PL183582B1 - Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom,zawierająca związek steroidowy oraz związek steroidowy - Google Patents

Abstract

1 . Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom, zawierajaca steroid androstano- wy i farmaceutycznie dopuszczalny nosnik, znam ienna tym, ze jako steroid zawiera zwiazek o wzorze I w którym P 1 wybrane jest z grupy obejmujacej grupe okso, a-(ß-) hydroksy, a -(ß-) C 1 -4 - -alkoksy i a -(ß-) C 1-4-acyloksy, P2 oznacza C 1 -4 -alkil, P3 nie wystepuje albo oznacza C 1 -4 - -alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupe okso lub hydroksylowa, P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, P6 oznacza atom wodoru, "a", "b", "c", "d", "e", " f" i "h" oznaczaja alternatywne miejsca ewentualnych wiazan podwójnych, a okreslenie "a -(ß-)" ozna- cza a -konformacje lub ß -konformacje jako alternatywy 27 Zwiazek steroidowy o wzorze I w którym P1 wybrane jest z grupy obejmujacej grupe okso, a-(ß-) hydroksy, a-(ß-) C 1 - 4 -alkoksy i a -(ß-) C 1 - 4 -acyloksy, P2 oznacza C 1 - 4 -alkil, P3 nie wystepuje albo oznacza C 1 - 4 -alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupe okso lub hydroksylowa P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, P6 oznacza atom w odoru,.................... PL PL PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom, zawierająca steryd androstanowy wywołująca zmiany w funkcjach przedwzgórzowych u ludzi, zmieniając w ten sposób pewne zachowania i fizjologię, na które wpływa u jednostek przedwzgórze, oraz związek steroidowy. W szczególności, wynalazek dotyczy kompozycji farmaceutycznych jako neurochemicznych czynników zmiany fizjologii i zachowania.

Wynalazek dotyczy także pewnych związków, a konkretnie sterydów androstanowych, w szczególności sterydów androstenowych i związków pokrewnych opisanych niżej, stosowanych jako związki semiochemiczne w celu zmieniania funkcji przedwzgórzowych i wpływania w ten sposób na pewne zachowania i fizjologię, np. zmniejszenia stanów niepokoju. Sterydy androstanowe są reprezentowane przez testosteron i charakteryzują się czteropierścieniową strukturą sterydową, metylowaniem w pozycji 13 i 10. Androsteny są podklasą androstanów i mają co najmniej jedno wiązanie podwójne. Ohloff, G. i in. (Helv. Chim. Acta (1983) 66:192-217), dołączany niniejszym jako odnośnik literaturowy, wykazał, ze kilka związków z tej grupy wydziela zapach, zmieniający się z różnymi formami izomerycznymi, diastereomerycznymi i enancjomerycznymi. Niektóre związki z tej grupy opisano jako feromony u niektórych ssaków - np. 5a-androst-16-en-3-on i 5a-androst-16-en-3a-ol u świń (Melrose, D.R., i in., Br. Vet. J. (1971) 127:497-502). Te 16-androsteny wytwarzane przez dziki indukują zachowania związane z parzeniem u loch w rui (Claus, i in., Experimentia (1979)35:1674-1675).

183 582

W niektórych badaniach zauważono, ze u pewnych gatunków różne cechy pewnych 16-androstenów (w tym 5a-androst-16-en-3a-2-olu i 5a-androst-16-en-3-onu), takie jak stężenie, metabolizm i lokalizacja, wykazują dymorfię płciową (Brooksbank i in., J. Endocr. (1972) 52: 239-251; Claus, i in., J. Endocr. (1976) 68:483-484; Kwan, i in., Med. Sci. Res. (1987) 15:1443-1444). Np. 5a-androst-16-en-3a-ol i 5a-androst-16-en-3-on, jak też androsta-4,16-dien-3-on, znaleziono w różnych stężeniach w obwodowej krwi, ślinie i pachowych wydzielinach męzczyzn i kobiet (Kwan, T.K., i in., Med. Sci. Res. (1987) 15:1443-1444), i zaproponowano ich działanie jako feromonów ludzkich, w stopniu wpływającym na wybór i osąd (Id.; patrz tez Gower i in., The Significance of Odorous Steroids in Axillary Odour, w Perfumery, str. 68-72, wyd. Van Toller i Dodd, Chapman i Hall, 1988); Kirk-Smith, D.A., i in., Res. Comm. Psychol. Psychiat. Behav. (1978) 3 379). Androstenol (5a-androst-16-en-3a-ol) ma wywierać działanie typu feromonowego w handlowej męskiej wodzie kolońskiej i damskich perfumach (Andron™ dla mężczyzn i Andron™ dla kobiet firmy Jóvan). Japoński opis patentowy nr 2295916 dotyczy kompozycji perfumowej zawierającej androstenol i/lub jego analogi. 5a-androstadien-3-ol (i może 3a-ol) zidentyfikowano w ludzkich wydzielinach pachowych (Gower i in., supra str. 57-60). Z drugiej strony nie ma w literaturze zgody co do tego, czy jakikolwiek przypuszczalny feromon w istocie gra jakąkolwiek rolę w seksualnym lub reprodukcyjnym zachowaniu ssaka, szczególnie człowieka. Patrz: Beauchamp, G.K., i in., The Pheromone Concept in Mammalian Chemical Communication: A Critiąue, w: Mammalian Olfaction, Reproductive Processes and Behavior, wyd. Doty, R.L., Academic Press, 1976). Patrz także: Gower, i in., supra str. 68-73.

