Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do wykonywania zdjec rentgenowskich, w którem swiatloczuly narzad przyrzadu pomiarowego doprowadza sie podczas przeswietlania pewnego przedmiotu w za¬ kres promieni rentgenowskich w celu usta¬ lenia warunków zdjecia, niezbednych do odpowiedniego zaczernienia kliszy. Przy pomocy urzadzenia wskazujacego tego przyrzadu pomiarowego ustala sie chwile dostatecznego zaczernienia kliszy przy zdjeciach rentgenowskich. Chwila ta zale¬ zy od zdolnosci pochlaniania promieni przez przeswietlany przedmiot. Jezeli przedmiot posiada bardzo wielka zdolnosc pochlaniania, to w celu otrzymania dosta¬ tecznego zaczernienia klisz lampa rentge¬ nowska musi byc bardzo dlugo obciazona.Wynalazek niniejszy polega na tein, ze urzadzenie zaopatrzone jest w zegar roz¬ dzielczy, wylaczajacy samoczynnie lampe rentgenowska tuz przed lub przy przekro¬ czeniu najwyzszego dopuszczalnego czasu obciazenia lampy. Urzadzenie to zapobie¬ ga uszkodzeniu lampy rentgenowskiej skutkiem przeciazenia w wypadku, gdy przeswietla sie przedmiot o wielkiej zdol¬ nosci pochlaniania. W mysl wynalazkupfrzyrzad pomiarowy, zaópatrzoiiy w swia¬ tloczuly narzad, oddzialywuje w chwili u- *plywu dopuszczalnego) czasu naswietla¬ nia na przekaznik, który zatrzymuje zegar rozdzielczy lub t. p. Urzadzenie to umozli¬ wia dokladna kontrole czasu niezbednego do wlasciwego przeswietlania.Na zalaczonym rysunku przedstawiono schematycznie postac wykonania urzadze¬ nia w mysl wynalazku.Do sieci zasilajacej 1, polaczonej z sie¬ cia pradu zmiennego, przylaczony jest transformator wysokiego napiecia z cewka pierwotna 2 i wtórna 3, zapomoca którego zasila sie lampe katodowa 4. Wychodza¬ ce z lampy 4 promienie przechodza przez przedmiot zdjecia i padaja na kasete 6, która zawiera wrazliwy na swiatlo film lub klisze. Na drodze promieni lampy 4 za przedmiotem 5 i kaseta 6 znajduje sie ko¬ mórka jonowa 7, której izolowana elektro¬ da 8 laczy sie z elektromagnetycznym przyrzadem pomiarowym 9, podczas gdy oslona 10 komórki, tworzaca druga elek¬ trode, jest uziemiona.Z elektroda 8 polaczona jest uziemiona jednym biegunem maszyna elektryzacyjna 11, zapomoca której izolowanej elektro¬ dzie 8 mozna udzielic ladunek ujemny, na¬ piecie którego wskazane jest na podzial- ce 12 elektromierza 9. Z elektroda 8 pola¬ czony jest dalej w punkcie 13 jeden biegun nieprzedstawionego na rysunku kondensa¬ tora obrotowego, drugi biegun którego jest uziemiony.Jezeli na naladowana komórke jonowa 7 padaja promienie rentgenowskie, wów¬ czas zawarte w niej powietrze zostaje zjo- nizowane i odprowadza sie ilosc elektrycz¬ nosci, odpowiadajaca energji promienio¬ wania, tak ze wskazane przez elektromierz 9 napiecie spada odpowiednio do odpro¬ wadzonej ilosci elektrycznosci i pojemno¬ sci ukladu.Przy uzyciu opisanego jonowego przy¬ rzadu pomiarowego przedewszystkiem ce¬ chuje sie klisze zamierzonego gatunku.Komórke 7 umieszcza sie za klisza, a na¬ stepnie ustala sie zapomoca prób, jakie od¬ chylenie wykonuje wskazówka elektromie¬ rza 9 przy najlepszem zaczernieniu kliszy.Odchylenie to odpowiada np. kresce dzial¬ kowej 4.Podczas zdejmowania komórke 7 u- mieszcza sie np. za zdejmowanym przed¬ miotem 