PL166061B1

PL166061B1 - Sposób wytwarzania nowych pochodnych nukleozydów

Info

Publication number: PL166061B1
Application number: PL28931791A
Authority: PL
Inventors: Andrzej Grajkowski; Bogdan Uznanski; Wojciech J Stec
Original assignee: Pan
Priority date: 1991-03-06
Filing date: 1991-03-06
Publication date: 1995-03-31
Also published as: PL289317A1

Abstract

Sposób wytwarzania nowych pochodnych nukleozydów o ogólnym wzorze 1, w którym Z oznacza atom wodoru lub grupę blokującą funkcję 5'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2, 3, 4, w których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową lub atom wodoru, albo B oznacza grupę o wzorze 5, znamienny tym, że związek o wzorze ogólnym 6, w którym Z oznacza grupę blokującą funkcję 5'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2,3,4 lub 5, w których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową poddaje się reakcji ze związkiem o wzorze ogólnym 7, w których X oznacza atom chlorowca, grupę dialkiloaminową, morfolinową, pirolidynową lub piperydynową, korzystnie wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę, ewentualnie usuwa się grupy blokujące i ewentualnie produkt rozdziela się na diastereoizomery

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych pochodnych nukleozydów o ogólnym wzorze 1, w którym Z oznacza atom wodoru lub grupę blokującą funkcję 5'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2, 3, 4, w których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową lub atom wodoru albo B oznacza grupę o wzorze 5.

Nowe pochodne nukleozydów o wzorze ogólnym 1, w którym Z i B, mają wyżej podane znaczenie znajdują zastosowanie do wytwarzania tiofosforanowych analogów oligodeoksyrybonukleotydów o działaniu terapeutycznym oraz służących do badań nad oddziaływaniem DNA z białkami, których syntezę przedstawiono w opisie patentowym nr P 28*9316 opublikowanym w BUP 24,/92.

Nie opisano dotychczas pochodnych nukleozydów, które miałyby zastosowanie do bezpośredniej syntezy tiofosforanowych analogów oligodeoksyrybonukleotydów.

Sposób według wynalazku polega na tym, że związek o ogólnym wzorze 6, w którym Z oznacza grupę blokującą funkcję 5'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2, 3, 4 lub 5, w

166 061 których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową poddaje się reakcji ze związkiem o wzorze ogólnym 7, w którym X oznacza atom chlorowca, grupę dialkiloaminową, morfolinową, pirolidynową lub piperydynową, korzystnie wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę i ewentualnie usuwa się grupy blokujące w znany sposób. Otrzymany produkt, w razie potrzeby, rozdziela się na diastereoizomery.

Do zabezpieczania grup 5'-hydroksylowych można stosować różne znane grupy blokujące. Korzystne są grupy, takie jak acylowa, 4,4'-dimetoksytrifenylometyIowa, 4-metoksytrifenylometylowa, trifenylometylowa, benzylowa, trialkilosililowa i podobne.

Do ochrony grup egzoaminowych można stosować dowolne grupy znane w chemii nukleotydów, korzystnie grupę izopropoksyacetylową, izobutyrylową, benzoilową fenoksyacetylową, (dialkiloamino)metylenową, (dialkiloamino)etylidenową i podobne.

Reakcję związku o wzorze 6 ze związkiem o wzorze 7 można prowadzić w nieprotonowym rozpuszczalniku organicznym, np. chlorku metylenu. Katalizatorem tej reakcji może być katalizator kwasowy, np. 1-H-tetrazol, lub zasadowy, np. trójetyloamina, gdy X = chlorowiec, a czynnikiem wprowadzającym siarkę, np. siarka elementarna, 1,1-diokso-3H-1,2-benzoditiol-3-on lub dwusiarczki acylowe.

Jak już wspomniano, nowe pochodne nukleozydów są jedynymi związkami umożliwiającymi bezpośrednią syntezę tiofosforanowych analogów oligodeoksyrybonukleotydów. W celu przeprowadzenia stereoselektywnej syntezy tiofosforanowych analogów oligodeoksyrybonukleotydów, związek o wzorze 1, w którym Z, B i R mają powyższe znaczenia, rozdziela się na diastereoizomery (szybciej migrujący i wolnej migrujący) za pomocą chromatografii.

Wynalazek ten ilustrują niżej podane przykłady.

Przykładl . N6-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyadenozyno-3'-0-(2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.

mmol Ns-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyadenozyny i 1 mmol 1-H-tetrazolu suszono pod wysoką próżnią w temperaturze 50°C.

