PL175796B1

PL175796B1 - Sposób wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich oraz urządzenie do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich

Info

Publication number: PL175796B1
Application number: PL94314265A
Authority: PL
Inventors: André Dauloudet; Christian Breton; Patrick Sauvion; Bernard Spiess
Original assignee: Celia Sa
Priority date: 1993-11-03
Filing date: 1994-11-02
Publication date: 1999-02-26
Also published as: CN1134099A; DE69416423T2; ES2091170T3; NZ275840A; GR3029432T3; EP0726712B1; SK54696A3; CA2175820C; HU9600798D0; FI961862A7; US5912036A; CA2175820A1; DK0726712T3; SK281554B6; FR2711894A1; DE726712T1; ES2091170T1; AU684852B2; EP0726712A1; PL314265A1

Abstract

tracji, etap dojrzewania, etap homogemzaqi, etap formowania po uzyskaniu fazy stalej produktu oraz etap podzialu na porqe, w którym to sposobie uzyskany po etapie ultrafiltracji ciekly retentat poddaje sie etapowi dojrzewania, z ewentualna fermentacja przez zakwaszenie enzymami mlekowymi, a nastepnie ciekly retentat przemieszcza sie do etapu homogenizacji, zas do etapu ultra filtracji wprowadza sie mleko standaryzowane, znamienny tym, ze przed przemieszczeniem do etapu homogenizagi ciekly retentat schladza sie do temperatury nie nizszej niz 36°C, korzystnie do okolo 45°C i doprowadza sie do uzyskania pH od 5,00 do 5,90, po czym ciekly retentat o tak okreslonych param etrach fizyczno-chemicznych poddaje sie homogenizacji, przy czym w koncowej fazie tego etapu ciekly retentat poddaje sie uderzeniowemu naprezaniu poprzez zwiekszanie cisnienia produktu sredmodo okolo 30 M P a,.............. 5. Urzadzenie do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególnosci serowarskich, w której jednostka ultrafiltracji pola- czona jest z wlotem zbiornika dojrzewania sprzezonego z jednostka homogenizacji zawierajaca homogemzator, a urzadzenie koncowe- go formowania poprzedza jednostke podzialu na porqe fazy stalej produktu, za która ewentualnie usytuowana jest jednostka solenia, znamienne tym, ze pomiedzy wylot zbiornika dojrzewania ( 2), a wlot jednostki homogenizacji (4), wlaczona jest pompa przetlacza- jaca (3) ciekly retentat, zas jednostka homogemzaqi (4) z homo- gemzatorem o co najmniej dwóch glowicach cisnieniowych (5), ma co najmniej jeden czlon przygniatajacy ( 6 ), korzystnie w postaci zaworu, prasujacy ciekly retentat przetlaczany przez jego szczeliny, sprzezony z zespolem tarowania jego nacisku w postaci ukladu regulowanych sprezyn powrotnych (7), natomiast pomiedzy wylotem kazdego czlonu przygniatajacego ( 6) , .......................... F I G . 1 PL PL PL PL PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania produktów mlecznych, zwłaszcza serowarskich i urządzenie do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, pozwalające uzyskać korzystne warunki przejścia produktu mlecznego ze stanu płynnego do stanu konsystencji sera stałego, nadającego się do dalszej obróbki w znanych etapach manipulowania, krojenia, solankowania i oczyszczania.

Znane sposoby wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, składają się z szeregu znanych procesów technologicznych tworzących kolejne etapy oddziaływania na produkt wyjściowy, jakim jest mleko, odpowiednio przygotowane dla celów produkcji mleczarskiej.

W większości tych sposobów przygotowanie mleka obejmuje selekcję, standaryzację i pasteryzację. Kolejne etapy to utworzenie żelu mleka poprzez zakwaszanie kwasem mlekowym i/lub zakwaszanie enzymatyczne podpuszczką dla uzyskania skrzepu mleka, rozdrobnienie go z wytworzeniem gęstwy serowej, następnie oddzielenie serwatki od tzw. ziarna serowego i skupienie tego ziarna w masę serową. Uzyskana masa formowana jest w porcje, często w foremkach, jest odsączana i/lub prasowana i przekazywana do dojrzewania. W obróbce końcowej występują często etapy solankowania i oczyszczania. W procesach tych otrzymuje się wstępne płynne masy serowe lub retentaty poprzez ultrafiltrację pozwalającą uzyskać w nich maksymalną ilość protein surowicy.

Z francuskiego opisu patentowego FR nr 2052 121, Int.Ck. A01j 25/00, znany jest sposób obróbki mleka i półproduktów mlecznych w celu ich przetworzenia w produkty spożywcze w rodzaju serów.

W sposobie tym doprowadza się do kontaktu produktu wyjściowego, na bazie mleka lub półproduktu mlecznego, przy zmiennym ciśnieniu od 4-50 kg/cm² i przy silnej turbulencji, z co najmniej jedną półprzepuszczalną membraną z przeciętną wielkością por co najmniej równą 30 mw. W sposobie tym dostarcza się mleko wyjściowe lub ciecz filtracji i doprowadza się ją do wymienionej membrany, przez którą przechodzi i którą następnie skupia się. W drugiej cieczy, która nie przechodzi przez membranę, koncentracja, zwłaszcza protein, jest większa niż w produkcie wyjściowym. W sposobie ewentualnie powtarza się poprzednią operację, wychodząc wówczas z wymienionej drugiej cieczy dotąd aż otrzyma się ciekły produkt, nie przechodzący przez membranę i mający stężenie, zwłaszcza protein, bliskie oczekiwanemu dla produktów spożywczych w rodzaju sera. Przetwarza się mleko od krowy, kozy lub owcy, które uprzednio poddaje się ewentualnie łagodnemu podgrzaniu. W sposobie stosuje się membrany z octanu celulozy lub membrany tworzywowe wyprodukowane przez interakcję polianionów i polikationów, stanowiące membrany z polimerów syntetycznych.

W jednej realizacji sposobu wprowadza się produkt do obróbki do wnętrza porowatych rur zestawionych w wiązkę i zaopatrzonych wewnątrz w półprzepuszczalne membrany i w których woda i składniki rozpuszczalne (laktoza, sole mineralne), zawarte w mleku lub w półprodukcie mlecznym, przechodzą przez membi anę i jej pory i są zbierane na ściankach zewnętrznych tych rur w postaci cieczy filtracji, podczas, gdy pozostała ciecz wchodząca do wewnątrz wiązki rur i koncentrująca proteiny jest zbierana na wyjściu aparatury.

