PL180551B1 - Sposób wydzielania i oczyszczania 3’-azydo-3’-dezoksytymidyny (AZT) - Google Patents

Abstract

Sposób wydzielania i oczyszczania 3'-azydo-3'-dezoksytymidyny (AZT), z mieszaniny reakcyjnej po detrytylacji 5'-trytylo-3'-azydotymidyny, przez oddzielenie rozpuszczalnika organicznego i alkoholu trytylowego i krystalizację' produktu, znamienny tym, że po odparowaniu rozpuszczalnika do mieszaniny ewentualnie dodaje się wody i doprowadza się pH roztworu do wartości 5-7,5, po czym oddziela się alkohol trytylowy, zaś produkt ekstrahuje się rozpuszczalnikiem organicznym i po oddestylowaniu rozpuszczalnika krystalizuje się, ewentualnie otrzymany osad miesza się w nowej porcji rozpuszczalnika, sączy, krystalizuje z wody, sączy i suszy.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wydzielania 3'-azydo-3'dezoksytymidyny (AZT) z mieszanin poreakcyjnych i oczyszczania surowego produktu, w celu uzyskania preparatu o wysokiej czystości.

AZT jest czynnikiem przeciwwirusowym stosowanym w lecznictwie do zwalczania chorób wywołanych wirusami, w tym również wywołanych retrowirusem np. wirusem HIV.

AZT uzyskiwany jest zwykłe za pomocą ciągu reakcji chemicznych. Dla sposobu według mniejszego wynalazku istotne znaczenie ma etap ostatni czyli usuwanie grupy trytylowej. Proces ten można prowadzić dwoma sposobami.

Sposób pierwszy polega na ogrzewaniu 3'-azydo-5'-trytylotymidyny w 80% kwasie octowym. Poważny problem stanowi w tym przypadku kwas octowy, gdyż jako doskonały rozpuszczalnik produktu utrudnia jego wydzielanie i oczyszczanie.

Sposób drugi polega na ogrzewaniu 3'-azydo-5'-trytylo-tymidyny w wodnometanolowym roztworze kwasu solnego. Metoda ta znana jest z europejskich opisów patentowych o numerach 292.101 i 295.090.

W obu metodach za pomocą destylacji oddziela się rozpuszczalnik organiczny (odpowiednio - kwas octowy lub metanol), odsącza alkohol trytylowy i z pozostałości wydziela AZT.

Wydzielanie aZt polega na zatężaniu wodnego roztworu i krystalizacji z uzyskanego oleju. Krystalizacja zachodzi w takim przypadku z trudnością. Otrzymany związek charakteryzują właściwości podobne do właściwości cukru, zwłaszcza wysoka lepkość. Otrzymywane roztwory o konsystencji gęstego syropu z trudnością ulegają bardzo powolnej krystalizacji, zwłaszcza w przypadku roztworów o niższej czystości. Krystalizacja trwa kilka lub kilkanaście dni, a czasami nie następuje, pomimo szczepienia roztworów. Otrzymany tym sposobem AZT charakteryzuje ponadto niska czystość - w granicach 50-75%, zwłaszcza wówczas gdy przed ostatnim przekształceniem substrat nie został właściwie oczyszczony lub pozostały zanieczyszczenia z jeszcze wcześniejszych etapów syntezy.

180 551

Jedynym wyjściem staje się wówczas zastosowanie preparatywnej chromatografii cieczowej. Jednak jest to metoda kosztowna i wymaga olbrzymiego zużycia rozpuszczalników, co z kolei pociąga za sobą znaczne koszty energetyczne przy regeneracji rozpuszczalników.

Przedmiotem niniejszego wynalazku jest nowy i prosty sposób wydzielania AZT bezpośrednio z mieszanin poreakcyjnych i jego oczyszczania. Sposób według niniejszego wynalazku pozwala na uzyskanie produktu o czystości wyższej niż 99,0%, zarówno po detrytylacji prowadzonej w roztworze kwasu octowego, jak i po detrytylacji kwasem solnym w roztworze wodnometanolowym.