Korzystne byłoby nieukładowe, donosowe podawanie niektórych sterydów androstanowych i androstenowych w celu wywoływania specyficznych behawioralnych lub fizjologicznych odpowiedzi u ludzi, np., redukcji negatywnego uczucia, nastroju czy cech charakteru. W szczególności donosowe podawanie dotyczy kontaktu neurochemicznych receptorów niezbyt jeszcze zrozumiałej neuroendokrynowej struktury znanej jako organ lemieszowo-nosowy (VNO; także organ Jacobsona), z jednym lub wieloma sterydami lub kompozycjami zawierającymi sterydy. Organ ten osiągany jest przez otwory nosowe większości wyższych zwierząt - od węzy do ludzi, i wiąze się go między innymi z recepcją feromonów u pewnych gatunków (patrz ogólnie Muller-Schwarze & Silverstein, Chemical Signals, Plenum Press, New York (1980)). Aksony nabłonka nerwowego organu lemieszowo-nosowego umieszczone pod podniebiennymi, tworzą nerw lemieszowo-nosowy i mają bezpośrednie połączenie synaptyczne z pomocniczą buławką węchową i pośredni dostęp stamtąd do korowo-medialnego migdałowego podstawowego przodomózgowia i ciałka przedwzgórzowego mózgu. Dystalne aksony końcowych neuronów nerwu mogą także służyć jako neurochemiczne receptory VNO. Stensaas, L. J. i in., J. Steroid Biochem. and Molec. Biol. (1991) 39:553. Nerw ten ma bezpośrednie połączenie synaptyczne z przedwzgórzem.

Johnson, A. i in. (J. Otolarynaglogy (1985) 14.71-79) podaje dowody istnienia organu lemieszowo-nosowego u większości dorosłych ludzi, ale wnioskuje, ze organ ten jest zapewne nieczynny. Przeciwne wyniki, sugerujące, ze VNO jest działającym chemoczułym receptorem, podaje Stensaas, L., i in., supra; i Moran, D. T., i in., Garcia-Velasco, J. i M. Mondragon; Monti-Bloch, L. i B. Grosser, wszystko w J. Steroid Biochem. and Molec. Biol. (1991) 39.

Oczywiste jest, ze byłoby korzystne zidentyfikowanie i zsyntetyzowanie ludzkich związków semiochemicznych i feromonów oraz opracowanie kompozycji w celu wpływania na funkcje przedwzgórzowe. Przedmiotem wynalazku jest odkrycie, ze przy donosowym podawaniu ludzkim pacjentom pewnych neurochemicznych ligandów, szczególnie sterydów androstanowych, a dokładniej sterydów androstenowych i spokrewnionych związków lub kompozycji farmaceutycznych zawierających androstany, androsteny lub związki pokrewne, wiążą się one specyficznie z chemoreceptorarm pewnych nosowych komórek nabłonkowych, co wywołuje serię neurofizjologicznych odpowiedzi wpływających na zmianę funkcji przedwzgórzowych jednostki. Przy właściwym podawaniu pewne z tych związków wpływają na przedwzgórze zmieniając funkcje autonomicznego systemu nerwowego i różne zjawiska behawioralne i fizjologiczne, obejmujące między innymi: stany lękowe, napięcie przedmiesiączkowe, strach, agresję, głód, ciśnienie krwi i inne funkcje behawioralne i fizjologiczne

183 582 zwykle regulowane przez przedwzgórze. Otto Appenzeller. The Autonomie Nervous System. An introduction of basie i clinical concepts (1990); Komer, P.I. Central nervous control of autonomie cardiovascular function, i Levy, N.M. i Martin, P.J. Neural control of the heart, obie prace w Handbook of Physiology; sekcja 2: Cardiovascular System - the heart, tom I, Washington DC, 1979, American Physiological Society; wydawcy Fishman, A.P. i in. Handbook of Physiology. sekcja 3: Respiratory System. Tom II. Control of breathing. Bethesda MD. 1986 American Physiological Society.