Ciecz filtracji, którą można określić jako laktoserum, jest bądź zawracana, bądź kierowana do innych aparatur zawierających inny typ membran i mających dla koncentrowania podstawowych innych składników poprzedzające filtry. Ciecz pozostająca wewnątrz wiązki rur również koncentruje się, zwłaszcza w proteiny, w miarę jak jej przybywa i jest kierowana do wyjścia z aparatury.

W innej realizacji sposobu produkt do obróbki wprowadza się do głowic szeregu modułów ułożonych lub zestawionych obok siebie. Każdy z wymienionych modułów złożony jest z dwóch sztywnych porowatych płytek stanowiących wsporniki odpowiednie dla membran półprzepuszczalnych i oddzielonych przez odpowiedni odstęp, w którym w tym przypadku w przestrzeni oddzielającej dwa moduły kolejne zbiera się wymieniona ciecz filtracji, podczas gdy ciecz przechodząca przez stos lub szereg takich modułów, zatęża się, zwłaszcza w proteiny i jest zbierana u wyjścia aparatury.

175 796

Regulacja stopnia koncentracji protein ciekłego produktu - zwanego drugą cieczą dla osiągnięcia poziomu żądanego ustalonego dla produktów serowych, następuje poprzez zmiany cech membran, powierzchni membran, lub parametrów przejścia produktów z danej membrany przez kolejne membrany i aparaturę.

Sposób według wynalazku może być stosowany jako ciągły lub nieciągły.

Z francuskiego opisu patentowego FR nr 2 589 331 znany jest sposób przygotowania produktu mlecznego fermentowanego, w którym odsączony produkt mleczny z zawartością protein od 5-8%, z zawartością tłuszczu od 0,5 do 5% i azotu nie przekraczającą 7 mg/kg, jest zakwaszany do pH od 4,4 do 4,7, po czym produkt końcowy poddaje się działaniu sił ścinających umożliwiających wytwarzanie homogenicznej masy mającej spoistość rzędu 10 do 25, wyrażoną w mm głębokości wniknięcia w nią w czasie 1θ sek., korpusu stożkowego o kącie wierzchołkowym 90° i masie 54,8 g.

W sposobie tym mleko pasteryzowane poddano ultrafiltracji, po której do odsączonego produktu dodano śmietanki dla jego standaryzacji. Następnie ponownie pasteryzowano w temperaturze 85° przez 5 min., a potem homogenizowano w homogenizatorze w 65°C przy ciśnieniu 20 MPa. W czasie przebiegu procesu czuwano, aby do obiegu nie było zasysane powietrze. Tak przygotowany produkt retencji o określonej zawartości azotu, poddaje się zaszczepianiu zakwaszającemu mieszaninę szczepów bakterii i następnie fermentacji, po której produkt poddaje się mieszaniu w celu ujednorodnienia jego konsystencji

Znany jest również z niemieckiego opisu patentowego DE OF nr 2430199 sposób wytwarzania kwaśnych wyrobów mlecznych. W sposobie tym wyrobom nadaje się większą zawartość tłuszczu, niż w samym mleku, które stanowi surowiec do wytworzenia tych wyrobów przy zastosowaniu odwróconej osmozy. Chude mleko poddaje się ultrafiltracji w komorach ultrafiltracji, przy czym skoncentrowany produkt - retentat doprowadza się do wymaganej zawartości tłuszczu poprzez dodanie śmietanki, po czym produkt jest zakwaszany i ewentualnie poddany dojrzewaniu. Proces prowadzonyjest w sposób ciągły, tak, że do strumienia skoncentrowanego chudego mleka dodawana jest śmietanka. Tak ustandaryzowany koncentrat w połączeniu z homogenizacją podgrzewany jest do temperatury pomiędzy 80° a 100°C i utrzymany w niej przez co najmniej 60 sek. Sposób charakteryzuje się tym, że podczas zakwaszania otrzymany po ogrzaniu koażel, przez jego rozlewaniem, względnie ochładzaniem i rozlewaniem, poddany jest silnej obróbce mechanicznej, do której wykorzystuje się zbiornik do zakwaszania. Produkt do obróbki wprowadzany jest dużymi porcjami, przykładowo 15000 do 200001 na jeden raz. Koażel ze zbiornika zakwaszania przechodzi do pompy, po czym jest przepompowywany przez ścianę sitową o wielkości oczek około 1 mm. Obróbka jest kontynuowana podczas transportu pomiędzy zbiornikiem zakwaszania i chłodnią, względnie stanowiskiem rozlewania. Używa się samooczyszczającej się pompy z tzw. kanałami bocznymi dla transportu produktu. Produkty mleczne standaryzuje się porcjami wjednym lub w kilku zbiornikach standaryzacji. W czasie standaryzacji produkt poddaje się obróbce termicznej i homogenizuje się. Dodając do strumienia skoncentrowanego chudego mleka śmietankę przesyłaną przewodem między urządzeniami ultrafiltracji, kontynuuje się standaryzację. Przy jednym lub kilku standaryzatorach stosuje się jedną chłodnicę dla schładzania koncentratu.

Znane urządzenia do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich zawierają jednostkę ultrafiltracji, dla uzyskiwania odsączonego koncentratu mleka, zbiornik zakwaszania, jednostkę homogenizacji, zawierającą co najmniej homogenizator, jednostkę dojrzewania ze zbiornikiem dojrzewania, jednostkę formowania połączoną ewentualnie z zespołem prasowania i jednostką dzielenia masy mlecznej o konsystencji sera, najczęściej poprzez krojenie. W zależności od przeznaczenia urządzenie może zawierać również jednostkę standaryzacji, pasteryzator, jednostkę solankowania, jednostkę oczyszczania, jednostkę schładzania oraz stanowisko rozlewania do foremek.

Pomiędzy jednostkami urządzenia instalowane są często pompy dla transportu produktu, o specjalnej konstrukcji przystosowanej dla uzyskiwania odpowiednich parametrów przebiegu procesu. Do urządzenia z odrębnych zbiorników wprowadzane są odrębnymi

175 796 przewodami różnego rodzaju dodatki mające wpływ zarówno na przebieg procesu jak i walory smakowe gotowych produktów mlecznych.

