PL166537B1 - Sposób otrzymywania allokryptopiny z surowców roślinnych - Google Patents

Abstract

Sposób otrzymywania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i wyodrębnienie alkaloidów III-rzędowych przez sorpcję na żelu krzemionkowym, następnie desorpcję bezwodnym alkoholem lub przez sorpcję na żelu krzemionkowym alkaloidów towarzyszących, a wytrącenie z roztworu pozostałego ługiem alkaloidów III-rzędowych i rozpuszczenie ich w alkoholu, następnie odsączenie z roztworu alkoholowego osadu protopiny, wytrącenie i oddzielenie chlorowodorku chelidoniny, znamienny tym, że roztwór alkoholowy po oddzieleniu chlorowodorku chelidoniny odparowuje się do konsystencji syropu, po czym rozcieńcza się wodą w ilości korzystnie 1 część wagowa pozostałości +5 części objętościowych wody 1 doprowadza się do pH około 7,0 przez dodanie wodorotlenku sodu lub amoniaku, następnie roztwór ten ekstrahuje się niższym estrem kwasu karboksylowego, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszający się z wodą, korzystnie ketonem metylowo-propylowym do wyczerpania alkaloidów, zaś uzyskany ekstrakt pozostawia się do krystalizacji wolnej allokryptopiny

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i następnie wyodrębnienie z wyciągu wodnego poszczególnych alkaloidów przez sorpcję na żelu krzemionkowym i selektywną desorpcję wyodrębnionych alkaloidów lub przez sorpcję na żelu krzemionkowym alkaloidów towarzyszących, następnie rozpuszczenie w alkoholu alkaloidów III-rzędowych i wydzielenie z roztworu protopiny, chlorowodorku chelidoniny oraz selektywne wykrystalizowanie allokryptopiny.

Allokryptopina zwana też fagaryną występuje w wielu roślinach rodziny makowatych (Papaveraceae) i rutowatych (Rutaceae). Posiada strukturę protopiny lecz różni się od niej grupami funkcyjnymi - zamiast jednej grupy metylenodwuoksy ma dwie grupy metoksy. Jest dość silną trzeciorzędową zasadą. Pod wpływem kwasów mineralnych przechodzi w silną nietrwałą czwartorzędową zasadę.

Interesujące są farmakologiczne właściwości allokryptopiny. Według ostatnich badań, działa ona uspakajająco, znosi lęk, działa żółciopędnie oraz wykazuje słabe działanie antynowotworowe. Znane jest wyodrębnianie allokryptopiny z korzenia glistnika z opisu patentowego RP nr 144 246. Sposób ten polega na tym, że chloroformowy wyciąg alkaloidowy otrzymany znanymi metodami, a zawierający cały zespół alkaloidowy rośliny, między innymi allokryptopinę i towarzyszące jej zawsze protopinę odparowuje się do pozostałości oleistej, którą rozpuszcza się następnie na gorąco w propanolu i po oziębieniu wykrystalizowuje allokryptopina z protopiną. Mieszaninę obu alkaloidów rozdziela się następnie metodą przeciwprądowej ekstrakcji kaskadowej w układzie: chloroform + roztwór buforowy o pH 5,4 stosując co najmniej 10 przeniesień. Mieszaninę protopiny i allokryptopiny można oddzielić od pozostałego zespołu alkaloidów sposobem znanym z opisu patentowego P-269 918, przez ekstrakcję ich ze stężonych wyciągów alkaloidowych w rozpuszczalnikach organicznych rozcieńczonymi kwasami. Allokryptopinę od protopiny oddzielić można następnie w układzie przeciwprądowym. Metody te są jednak pracochłonne i wymagają zużycia dużych ilości odczynników. Najbliższe stanem techniki są sposoby otrzymywania niektórych alkaloidów III-rzędowych w tym także allokryptopiny znane z opisów patentowych 165 555 i 165 556.

Według metody znanej z opisu patentowego 165 556 izolację alkaloidów uzyskuje się przez ich selektywną sorpcję z kwaśnego ekstrahenta na żelu krzemionkowym i następnie desorpcję alkaloidów III-rzędowych bezwodnym alkoholem. Z roztworu alkoholowego po oddzieleniu wykrystali166 537 zowanej protopiny, wytrąca się kwasem solnym chlorowodorek chelidoniny a po jego oddzieleniu z pozostałego roztworu wyodrębnia się allokryptopinę na przykład przez przeciwprądową ekstrakcję w układzie chloroform/roztwór buforowy o pH 5,4.

Metoda znana z opisu 165 555 polega na sorpcji na żelu krzemionkowym alkaloidów towarzyszących i pozostawieniu w roztworze alkaloidów Ill-rzędowych, które wytrąca się z tego roztworu przez zbuforowanie go ługiem do pH około 7,0. Wytrącony osad miesza się następnie z bezwodnym alkoholem i po oddzieleniu nierozpuszczonej protopiny z roztworu wytrąca się chlorowodorek chelidoniny, a po jego oddzieleniu z przesączu wyodrębnia się allokryptopinę wyżej podanym sposobem.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie wyodrębniania w prosty sposób allokryptopiny z roztworów alkoholowych stanowiących pozostałość po oddzieleniu chlorowodorku chelidoniny, w procesach stosujących sorpcję alkaloidów wyodrębnianych lub towarzyszących na żelu krzemionkowym.