W pewnych przypadkach podaje się pojedynczy steryd androstanowy lub związek pokrewny, jak również kombinację sterydów androstanowych i/lub związków pokrewnych, a w innych przypadkach jeden lub kilka sterydów androstanowych podaje się wspólnie z jednym lub kilkoma sterydami estranowymi lub estrenowymi lub związkiem pokrewnym.

Celem wynalazku jest opracowanie kompozycji farmaceutycznej do donosowego podawania ludziom zawierającej ludzkie związki semiochemiczne lub feromony, znajdującej zastosowanie do zmieniania funkcji przedwzgórzowych.

Celem wynalazku jest również dostarczenie nowych związków steroidowych wpływających na fizjologiczne i behawioralne funkcje jednostek, regulowane zwykle przez przedwzgórze.

Kompozycja według wynalazku zmienia funkcje przedwzgórzowe, dając następujące korzyści: 1) podawanie bezpośrednio na chemoreceptory w kanale nosowym i organie lemieszowo-nosowym, bez stosowania pigułek i igieł, to jest nieinwazyjnie; 2) sposób działania leku przez układ nerwowy, a nie układ krążenia, tak więc można wpływać na funkcję mózgu bez pokonywania bariery krew-mózg; 3) bezpośredni sposób wpływania na przedwzgórze jest tylko jedno rozgałęzienie synaptyczne pomiędzy receptorami feromonu i przedwzgórzem; oraz 4) szczególnie specyficzne działanie leku, zmniejszające znacznie możliwość wystąpienia skutków ubocznych - ze względu na konkretne połączenie nerwów czuciowych z mózgiem.

Kompozycja farmaceutyczna według wynalazku do donosowego podawania ludziom, zawierająca steroid androstanowy i farmaceutycznie dopuszczalny nośnik, charakteryzuje się tym, że jako steroid zawiera związek o wzorze I:

w którym Pi wybrane jest z grupy obejmującej grupę okso, α-(β-) hydroksy, α-(β-) Ci^-alkoksy i α-(β-) Ci-4-acyloksy, P₂ oznacza CM-alkil, P3 nie występuje albo oznacza Ci-4-alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupę okso lub hydroksylową P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, Pć oznacza atom wodoru, a, b, c, d, e, f i h oznaczają alternatywne miejsca ewentualnych wiązań podwójnych, a określenie ,,α-(β-)” oznacza α-konformację lub β-konformację jako alternatywy.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym b oznacza podwójne wiązanie.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym c lub d oznaczają podwójne wiązanie.

183 582

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym a i c oznaczają podwójne wiązanie.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym P₃ oznacza metyl, h ewentualnie oznacza podwójne wiązanie, a P5 oznacza metylen lub jeden lub dwa atomy wodoru.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym P₃ oznacza metyl i h oznacza podwójne wiązanie, a jeszcze korzystniej zawiera związek o wzorze I wybrany z grupy obejmującej androsta-5,16-dien-3a-ol, androsta-4,6,16-trien-3-on, androsta-4,16-dien-3,6-dion, 19-hydroksy-androsta-4,16-dien-3-on, 3-metoksy-androsta-3,5,16-trien i 6α-hydroksy-androsta-4,16-dien-3-on.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym P3 oznacza metyl a jeszcze korzystniej jako steroid zawiera androst-4-en-3-on

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym P5 oznacza metylen, a jeszcze korzystniej kompozycja zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej 17-metyleno-androst-4-en-3a-ol, 17-metyleno-androst-4-en-3p-ol i 17-metyleno-6-okso-androst-4-en-3-on.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym P₅ oznacza metyl i f' oznacza podwójne wiązanie.=, a jeszcze korzystniej kompozycja jako steroid zawiera 10α,17-dimetylo-gona-4,17(13)-dien-3-on.

Korzystnie kompozycja zawiera związek o wzorze I, w którym a lub b oznaczają podwójne wiązanie, a jeszcze korzystniej kompozycja zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej androsta-4,16-dien-3-on, androsta-4,16-dien-3a-ol i androsta-4,16-dien-3P-ol lub ich mieszaninę. ~

Korzystnie kompozycja zawiera steroid rozpuszczony w nośniku.

Korzystnie kompozycja ma postać ciekłą.

Korzystnie kompozycja ma postać maści.

Korzystnie kompozycja ma postać aerozolu,

Kompozycja zawiera nie więcej niz jeden steroid lub zawiera więcej niz jeden steroid

Korzystnie kompozycja zawiera dodatkowo steroid estrenowy.