W opisanych procesach przy wykorzystaniu znanych zestawień jednostek składowych urządzeń do wytwarzania produktów mlecznych, zastosowane technologie pozwalają otrzymywać wstępne sery płynne lub retentaty poprzez ultrafiltrację zapewniającą największą ilość protein surowicy. Nie mniej nie umożliwiają całkowitego wyłączenia użycia podpuszczki lub innych środków enzymatycznych dla celów koagulacji mlekowej lub kwasowej. Stosowana w nich wobec retentatu ultrafiltracji koagulacja wykorzystuje dla przejścia w żel o konsystencji masy serowej obróbkę mechaniczną, zakwaszanie i ewentualnie podgrzewanie lub schładzanie, przy czym obróbka mechaniczna polega na przepompowywaniu przez ściany sitowe lub pólprzepuszczalne membrany dla uzyskania właściwego stopnia zagęszczenia i możliwie największej zawartości protein.

W sposobie wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, według wynalazku obejmującym kolejno przynajmniej etap ultrafiltracji, etap dojrzewania, etap homogenizacji, etap formowania po uzyskaniu fazy stałej produktu oraz etap podziału na porcje, w którym to sposobie uzyskany po etapie ultrafiltracji ciekły retentat poddaje się etapowi dojrzewania, z ewentualną fermentacją przez zakwaszanie enzymami mlekowymi, a następnie ciekły retentat przemieszcza się do etapu homogenizacji, zaś do etapu ultrafiltracji wprowadza się mleko standaryzowane, istota rozwiązania polega na tym, że przed przemieszczeniem do etapu homogenizacji, ciekły retentat schładza się do temperatury nie niższej niż 36°C, korzystnie do około 45°C i doprowadza się do uzyskania pH od 5,00 do 5,90, po czym ciekły retentat o tak określonych parametrach fizyczno-chemicznych poddaje się homogenizacji, przy czym w fazie końcowej tego etapu retentat poddaje się uderzeniowemu naprężaniu poprzez zwiększanie ciśnienia produktu średnio do około 30 MPa, regulując wielkość szczelin przetłaczania produktu do etapu transformacji, w którym ciekły koncentrat poddaje się etapowi przetwarzania z fazy płynnej w fazę stałą żelu poprzez ciągłe przetłaczanie przez otwory o niewielkiej średnicy poniżej 1 mm, po czym masę żelową przemieszcza się do etapu ekspansji w zredukowanym przekroju i u wylotu poddaje się ekspansji poprzez gwałtowne rozprężanie strumieniami rozbieżnymi, zaś z przyrastającej masy żelowej wstępnego sera, przemieszczając ją korzystnie w górę po nachylonej powierzchni, formuje się homogenne żelowe jelito o dowolnym profilu, które następnie poddaje się końcowemu formowaniu w żądany profil i podziałowi na porcje, korzystnie poprzez krojenie.

Korzystnie w czasie etapu transformacji wymusza się pęcznienie przetwarzanego ciekłego retentatu poprzez inkorporację fluidu gazowego, zwłaszcza dwutlenku węgla lub azotu do retentatu przez wpompowywanie tego fluoru gazowego.

Korzystnie jest również, gdy do ciekłego retentatu przed etapem transformacji lub do żelowej masy wstępnego sera po tym etapie wprowadza się wzbogacające produkt składniki, takie jak środek smakowy, teksturowy, nadzienie pożywkowe, ewentualnie pochodzenia niemlecznego, poprzez wpompowywanie ich z homogennym i jednolitym rozdziałem inkorporowanego składnika.

Korzystnie jest też, gdy wstępnie uformowaną w jelito homogenną masę żelową kroi się na porcje, w płaszczyźnie cięcia pochylonej pod kątem co najmniej kilku stopni do płaszczyzny wyjścia, ciągłym ruchem posuwisto-zwrotnym z częstotliwością w jednej fazie z ruchami elementów formujących.

Ruchem elementu tnącego i elementów formujących steruje się automatycznie poprzez układ sterowania automatycznego na bazie programowalnego zespołu komputerowego w sprzężeniu z pozostałymi jednostkami procesu przetwarzania mleka.

W urządzeniu do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich według wynalazku, w której jednostka ultrafiltracji połączona jest z wlotem zbiornika dojrzewania sprzężonego z jednostką homogenizacji zawierającą homogenizator, a urządzenie końcowego formowania poprzedza jednostkę podziału na porcje fazy stałej produktu, za którą ewentualnie usytuowana jest jednostka solenia, istota rozwiązania polega na tym, że pomiędzy wyl^t zbiornika dojrzewania, a wlot jednostki homogenizacji włączona

175 796 jest pompa przetłaczająca ciekły retentat, zaś jednostka homogenizacji z homogenizatorem o co najmniej dwóch głowicach ciśnieniowych, ma co najmniej jeden człon przygniatający, korzystnie w postaci zaworu, prasujący ciekły retentat przetłaczany przez jego szczeliny, sprzężony z zespołem tarowania jego nacisku w postaci układu regulowanych sprężyn powrotnych, natomiast pomiędzy wylotem każdego członu przygniatającego, a urządzeniem końcowego formowania masy zawiera kolejno jednostkę transformacji, zespół ekspansji i rurkowy człon wstępnego formowania żelu w jelito, przy czym jednostka transformacji ma wewnętrzną poprzeczną płytę mającą szereg otworów z dyszami. Zespół ekspansji zawiera szereg kolanek o zredukowanym przekroju, z których co najmniej jedno rozgałęzia się i wychodzi wylotem do wnętrza rurkowego członu wstępnego formowania o dowolnym profilu, korzystnie nachylonego w górę w kierunku przemieszczania żelu do urządzenia końcowego formowania, nadto jednostkę podziału na porcje fazy stałej produktu stanowi korzystnie urządzenie krojące.

Korzystnie po obu stronach poprzecznej płyty mającej otwory z dyszami, jednostka transformacji ma w zewnętrznej ściance na pobocznicy szereg otworów dla wpompowywania do produktu procesu składników wzbogacających i dla inkorporacji fluidu gazowego.

Korzystnie jest również, gdy poprzeczna płyta jednostki transformacji ma gniazda osadcze od strony napływu ciekłego retentatu, w których osadzone są wstawki z dyszami, zaś wyloty dysz mieszczą się w obrębie otworów płyty, przy czym oś każdego otworu z osią dyszy prostopadłą do płaszczyzny przylegania wkładki do gniazda tworzy kąt a o wartości co najmniej kilku stopni, korzystnie pomiędzy 5° a 20°, najkorzystniej 13°C, przy czym osie dysz usytuowane są rozbieżnie w kierunku przetłaczania ciekłego retentatu.

