PL179334B1

PL179334B1 - Sposób transmisji komunikatów glosow ych PL PL PL

Info

Publication number: PL179334B1
Application number: PL96321959A
Authority: PL
Inventors: Kazimierz Siwiak; Sunil Satyamurti; William J Kuznicki
Original assignee: Motorola Inc
Priority date: 1995-02-28
Filing date: 1996-01-11
Publication date: 2000-08-31
Also published as: KR100300156B1; US5668923A; TW417369B; WO1996027248A1; EP0882337A4; HUP9800197A3; JPH11501176A; RU2143179C1; AU4754196A; PL321959A1; KR19980702557A; MX9706531A; NO973955D0; EP0882337A1; HUP9800197A2

Abstract

1. Sposób transmisji komunikatów glosowych, znam ienny tym , ze podczas nadawania komunikatu w rozdzielaczu mowy rozdziela sie komunikat w cza- sie na pierwsza i druga czesc komunikatu, które sa czasowo sasiadujacymi czesciami tego komunikatu, nastepnie w modulatorze ortogonalnym moduluje sie ortogonalnie pierwsza i druga skladowa ortogonalna pierwsza i druga czescia komunikatu, odpowiednio, wytwarza sie pierwsza i druga skladowa zmodulo- wana ortogonalnie i poprzez antene nadaje sie je rów- noczesnie do odbiornika, w którym odebrany sygnal zawierajacy pierwsza i druga skladowa zmodulowana ortogonalnie demoduluje sie ortogonalnie i otrzymuje sie pierwsza i druga czesc komunikatu, które sa czaso- wo ciaglymi czesciami jednego komunikatu, nastep- nie ustala sie w czasie kolejnosc pierwszej i drugiej czesci komunikatu, laczy sie je w czasie i generuje sie jeden komunikat zlozony z pierwszej i drugiej czesci komunikatu. FIG. 3 PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób transmisji komunikatów głosowych.

W szczególności wynalazek dotyczy sposobu transmisji komunikatów głosowych w systemach przywoławczych, z wykorzystaniem składowych modulacji ortogonalnej.

W systemie łączności na częstotliwości radiowej, w którym przesyła się komunikaty głosowe do odbiorników przenośnych lub innych odbiorników selektywnego wywołania (np. odbiorników przywoławczych), w celu skutecznego wykorzystania pasma częstotliwości stosuje się techniki modulacji z jedną wstęgą boczną. Do przenoszenia informacji do odbiornika wykorzystana jest tylko jedna ze wstęg bocznych, górna lub dolna. Demodulowanie i odtwarzanie komunikatu, który j est nadawany w całości w górnej lub dolnej wstędze bocznej, wymaga by odbiornik próbkował zarówno składową w fazie I jak i składową kwadraturowąQ w trakcie transmisji komunikatu w kanale. Odtwarza się obie wstęgi boczne, ale komunikat jest zawarty tylko w jednej wstędze bocznej. Informacja w drugiej wstędze bocznej jest odrzucona.

To, że tylko j edna wstęga boczna rzeczywiście przenosi komunikat, oznacza nieefektywne wykorzystanie czasu powodując ograniczenie wydajności ruchu w przydzielonym paśmie częstotliwości radiowej. Ponadto powoduje to niewydajne wykorzystanie mocy przetwarzania odbiornika i niepotrzebne zużywanie baterii przenośnego urządzenia odbiorczego.

Sposób transmisji komunikatów głosowych, według wynalazku jest charakterystyczny tym, że podczas nadawania komunikatu w rozdzielaczu mowy rozdziela się komunikat w czasie na pierwszą i drugą część komunikatu, które są czasowo sąsiadującymi częściami tego komunikatu, następnie w modulatorze ortogonalnym moduluje się ortogonalnie pierwszą i drugą składową ortogonalną pierwszą i drugą częścią komunikatu, odpowiednio, wytwarza się pierwszą i drugą składową zmodulowaną ortogonalnie i poprzez antenę nadaje się je równocześnie do odbiornika, w którym odebrany sygnał zawierający pierwsząi drugą składową zmodulowaną ortogonalnie demoduluje się ortogonalnie i otrzymuje się pierwszą i drugą część komunikatu, które są czasowo ciągłymi częściami jednego komunikatu, następnie ustala się w czasie kolejność pierwszej i drugiej części komunikatu, łączy się je w czasie i generuje się jeden komunikat złożony z pierwszej i drugiej części komunikatu.

Korzystnie, podczas modulacji ortogonalnej wytwarza się składową w fazie i składową kwadraturową, przy czym składowąw fazie moduluje się pierwszą częścią komunikatu, a składową kwadraturową moduluje się drugą częścią komunikatu.

Korzystnie, podczas modulacji ortogonalnej wytwarza się górną i dolną wstęgę boczną, przy czym górną wstęgę boczną moduluje się pierwszą częścią komunikatu, a dolną wstęgę boczną moduluje się drugą częścią komunikatu.

Korzystnie, pierwsza i druga część komunikatu obejmująjeden komunikat głosowy.

Korzystnie, pierwsza i druga część komunikatu obejmująjeden komunikat głosowy, który przed rozdzielaniem go w czasie na pierwszą i drugą część komunikatu filtruje się w filtrze pasmowo-przepustowym i eliminuje się częstotliwości leżące poza normalnym pasmem akustycznym.

Korzystnie, przed modulacjąortogonalnąodwraca się w czasie co najmniej jedną część komunikatu, przy czym to odwracanie w czasie realizuje się ramka po ramce na podstawie protokołu transmisji według uprzednio ustalonej kolejności.

Korzystnie, przed modulacją ortogonalną pierwszą i drugą część komunikatu poddaje się kompresji w czasie w kompresorze czasowym, zaś w kompandorze amplitudy redukuje się dynamikę amplitudy pierwszej i drugiej części komunikatu.

Korzystnie, pierwsząi drugą składową zmodulowaną ortogonalnie nadaje się równocześnie w protokole zawierającym informację adresową odpowiadającą adresowi adresowalnego odbiornika oraz zawierającym informację synchronizacji umożliwiającą wyzwolenie adresowalnego odbiornika i wejście w tryb pracy równoczesnego demodulowania pierwszej i drugiej zmodulowanej ortogonalnie składowej w określonym momencie, zgodnie z informacją synchronizacji.