Korzystnie kompozycja przeznaczona jest do zmniejszania napięcia przedmenstrualnego u kobiet.

Korzystnie kompozycja przeznaczona jest do złagodzania objawów psychoz, depresji lub lęków.

Korzystnie kompozycja przeznaczona do złagodzania objawów lęków zawiera androsta-4,16-dien-3p-ol.

Korzystnie kompozycja przeznaczona do złagodzania objawów depresji zawiera 17-metyleno-androst-4-en-3 α-ol.

Przedmiotem wynalazku jest także związek steroidowy o wzorze I

w którym Pi wybrane jest z grupy obejmującej grupę okso, α-(β-) hydroksy, α-(β-) Cm-alkoksy i α-(β-) Ci-4-acyloksy, P₂ oznacza ĆM-alkil, P3 nie występuje albo oznacza Cm-alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupę okso lub hydroksylową P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, Pć oznacza

183 582 atom wodoru, a, b, c, d, e, f i h oznaczają alternatywne miejsca ewentualnych wiązań podwójnych, a określenie ,,α-(β-)” oznacza α-konformację lub β-konformację jako alternatywy, przy czym związek ten wybiera się z grupy obejmującej androsta-1,4,16-trien-3 β-οΐ androsta-4,16-dien-6β-ol-3-on

19β-hydroksy-androst-4-en-3-on

17-metylenoandrost-4-en-3β-ol

17-metylenoandrost-4-en-3a-ol

17-metylenoandrost-4,6-dien-3-on

17-metylenoandrost-4-en-3,6-dion

19β-hydroksyandrost-4-en-3-on

3-metoksy-17-metylenoandrosta-3,5(6)-dien

17-metylenoandrosta-l,4-dien-3-on

17-metylenoandrosta-l,4-dien-3 β-οΐ

17-metylenoandrost-4-en-6β-ol-3-on

17-metylo-18-norandrost-5(6), 17(13)-dien-3 β-οΐ

17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3 β-ol

17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3a-ol

17-metylo- 18-norandrost-4,6,l 7(13)-ίπεη-3β-οη

17-metylo-18 -norandrost-4,17(13)-dien-3,6-dion

19β-hydroksy-17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3 -on

-metoksy-17-metylo-18 -nor androst-3,5 (6)-dien

17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13)-trien-3-on

17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13)-trien-3 β-οΐ

17-metylo-androst-4,17(13 )-dien-6 β -ol-3 -on

Niżej przedstawiono krótki opis rysunków

Figura 1 ilustruje syntezę androsta-4,16-dien-3-onu, androsta-4,16-dien;-3a-olu i androsta-4,16-dien-3 β-olu.

Figura 2 ilustruje syntezę androsta-5,16-dien-3a-olu i androsta-5,16-dien-3β-olu.

Figura 3 ilustruje alternatywną syntezę androsta-4,16-dien-3-onu.

Na fig. 4 przedstawiono graficznie elektro fizjologiczny wpływ na potencjał receptorów lokalizowanego podawania poszczególnych sterydów do organu lemieszowo-nosowego pacjentów żeńskich (4A) i do nabłonka węchowego (4C). Fig. 4B porównuje graficznie wpływ androstanu na potencjał receptora VNO u pacjentów męskich i żeńskich.

Na fig. 5 przedstawiono graficznie elektro fizjologiczny wpływ na potencjał receptorów lokalizowanego podawania poszczególnych sterydów do organu lemieszowo-nosowego pacjentów męskich (5A) i żeńskich (5B).

Figura 6 ilustruje różne autonomiczne odpowiedzi u żeńskich pacjentów na androstan. A - potencjał receptora nerwowo-nabłonkowego organu lemieszowo-nosowego; B = zmiana rytmu mózgowego alfa na elektroencefalogramie (%); C = zmiana odpowiedzi galwanicznej skóry (kQ); D = zmiana tętna w tętnicy obwodowej (pulsy na minutę); E = zmiana temperatury skóry (°C) oraz F = zmiana częstości oddechowej (oddechy na minutę).

Figura 7 ilustruje zmiany potencjału receptora VNO po wystawieniu 5 kobiet na działanie dwu różnych androstanów.

Figura 8 ilustruje płciowy dymorfizm w lokalnych i autonomicznych odpowiedziach na stymulację VNO womeroferynami. Różne womeroferyny (200 ftnol) i rozcieńczone próby kontrolne podano 30 męskim i 30 żeńskim pacjentom (wiek 20 do 45 lat) zgodnie z opisem. Słupki oznaczają odpowiedzi populacji.

Figury 8A i B: Odpowiedzi EVG mierzono zgodnie z opisem u męskich (A) i żeńskich (B) pacjentów.