Korzystnie jest też, gdy rurkowy człon wstępnego formowania ma wewnętrzne ścianki o właściwościach powierzchni korzystnych, zwłaszcza w zakresie cech kontaktu z żelem sera i wykonany jest z materiału plastycznego, zwłaszcza typu polimetakrylanu metylu.

W korzystnym wykonaniu instalacji według wynalazku, rurkowy człon wstępnego formowania jest wydłużony i ma podwójną ściankę umożliwiającą przepływ płynu ciepłonośnego dla ogrzewania lub chłodzenia żelu.

Korzystnie jest też, gdy rurkowy człon wstępnego formowania ma oś wzdłużną nachyloną w stosunku do poziomu pod kątem β wynoszącym co najmniej kilku stopni, korzystnie od 5° do 30°, najkorzystniej 15°.

Urządzenie końcowego formowania zawiera metalowe formy o kształcie odpowiadającym żądanemu profilowi masy żelowego jelita określonemu przez użytkownika, przy czym te metalowe formy mają wnęki, w których usytuowanych jest kilka szczęk przenoszących wypukłość profilu odpowiadającą kształtowi formy o ruchu w kierunku jelita.

Szczęki te są sprzężone ze środkami manewrowymi, korzystnie w postaci siłowników pneumatycznych o ruchach w kierunku ścianek żelowego jelita.

Każdy środek manewrujący ma przegubowy punkt zamocowania, zwłaszcza na przegubie typu kulowego, połączony ze stojakiem urządzenia końcowego formowania, zaś wolne końce tłoków siłowników pneumatycznych, stanowiących te środki manewrowe, są połączone sztywno z odpowiadającymi im szczękami metalowych form.

Każde urządzenie końcowego formowania jest sprzężone z co najmniej jednym urządzeniem krojącym, które ma element tnący, korzystnie w postaci metalowego drutu lub tworzywowej nici, rozpięty na oscylującym ramieniu, o ciągłym roboczym ruchu posuwistozwrotnym z nastawną częstotliwością w fazie z ruchami szczęk w metalowych formach.

Korzystnie element tnący ma płaszczyznę cięcia nachyloną pod kątem τ co najmniej rzędu kilku stopni w stosunku do płaszczyzny wyjścia żelowego jelita z urządzenia końcowego formowania, korzystnie zawartym pomiędzy 5° a 20°, najkorzystniej między 8° a 12°.

Rozwiązanie według wynalazku pozwala na ewentualne uniknięcie dodawania do ciekłego retentatu po ultrafiltracji podpuszczki dla tworzenia kwaśnego mleka. Przejście od fazy płynnej do fazy stałej następuje przy zastosowaniu modyfikacji konsystencji retentatu doprowadzonego do określonych sposobem warunków fizyczno-chemicznych i poddaniu działania przymusowych środków ścinania. Urządzenie według wynalazku zapewnia otrzymywanie produktów o zróżnicowanych wymiarach, kształcie i zawartości dodawanych

175 796 składników wzbogacających produkt. Zastosowane etapy transformacji i ekspansji pozwalają otrzymać skrzep mleka o korzystnych parametrach, umożliwiają bezpośrednio po nich formowanie mechaniczne i podział masy serowej. Zwiększa się wydajność procesu dzięki zachowaniu prawie wszystkich rozpuszczalnych w skrzepie mleka. W procesie nie występuje wysiąkanie surowicy mleka. Znaczącą korzyścią jest również brak zjawiska obciekania produktów po dokonaniu krojenia, co zmniejsza straty substancji na tym etapie. Z uwagi na fakt, że do procesu koagulacji nie jest niezbędne dodawanie podpuszczki do retentatu lub do wstępnej płynnej formy sera, nie występuje więc ryzyko wystąpienia zjawiska natłuszczania skórki, co obserwuje się praktycznie zawsze w przypadku koagulacji z udziałem podpuszczki. Rozwiązanie według wynalazków pozwala uniknąć stosowania foremek, co skraca okres wytwarzania produktów, zwłaszcza serowarskich.

Przedmiot wynalazku został bliżej objaśniony na przykładach realizacji sposobu i wykonania urządzenia według wynalazku, objaśnionych rysunkiem, na którym na fig. 1 uwidoczniono uproszczony schematyczny technologiczny ciąg jednostek urządzenia, na fig. 2 - widok płaski uproszczonego przekroju tego ciągu od jednostki transformacji do urządzenia końcowego formowania i urządzenia krojącego, na fig. 3 - uproszczony widok przekroju strony czołowej poprzecznej płyty jednostki transformacji, pokazany od strony bocznej na fig. 4, natomiast na fig. 5 pokazano widok urządzenia końcowego formowania od strony czołowej, zaś na fig. 6 - widok z góry w częściowym przekroju tego urządzenia końcowego formowania, nadto na fig. 7 pokazano schemat jednostki homogenizacji, a na fig. 8 - przekrój głowicy ciśnieniowej.

Urządzenie do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, zawiera jednostkę ultrafiltracji 1, uwidocznioną na fig. 1 jako oznaczenie, która połączona jest wylotem ciekłego retentatu ze zbiornikiem dojrzewania 2. Wylot zbiornika dojrzewania 2 jest połączony przewodem spływu z pompą przetłaczającą 3, przepompowującą ciekły retentat do jednostki homogenizacji 4. Jednostka homogenizacji 4 zawiera kadź K o objętości około 1500 litrów, w której następuje mieszanie koncentratu. W skład jednostki homogenizacji wchodzi trójstopniowa pompa tłokowa wyporowa P zasysająca wymieszany w kadzi K koncentrat.