Istota sposobu według wynalazku polega na tym, że uzyskany po oddzieleniu chlorowodorku chelidoniny wytrąconego kwasem solnym alkoholowy roztwór odparowuje się do konsystencji syropu, następnie rozcieńcza się wodą w ilości korzystnie 1:5 i doprowadza się pH roztworu do około 7,0 przez dodanie wodorotlenku sodowego lub amoniaku, po czym roztwór ekstrahuje się niższym estrem kwasu karboksylowego, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszającym się z wodą, korzystnie ketonem metylowo-propylowym. Uzyskany ekstrakt oziębia się do temperatury około 10°C i pozostawia na okres około 24 godzin do wykrystalizowania allokryptopiny, którą ewentualnie poddaje się oczyszczeniu przez dodatkową krystalizację.

Sposobem według wynalazku uzyskuje się produkt o wysokiej czystości nie wymagający przekrystalizowania. Metoda ta jest szczególnie przydatna do wyodrębniania allokryptopiny z takich surowców jak sangwinaria, siwieć żółty, kokorycz, bokkonia, glistnik i inne.

Przykład I. Z frakcji alkaloidów Ill-rzędowych otrzymanych przez ekstrakcję glistnika kwasem octowym, następnie wyizolowanych metodą sorpcyjną na żelu krzemionkowym i zdesorbowanych bezwodnym metanolem oddzielono osad protopiny. Następnie roztwór zadano kwasem solnym. Wydzielony osad chlorowodorku chelidoniny odsączono, a przesącz odparowano do konsystencji syropu, który rozcieńczono wodą w ilości 1:5 i dodano wodorotlenku sodu do pH = 7,0. Z uzyskanego roztworu ekstrahowano allokryptopinę octanem propylu, z którego po oziębieniu do temp. 10°C wykrystalizował osad będący wolną allokryptopiną o wysokiej czystości.

Przykład II. Roztwór uzyskany z ekstrakcji korzenia glistnika 1 % kwasem octowym o pH

5,5 skierowano na kolumnę wypełnioną żelem krzemionkowym. Sorpcję prowadzono do momentu, aż u wylotu kolumny zjawiły się alkaloidy-trzeciorzędowe zasady. Wówczas wyciek zbierano do zbiornika do chwili gdy u wylotu kolumny zjawiły się alkaloidy-czwartorzędowe zasady. Sorpcję przerwano, kolumnę przemyto buforem octanowym do pH 5,5, wyciek połączono z wyciekiem zawierającym alkaloidy III-rzędowe i zbuforowano roztworem NaOH do pH = 7,0. Wtrącony osad odsączono i zmieszano z 95% metanolem w ilości 4,8 części objętościowych metanolu na 1 część wagową osadu. Uzyskany roztwór przesączono. W osadzie powstała protopina, przesącz natomiast zakwaszono przy ciągłym mieszaniu kwasem solnym dla wydzielenia chelidoniny w postaci chlorowodorku. Roztwór po odsączeniu chelidoniny zagęszczono do konsystencji syropu, który rozcieńczono wodą w stosunku 1:5, doprowadzono do pH 7,0, przez dodanie wodorotlenku sodowego, ekstrahowano allokryptopinę octanem propylu, z którego po krótkim czasie wydziela się allokryptopina o wysokiej czystości.

Metodą jak w przykładzie I można otrzymać allokryptopinę ze wszystkich zawierających ją surowców, gdzie alkaloidy IV-rzędowe zasady zatrzymywane są na kolumnie z żelem krzemionkowym, a allokryptopina wraz z trzeciorzędowymi zasadami gromadzić się będzie w przesączu, z którego po wytrąceniu amoniakiem lub zasadą sodową wyekstrahuje się ją octanem propylu, z którego po oziębieniu do 10°C w krótkim czasie wykrystalizuje wolna allokryptopina.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 1,00 zł.

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób otrzymywania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym roztworem kwasu organicznego, korzystnie octowego i wyodrębnienie alkaloidów III-rzędowych przez sorpcję na żelu krzemionkowym, następnie desorpcję bezwodnym alkoholem lub przez sorpcję na żelu krzemionkowym alkaloidów towarzyszących, a wytrącenie z roztworu pozostałego ługiem alkaloidów III-rzędowych i rozpuszczenie ich w alkoholu, następnie odsączenie z roztworu alkoholowego osadu protopiny, wytrącenie i oddzielenie chlorowodorku chelidoniny, znamienny tym, że roztwór alkoholowy po oddzieleniu chlorowodorku chelidoniny odparowuje się do konsystencji syropu, po czym rozcieńcza się wodą w ilości korzystnie 1 część wagowa pozostałości +5 części objętościowych wody i doprowadza się do pH około 7,0 przez dodanie wodorotlenku sodu lub amoniaku, następnie roztwór ten ekstrahuje się niższym estrem kwasu karboksylowego, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszający się z wodą, korzystnie ketonem metylowo-propylowym do wyczerpania alkaloidów, zaś uzyskany ekstrakt pozostawia się do krystalizacji wolnej allokryptopiny.