Figury 8C i D: Elektroskómą aktywność mierzono zgodnie z opisem. Zmiany (mierzone w kO) odpowiedzi wskutek podawania womeroferyn do VNO każdego pacjenta pokazano dla męskich (C) i żeńskich (D) pacjentów.

183 582

Figury 8E i F: Alfa- korową aktywność mierzono zgodnie z opisem. Zmiany odpowiedzi wskutek podawania womeroferyn do VNO każdego pacjenta pokazano dla męskich (E) i żeńskich (F) pacjentów.

Figury 8G i H: Temperaturę skóry (ST) mierzono zgodnie z opisem. Zmiany odpowiedzi wskutek podawania womeroferyn do VNO każdego pacjenta pokazano dla męskich (G) i żeńskich (H) pacjentów.

Związkami na wykresach są:

A = octan 1,3,5 (10),16-estratetraen-3-ylu

B = androsta-4,16-dien-3-on

C = 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol

D = 3-metoksy-estra-l,3,5(10),16-tetraen

E = androsta-4,16-dien-32-ol

F = androsta-4,16-dien-3p-ol

Figura 9 ilustruje elektroolfaktogram męskich i żeńskich pacjentów indukowany stymulacją OE olfaktantami i womeroferynami A: 400 fmol olfaktantów, 1-karwonu i cyneolu, a także 200 fmol womeroferyn A, B, C, D i F; stereoizomer E podano odrębnie w postaci sekundowych impulsów na OE 20 pacjentów (męskich i żeńskich) i rejestrowano odpowiedź EOG zgodnie z opisem. Olfaktanty oraz E i B dały znaczne (p<0,01) lokalne odpowiedzi. B: 400 fmol olfaktantów 1-karwonu i cyneolu nie indukowało znaczącej odpowiedzi EVG przy podawaniu na VNO pacjentów żeńskich i męskich

Figura 10 ilustruje elektrofizjologiczny wpływ następujących womeroferyn na organ lemieszowo-nosowy 20 kobiet:

G = androst-4-en-3-on

H = androsta-4,16-dien-3,6-dion

J= 10,17-dimetylogona-4,13(17)-dien-3-on

K = eter l,3,5(10),16-estratetraen-3-olometylu

L = propionian 1,3,5( 10),16-estratetraen-3-ylu

EVG = elektro womeronosogram

GSR = galwaniczna reakcja skóry = aktywność elektroskóma, EDA

ST = temperatura skóry

Figura 11 ilustruje elektrofizjologiczny wpływ womeroferyn na organ lemieszowo-nosowy 20 męzczyzn.

N= l,3,5(10)-estratrien-3-ol

W opisie zastosowano następujące definicje

Odczucie jest przemijającym stanem uczuć Typowe odczucia negatywne to odczucia nerwowości, napięcia, wstydu, niepokoju, irytacji, gniewu, wściekłości i tym podobne. Nastroje są dłużej trwającymi stanami uczuć takimi jak poczucie winy, smutku, beznadziejności, bezwartościowości, skruchy, żalu, nieszczęścia i tym podobne. Cechy charakteru są trwalszymi aspektami osobowości. Typowe negatywne cechy to nadwrażliwość, naganność, upór, obraźliwość, zgorzkniałość, nieśmiałość, lenistwo i tym podobne.

Sterydy androstanowe są alifatycznymi policyklicznymi węglowodorami charakteryzującymi się czteropierścieniową strukturą sterydową z metylowaniem w pozycji 13 i 10. Androsteny są podklasą androstanów i mają co najmniej jedno wiązanie podwójne. Zwykle, jeśli związek nie jest określony jako gonan, należy rozumieć, że zawiera on grupę przy węglu 19. Ponadto wszystkie pochodne o strukturalnej charakterystyce jak powyżej są określane jako sterydy androstanowe.

Chemoreceptor jest cząsteczką receptora pojawiającą się na powierzchni chemoczułej komórki nerwowo-nabłonkowej, wiązącąstereospecyficznie ligan lub ligandy. Takie specyficzne wiązanie inicjuje przewodzenie sygnału, inicjujące dośrodkowy impuls nerwowy. Chemoreceptory znajdują się między innymi w kubeczkach smakowych, nabłonku węchowym i tkance lemieszowo-nosowej.

Sterydy estrenowe są w niniejszym opisie alifatycznymi policyklicznymi węglowodorami charakteryzującymi się czteropierścieniową strukturą sterydową, co najmniej jednym

183 582 wiązaniem podwójnym w pierścieniu A, brakiem metylowania w pozycji 10, i z podstawnikiem okso, hydroksy, pochodnym hydroksy takim jak alkoksy, estrowym, benzoesowym, cypionianowym, siarczanowym lub glukuronidowym w pozycji 3. Pochodne zawierające takie strukturalne cechy także określa się jako sterydy estrenowe.