Sposób wydzielania i oczyszczania 3'-azydo-3'-dezoksytymidyny (AZT), z mieszaniny reakcyjnej po detrytylacji 5'-trytylo-3'-azydotymidyny, według wynalazku polega na tym, że po oddzieleniu rozpuszczalnika organicznego do mieszaniny ewentualnie dodaje się wody i doprowadza się pH roztworu do wartości 5-7,5, po czym oddziela się alkohol trytylowy, zaś produkt ekstrahuje się rozpuszczalnikiem organicznym, który następnie oddestylowuje się, zaś pozostałość poddaje krystalizacji. Otrzymany stały produkt ewentualnie miesza się z niewielką ilością rozpuszczalnika organicznego, sączy i suszy. Z kolei produkt ten krystalizuje się z wody i otrzymuje się osad AZT o barwie śnieżno-białej i czystości powyżej 99% (według wysoko sprawnej chromatografii cieczowej - HPLC).

Stwierdzono, że korzystnie jest doprowadzić pH roztworu do wartości 7,0-7,5.

Jako rozpuszczalnik organiczny korzystnie jest stosować etery, zwłaszcza dioksan lub eter dibutylowy lub estry, zwłaszcza octany etylu, propylu, izopropylu, butylu lub izobutylu, lub chlorowcowęglowodory, zwłaszcza chlorek metylenu, chloroform, trichloroetan, czterochlorek węgla lub alkohole alifatyczne, zwłaszcza alkohol butylowy, alkohol izobutylowy.

Sposobem według niniejszego wynalazku, nawet ze stosunkowo zanieczyszczonego surowca, uzyskuje się produkt o wysokiej czystości, prostymi i tanimi metodami. Taki produkt o wysokich walorach użytkowych można otrzymać nawet wówczas gdy w czasie całego procesu wytwarzania nie wydzielano i nie oczyszczano produktów pośrednich, w wyniku czego produkt końcowy zawiera wiele różnych zanieczyszczeń.

Poniższe przykłady ilustrują wynalazek, nie ograniczając jego zastosowania.

Przykład I.

20,1 g oleju o barwie brunatnej, zawierającego trytyloazydotymidynę w ilości 80,5%, wg HPLC, rozpuszcza się w 50 ml metanolu, dodaje 20 ml wody i 2 ml stężonego kwasu solnego do wartości pH ok. 2.0. Całość miesza się i ogrzewa w temperaturze 60°C w czasie 2 ggdzin. W rozdzielaczu oddziela się dolnąwarstwę, zzś z ggmej oddestyloowije się mettnol przy użyciu wyparki obrotowej. W pozostałości wartość pH doprowadza się do 7,0 za pomocą 2 molowego wodnego roztworu wodorotlenku sodowego i odsącza alkohol trytylowy. Otrzymany przesącz ekstrahuje się, przemywając go porcjami chlorku metylenu. Połączone po ekstrakcji warstwy drgcąizdns odbarwia się węglem aktywowanym i o00sstylowujs z nich rozpuszczalnik przy użyciu wyparki obrotowej. Otrzymuje się gęsty olej, z którego po 24 godzinach krystalizuje surowy AZT. Odsącza się oscO, przemywa na lejku ml wody i suszy. Uzyskuje się 8,1 g AZT - I rzutu, o czystości 90,6% według HPLC i temperaturze topnienia 118-120°C.

Z ługów pokoyttalidacyenych, po ich zatężeniu, wydobywa się dalsze 1,5g AZT 11 rzutu, o czystości 89,5% według HPLC, oraz o temperaturze topnienia 117-119°C . W połączonych ługach pokrystahzczyeąych pozostaje ok. 2,3 g AZT - według HPLC. Łączy się I i II rzut surowego AZT (razem 9,6 g oscOu) i dawieszc w 10 ml octanu butylu. Całość miesza się w zzctie 2 godzin w temperaturze pokojowej, po czym sączy i suszy. Uzyskuje się 8,8 g oczyszczonego AZT o barwie białej i czystości 98,5% według HPLC i tsmpesatuszs topnienia 121-122°C. 8,8 g AZT oczyszczonego zgodnie ze sposobem przedstawionym powyżej, rozpuszcza się w 10 ml wody destylowanej, ogrzewa Oo rozpuszczenia os-Ou i pozostawia Oo krystalizacji. Odsącza się oscO, suszy i uzyskuje 7,8 g śnieżno-białego osadu o czystości według HPLC wynoszącej 99,2% i temperaturze topnienia 121-122°C.