Korzystnie, podczas odbioru komunikatu przed ustaleniem w czasie kolejności pierwszej i drugiej części komunikatu odwraca się w czasie co najmniej jedną z części komunikatu.

179 334

Korzystnie, pierwsza i druga część komunikatu są sygnałami cyfrowymi, które następnie przetwarza się w sygnały analogowe.

Przedmiot wynalazku w przykładach realizacji jest odtworzony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia system łączności radiowej z selektywnym wywołaniem, w schemacie blokowym; fig. 2 - pasmo częstotliwości subkanału; fig. 3 - nadajnik systemu łączności z fig. 1, w schemacie blokowym; fig. 4 - moduł reduktora dynamiki amplitudy nadajnika z fig. 3, w schemacie blokowym; fig. 5 - modulator ortogonalny nadajnika z fig. 3, w schemacie blokowym; fig. 6 - inny przykład wykonania modulatora ortogonalnego nadajnika z fig. 3, w schemacie blokowym; fig. 7 - charakterystykę impulsową filtru Hilberta modulatora ortogonalnego z fig. 5 i 6; fig. 8 - interpolator nadajnika z fig. 3, w schemacie blokowym; fig. 9 - charakterystykę impulsową filtru interpolatora z fig. 8; fig. 10 - zastosowanie modułu odwracania w czasie w nadajniku z fig. 3, w schemacie blokowym; fig. 11 - komunikat głosowy; fig. 12 - reprezentacja cyfrowa komunikatu głosowego z fig. 11; fig. 13 i 14 - reprezentacje cyfrowe dwóch połówek komunikatu głosowego z fig. 11; fig. 15-17 przykłady protokołu transmisji, na wykresach czasowych, zaś fig. 18 przedstawia odbiornik selektywnego wywołania systemu łączności z fig. 1, w schemacie blokowym.

System łączności radiowej 100 przedstawiony na fig. 1 zawiera urządzenia wprowadzania komunikatów, tj.: aparat telefoniczny 101, urządzenie fototelegraficzne 120 i terminal komunikatów 122, dołączone do sterowania systemu 102 przez konwencjonalną publiczną sieć telefoniczną PSTN 108 i konwencjonalne łącza telefoniczne 110. Sterownik systemu 102 nadzoruje działanie wielu nadajników/odbiomików częstotliwości radiowej 103 poprzez jedno lub więcej łączy telekomunikacyjnych 116, którymi mogą być przewody telefoniczne skręcone w pary, łącza radiowe, łącza mikrofalowe lub inne łącza telekomunikacyjne wysokiej jakości. Sterownik systemu 102 koduje i dekoduje przychodzące i wychodzące adresy telefoniczne do postaci kompatybilnych z komputerami przełączania komunikatów na liniach lądowych. Sterownik systemu 102 koduje również i szereguje komunikaty wychodzące, zawierające analogowe komunikaty głosowe, cyfrowe komunikaty numeryczne i rozkazy odpowiedzi, w celu nadania ich przez nadajniki/odbiomiki częstotliwości radiowej 103 do wielu odbiorników selektywnego wywołania 106 (zwanych także radiowymi odbiornikami selektywnego wywołania) aby wskazać, że mają one możliwość nadać komunikat lub zwrotnie potwierdzić odbiór. Sterownik systemu 102 dekoduje ponadto komunikaty przychodzące, włączając w to komunikaty nieprzewidziane i komunikaty odpowiedzi odebrane przez nadajniki/odbiomiki częstotliwości radiowej 103 od wielu odbiorników selektywnego wywołania 106.

Przykładami komunikatów odpowiedzi sąpotwierdzenia i desygnowane komunikaty odpowiedzi. Potwierdzenie jest odpowiedzią na komunikat wychodzący inicjowany przez sterownik systemu 102. Przykładem wychodzącego komunikatu numerycznego, przeznaczonego dla radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106 jest numeryczny komunikat przywoławczy wprowadzony przez aparat telefoniczny 101. Przykładem wychodzącego komunikatu analogowego przeznaczonego dla radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106 j est głosowy komunikat przywoławczy wprowadzany przez aparat telefoniczny 101. Dla tych przykładów potwierdzenie oznacza udany odbiór wychodzącego komunikatu numerycznego lub analogowego.

Desygnowanym komunikatem odpowiedzi jest komunikat wysyłany z radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106 w odpowiedzi na polecenie zawarte w komunikacie wychodzącym ze sterownika systemu 102. Przykładem desygnowanego komunikatu odpowiedzi jest komunikat inicjowany przez radiowy odbiornik selektywnego wywołania 106, ale taki, który jest nadawany dopiero po odebraniu od sterownika systemu 102 desygnowanego rozkazu odpowiedzi. Desygnowany rozkaz odpowiedzi jest z kolei wysyłany przez sterownik systemu 102 po przekazaniu z radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106 do sterownika systemu 102 komunikatu żądającego zezwolenia na nadawanie desygnowanego komunikatu odpowiedzi. Komunikat odpowiedzi jest nadawany w czasie wyznaczonym wewnątrz komunikatu wychodzącego lub rozkazu. Jednak alternatywnie może być nadany przy zastosowaniu protokółu

179 334 nieszeregowanego, jak znany protokół ALOHA (algorytm dostępu do kanału transmisyjnego) lub szczelinowy protokół ALOHA.

Nieprzewidzianym komunikatem jest komunikat przychodzący nadawany przez radiowy odbiornik selektywnego wywołania 106 bez odebrania komunikatu wychodzącego wymagającego odpowiedzi. Przykładem komunikatu nieprzewidzianego jest komunikat przychodzący z radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106, który ostrzega system łączności radiowej 100, że radiowy odbiornik selektywnego wywołania 106 znajduje się w zasięgu systemu łączności radiowej 100. Nieprzewidziany komunikat może zawierać żądanie nadawania desygnowanej odpowiedzi i może zawierać dane numeryczne. Nieprzewidziane komunikaty są nadawane z wykorzystaniem protokółu ALOHA lub szczelinowego protokółu ALOHA.

Komunikaty wychodzące i przychodzące są zawarte w wychodzących i przychodzących sygnałach radiowych nadawanych i odbieranych przez konwencjonalną antenę 104 sprzężoną z nadajnikiem/odbiomikiem częstotliwości radiowej 103.