Poniższy wzór pokazuje czteropierścieniową strukturę sterydową wspólną dla sterydów androstanowych i estrenowych. Przy opisywaniu położenia grup i podstawników przyjęto następuj ącą numeracj ę:

Płciowo dymorficzny odnosi się do różnicy w działaniu lub odpowiedzi na czynnik farmaceutyczny, pomiędzy samcami i samicami tego samego gatunku.

Skuteczna dawka leku jest zakresem ilości i/lub stężenia dającym żądany efekt fizjologiczny i/lub psychologiczny przy podawaniu jednostce wymagającej leczenia. W tym wypadku wymagający leczenia jest osobnik z cechą fizjologiczną lub behawioralną zwykle regulowaną przez przedwzgórze, w przypadku potrzeby wpływania na funkcje przedwzgórza lub cechę. Skuteczna dawka leku może się wahać w zależności od funkcji, żądanego wpływu, sposobu podawania i tym podobnych. Np. gdy steryd podaje się w roztworze nakładanym na skórę twarzy pacjenta, skuteczne stężenie wynosi od 1 pg/ml do 100 pg/ml, korzystnie od 10 do 50 pg/ml, i najkorzystniej od 20 do 30 pg/ml. Gdy steryd podaje się bezpośrednio na VNO, skuteczna dawka wynosi około 1 pg do około 1 ng, korzystnie od około 10 pg do około 50 pg. Gdy steryd podaje się przez kanał nosowy, skuteczna dawka wynosi około 100 pg do około 100 mg, korzystnie około 1 ng do około 10 pg. Wynika z tego, ze pewne leki można skutecznie podawać pewnymi drogami, ale nie są one skuteczne w przypadku innych dróg.

Przedwzgórze oznacza część międzymózgowia złożoną ze ściany trzeciej komory poniżej bruzdy przedwzgórzowej, obejmujące struktury tworzące podłogę komory, w tym skrzyżowanie nerwów wzrokowych, guz popielaty, łodygę i ciałka sutkowate Przedwzgórze reguluje autonomiczny układ nerwowy i kontroluje kilka fizjologicznych i behawioralnych funkcji, takich jak tak zwana reakcja walki i ucieczki, motywacja seksualna, równowaga wodna, metabolizm cukru i tłuszczów, głód, regulacja temperatury ciała, wydzielanie endokrynowe i inne. Przedwzgórze jest także źródłem wasopresyny regulującej ciśnienie krwi i oksytocyny indukującej poród i laktację. Wszystkie funkcje przedwzgórzowe nadają się potencjalnie do modulacji terapią semiochemiczną opisaną poniżej.

Ligand w niniejszym opisie oznacza cząsteczkę działającą jak sygnał chemiczny przez specyficzne wiązanie z cząsteczką receptora mieszczącą się na ściance komórki receptora, i inicjację przesłania sygnału przez powierzchnię komórki. Wiązanie ligandów do chemoczułych receptorów można zmierzyć. Tkanka chemoczuła, taka jak nabłonek lemieszowo-nosowy lub nerwowy nabłonek węchowy, zawiera liczne komórki nerwowo-receptorowe, z których każda zawiera co najmniej jeden receptor na powierzchni. Wiele cząsteczek receptorów ma identyczną ligandową specyficzność. Tak więc po wystawieniu tkanki na działanie ligandu dla niej specyficznego (np. VNO na działanie semiochemikaliów) można zmierzyć łączną zmianę potencjału receptorów na powierzchni komórki.

W niniejszym opisie termin alkil o 1-4 atomach węgla oznacza rozgałęziony lub nierozgałęziony nasycony łańcuch węglowodorowy mający 1 do 4 atomów węgla, taki jak np. metyl, etyl, n-propyl, i-butyl i tym podobne. Alkoksyl w niniejszym opisie oznacza w konwencjonalnym sensie grupę -OR, gdzie R jest alkilem zdefiniowanym w opisie.

183 582

Feromon jest substancją stanowiącą chemiczny sposób porozumiewania się pomiędzy różnymi członkami tego samego gatunku przez wydzielanie i recepcję nosową. U ssaków feromony są zwykle wyrywane receptorami z organu lemieszowo-nosowego w nosie. Zwykle feromony są związane z zachowaniami rozwojowymi, reprodukcyjnymi i pokrewnymi. Termin semiochemiczny jest terminem ogólniejszym obejmującym feromony i opisującym substancje z dowolnego źródła działające jako nośniki sygnałów chemicznych, wiążące się ze specyficznymi nerwowo-nabłonkowymi receptorami i indukujące działanie fizjologiczne lub behawioralne. Womeroferyna jest związkiem semiochemicznym, w którego działaniu pośredniczy organ lemieszowo-nosowy.