Na wyjściu homogenizatora usytuowane są ciśnieniowe głowice homogenizacji 5. Wymienione ciśnieniowe głowice homogenizacji 5 zawierają każda co najmniej jeden człon przygniatający 6 ciekły retentat w swym wnętrzu. Człon przygniatający 6 ma postać zaworu o regulowanym nacisku zawieradła Z i jest sprzężony z zespołem tarowania jego nacisku w postaci układu regulowanych sprężyn powrotnych 7. Układ trójstopniowej pompy wyporowej P zawiera nadto zespół napędowy, sterownik hydrauliczny 5 dla regulacji ciśnienia homogenizacji, regulator R i wskaźnik W ciśnienia homogenizacji. Panel sterowania homogenizatora, nie pokazany na rysunku, pozwala zadawać i regulować takie parametry jak ciśnienie i temperatura koncentratu, wielkość cząstek oraz lepkość. Zespół napędowy zawiera silnik napędowy M sprzężony z przekładnią pasową PP połączoną z trójstopniowym zespołem napędowym pompy P z przesunięciem faz między stopniami co 120°. Obroty zespołu napędowego przenoszone są przez nie pokazane na rysunku wał korbowy, korbowód i wodzik tłoków, w ich ruch postępowy w cylindrach pompy P wchodzących w skład jej bloku hydraulicznego. Każdy wylot bloku hydraulicznego pompy P jest połączony z wlotem A do głowicy ciśnieniowej 5 od strony gniazda GN tłokowego zawieradła Z zaworu - członu przygniatającego 6. Na gnieździe GN od wewnątrz zaworu osadzony jest pierścień uderzenia O, z którym współpracuje tłokowe zawieradło Z sprzężone drugą stroną z mechanizmem nacisku sterowanego. Komora z gniazda GN zawieradła Z ma z boku wylot WY dla wyjścia przetłaczanego produktu. Przetłaczanie uderzeniowe następuje poprzez ciasny kanał pierścieniowy o szerokości h pomiędzy czołami tłokowego zawieradła Z i pierścieniem uderzenia O gniazda GN zaworu. Mechanizm nacisku sterowanego stanowi układ regulowanych sprężyn 7. Może on być również sterowany hydraulicznie poprzez nacisk hydrauliczny na drugą stronę tłokowego zawieradła Z poprzez mieszek naciskowy.

Urządzenie w dalszej części zawiera co najmniej jedną jednostkę transformacji 8 dla przetwarzania ciekłego retentatu z fazy ciekłej w fazę stałą. Wlot każdej z jednostek

175 796 transformacji 8 jest połączony z wylotem członu przygniatającego 6. Jednostka transformacji 8 zawiera w swym cylindrycznym wnętrzu kołową poprzeczną płytę mającą szereg kształtowych przelotowych otworów 9. W przykładowym wykonaniu tej płyty, pokazanym na fig. 3 i 4, ma ona pięć otworów 9 rozmieszczonych w ten sposób, że względem jej środka ich osie na średnicy tworzą między sobą jednakowe wycinki 10 pola płyty. Płyta ma gniazda od strony wpływu retentatu, w których osadzone są wstawki 11 z dyszami. Oś 12 dyszy każdego otworu 9 prostopadła do płaszczyzny 13 przylegania wkładki 11 do gniazda tworzy z osią 14 otworu kąt α o wartości co najmniej kilku stopni, korzystnie pomiędzy 5° a 20°, najkorzystniej 13°. Osie dysz usytuowane są rozbieżnie w kierunku przetłaczania ciekłego retentatu. Jednostka transformacji 8 po obu stronach wewnętrznej poprzecznej płyty z otworami 9 ma w zewnętrznej ściance na pobocznicy szereg otworów 15 dla wpompowywania do produktu procesu składników wzbogacających i dla inkorporacji fluidu gazowego. Za jednostką transformacji 8 urządzenie zawiera zespół ekspansji 16 w postaci szeregu kolanek 17 o zredukowanym przekroju, z których co najmniej jedno rozgałęzia się i wychodzi wylotem do rurkowego członu wstępnego formowania 18 o osi wzdłużnej 19. Rurkowy człon wstępnego formowania ma wewnętrzne ścianki o właściwościach powierzchni korzystnych, zwłaszcza w zakresie cech kontaktu z żelem sera i wykonany jest z materiału plastycznego, zwłaszcza typu polimetakrylanu metylu, w szczególności o korzystnych właściwościach ślizgania dla przemieszczanego żelu sera. Nadto rurkowy człon wstępnego formowania 18 jest wydłużony i ma podwójną ściankę umożliwi ającą przepływ płynu ciepłonośnego dla chłodzenia żelu. Oś wzdłużna tego członu nachylona jest do poziomu pod kątem β wynoszącym co najmniej kilka stopni, korzystnie od 5° do 30°, najkorzystniej 15°. Rurkowy człon wstępnego formowania 18 może mieć dowolny profil odpowiednio dobrany do żądanego profilu jelita formowanego z żelu sera. Uformowane wstępnie żelowe jelito przechodzi do urządzenia krojącego 20 połączonego z urządzeniem końcowego formowania 21. Urządzenie końcowego formowania 21 zawiera metalowe formy 22 o kształcie odpowiadającym żądanemu profilowi masy żelowej jelita określonemu przez użytkownika.

W przykładowym wykonaniu pokazanym na rysunku na fig. 5 i 6 dla otrzymania porcji owalnych, metalowe formy 22 w obszarze ich kontaktu z jelitem mają profil wklęsły.

W innym wykonaniu dla otrzymania jelit o ściankach płaskich metalowe formy 22 mają profil prostoliniowy w obszarze kontaktu z jelitem. Wewnątrz metalowe formy 22 mają wnęki 23, w których usytuowanych jest szereg szczęk 24 przenoszących wypukłość 25 profilu odpowiadającą kształtowi formy 22 w kierunku jelita. Szczęki 24 stanowią elementy znakujące porcje produktu. W czasie ruchu w kierunku jelita szczęki 24 wysuwane są skokowo i wyciskają odcisk 26 w produkcie. Szczęki 24 są sprzężone ze środkami manewrowymi 27, przykładowo w postaci siłowników pneumatycznych o ruchach w kierunku ścianek jelita żelowego. Każdy środek manewrujący 27 ma przegubowy punkt zamocowania połączony ze stojakiem urządzenia końcowego formowania 21. Wolne końce tłoków 28, siłowników pneumatycznych są sztywno połączone z odpowiadającymi im szczękami 24 metalowych form 22. Przegubowe punkty zamocowania środków manewrujących 27 w przykładzie realizacji stanowią przeguby kulowe 29. Dla powrotu szczęk 24, przesuniętych podczas osiowego przemieszczania się jelita do wyjścia, środki manewrujące 27 sprzężone są z systemem sprężyny odciągającej 30.