System łączności radiowej 100 obejmuje wiele ustalonych obszarów 115, z których każde zawiera sterownik systemu 102, nadajnik/odbiomik częstotliwości radiowej 103, łącze telekomunikacyjne 116 sprzęgające sterownik systemu 102 z nadajnikiem/odbiomikiem częstotliwości radiowej 103 oraz antenę 104.

Sterownik systemu 102 może pracować w środowisku sterowania transmisją rozproszoną co umożliwia mieszanie konwencjonalnych systemów komórkowych, systemów rozgłaszanią systemów satelitarnych lub innych systemów obszaru pokrycia związanych z wieloma nadajnikami/odbiomikami częstotliwości radiowej 103 i konwencjonalnymi antenami 104, zapewniając pewne sygnały radiowe w obszarze geograficznym tak dużym, jak sieć światowa.

Każdy z radiowych odbiorników selektywnego wywołania 106, przeznaczonych do stosowania w systemie łączności radiowej 100, ma przyporządkowany co najmniej jeden adres, który jest niepowtarzalnym adresem selektywnego wywołania. Adres ten umożliwia transmisję komunikatu ze sterownika systemu 102 tylko do zaadresowanego radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106.

Zgodnie z wynalazkiem, komunikaty głosowe są przesyłane w jednym z wielu subkanałów. Figura 2 przedstawia pasmo częstotliwości jednego subkanału. W korzystnym przykładzie realizacji wynalazku, w kanale częstotliwości radiowej znajdują się trzy subkanały, przy czym kanał częstotliwości radiowej ma szerokość np. 25 kHz. Alternatywnie w kanale 50 kHz można wykorzystać siedem subkanałów. Jest oczywiste, że mogąbyć wykorzystane inne liczby subkanałów w zależności od szerokości pasma kanału. Odstęp między subkanałami wynosi 6250 Hz. Każdy subkanał ma górną wstęgę boczną 500, dolną wstęgę boczną 510 i pilotową częstotliwość nośną 520. Górna wstęga boczna 500 i dolna wstęga boczna 510 są wykorzystywane do przenoszenia segmentów jednego komunikatu lub dwóch oddzielnych komunikatów. Pasmo przydzielone dla głosu w jednym subkanale ma szerokość 2500 Hz i obejmuje pasmo akustyczne od 300 do 2800 Hz.

Proces nadawania komunikatów 600, zwłaszcza analogowych komunikatów głosowych S(n) jest realizowany, przez nadajnik/odbiomik częstotliwości radiowej 103 albo przez sterownik systemu 102. W każdym przypadku informacja jest nadawana zgodnie z jednym z protokołów transmisji przedstawionych na fig. 15-17.

Przychodzący komunikat głosowy S(n) poprzez łącze telefoniczne 110 jest odbierany przez sterownik 102 systemu. Jeżeli przykładowo łącze telefoniczne jest linią Tl, wówczas komunikat głosowy S(n) zostaje zakodowany przy zastosowaniu modulacji impulsowo kodowej 64 kb/s i przetworzony przez przetwornik analogowo-cyfrowy 605 z częstotliwością próbkowania 8 kHz w liniową 16-bitowąpostać cyfrową. Niezależnie od typu łącza komunikat głosowy konwencjonalnego analogowego łącza telefonicznego zostaje przetworzony przez przetwornik analogowo-cyfrowy 605 do odpowiedniej postaci cyfrowej. Następnie, postać cyfrowa komunikatu głosowego zostaje przepuszczona przez filtr pasmowo-przepustowy 610, w którym zostają odfiltrowane częstotliwości znajdujące się poza pasmem akustycznym 300 - 2800 Hz. Odfiltrowany komunikat głosowy w postaci cyfrowej zostaje następnie przepuszczony przez moduł

179 334 automatycznej regulacji wzmocnienia ARW 620 w celu wyrównania fluktuacji amplitud mowy przychodzącej. Fluktuacje takie powstająnp. wtedy gdy osoba mówi do mikrotelefonu aparatu telefonicznego, telefonu bezprzewodowego, telefonu komórkowego itd. Moduł automatycznej regulacji wzmocnienia 620 poprawia zrozumiałość, a ponadto zapewnia, że moc pilotowej częstotliwości nośnej, która się dodaje do sygnału nadawanego, jest zawsze poniżej ułamka mocy tego sygnału. Układ automatycznej regulacji wzmocnienia 620, który ma np. stałą czasową narastania około 2,5 ms i stałą czasową opadania 2 s, służy do utrzymywania stałej mocy mowy w szerokim zakresie próbek głosu bez zakłócania parametrów mowy. Nie znaczy, że te parametry są ograniczone.

Komunikat głosowy w postaci cyfrowej zostaje następnie poddany kompresji czasowej w kompresorze 630. Można tu zastosować dowolną liczbę układów kompresji. Następnie komunikat głosowy w postaci cyfrowej zostaje doprowadzony do kompandora 640, gdzie następuje redukcja dynamiki sygnału w stosunku około np. 2:1 dB, aby zapobiegać szumowi kanałowemu.

Według jednego przykładu realizacji wynalazku pierwsza i druga składowa modulacji ortogonalnej są wykorzystywane w celu przenoszenia segmentów Sa(n) i Sb(n) jednego komunikatu głosowego. Według drugiego przykładu realizacji te składowe modulacji ortogonalnej są wykorzystywane do przenoszenia oddzielnych komunikatów głosowych - pierwszego Sl(n)i drugiego S2(n). W obu przykładach realizacji pierwsza i druga składowa modulacji ortogonalnej są, odpowiednio, albo górnąwstęgąboczną500 i dolnąwstęgąboczną510, albo składową w fazie (I) i składową kwadraturową(Q) (nazywane także „kanałami”). Ponadto, niezależnie od zastosowanego planu modulacji, możliwe jest też ortogonalne modulowanie pierwszej i drugiej składowej ortogonalnej, odpowiednio,pierwszączęściąkomunikatuSa(n) i drugączęściąkomunikatu Sb(n), aby utworzyć ortogonalnie zmodulowane składowe pierwszą i drugą.