Przykład II.

13,4 g oleju o barwie brunatnej, zcwissajązego tsytyloαdy0dtymi0ynę w ilości 80,5%, według HPLC, rozpuszcza się w 50 ml 80% kwasu octowego i ogrzewa w temperaturze

180 551

90°C w czasie 2 godzin. Następnie oddestylowuje się kwas octowy przy użyciu wyparki obrotowej.

Do uzyskanego gęstego oleju dodaje się 50 ml wody i wartość pH doprowadza do 7,5 za pomocą 2 molowego wodnego roztworu wodorotlenku sodowego, odsącza alkohol trytylowy. Otrzymany przesącz ekstrahuje się porcjami octanu butylu. Połączone warstwy octanowe odbarwia się węglem aktywowanym i oddestylowuje z nich rozpuszczalnik przy użyciu wyparki obrotowej. Otrzymuje się gęsty olej, z którego po 24 godzinach krystalizuje surowy AZT. Odsącza się osad, przemywa octanem butylu i suszy. Uzyskuje się 3,9 g AZT -1 rzutu, o czystości 90,2% według HPLC i temperaturze topnienia 118-120°C.

Z ługów pokrystalizacyjnych, po ich zatężeniu, wydobywa się dalsze 0,8 g AZT II rzutu, o czystości 89,0% według HPLC, oraz o temperaturze topnienia 117-119°C. W połączonych ługach pokrystalizacyjnych pozostaje ok. 1,2 g AZT - według HPLC. Łączy się I i II rzut surowego AZT (razem 4,7 g osadu) i zawiesza w octanie butylu. Całość miesza się w czasie 2 godzin w temperaturze pokojowej, po czym sączy i suszy. Uzyskuje się 4,2 g AZT o barwie białej i czystości 96,8% według HPLC i temperaturze topnienia 121-122°C. Produkt ten rozpuszcza się w niewielkiej ilości wody destylowanej, ogrzewa do rozpuszczenia osadu i pozostawia do krystalizacji. Odsącza się osad, suszy i uzyskuje 3,7 g śnieżno-białego osadu o czystości według HPLC wynoszącej 99,1 % i temperaturze topnienia 121-122°C.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 60 egz. Cena 2,00 zł.

Claims (6)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób wydzielania i oczyszczania 3'-azydo-3'-dezoksytymidyny (AZT), z mieszaniny reakcyjnej po detrytylacji 5'-trytylo-3'-azydotymidyny, przez oddzielenie rozpuszczalnika organicznego i alkoholu trytylowego i krystalizację produktu, znamienny tym, że po odparowaniu rozpuszczalnika do mieszaniny ewentualnie dodaje się wody i doprowadza się pH roztworu do wartości 5-7,5, po czym oddziela się alkohol trytylowy, zaś produkt ekstrahuje się rozpuszczalnikiem organicznym i po oddestylowaniu rozpuszczalnika krystalizuje się, ewentualnie otrzymany osad miesza się w nowej porcji rozpuszczalnika, sączy, krystalizuje z wody, sączy i suszy.
2. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że pH roztworu doprowadza się do wartości 7,0-7,5.
3. 3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etery, zwłaszcza dioksan lub eter dibutylowy.
4. 4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się estry, zwłaszcza octany etylu, propylu, izopropylu butylu lub izobutylu.
5. 5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się chlorowcowęglowodory, zwłaszcza chlorek metylenu, chloroform, trichloroetan lub czterochlorek węgla.
6. 6. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się alkohole alifatyczne, zwłaszcza alkohol n-butylowy lub alkohol izobutylowy.