Pikogram (pg) odpowiada 0,001 nanograma (ng). Nanogram jest równy 0,001 mikrograma (pg). Mikrogram jest równy 0,001 mg.

Syntezę opisano tutaj dla następujących związków wymienionych na diagramie I: 17-metyleno-androst-4-en-3p-ol (A3/N3), 17-metyleno-androst-4-en-3oc-ol (A4/N3), 17-metyleno-6-okso-androst-4-en-3-on (A6/N3) i 6p-OH-androsta-4,16-dien-3-on (Al 1/N1).

Diagram I obejmuje androstany będące przedmiotem wynalazku, ale nie ogranicza jego zakresu. Diagramy syntez umieszczone dalej opisują syntezę związków pośrednich i podstruktur do wytwarzania następujących androstanów, przy czym nowe związki wymienione na Diagramie I są następujące:

10/1 androsta-l,4,16-trien-3p~ol

11/1 androsta-4,16-diem6p-ol-3-on

7/2 19p-hydroksy-androst-4-en-3-on

3/3 17-metylenoandrost-4-en-3p-ol

4/3 17-metylenoandrost-4-en-3a-ol

5/3 17-metylenoandrost-4,6-dien-3-on

6/3 17-metylenoandrost-4-en-3,6-dion

7/3 19p-hydroksyandrost-4-en-3-on

8/3 3-metoksy-17-metylenoandrosta-3,5(6)-dien

9/3 17-metylenoandrosta-l,4-dien-3 -on

10/3 17-metylenoandrosta-l,4-dien-3 β-οΐ

11/3 17-metylenoandrost-4-en-6p-ol-3-on

2/4 17-metylo-18-norandrost-5(6), 17( 13)-dien-3 β-ol

3/4 17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3 β-οΐ

4/4 17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3a-ol

5/4 17-metylo-18-norandrost-4,6,17(13)-trien-3 β-οη

6/4 17-metylo-l 8-norandrost-4,17(13)-dien-3,6-dion

7/4 19β-hydroksy-17-metylo-18-norandrost-4,17( 13)-dien-3-on

8/4 3-metoksy-l 7-metylo-l 8-norandrost-3,5(6)-dien

9/4 17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13)-trien-3-on

10/4 17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13)-ίπεη-3β-ο1

11/4 17-metylo-androst-4,17(13)-dien-6β-ol-3-on

183 582

Diagram I: Androstany

	1	2	3	4
1		θ zvAnY	θ znanY	θ 2NAMY
2	Ηθ ZWANY	Ηθ znany	ZN4*Jf	HO33^^
3		Ηθ 2NANY	HO*1^^^	H0Xt?^
4		Ηθ zNAi/y	HOj55^	HO33^^
fi		^^^zNaMY
6	0^ ° znany	° ZNANY
7	HO 0^^ ZNANY	HQ.ρΤχ	Η<\ρΚ	HO pU>
8	ZNAMY	Meox^		MeO'^^^
9	0 ZNAwY	0 znany	0^^^	qX2?^
10			Ho*1'3'^'^	hoj5?^
11	OH	o<ct^^ OH znAtrf	o4^3?^ OH	0X2^^ OH

183 582

Syntezy podstruktur

Zgodnie z poprzednim diagramem poniżej podano przykłady syntez pośrednich dla danego wiersza (Al do Al 1) lub kolumny (NI do N4).

Typ A

A2 :

Jest to podstruktura dostępna w handlu, np. DEHYDRO EPI ANDROSTERON.

183 582

NaBH₄

(Michio Matsui i David K. Fukushima, J. Org. Chem., 1970, tom 35, nr 3, str. 561-564)

A4:

Ohloff, G. i in. (Helv. Chim. Acta (1983) 66.T92-217).

183 582

Α5:

German Off. 2631915

A6:

J. Romer, H. Wagner i W. Sihade, Steroids, 1988, 51/5-6, str. 577-581).

183 582

Α7:

CH₂OH

(Acetate of A2) (A7)

(Habermehl i in., Z. Naturforsch. (1980) 256:191-195).

A8:

(Al) MeO^OMey^+ 44%

MeÓ^^ (A8)

patrz przykład 15

183 582

Α9:

SŁcJttozoclćc^jAnobewzoŁhŁHOFi

JHcUtorodicyictnObenżOdKwOH 43%

Ohloff, G. i in. (Helv. Chim. Acta (1983) 66:192-217).