Rozdzielacz mowy 650 stosuje się wtedy, gdy jeden komunikat ma być przenoszony zarówno przez pierwszą jak i drugą składową modulacji ortogonalnej. Na wyjściu rozdzielacza mowy 650 występują pierwsza część komunikatu głosowego Sa(n) i druga część komunikatu głosowego Sb(n) czasowo składające się na komunikat głosowy S(n). Jednakże, jeżeli dwa oddzielne komunikaty głosowe Sl(n) i S2(n) mająbyć modulowane na pierwszej i drugiej składowej modulacji ortogonalnej, wówczas rozdzielacza mowy 650 nie stosuje się, a każdy z dwóch komunikatów głosowych Sl(n) i S2(n) jest przetwarzany równolegle, odpowiednio, przez moduły 605-640 i 605'-640' (nie pokazane) przed przejściem do następnych modułów.

Pojedynczy komunikat głosowy S(n) jest czasowo dzielony na pierwszą część komunikatu Sa(n) i drugą część komunikatu Sb(n) zapomocąrozdzielaczamowy 650. W przypadku informacji cyfrowej rozdzielacz mowy 650 dzieli w pewnym punkcie tablicę liczb reprezentującą przetworzony komunikat głosowy S(n) na dwie tablice, przykładowo w punkcie przejścia przez zero lub w innym wygodnym zdarzeniu czasowym, gdzieś w pobliżu czasowego środka komunikatu głosowego S(n).

Następnie części komunikatu głosowego Sa(n) i Sb(n) (lub komunikaty głosowe Sl(n) i S2(n)) doprowadza się do modulatora ortogonalnego 660, który moduluje je na pierwszej i drugiej składowej modulacji ortogonalnej.

Następnie w sumatorze 705 do sygnału wyjściowego modulatora ortogonalnego 660 jest dodawana pilotowa częstotliwość nośna, która ma amplitudę w przybliżeniu równą 0,15 maksymalnej amplitudy w informacji mowy.

Przed tym punktem w przetwarzaniu nadajnika, moduły pracują, przykładowo, z szybkością próbkowania 8 kHz. Kiedy to ostatecznie przetworzy się w informację analogową, przy wielokrotnościach 8 kHz występują sygnały lustrzane. W celu ich wyeliminowania konieczny byłby filtr tłumiący sygnały lustrzane. W konsekwencji, aby tego uniknąć, przetworzony sygnał interpoluje się w interpolatorze 710 do szybkości próbkowania 16 kHz, tak że sygnały lustrzane są oddalone od siebie co 16 kHz. Do eliminacji obrazów w przetworzonej informacji analogowej stosuje się filtr analogowy.

Sygnały wyjściowe z interpolatora 710 są następnie przetwarzane z postaci cyfrowej do postaci analogowej przy użyciu 16-bitowego przetwornika cyfrowo-analogowego 720. Analo

179 334 gowy sygnał wyjściowy z przetwornika cyfrowo-analogowego 720 dostaje się następnie do odpowiedniego analogowego filtru odtwarzania (przeciwlustrzanego) 730, aby usunąć wszystkie sygnały lustrzane pozostawiając tylko sygnał pasma podstawowego transmisji jedno wstęgowej SSB (single-sideband transmition).

Do wyjścia filtru odtwarzania 730 jest dołączony modulator kwadraturowo-amplitudowy QAM (ąuadrature amplitudę modulation) 740 by zmodulować sygnał pasma podstawowego transmisji jedno wstęgowej SSB do właściwego subkanału, w którym sygnał jest nadawany przez antenę 750.

Figura 4 przedstawia szczegółowo kompandor amplitudy 640, który redukuje dynamikę amplitudy sygnału. Redukcja dynamiki amplitudy sygnału polega na podwyższaniu składowych sygnału o małej amplitudzie i obniżaniu składowych sygnału o dużej amplitudzie. Dzięki temu składowe o małej amplitudzie są zabezpieczone przed wpływem szumu kanałowego co zapewnia lepszą zrozumiałość mowy i lepszą jej jakość.

Kompandor amplitudy 640 wytwarza współczynnik napięcia sterującego c2(n) przez obliczanie średniej wartości bezwzględnej sygnału uśrednionego z N próbek. Uzyskuje się to przez zastosowanie dwóch filtrów średniej kroczącej. Pierwszy filtr średniej kroczącej 641 oblicza średnią wartość bezwzględną z N próbek wejściowych, a drugi filtr średniej kroczącej 642 oblicza średnią z N próbek ze średnich wartości bezwzględnych otrzymanych z wyjścia pierwszego filtru średniej kroczącej 641.

W układzie opóźniającym 643 sygnał wejściowy zostaje opóźniony o N -1 próbek, a sygnał wyjściowy po redukcji dynamiki amplitudy oblicza się z zależności:

[Opóźniona próbka x Współczynnik wzmocnienia kompresora]/ [Napięcie sterujące c2(n)]^1/2

W przykładzie realizacji pokazanym na fig. 4, liczba próbek N = 48, a współczynnik wzmocnienia=0,140625 x N. Korzystnie, chociaż nie pokazano tego na fig. 4, sygnał po redukcj i dynamiki jest znowu filtrowany przez filtr pasmowo-przepustowy 300-2800 Hz w celu wyeliminowania harmonicznych, które mogłyby zostać wprowadzone na skutek redukcji dynamiki. Stosuje się tu filtr podobny do filtru pasmowo-przepustowego 610 z fig. 3.

Figury 5 i 6 ilustrujądwa przykłady realizacji modulatora ortogonalnego 660. Na fig. 5 części komunikatu głosowego modulują górną i dolną wstęgę boczną podczas gdy na fig. 6 części komunikatu głosowego modulują składowe I i Q.

Przedstawiony na fig. 5 modulator ortogonalny 660 zawiera pierwszy układ transformacji Hilberta 670 i drugi układ transformacji Hilberta 680. Każdy z tych układów zawiera 33-zaczepowy filtr Hilberta 672 i 682,16-próbkowy układ opóźniający 674 i 684 oraz powielacz 676 i 686. 33-zaczepowe filtry Hilberta 672 i 682 wytwarzają składowe Q, a 16-próbkowe moduły opóźniające 674 i 684 wytwarzają składowe I. Powielacze 676 i 686 powodują przesunięcie fazy o 90°, konieczne dla składowej Q. Górna wstęga boczna I + j*Q jest wytwarzana przez sumator 685, a dolna wstęga boczna I - j*Q jest wytwarzana przez sumator 695.

