kolumnę prowadzi się do momentu pojawienia się u wylotu pierwszej kolumny czwartorzędowego alkaloidu - sangwinaryny, wówczas kolumnę z zasorbowanymi alkaloidami trzeciorzędowymi, to jest drugą i ewentualnie trzecią przemywa się pod ciśnieniem niższym bezwodnym alkoholem, korzystnie bezwodnym metanolem w ilości objętości kolumny przez 4-8 minut, po czym alkoholowy roztwór zagęszcza się i pozostawia do krystalizacji protopiny, następnie po oddzieleniu osadu, roztwór zadaje się kwasem solnym i oddziela się wytrącony chlorowodorek chelidoniny, zaś z pozostałego roztworu, wyodrębnia się ewentualnie allokryptopinę.