5 z wlaczeniem kasety 6. Po wla¬ czeniu przyrzadu zwraca sie teraz uwage na uplyw elektromierza 9 i przerywa sie oswietlenie, gdy wskazówka 14 elektromie¬ rza przebiegla ustalony uprzednio, pod¬ czas cechowania, obszar pomiaru, to zna¬ czy np. osiagnela kreske ppdzialkowa 4.Elektromierz 9 zatem podaje chwile prze rwania naswietlania.Do powyzej opisanego urzadzenia do¬ daje sie w mysl wynalazku nizej wyjasnio¬ ne urzadzenie zabezpieczajace, które w przedstawionej postaci wykonania zaopa¬ trzone jest w znany zegar rozdzielczy 15, napedzany zapomoca sprezyny lub t. p.Wskazówke 16 zegara 15 mozna cofnac na zero, przyczem dziala ona wspólnie z kon¬ taktem 17, który nastawia sie na przewo¬ dzacej prad elektryczny prowadnicy 18, umieszczonej na krawedzi oslony zegara.Prowadnica 18 polaczona jest zapomoca przewodu z jednym koncem uzwojenia e- lektromagnesu 19. Wskazówka 16 laczy sie zapomoca przewodu przez baterje 20 z drugim koncem uzwojenia elektromagne¬ su 19.W nieruchomem lozysku 21 obraca sie dwuramienna dzwignia 22, 23', na jednem ramieniu której znajduje sie kotwica 24.Drugie izolowane ramie 23 posiada kontakt 25, który wspóldziala z kontaktem 26. Ra¬ mie 23 i kontakty 25, 26 wlaczone sa w przewód zasilajacy 1.Skoro wskazówka 16 zegara rozdziel¬ czego styka sie podczas obrotu z kontak¬ tem 17, wówczas zamyka sie obwód pradu elektromagnesu 19. Kotwica 24 zostaje — 2 -przyciagnieta, a kontakt 25, 26 przerywa sie, tak ze lampa 4 zastaje wylaczona.Na krawedzi oslony elektromierza 9 znajduje sie przewodzaca prad prowadni¬ ca 27, na której osadzony jest nastawnie kontakt 28. Z kontaktem tym wspóldziala wskazówka 14 elektromierza. Prowadnica 27 przylaczona jest zapomoca przewodu do jednego konca uzwojenia elektromagne¬ su 29, podczas gdy wskazówka 14 polaczo¬ na jest zapomoca przewodu przez baterje 30 z drugim koncem uzwojenia elektro¬ magnesu 29. Na oslonie zegara rozdziel¬ czego 15 umieszczone jest lozysko 31, w którem obraca sie dzwignia katowa 32, 33.Na ramieniu 32 tej dzwigni katowej spo¬ czywa kotwica 34, wspóldzialajaca z elek¬ tromagnesem 29. Na ramieniu 33 znajduje sie zab zapadkowy 35, który moze sie za¬ zebiac z kólkiem 36 mechanizmu zegara 15.Skoro wskazówka 14 przy przejsciu obszaru pomiaru elektromierza 9 styka sie z kontaktem 28, wówczas zamyka sie ob¬ wód pradu elektromagnesu 29. Kotwica 34 zostaje wiec przyciagnieta, a zegar roz¬ dzielczy 15 zatrzymuje sie skutkiem zaze¬ bienia sie zabka zapadkowego 35 z kól¬ kiem 36.Zamiast elektromagnesów 19 i 29 mozna równiez zastosowac solenoidy lub podobne urzadzenia.Sposób dzialania opisanego urzadzenia jest nastepujacy.Przypuscmy np., ze z chwila dotarcia wskazówki 14 do kreski 4 podzialki 12 e- lektromierza osiaga sie pomyslne zaczer¬ nienie kliszy. Na poczatku przeswietlania obie wskazówki 14 i 16 nastawione sa na zero. Kontakt 28 nastawiony jest na kreske 4 podczas gdy kontakt 17 znajduje sie w polozeniu, odpowiadajacem najwyzszemu dopuszczalnemu obciazeniu lampy. Lampe rentgenowska 4 wlacza sie zapomoca nie- przedstawionego na rysunku wylacznika glównego, a oprócz tego przez wysuniecie nieprzedstawionego urzadzenia hamujace¬ go wprawia sie w ruch zegar rozdzielczy 15.Jezeli przeswietla