W konfiguracji pokazanej na fig. 6 modulator ortogonalny 660' zawiera układ opóźniający 700, podobny do układu opóźniającego 674, oraz filtr Hilberta 701, podobny do filtru 672. Część komunikatu głosowego Sa(n) lub komunikat S1 (n) jest przepuszczany przez układ opóźniający 700, a część komunikatu głosowego Sb(n) lub komunikat S2(n)jest przepuszczany przez filtr Hilberta 701. Wyjście tego filtru Hilberta 701 jest sprzężone z powielaczem 702 w celu przesunięcia fazy o 90°. W sumatorze 703 sygnał wyjściowy układu opóźniającego 700 dodaje się do sygnału wyjściowego powielacza 702. Sygnał wyjściowy sumatora 703 zawiera zatem część komunikatu głosowego Sa(n) zmodulowaną składową I oraz część komunikatu głosowego Sb(n) zmodulowaną składową Q, albo też, w drugim przykładzie realizacji wynalazku, zawiera komunikat głosowy Sl(n) zmodulowany składową I oraz komunikat głosowy S2(n) zmodulowany składową Q.

Przykładowa charakterystyka impulsowa 3 3-zaczepowych filtrów Hilberta 672,682 i 701 jest przedstawiona na fig. 7.

179 334

Na figurze 8 jest przedstawiony przykład znanego wielofazowego interpolatora 710, a fig. 9 przedstawia charakterystykę impulsową tego interpolatora 710. Każda co druga próbka jest zerowa, co zmniejsza stopień skomplikowania obliczeń. W dodatku charakterystyka częstotliwościowa filtru ma pasmo przepustowe 0-3 kHz, a tłumienność filtru przy 5600 Hz wynosi 60 dB. Na fig. 8 H₀(z²) = h0+z'¹h2+z’²h4+....; zaś H^z²) = z'¹[h1+z'¹h3+z'²h5+...]. Uwzględniając naprzemienność zer w charakterystyce impulsowej i reprezentację wielofazową, obliczenia redukują się do 6 mnożeń na próbkę przy szybkości próbkowania 16 kHz na jeden kanał (I lub Q). Stanowi to znaczne usprawnienie w stosunku do 21 mnożeń na próbkę przy szybkości próbkowania 16 kHz w realizacji bezpośredniej.

Opcjonalnie żadna, ani jedna ani obie części komunikatu nie sąodwracane w czasie przed modulacją w modulatorze ortogonalnym 660 (lub 660'). Figura 10 ilustruje jednak odwracacz czasowy 800, który może być dołączony do wyjścia rozdzielacza mowy 650 - jeżeli nadaje się jeden komunikat, albo do wyjścia kompandora amplitudy 640 - jeżeli nadaje się dwie oddzielne części komunikatu. Odwracacz czasowy 800 odwraca część komunikatu w czasie tak, że jest ona nadawana wstecznie w czasie. W przypadku cyfrowej realizacji przedmiotowego wynalazku odwracacz czasowy 800 odczytuje ciąg liczb od ostatniej do pierwszej z wyjścia rozdzielacza mowy 650 lub kompandora amplitudy. Przykładowo odwracacz czasowy 800 może być licznikiem programowanym odliczającym wstecznie od najwyższej wartości do najniższej.

Dzięki odwróceniu w czasie części komunikatu nadawana informacja głosowa jest „zaszyfrowana” i ma pewien stopień zabezpieczenia lub poufności. Odwrócona w czasie część sygnału mowy nie będzie „czytelna” lub zrozumiała dla odbiornika przypadkowo monitorującego kanał. Zatem tylko te odbiorniki, które z góry wiedzą, że przesyłana informacja głosowa jest odwrócona w czasie, mogązdemodulować i uczynić zrozumiałym sygnał nadawany. Decyzja o tym czy stosować odwracanie w czasie, czy też nie, może być podejmowana w obrębie protokółu transmisji ramka po ramce, na podstawie wstępnie określonej sekwencji znanej nadajnikowi i odbiornikowi. Przykładem sekwencji znanej zarówno nadajnikowi jak i odbiornikowi jest kodowany binarnie adres odbiornika selektywnego wywołania. Ponadto, w przypadku, gdy kanały I i Q są modulowane, równoczesne nakładanie się w paśmie kanału dwóch części komunikatu głosowego, jednej lub obu odwróconych w czasie, uniemożliwia zrozumiałość mowy w odbiorniku przypadkowo monitorującym.

Przykład nadawania komunikatu głosowego według wynalazku przedstawiono na fig. 11-14. Komunikat głosowy V_M (fig. 11) ma czas trwania T_M. Przy próbkowaniu i przetwarzaniu do postaci cyfrowej w przetworniku analogowo-cyfrowym 605 komunikat głosowy S(n) zostaje zdefiniowany w postaci sekwencji liczb 1 do N, które stanowiąreprezentacje cyfrowe próbek (fig. 12). Cyfrowa reprezentacja komunikatu głosowego V_M jest rozdzielana na dwie części w rozdzielaczu mowy 650. Korzystnym punktem rozdzielania komunikatu głosowego V_M jest punkt zerowy na osi czasu T_s. Wartością cyfro wąpróbki k jest zatem wartość komunikatu głosowego w czasie T_s. Pierwsza część Sa(n) komunikatu zawiera wartości cyfrowe dla próbek 1 do k, a druga część Sb(n) komunikatu zawiera wartości cyfrowe dla próbek k+1 do N, co jest przedstawione, odpowiednio, na fig. 13 i 14. Jedna z tych części komunikatu lub obie mogą być odwrócone w czasie, a kolejność wartości cyfrowych, w przypadku odwrócenia w czasie obu części komunikatu, oznaczone są w nawiasach [] na fig. 13 i 14.

