Wiadomo, ze surowe fosforany mozna z korzyscia przerabiac, roztwarzajac je za- pomoca kwasu azotowego w obecnosci siar¬ czanu potasu.Ca3(POJ2 + 3 K2 SO4 + 6 HN03 = 3 Ca S04 + 6 KNOs + 2 H3 P04.Od roztworu azotanu potasu i kwasu fosfo¬ rowego oddziela sie gips przez dekantacje lub saczenie, a przesacz przerabia sie w dalszym ciagu na pelny nawóz przez zobo¬ jetnienie amonjakiem i odparowanie albo w inny sposób.Ta metoda przetwarzania fosforanów wydaje sie na pozór prosta, w rzeczywisto¬ sci jednak stwarza wielkie trudnosci.Po pierwsze, reakcja nie ma tak proste¬ go przebiegu, jakby to wynikalo z przyto¬ czonego równania, poniewaz tworzy sie nie- tylko gips, ale równiez zwiazki podwójne siarczanu potasu i siarczanu wapnia, jak syngenit (K2S04 . Ca S04 . H20), lub po¬ laczenie o wzorze (K2S04.5 Ca S04.H20).Skutkiem tego powstaja straty potasu, któ¬ re podrazaja proces i czynia go mniej opla¬ calnym lub wogóle nieoplacalnym.Dalsza przeszkode stanowi fakt, iz siar¬ czan potasu jest zbyt drogim surowcem dla tego procesu.Wynalazek obejmuje sposób, dzieki któ¬ remu umozliwione jest wykorzystanie przy- »toezonej \ reakcji dla roztwarzania suro¬ wych fosforanów, przyczem jednak poda¬ ne przeszkody sa bez znaczenia.Wedlug niniejszego wynalazku uzywa sie jako surowca nie siarczanu potasu, lecz tanszego chlorku potasowego albo sylwini- tu w ten sposób, iz z chlorku potasu lub sylwinitu tworzy sie wpierw siarczan pota¬ su znana metoda, zapomoca amonjakalne- go roztworu siarczanu amonu. Potrzebny do tej reakcji siarczan amonu uzyskuje sie sta¬ le z wydzielanego przy roztwarzaniu su¬ rowego fosforanu gipsu, w drodze przemia¬ ny z weglanem amonu w roztworze chlorku amonu.W przypadku uzycia chlorku potasu ja¬ ko surowca, fabrykacja odbywa sie w na¬ stepujacy sposób.Do roztworu chlorku amonu, zawiera¬ jacego siarczan amonu, dodaje sie, miesza¬ jac, chlorku potasu w ilosci równowaznej wzgledem potasu i wprowadza amonjak.Siarczan potasu opada na dno, jako malo rozpuszczalny w amonjakalnym roztworze chlorku amonu. Oba produkty, staly siar¬ czan potasu i amonjakalny roztwór chlor¬ ku amonu, rozdziela sie i przerabia w dal¬ szym ciagu oddzielnie w nastepujacy spo¬ sób.Siarczan potasu stosuje sie do roztwa¬ rzania surowego fosforanu wedlug równa¬ nia juz przytoczonego, przyczem powstaje gips i roztwór azotanu potasu i kwasu fosfo¬ rowego. Gips, zawierajacy równiez podwój¬ ne siarczany potasu i wapnia, oddziela sie, a roztwór przerabia sie na pelny nawóz przez zobojetnienie amonjakiem i odparo¬ wanie lub innym sposobem.Otrzymany przy wytwarzaniu siarcza¬ nu potasu amonjakalny roztwór chlorku amonu ochladza sie celem wydzielenia pewnej czesci chlorku amonu, a po oddzie¬ leniu wydzielonego chlorku amonu wpro¬ wadza sie kwas weglowy do otrzymanego lugu macierzystego, celem wytworzenia weglanu amonu. Otrzymany roztwór chlor¬ ku amonu, zawierajacy weglan amonu, miesza sie z gipsem, uzyskanym przy roz¬ twarzaniu surowego fosforanu, przyczem tworzy sie z latwoscia siarczan amonu i we¬ glan amonu. Weglan wapnia oddziela sie i