sie przedmiot 5 o niezwykle wysokiej zdolnosci pochlania¬ nia, to maximum obciazenia lampy moze juz nastapic przed uplywem czasu naswie¬ tlania, odpowiadajacego odpowiedniemu zaczernieniu kliszy. W chwili, odpowia¬ dajacej najwyzszemu dopuszczalnemu ob¬ ciazeniu lampy, wskazówka 16 styka sie z kontaktem 17, wylaczajac lampe 4 za¬ pomoca elektromagnesu 19. W przypadku gdy przedmiot 5 posiada niezwykle wyso¬ ka zdolnosc pochlaniania, wskazówka 14 o- siaga przy tern np. kreske podzialkowa 3.Na tej kresce zatrzymuje sie wskazówka 14.Teraz zatrzymuje sie zegar kontakto¬ wy 15 przez wlaczenie urzadzenia hamu¬ jacego i czeka sie krótki czas, az lampa rentgenowska 4 ostygnie. Wtedy wskazów¬ ke 16 cofa sie na zero w kierunku przeciw¬ nym do zaznaczonego na rysunku przez strzalke, a zegar rozdzielczy znowu wpra¬ wia sie w ruch. Przeswietlanie uskutecznia sie teraz dalej.Przypuscmy teraz, ze wskazówka 14 elektromierza, posuwajac sie dalej od kreski podzialkowej 3, dociera do kreski 4, która odpowiada chwili wlasciwego za¬ czernienia kliszy, zanim wskazówka 16 ze¬ gara rozdzielczego 15 znowu dociera do kontaktu 17.Skoro wskazówka 14 dociera do kre¬ ski podzialkowej 4, wówczas naswietlenie przerywa sie zapomoca wylacznika glów¬ nego lampy rentgenowskiej. Gdy wska¬ zówka 14 dochodzi do polozenia, odpowia¬ dajacego kresce podzialkowej 4, dotyka ona kontaktu 28, wskutek czego wzbudza sie elektromagnes 29 i zatrzymuje sie zegar rozdzielczy 15. Wskazówka 16 przyjmuje teraz np. polozenie a, zaznaczone na ry¬ sunku przez kreskowana linje. Ope¬ rator jest zatem w stanie dokladnie — 3 —kontrolowac czas przeswietlania. W o- pisanym przypadku nalezy tylko dodac czas pierwszego ruchu wskazówki 16, od zera do kontaktu 17, do czasu drugiego ru¬ chu wskazówki 16, od zera do polozenia a.Suma przedstawia calkowity czas naswie¬ tlania, niezbedny do uzyskania odpowied¬ niego zaczernienia kliszy.Na poczatku nowego uzycia opisanego urzadzenia elektromierz 9 laduje sie zno¬ wu .w powyzej opisany sposób. Przy naste¬ pujacym przytem ruchu wskazówki 14 na zero elektromagnes 29 zostaje pozbawio¬ ny pradu, a skutkiem tego wylacza sie za¬ bek zapadkowy 35. Wskazówke 16 zegara. rozdzielczego 15 równiez nastawia sie zno¬ wu na zero.Jezeli przeswietla sie przedmiot 5 o bardzo malej zdolnosci pochlaniania, wów¬ czas opisane urzadzenie zapadkowe 35 mo¬ ze zatrzymac zegar rozdzielczy 15, przy- czem nie odbywa sie przedtem wyzej opi¬ sany ruch wskazówki 16 az do kontaktu 17A a potem cofniecie tej wskazówki na zero.Elektromierz 9 moze w razie potrzeby dzialac na znane urzadzenia wylaczajace, które samoczynnie wylacza lampe rentge¬ nowska 4 po uplywie czasu naswietlania, odpowiadajacego zaczernieniu kliszy.Mozna równiez przewidziec znane u- rzadzenie hamujace, które po zamknieciu kontaktu 17 przez wskazówke 16 zegara rozdzielczego zapobiega ponownemu wla¬ czeniu lampy rentgenowskiej przed cofnie¬ ciem wskazówki 16 na zero.Oprócz tego mozna przewidziec mecha¬ niczne lub elektryczne urzadzenie do na¬ krecania zegara rozdzielczego 15. po nala¬ dowaniu elektromierza 9. Nakrecanie ze¬ gara rozdzielczego 15 i naladowanie elek¬ tromierza 9 mozna uskutecznic np. zapo- moca wspólnej dzwigni. PL