Jeżeli do przenoszenia części komunikatu są wykorzystywane górna wstęga boczna 500 i dolna wstęga boczna 510, to górna wstęga boczna 500 jest utworzona, np. przez pierwszą część komunikatu, przy użyciu układu transformacji Hilberta 670. Górna wstęga boczna, przenosząca pierwszą część komunikatu, jest reprezentowana przez wyrażenie I_Sa + jQ_Sa. Podobnie dolna wstęga boczna, przenosząca drugą część komunikatu (odwróconąw czasie lub nie) jest reprezentowana przez wyrażenie I_Sb - jQ_Sb, generowane przez układ transformacji Hilberta 680. Jak pokazano na fig. 2, pierwsza część komunikatu Sa(n) i druga część komunikatu Sb(n) sąprzenoszone przez górną wstęgę boczną 500 i dolną wstęgę boczną 510. W konsekwencji komunikat głosowy V_M o czasie trwania T_M jest nadawany w połowie czasu, ponieważ połowa komunikatu jest prze

179 334 noszona przez górną wstęgę boczną 500, a druga połowa jest przenoszona przez dolną wstęgę boczną 510.

Odbiornik normalnie wykrywa obie wstęgi boczne, zwłaszcza jeżeli stosuje przetwarzanie sygnału cyfrowego, ale odrzuca jedną z tych wstęg bocznych. Jeżeli komunikat zostanie poddany kompresji podczas nadawania, obie wstęgi boczne mogąbyć wykorzystane do przesyłania komunikatu w połowie czasu nadawania. Ponadto odbiornik odbiera ten sam komunikat w połowie czasu, zużywając mniej mocy, ponieważ pobierający moc obwód dekodowania jest włączony tylko w połowie czasu.

Podobnie, w przypadku gdy górna wstęga boczna 500 i dolna wstęga boczna 510 przenoszą dwa oddzielne komunikaty, pierwszy komunikat Sl(n) jest reprezentowany przez I_Sł ⁺ jQsb a drugi komunikat S2(n) jest reprezentowany przez I_s2 - jQs2> odpowiednio, na wyjściu układów transformacji Hilberta 670 i 680.

W przypadku systemów przywoławczych części komunikatu głosowego są nadawane zgodnie z pewnym protokółem. Jeden taki protokół jest przedstawiony na fig. 15 do 17. Na fig. 15 przedstawiono wykres czasowy ilustrujący przykład formatu kodowania nadawania protokółu transmisji wychodzącej, stosowanego w systemie łączności radiowej 100 z fig. 1, który zawiera elementy ramki sterującej 330, według korzystnego przykładu realizacji wynalazku. Ramki sterujące 330 są również klasyfikowane jako ramki cyfrowe.

Protokół transmisji jest podzielony na rozdziały protokółu, którymi są: godzina 310, cykle 320, ramki sterujące 330, ramki głosowe 430, bloki 340 i słowa 350. W każdej godzinie 310 nadaje się do piętnastu czterominutowych, jednoznacznie zidentyfikowanych cykli 320. Zwykle nadaje się wszystkie te piętnaście cykli 320 w każdej godzinie 310. W każdym cyklu 320 nadaje się do stu dwudziestu ośmiu jednoznacznie zidentyfikowanych 1,875 sekundowych ramek zawierających ramki sterujące 330 i ramki głosowe 430 (jak pokazano na fig. 16). Zwykle nadaje się wszystkie te ramki w liczbie stu dwudziestu ośmiu. W każdej ramce sterującej 330 nadaje się jeden trwający sto piętnaście milisekund sygnał synchronizacji i informacji ramki 331, oraz jedenaście jednoznacznie zidentyfikowanych bloków 340 po sto sześćdziesiąt milisekund. W ramce sterującej 330 można stosować szybkość transmisji 3200 bitów na sekundę lub 6400 bitów na sekundę. Szybkość transmisji w czasie trwania każdej ramki sterującej 330 jest przekazywana do odbiorników radiowych selektywnego wywołania 106 w trakcie sygnału synchronizacji i informacji ramki 331. Kiedy szybkość transmisji wynosi 3200 bitów na sekundę, w każdym bloku 340 znaj duj e się 16 j ednoznacznie zidentyfikowanych słów 3 2-bitowych 3 50, (j ak pokazano na fig. 15). Kiedy szybkość transmisji wynosi 6400 bitów na sekundę, wówczas w każdym bloku 340 znajdują się 32 jednoznacznie zidentyfikowane słowa 32-bitowe (nie pokazano). W każdym słowie 32-bitowym 350 co najmniej 11 bitów wykorzystuje się do wykrywania i korekcji błędów, a 21 bitów lub mniej wykorzystuj e się na informacj ę, w sposób znany. Bity i słowa 350 w każdym bloku 340 są nadawane z przeplotem, z wykorzystaniem znanych sposobów, dla zwiększenia możliwości korekcji błędów w protokóle.

Informacja jest zawarta w polach informacji każdej ramki sterującej 330.1 tak: w polu informacji blokowej B1 332 znajduje się informacja struktury ramki, w polu adresowym AF 333 - jeden lub więcej adresów selektywnego wywołania, zaś w polu wektorowym VF 334 - jeden lub więcej wektorów. To pole wektorowe 334 zaczyna się na granicy wektorów 335. Każdy wektor w polu wektorowym 334 odpowiada jednemu z adresów w polu adresowym 333. Granice poszczególnych pól informacji są ograniczone przez te pola i zmieniają się w zależności od takich czynników, jak typ informacji systemowej zawartej w polu synchronizacji i informacji ramki 331, liczba adresów znajdujących się w polu adresowym 333 oraz liczba i typ wektorów zawartych w polu wektorowym 334.

Przebieg czasowy przedstawiony na fig. 16, ilustruje format kodowania nadawania protokółu transmisji wychodzącej stosowanego w systemie łączności radiowej 100 z fig. 1, przy czym pokazano tu elementy ramki głosowej 430 według przykładu realizacji wynalazku. Ramki głosowe 430 są również klasyfikowane jako ramki analogowe. Czasy trwania poszczególnych rozdziałów protokółu, tj.: godziny 310, cykli 320, ramek sterujących 330 i ramek głosowych 430, są

179 334 identyczne jak opisane w odniesieniu do fig. 15. Każda ramka głosowa 430 ma część nagłówkową435 i część analogową440. Informacja w części nagłówkowej 435 - sygnał synchronizacji i informacji ramki 331 - jest taki sam jak sygnał synchronizacji ramki 331 w ramce sterującej 330. Część nagłówkowa 435 jest modulowana częstotliwościowo, a część analogowa 440 ramki głosowej 430jest modulowana amplitudowo. Część analogowa 440 w jednej ze składowych modulacji ortogonalnej przenosi części komunikatu głosowego. Figura 16 pokazuje, że system łączności radiowej zawiera trzy subkanały 441,442 i 443, z których każdy ma pilotowąpodnośną podobną do pokazanej na fig. 1, i w których mogąbyć nadawane części komunikatu głosowego.