Urządzenie krojące 20 ma element tnący w postaci metalowego drutu lub tworzywowej nici, rozpiętych na oscylującym ramieniu 31 o ciągłym ruchu posuwisto-zwrotnym z nastawną częstotliwością w fazie z ruchami szczęk 24 w metalowych formach 22. Urządzenie krojące 20 poprzez nieustanny ruch taśm tam i z powrotem przesuwa czołową ściankę 32 form 22 na poziomie środkowej strefy 33 pozostawionej przez odcisk 26 każdej ze szczęk 24.

W innym przykładzie wykonania urządzenie krojące 20 jest tak usytuowane względem wyjścia z urządzenia końcowego formowania 21, że płaszczyzna cięcia 34 elementu tnącego nachylona jest pod kątem r rzędu kilku stopni w stosunku do płaszczyzny wyjścia odpowiadającej ściance czołowej 32 formy 22, korzystnie między 5° a 20°, najkorzystniej między 8°

177 779 a 12° dla skompensowania skutków zginania się jelita żelowego, nie podtrzymywanego już przez koniec rurkowego członu wstępnego formowania 18.

Realizacja sposobu według wynalazku w urządzeniu według wynalazku jest zarządzana przez nie pokazany na rysunku układ sterowania automatycznego, który steruje ruchem elementu tnącego i elementów formujących automatycznie na bazie programowalnego zespołu komputerowego w sprzężeniu z pozostałymi jednostkami procesu przetwarzania mleka.

W urządzeniu według wynalazku elementy, takie jak wkładki 11 z dyszami, rurkowe człony wstępnego formowania 18 czy metalowe formy 22 oraz szczęki 24 mogą być wymieniane w szybkim czasie na odpowiednio dobierane do potrzeb procesu co do profilu i rozmiarów. Możliwe jest, też rozszerzanie poprzez powielanie ciągu pomiędzy jednostką ultrafiltracji 1, a jednostką solenia 35 przy jej końcu.

Przy takim rozszerzeniu i stosowaniu w ciągu różnego profilu i wymiarów elementów wpływających na postać produktu możliwe jest otrzymywanie produktów o różnych cechach charakterystycznych co do formy, masy, składu i konsystencji oraz zwiększenie wydajności procesu.

W przedstawionym urządzeniu według wynalazku zrealizowano sposób według wynalazku o przykładowym przebiegu opisanym poniżej bez stosowania fermentacji.

Tłuste standaryzowane mleko o zawartości tłuszczu 67 g/litr poddano ultrafiltracji w jednostce ultrafiltracji 1 aż do otrzymania koncentratu w postaci ciekłego retentatu zawierającego około 48% suchego ekstraktu. Otrzymany ciekły retentat przemieszczono do zbiornika dojrzewania 2 usytuowanego poniżej jednostki ultrafiltracji 1. Dojrzewanie prowadzono aż do uzyskania jego pH około 5,3 w temperaturze około 43°C, poprzez schładzanie retentatu przy wyjściu ze zbiornika dojrzewania 2. Następnie za pomocą pompy przetłaczającej 3 przetłaczano ciekły retentat do jednostki homogenizacji 4, w której poddano go homogenizacji ciśnieniowej. Koncentrat homogenizowano poprzez intensywne mieszanie koncentratu wewnątrz kadzi K o objętości około 15001. Dla etapu homogenizacji przyjęto pH zbliżone do 5,4 i temperaturę 45°C. Koncentrat wymieszany w kadzi został następnie zassany do bloku hydraulicznego pompy wyporowej P, której tłoki przetłaczały go do głowic ciśnieniowych 5 na wyjściu jednostki. W głowicach 5 ciśnienie koncentratu podnoszone było uderzeniowo przy naprężaniu przez człon przygniatający 6 do wielkości około 26 MPa. Koncentrat przetłaczany poprzez szczelinę o szerokości h pomiędzy czołem tłokowego zawieradła Z i czołem pierścienia uderzenia O na gnieździe GN zaworu poddany został sprężaniu ugniatającemu, dzięki czemu poprawiono jego teksturę i ujednorodniono rozkład tłuszczu w koncentracie. Dzięki działaniu głowic ciśnieniowych 5 zhomogenizowany koncentrat był przemieszczany do jednostki transformacji 8, wewnątrz której przetłaczany był przez dysze poprzecznej płyty o średnicach rzędu 0,762 mm. W etapie tym następowało przetwarzanie fazy ciekłej retentatu w fazę stałą w postaci zwartego skrzepu mleka tworzącego żelową masę serową. Ta masa żelowa przemieszczana do wylotu kolanek zespołu ekspansji została rozprężona gwałtownie wskutek ciśnienia i zwiększenia przekroju na rozbieżne strumienie skierowane do wewnętrznej ścianki rurkowego członu wstępnego formowania 18. Pochylenie tego członu w górę, w stronę przemieszczania się masy żelu zapewniało ciągłe jego wypełnianie i odpowiednie zagęszczanie masy polepszające warunki dla przyszłego podziału na porcje.

W przedstawionym urządzeniu według wynalazku zrealizowano również sposób według wynalazku z zastosowaniem dojrzewania przez fermentację.

Tłuste standaryzowane mleko o zawartości tłuszczu 67 g/litr poddano ultrafiltracji w jednostce ultrafiltracji 1 aż do otrzymania koncentratu w postaci ciekłego retentatu zawierającego około 48% suchego ekstraktu. Otrzymany ciekły retentat przemieszczono do zbiornika dojrzewania 2 usytuowanego poniżej jednostki ultrafiltracji 1. Dojrzewanie prowadzono przez fermentację aż do uzyskania jego pH około 5,3 w temperaturze około 44°C, poprzez schładzanie retentatu przy wyjściu ze zbiornika dojrzewania 2. Następnie za pomocą pompy przetłaczającej 3 przetłaczano ciekły retentat do jednostki homogenizacji 4, w której poddano go homogenizacji ciśnieniowej jak w poprzednim przykładzie.

175 796

W trakcie etapu homogenizacji przy wyjściu z tej jednostki ciekły koncentrat poddano działaniu ciśnienia rzędu około 25 MPa wewnątrz członu przygnitającego 6 głowic ciśnieniowych 5 homogenizatora, które to ciśnienie spowodowało, że retentat przemieszczany był do jednostki transformacji, wewnątrz której przetłaczany był przed dysze poprzecznej płyty o średnicach rzędu 0,762 mm. W etapie tym następowało przetwarzanie fazy ciekłej retentatu w fazę stałą w postaci zwartego skrzepu mleka tworzącego żelową masę serową.Ta masa żelowa przemieszczona do wylotu kolanek zespołu ekspansji została rozprężona gwałtownie wskutek ciśnienia i zwiększenia przekroju na rozbieżne strumienie skierowane do wewnętrznej ścianki rurkowego członu wstępnego formowania 18. Pochylenie tego członu w górę w stronę przemieszczania się masy żelu zapewniało ciągle jego wypełnianie i odpowiednie zagęszczanie masy polepszające warunki dla przyszłego podziału na porcje.