Rozpuszczono w bezwodnym chlorku metylenu (3 ml) i dodano mieszając, 2-diizopropyloamino-1,3,2-oksatiafosfolan (1,1 mmol). Mieszanie kontynuowano przez 1 godzinę w temperaturze pokojowej, następnie dodano 10 mmoli siarki elementarnej i mieszano przez noc. Mieszaninę reakcyjną zatężono do sucha i oczyszczono na kolumnie z żelem krzemowym. Wydajność 90%.

δ ppm ³¹ P NMR 103, 62; 103,58 (CeDe), 85% H3PO4 jako wzorzec zewnętrzy.

Przykład II. N4-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksycytydyno-3'-0-(2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.

Postępując analogicznie jak w przykładzie I otrzymano produkt z wydajnością 88%. δ ppm P NMR 104,38; 104,36 (0^6), 85% H3PO4 jako wzorzec zewnętrzy.

Przykład III. N2-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyguanozyno-3'-0-(2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.

Postępując analogicznie jak w przykładzie I otrzymano produkt z wydajnością 72%. δ ppm ³¹ P NMR 103,66; 103,50 (C6D6), 85% H3PO4 jako wzorzec zewnętrzny.

Przykład IV. 5'-O-(4,4^,-dimetoksytrifenylometyloy-tymidyno-3'-(0-2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.

Postępując analogicznie jak w przykładzie I otrzymano produkt z wydajnością 92%.

ppm 31P NMR 104,14; 104,12 (C6D6), 85% H3PO4 jako wzorzec zewnętrzy.

Przykład V. Rozdział produktów z przykładów I-IV.

Na kolumnę o wymiarach 200 X 60 mm zawierającą żel krzemionkowy Kiesegel 60 H wprowadza się 1 g produktu. Warunki rozdziału podano w tabeli.

166 061

Tabela

Przykład	Eluent	Izomer bardziej mobilny	Izomer mniej mobilny
I	octan etylu	2	300 mg	250 mg
	heptan	1	δ ppm 103,58	δ ppm 103,62
II	octan etylu	1	350 mg	200 mg
	chlorek metylenu	1	δ ppm 104,36	δ ppm 104,38
III	octan etylu	8	230 mg	150 mg
	chlorek metylenu	2	δ ppm 103,50	δ ppm 103,66
	metanol	0,2
IV	octan etylu	1,5	350 mg	200 mg
	heptan	1	δppm 104,12	δppm 104,14

Czystość izomeryczną sprawdzano za pomocą ³¹ P NMR.

wzór i

wzór 5

wzór 6

Ρ-Χ wzór 7

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 1,00 zł.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych nukleozydów o ogólnym wzorze 1, w którym Z oznacza atom wodoru lub grupę blokującą funkcję S'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2, 3,4, w których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową lub atom wodoru, albo B oznacza grupę o wzorze 5, znamienny tym, że związek o wzorze ogólnym 6, w którym Z oznacza grupę blokującą funkcję 5'-hydroksylową, a B oznacza grupę o wzorze 2,3,4 lub 5, w których R oznacza grupę blokującą funkcję egzoaminową poddaje się reakcji ze związkiem o wzorze ogólnym 7, w których X oznacza atom chlorowca, grupę dialkiloaminową, morfolinową, pirolidynową lub piperydynową, korzystnie wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę, ewentualnie usuwa się grupy blokujące i ewentualnie produkt rozdziela się na diastereoizomery.
2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że Ne-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyadenozynę poddaje się reakcji z 2-dialkiloamino-1,3,2-oksatiafosfolanem wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę i wytwarza się Ne-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyadenozyno-3'-0-(2-tiokso)1,3,2-oksatiafosfolan.
3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że N4-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksycytydynę poddaje się reakcji z 2-dialkiloamino-1,3,2-oksatiafosfolanem wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę i wytwarza się N-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksycytydyno-3'-0-(2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.
4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że N2-izopropoksyacetylo-5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)-2'-deoksyguanozynę poddaje się reakcji z 2-dialkiloamino-1,3,2-oksatiafosfolanem wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę i wytwarza się Na-izopropoksyacetylo-5'-O-(4,4'-dimetoksytrifeny'ometyl0)-2'-d.eoksyguanozyno-3'-O-(2-tiokso)-1,3,2-oksatiafosfolan.
5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że 5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)tymidynę, poddaje się reakcji z 2-dialkiloamino-1,3,2-oksatiafosfolanem wobec katalizatora, a następnie z czynnikiem wprowadzającym siarkę i wytwarza się 5'-0-(4,4'-dimetoksytrifenylometylo)tymidyno-3'-0-(2--t iokso^L 1,3,2-oksatiafosfolan.
6. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, znamienny tym, że stosuje się katalizator kwasowy.
7. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się katalizator zasadowy.