Zgodnie z korzystnym przykładem realizacji wynalazku przejściowa część 444 zawiera zmodulowane amplitudowo pilotowe podnośne dla co najmniej trzech subkanałów 441, 442 i 443. Każdy subkanał 441,442 i 443 zawiera sygnał górnej wstęgi bocznej 500 i sygnał dolnej wstęgi bocznej 510, jak pokazano na fig. 2, a ponadto ma przyporządkowany sobie kanał I i kanał Q. W przykładzie przedstawionym na fig. 16 sygnał 500 górnej wstęgi bocznej zawiera jedną część komunikatu 415, która jest pierwszą częściąpierwszego komunikatu głosowego, a w dolnej wstędze bocznej 510 usytuowana jest druga część, np. tego samego pierwszego komunikatu głosowego.

Na figurze 17 pokazano przebieg czasowy ilustrujący ramkę sterującą 330 i dwie ramki głosowe 430 protokółu transmisji wychodzącej stosowanego w systemie łączności radiowej z fig. 1, według korzystnego przykładu realizacji wynalazku. Przedstawiono tu przykład ramki zerowej, która jest ramką sterującą 330. W ramce zerowej są cztery adresy 501, 502, 503 i 504 oraz cztery wektory 518,521,522,523. Dwa adresy 501 i 502 zawierają jeden adres radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106, natomiast pozostałe dwa adresy 503 i 504 są dla drugiego i trzeciego radiowego odbiornika selektywnego wywołania 106. Poszczególne adresy 501, 502, 503 i 504 są jednoznacznie przyporządkowane do poszczególnych wektorów 518, 521, 522 i 523 przez wprowadzenie do każdego adresu wskaźnika, który wskazuje pozycję protokołu (tzn. gdzie ten wektor zaczyna się i jaką ma długość) przyporządkowanego wektora. Zgodnie z korzystnym przykładem realizacji przedmiotowego wynalazku położenie wektora jest podawane przez identyfikowanie liczby słów 350 po granicy wektora 335, przy której wektor sięzaczyna, oraz długości wektora w słowach. Należy zauważyć, że względne położenia adresów i wektorów są niezależne od siebie. Zależności wskazywane przez wskaźniki są zilustrowane strzałkami.

W przykładzie pokazanym na fig. 17 wektory 518, 521 i 523 ramki sterującej są jednoznacznie związane z częścią komunikatu w jednym z subkanałów 441 lub 442. W szczególności wektor 518 wskazuje górną wstęgę boczną 500 subkanału 441, a wektor 521 wskazuje dolną wstęgę boczną510 subkanału 441. Podobnie wektor 523 wskazuje obie wstęgi boczne subkanału 442. W przypadku subkanału 441 przykład ten pokazuje zatem, że dwie różne części komunikatu sąprzenoszone przez gómąi dolną wstęgę boczną. W przypadku subkanału 442 dwie połówki jednej części komunikatu sąprzenoszone przez gómąi dolną wstęgę boczną. Wektory 518,521i 523 ramki sterującej zawierają informację wskazującą, który subkanał (tzn. jaka częstotliwość radiowa) odbiornika powinien poszukiwać komunikatu głosowego ramki oraz informację wskazującą, czy dwa oddzielne komunikaty mająbyć odtworzone z subkanału, lub też czy mająbyć odtworzone pierwsza i druga połówka jednego komunikatu.

Odnosząc się do protokółu transmisji sposób nadawania komunikatów pierwszego i drugiego komunikatu do adresowalnego odbiornika, zgodnie z wynalazkiem, obejmuje ortogonalne modulowanie pierwszej i drugiej składowej ortogonalnej pierwszym i drugim komunikatem, odpowiednio, aby wygenerować pierwszą i drugą składową zmodulowaną ortogonalnie, a równocześnie nadawanie pierwszej i drugiej zmodulowanej ortogonalnie składowej w protokóle, który zawiera informację adresową odpowiadającą adresowi adresowalnego odbiornika oraz informację synchronizacji odpowiednią do pobudzenia adresowalnego odbiornika, by wprowadzić go w tryb pracy odpowiedni do równoczesnego demodulowania pierwszej i drugiej składowej zmodulowanej ortogonalnie w określonym momencie zgodnie z informacją synchronizacji.

179 334

Jednym z możliwych rozwiązań dla przypadku, gdy dwa różne komunikaty sąrównocześnie nadawane w górnej i dolnej wstędze bocznej (lub w kanałach I i Q), jest rozwiązanie, w którym jeden komunikat jest bezpośrednim głosowym komunikatem przywoławczym, a drugi jest komunikatem poczty głosowej, który ma być przechowywany w odbiorniku przywoławczym.

Jak pokazano na fig. 18, odbiornik selektywnego wywołania 106 zawiera co najmniej antenę 840, demodulator kwadraturowo-amplitudowy QAM 850, demodulator częstotliwości 860, dekoder/sterownik 870, wzmacniacz akustyczny 872, głośnik 874, alarm 876, wyświetlacz 878 i elementy sterowania 880. Demodulator QAM 850 realizuje demodulację kwadraturowo-amplitudową sygnału wykrytego przez antenę 840 w celu odtworzenia komunikatów głosowych. Demodulator częstotliwości 860 realizuje demodulację częstotliwości w celu odtworzenia danych i innych komunikatów nieanalogowych. Sygnał wyjściowy demodulatora częstotliwości 860 jest sygnałem ograniczonym do danych (danych cyfrowych), który jest podawany do dekodera/stero wnika 870 i zawiera informacje protokółu transmisji, które dekoduje się w dekoderze/sterowniku 870, aby, w odpowiedzi na nie, wyświetlać lub przechowywać komunikaty danych, skierować subkanał do demodulacji komunikatów głosowych, włączyć alarm 876 itd.