Przeprowadzono badanie spoistości konsystencji na wyjściu z dyszy. Porcję masy żelu wprowadzono do obudowy określonej w normie DIN 10 331. Doskonale płaska próbka o długości 25 mm umieszczona została pod drutem o średnicy 0,3 mm poruszającym się z prędkością spadku rzędu 0,1 mm/sek. Temperatura próbki wynosiła 15°C. Siłę, niezbędną dla zapewnienia penetracji drutu w próbce mierzono przeznaczonym do tego celu mechanizmem, zaś prędkość penetracji utrzymywana była na poziomie stałym. Z pomiarów uzyskano przedział wielkości sił penetracji od 0,2 do 2,2 Newtona. Otrzymana masa żelowa po przejściu przez urządzenie końcowego formowania 21 była cięta na płaskie porcje urządzeniem krojącym 20. W czasie końcowego formowania przegubowe mocowanie środków manewrujących 27 umożliwiało połączenie ruchów osiowych i promieniowych szczęk 24 z chwilą, gdy te zamykały ścianki żelowego jelita. Szczęki 24 wykonywały następujące ruchy:

- przesunięcie promieniowe w kierunku ścianek jelita aż do zaznaczenia odcisku w produkcie,

- przesunięcie osiowe szczęk 24 przez przemieszczające się jelito w kierunku wyjścia z form metalowych 22,

- uwolnienie szczęk 24 i powrót dzięki sprężynom odciągającym 30 do płaszczyzny początkowej cyklu. Powstały w ten sposób cykl ruchu szczęk 24 podobny jest do tzw. kroku pielgrzyma.

W innym przykładzie realizacji sposobu o podobnych parametrach fizyczno-chemicznych schładzano retentat przy wyjściu ze zbiornika dojrzewania 2 do temperatury 45°C i pH = 5,40. Uprzednio produkt mleczny podczas fermentacji zakwaszono enzymami mlekowymi termofilnymi. W członie przygniatającym 6 poddano retentat działaniu ciśnienia 30 MPa i przetłaczano przez płytę w jednostce transformacji 8 poprzez otwory o średnicy około 0,8 mm. Przed płytą prowadzono inkorporację fluidu gazowego w postaci dwutlenku węgla wpompowywanego przez otwory w ściance zewnętrznej jednostki transformacji 8. Za płytą podobnie inkorporowano dodatki pulpy owocowej i stabilizatorów. Wskutek działania ciśnienia przetłaczania i inkorporacji, siły turbulencji powodowały homogenne jednolite wymieszanie wprowadzonych czynników z masą żelową poddaną dodatkowo pęcznieniu przez inkorporację fluidu gazowego. Masę żelową po przejściu kolanek zespołu ekspansji kierowano do dalszej obróbki.

Dzięki sposobowi według wynalazku uzyskuje się możliwość wyprowadzania produktu co najmniej już po przejściu kolanek zespołu ekspansji i członu wstępnego formowania.

Masa żelowa sera w postaci homogennej fazy stałej o różnej konsystencji przechodzi w postać sera jako wyrobu dopiero, gdy przejdzie wszystkie znane tradycyjne etapy po podziale na porcje tzn. solankowanie, dojrzewanie w znaczeniu sezonowania, klarowanie itd. Otrzymywane wcześniej produkty mleczne, mają postać masy, która może mieć różnorodną konsystencję od ziarnistej do postaci pasty. Asortyment otrzymywanych produktów zależny będzie od parametrów procesu oraz od dodatków wprowadzanych na etapie transformacji.

175 796 ^l?S?S>6

FIG. 4

175 796

Ί

Ć9

175 796

175 796 <?