rzuca na halde albo uzywa sie go do innych celów, naprzyklad do otrzymania saletry wapniowej. Lug macierzysty, skladajacy sie z roztworu chlorku amonu i siarczanu amonu, miesza sie, jak juz przytoczono, z chlorkiem potasu, wprowadzajac jedno¬ czesnie amonjak, celem otrzymania dal¬ szych ilosci siarczanu potasu, i tak dalej.Tak wiec praca odbywa sie w procesie kolowym, przyczem jako surowce zuzywa sie chlorek potasu, kwas weglowy, amonjak, kwas azotowy i surowy fosforan, a jako wytwory uzyskuje sie roztwór saletry po¬ tasowej i kwasu fosforowego, który mozna przerabiac na rózne produkty, oraz chlorek amonu.Jesli jako surowca uzyje sie sylwinitu, wówczas proces ma nastepujacy przebieg.Sól surowa miesza sie z roztworem chlorku amonu i siarczanu amonu w ilosci równowaznej do potasu, wprowadzajac równoczesnie amonjak. Z amonjakalnego roztworu chlorku amonu i chlorku sodu straca sie osad glazerytu i chlorku potasu.Oba produkty, glazeryt z chlorkiem pota¬ su i amonjakalny roztwór chlorku sodu i amonu oddziela sie i przerabia kazdy z o- sobna wedlug nastepujacego sposobu.Sól mieszana glazerytu i chlorku pota¬ su miesza sie z zimna woda, przyczem po¬ wstaje staly siarczan potasu i roztwór chlorku sodu, który ponownie wprowadza sie do procesu. Siarczanu potasu uzywa sie do roztwarzania surowego fosforytu, jak juz opisano, przyczem otrzymuje sie gips, zawierajacy podwójne siarczany potasu i wapnia.Roztwór chlorku amonu i sodu ochla¬ dza sie, celem wydzielenia pewnej czesci — 2 —chlorku amonu, a otrzymany przytem lug macierzysty, poddaje sie procesowi Sol- vaya. Po oddzieleniu dwuweglanu sodu mie¬ sza sie pozostaly lug macierzysty, zawiera¬ jacy chlorek amonu i weglan amonu, z gipsem otrzymanym przy roztwarzaniu su¬ rowego fosforanu i oddziela od utworzone¬ go weglanu wapniowego. Do otrzymanego lugu, zawierajacego siarczan amonu i chlo¬ rek amonu, dodaje sie, mieszajac, surowa sól potasowa i tak dalej.Oczywiscie, mozna pracowac w proce¬ sie kolowym z kwasem siarkowym, wzie¬ tym w ilosci wiekszej od ilosci równowaz¬ nej potasowi, tak iz osad nie zawiera mie¬ szaniny glazerytu i chlorku potasu, lecz sklada sie tylko z glazerytu albo nawet z mieszaniny glazerytu i siarczanu sodu, któ¬ ra mozna stosowac do roztwarzania fosfo¬ ranu, przyczem otrzymuje sie roztwór azo¬ tanu potasu i sodu oraz kwas fosforowy. W pewnych warunkach moze byc nawet wska- zanem tak pracowac celem obnizenia za¬ wartosci potasu w gotowym nawozie mie¬ szanym, aby stosunek pomiedzy K20 i N odpowiadal wymaganym warunkom.A zatem praca odbywa sie w zamknie¬ tym procesie kolowym, przyczem jako su¬ rowców uzywa sie sylwinitu, kwasu azoto¬ wego, amonjaku, kwasu weglowego i suro¬ wych fosforanów, a jako produkty otrzy¬ muje sie roztwór azotanu potasu lub azo¬ tanu potasu i sodu, kwasu fosforowego, chlorek amonu i sode.Amonjak moze odpasc jako surowiec, o ile to jest wskazane, przez to, iz regeneru¬ je sie go przez wypedzanie z chlorku amo¬ nu, zupelnie tak samo, jak to zwykle sie robi w fabrykach sody, rezygnujac z chlor¬ ku amonu jako wytworu. PL PL