Komunikaty głosowe sąodtwarzane przez szereg układów przetwarzania, które pracująna wyjściu kanału I i Q demodulatora QAM 850. Układy przetwarzania są pokazane jako 900-960 i są przykładowo, realizowane przez oprogramowanie układowe w procesorze sygnału cyfrowego lub przez oprogramowanie zapisane w dekoderze/sterowniku 870. W tym ostatnim przypadku układy przetwarzania będą realizowane przez dekoder/sterownik 870.

Jeśli części komunikatu były zmodulowane na składowych I i Q, wówczas będąone odtworzone bezpośrednio z sygnału wyjściowego demodulatora QAM 850. Jeżeli jedna lub obie części komunikatu były przy nadawaniu odwrócone w czasie, wówczas odtworzone części komunikatu zostaną z powrotem odwrócone w czasie przez zespoły odwracania w czasie 900 i 910 do właściwej kolejności. W rezultacie część Sl(n) komunikatu otrzymuje się na wyjściu zespołu odwracania w czasie 900, a część S2(n) komunikatu otrzymuje się na wyjściu zespołu odwracania w czasie 910.

Z drugiej strony, jeżeli części komunikatu były zmodulowane na górnej i dolnej wstędze bocznej, wówczas składował jest przepuszczana przez układ opóźniający 920, a składowa Q jest przepuszczana przez układ transformacji Hilberta 930. Sumator 940 dodaje sygnały wyjściowe układu opóźniającego 920 i układu transformacji Hilberta 930, zaś sumator 950 odejmuje sygnał wyjściowy układu transformacji Hilberta 930 od sygnału wyjściowego układu opóźniającego 920. Odtworzone części komunikatu są przepuszczane przez układy odwracania w czasie 900 i 910, jeżeli były podczas nadawania odwrócone w czasie.

Części Sa(n) i Sb(n) komunikatu są przetwarzane przez sumator ustawiający kolejność czasową 960, który czasowo łączy ze sobą części Sa(n) i Sb(n) komunikatu, by zrekonstruować pierwotny komunikat S(n).

Dodatkowe funkcje dekompresji w czasie i dekompresji amplitudowej są przeprowadzane w celu zlikwidowania skutków kompresji przeprowadzonych przy modulacji. Chociaż nie pokazano tego wyraźnie na fig. 18, układy dekompresji czasowej i dekompresji amplitudowej są sprzężone np. z wyjściem sumatora ustalającego kolejność czasową 960. Jest możliwe też inne podemodulacyjne przetwarzanie mające na celu poprawienie jakości odtworzonego sygnału.

179 334

układ opóźniający = 16 próbek

FIG.5

179 334 wejście χ(η)

Hq(z2)

Ηι(ζ2)

wyjście y(n) FIG.8

FIG.9

179 334

FIG.7

kompandor amplitudy

rozdzielacz i odwracacz mowy j czasu __________I -----------------------------FIG.10

179 334 moduł

VM

Tm

Ts

FIG.ll

FIG.12

Sa(n)

FIG.13

FIG.14

179 334


WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD	WD
0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15

350 ³⁵⁰350-^ 350^ 350^⁷ 350

FIG.15

179 334

FIG. 16

179 334

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 70 egz.

Cena 4,00 zł.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób transmisji komunikatów głosowych, znamienny tym, że podczas nadawania komunikatu w rozdzielaczu mowy rozdziela się komunikat w czasie na pierwszą i drugą część komunikatu, które sączasowo sąsiadującymi częściami tego komunikatu, następnie w modulatorze ortogonalnym moduluje się ortogonalnie pierwszą i drugą składową ortogonalną pierwszą i drugą częściąkomunikatu, odpowiednio, wytwarza się pierwsząi drugą składową zmodulowaną ortogonalnie i poprzez antenę nadaje się je równocześnie do odbiornika, w którym odebrany sygnał zawierający pierwsząi drugąskładową zmodulowaną ortogonalnie demoduluje się ortogonalnie i otrzymuje się pierwszą i drugą część komunikatu, które są czasowo ciągłymi częściami jednego komunikatu, następnie ustala się w czasie kolejność pierwszej i drugiej części komunikatu, łączy się je w czasie i generuje się jeden komunikat złożony z pierwszej i drugiej części komunikatu.
2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że podczas modulacji ortogonalnej wytwarza się składową w fazie i składową kwadraturową, przy czym składowąw fazie moduluje się pierwszą częścią komunikatu, a składową kwadraturową moduluje się drugą częścią komunikatu.
3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że podczas modulacji ortogonalnej wytwarza się górną i dolną wstęgę boczną, przy czym górną wstęgę boczną moduluje się pierwszą częścią komunikatu, a dolną wstęgę boczną moduluje się drugą częścią komunikatu.
4. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że pierwsza i druga część komunikatu obejmująjeden komunikat głosowy.
5. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że pierwsza i druga część komunikatu obejmują jeden komunikat głosowy, który przed rozdzielaniem go w czasie na pierwsząi drugą część komunikatu filtruje się w filtrze pasmo wo-przepustowym i eliminuje się częstotliwości leżące poza normalnym pasmem akustycznym.
6. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że przed modulacją ortogonalnąodwraca się w czasie co najmniej jedną część komunikatu, przy czym to odwracanie w czasie realizuje się ramka po ramce na podstawie protokołu transmisji według uprzednio ustalonej kolejności.
7. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że przed modulacją ortogonalną pierwszą i drugą część komunikatu poddaje się kompresji w czasie w kompresorze czasowym, zaś w kompandorze amplitudy redukuje się dynamikę amplitudy pierwszej i drugiej części komunikatu.
8. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że pierwsząi drugąskładową zmodulowaną ortogonalnie nadaje się równocześnie w protokole zawierającym informację adresową odpowiadającą adresowi adresowalnego odbiornika oraz zawierającym informację synchronizacji umożliwiającą wyzwolenie adresowalnego odbiornika i wejście w tryb pracy równoczesnego demodulowania pierwszej i drugiej zmodulowanej ortogonalnie składowej w określonym momencie, zgodnie z informacją synchronizacji.
9. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że podczas odbioru komunikatu przed ustaleniem w czasie kolejności pierwszej i drugiej części komunikatu odwraca się w czasie co najmniej jedną z części komunikatu.
10. Sposób według zastrz. 9, znamienny tym, że pierwsza i druga część komunikatu są sygnałami cyfrowymi, które następnie przetwarza się w sygnały analogowe.

* * *

179 334