\κ

^Ft9·⁷ wy_ X

Fig.8 ο

175 796

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 4,00 zł

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, obejmujący kolejno przynajmniej etap ultrafiltracji, etap dojrzewania, etap homogenizacji, etap formowania po uzyskaniu fazy stałej produktu oraz etap podziału na porcje, w którym to sposobie uzyskany po etapie ultrafiltracji ciekły retentat poddaje się etapowi dojrzewania, z ewentualną fermentacją przez zakwaszenie enzymami mlekowymi, a następnie ciekły retentat przemieszcza się do etapu homogenizacji, zaś do etapu ultrafiltracji wprowadza się mleko standaryzowane, znamienny tym, że przed przemieszczeniem do etapu homogenizacji ciekły retentat schładza się do temperatury nie niższej niż 36°C, korzystnie do około 45°C i doprowadza się do uzyskania pH od 5,00 do 5,90, po czym ciekły retentat o tak określonych parametrach fizyczno-chemicznych poddaje się homogenizacji, przy czym w końcowej fazie tego etapu ciekły retentat poddaje się uderzeniowemu naprężaniu poprzez zwiększanie ciśnienia produktu średnio do około 30 MPa, regulując wielkość szczelin przetłaczania produktu do etapu transformacji, w którym ciekły koncentrat poddaje się przetwarzaniu z fazy płynnej w fazę stałą żelu poprzez ciągłe przetłaczanie przez otwory o niewielkiej średnicy rzędu poniżej 1 mm, po czym masę żelową przemieszcza się do etapu ekspansji w zredukowanym przekroju i u wylotu poddaje się ekspansji poprzez gwałtowne rozprężanie strumieniami rozbieżnymi, zaś z przyrastającej masy żelowej wstępnego sera, przemieszczając ją korzystnie w górę po nachylonej powierzchni, formuje się homogenne żelowe jelito o dowolnym profilu, które następnie poddaje się końcowemu formowaniu w żądany profil i podziałowi na porcje, korzystnie poprzez krojenie.
2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w czasie etapu transformacji wymusza się pęcznienie przetwarzanego ciekłego retentatu poprzez inkorporację fluidu gazowego, zwłaszcza dwutlenku węgla lub azotu do retentatu przez wpompowywanie tego fluoru gazowego.
3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że do ciekłego retentatu przed etapem transformacji lub do żelowej masy wstępnego sera po tym etapie wprowadza się wzbogacające produkt składniki, takie jak środek smakowy, teksturowy, nadzienie pożywkowe, ewentualnie pochodzenia niemlecznego, poprzez wpompowywanie ich z homogennym i jednolitym rozdziałem inkorporowanego składnika.
4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wstępnie uformowaną w jelito homogenną masę żelową kroi się na porcje, w płaszczyźnie cięcia pochylonej pod kątem co najmniej kilku stopni do płaszczyzny wyjścia, ciągłym ruchem posuwisto-zwrotnym z częstotliwością w jednej fazie z ruchami elementów formujących.
5. Urządzenie do wytwarzania produktów mlecznych, w szczególności serowarskich, w której jednostka ultrafiltracji połączona jest z wlotem zbiornika dojrzewania sprzężonego z jednostką homogenizacji zawierającą homogenizator, a urządzenie końcowego formowania poprzedza jednostkę podziału na porcje fazy stałej produktu, za którą ewentualnie usytuowana jest jednostka solenia, znamienne tym, że pomiędzy wylot zbiornika dojrzewania (2), a wlot jednostki homogenizacji (4), włączona jest pompa przetłaczająca (3) ciekły retentat, zaś jednostka homogenizacji (4) z homogenizatorem o co najmniej dwóch głowicach ciśnieniowych (5), ma co najmniej jeden człon przygniatający (6), korzystnie w postaci zaworu, prasujący ciekły retentat przetłaczany przez jego szczeliny, sprzężony z zespołem tarowania jego nacisku w postaci układu regulowanych sprężyn powrotnych (7), natomiast pomiędzy wylotem każdego członu przygniatającego (6), a urządzeniem końcowego formowania (21) instalacja zawiera kolejno jednostkę transformacji (8), zespół eks175 796 pansji (16) i rurkowy człon wstępnego formowania (18) żelu w jelito, przy czym jednostka transformacji (8) ma wewnętrzną poprzeczną płytę mającą szereg otworów (9) z dyszami, zaś zespół ekspansji (16) zawiera szereg kolanek (17) o zredukowanym przekroju, z których co najmniej jedno rozgałęzia się i wychodzi wylotem do wnętrza rurkowego członu wstępnego formowania (18) o dowolnym profilu, korzystnie nachylonego w górę w kierunku przemieszczania żelu do urządzenia końcowego formowania (21), nadto jednostkę podziału na porcje fazy stałej produktu stanowi korzystnie urządzenie krojące (20).
6. Urządzenie według zastrz. 5, znamienne tym, że po obu stronach poprzecznej płyty mającej otwory (9) z dyszami, jednostka transformacji (8) ma w zewnętrznej ściance na pobocznicy szereg otworów (15) dla wpompowywania do produktu procesu składników wzbogacających i dla inkorporacji fluidu gazowego.
7. Urządzenie według zastrz. 5 albo 6, znamienne tym, że poprzeczna płyta jednostki transformacji (8) ma gniazda osadcze od strony napływu ciekłego retentatu, w których osadzone są wstawki (11) z dyszami, zaś wyloty dysz mieszczą się w obrębie otworów (9) płyty, przy czym oś (14) każdego otworu (9) z osią (12) dyszy prostopadłą do płaszczyzny przylegania (13) wstawki (11) do gniazda tworzy kąt (a) o wartości co najmniej kilku stopni, korzystnie pomiędzy 5° a 20°, najkorzystniej 13°, przy czym osie (12) dysz usytuowane są rozbieżnie w kierunku przetłaczania ciekłego retentatu.
8. Urządzenie według zastrz. 5, znamienne tym, że rurkowy człon wstępnego formowania (18) ma wewnętrzne ścianki o właściwościach powierzchni korzystnych, zwłaszcza w zakresie cech kontaktu z żelem sera i wykonany jest z materiału plastycznego, zwłaszcza typu polimetakrylanu metylu.
9. Urządzenie według zastrz. 8, znamienne tym, że rurkowy człon wstępnego formowania (18) jest wydłużony i ma podwójną ściankę umożliwiającą przepływ płynu ciepłonośnego dla ogrzewania lub chłodzenia żelu.
10. Urządzenie według zastrz. 8 albo 9, znamienne tym, że rurkowy człon wstępnego formowania (18) ma oś wzdłużną (19) nachyloną w stosunku do poziomu pod kątem 0) wynoszącym co najmniej kilka stopni, korzystnie od 5° do 30°, najkorzystniej 15°.
11. Urządzenie według zastrz. 5, znamienne tym, że urządzenie końcowego formowania (21) zawiera metalowe formy (22) o kształcie odpowiadającym żądanemu profilowi masy żelowego jelita określonemu przez użytkownika.
12. Urządzenie według zastrz. 11, znamienne tym, że metalowe formy (22) mają wnęki (23), w których usytuowanych jest kilka szczęk (24) przenoszących wypukłość (25) profilu odpowiadającą kształtowi formy (22) o ruchu w kierunku jelita.
13. Urządzenie według zastrz. 12, znamienne tym, że szczęki (24) są sprzężone ze środkami manewrowymi (27), korzystnie w postaci siłowników pneumatycznych o ruchach w kierunku ścianek żelowego jelita.
14. Urządzenie według zastrz. 13, znamienne tym, że każdy środek manewrujący (27) ma przegubowy punkt zamocowania, zwłaszcza na przegubie typu kulowego (29) połączony ze stojakiem urządzenia końcowego formowania (21), zaś wolne końce tłoków (28) siłowników pneumaycznych, stanowiących te środki manewrowe (27), są połączone sztywno z odpowiadającymi im szczękami (24) metalowych form (22).
15. Urządzenie według zastrz. 14, znamienne tym, że każde urządzenie końcowego formowania (21) jest sprzężone z co najmniej jednym urządzeniem krojącym (20), które ma element tnący, korzystnie w postaci metalowego drutu lub tworzywowej nici, rozpiętych na oscylującym ramieniu (31), o ciągłym roboczym ruchu posuwisto-zwrotnym z nastawną częstotliwością w fazie z ruchami szczęk (24) w metalowych formach (22).
16. Urządzenie według zastrz. 15, znamienne tym, że element tnący ma płaszczyznę cięcia (34) nachyloną pod kątem (r) co najmniej rzędu kilku stopni w stosunku do płaszczyzny wy'ścia (32) żelowego jelita z urządzenia końcowego formowania (21), korzystnie zawartym pomiędzy 5° a 20°, najkorzystniej między 8° a 12°.

* * *

175 796