A10:

V. I. Mefnikowa i Κ. K. Pivnitskii, Zhumal Organicheskoi Khimii, 1972, tom 8, nr 1, str. 68-74).

183 582

Ali:

MCPBA

MCPBA

Patrz przykład 19

183 582

1. Robert H. Shapiro i Carl Djerassi, J. Am. Chem. Soc., 1964, 86, 2825.

2. Pilar Lupon, Frances C. Canals, Arsenio Iglesias, Joan C. Ferrer, Albert Palomar i Juan-Julio Bonet, J. Org. Chem 1988, 53, 2193-2198.

183 582

Ν3:

HO

1. Gtinther Drefahl, Kurt Ponold i Hans Schick, Berichte, 1965, 98, 604.

2. Richard H. Peters, David F. Crows, Mitchell A. Avery, Wesley K.M. Chong i Masako Tanabe, J. Med. Chem,. 1989, 32, 1642.

1. Franz Sondeheimer, O. Mancera, M. Urguiza i G. Rosenkranz, J. Am. Chem. Soc., 1955,77,4145.

2. William F. Johns, J. Org. Chem., 1961, 26, 4583.

183 582

metyloandrosteny

Niemiecki opis patentowy nr 2631915 opisuje wytwarzanie

O z grupą metylową w jednym z położeń: la, 2a, 4, 6a, 6β, 7a i 16.

6-metyloandrosta-4,6-dien-3 -on

Niemiecki opis patentowy nr 2428679

Synteza 17-metyloandrostenów

Daniel Bertin i Lucien Nedelac, Memoires Presentes a la Societe Chimiąue, 1964, nr 345, str. 2140.

Nadające się do wytwarzania związki obejmują więc powyższe, wraz z otrzymanymi z nich, to jest Nl z metylem w pozycji la, 2a, 4, 6a, 6β, 7a, 16 lub 17 połączone z Al, A3, A4, A5, A8, A9, A10 lub Al 1. a także A2 lub A6 z 17-metylem.

183 582

Niemiecki opis patentowy nr 2631915

183 582

Br

Europejskie zgłoszenie patentowe nr EP 208497

Nadające się do syntezy związki obejmują więc te związki, a także pochodzące od nich związki, to jest (4-chloro, 4-bromo, 6a-chloro, 6a-bromo, όβ-chloro, όβ-bromo lub όβ-jodo)-A1 w połączeniu z NI, N2, N3 lub N4. Ponadto (17-fluoro, 17-chloro, 17-bromo lub 17-jodo)-Nl w połączeniu z Al, A2, A3, A4, A5, A6, A8, A9, A10 lub Al 1.

Przedmiotem wynalazku są ponadto kompozycje obejmujące połączenie wspomnianych sterydów androstanowych z pewnymi sterydami estrenowymi, strukturalnie spokrewnionymi z estradiolem (nazywanym l,3,5(10)-estratrieno-3,17β-diolem). Sterydy estrenowe przydatne w wynalazku mają wzór:

d a c 9

I

R, Rd o 4 w którym Rj wybiera się z grupy złożonej zasadniczo z jednego lub dwu atomów wodoru, metylu, metylenu i jednego lub dwu atomów chlorowca, R₂ nie występuje lub wybiera się ją z grupy złożonej zasadniczo z wodoru i metylu, R3 wybiera się z grupy złożonej zasadniczo z oksy, hydroksylu, niższego alkoksylu, niższego acyloksylu, benzoilu, cypionylu, glukuronidu i sulfonylu, R4 wybiera się z grupy złożonej zasadniczo z wodoru, hydroksylu, niższego alkoksylu, niższego acyloksylu i chlorowca, R5 nie występuje lub wybiera się ją z grupy złożonej zasadniczo z wodoru, hydroksylu, niższego alkoksylu, niższego acyloksylu, R^ reprezentuje wodór lub chlorowiec, a a reprezentuje ewentualne aromatyczne nienasycenie pierścienia A sterydu, lub b, c i d oznaczają ewentualne podwójne wiązania, i e, f, g, h, i i j oznaczają ewentualne podwójne wiązania. W tej odmianie steryd korzystnie podaje się w postaci farmaceutycznej kompozycji zawierającej jeden lub więcej farmaceutycznie dopuszczalnych nośników.

Korzystną klasą związków są te, w których a jest obecne, a g, h i i oznaczają ewentualne podwójne wiązania. Korzystna jest też klasa, w której h i i są podwójnymi wiązaniami. Kolejna klasa zawiera b, c lub j jako podwójne wiązania. Kolejna klasa zawiera R₂ jako metyl i (1) e jako podwójne wiązanie, (2) R₂ jako metylen lub pojedynczy atom wodoru, lub (3) f' jako podwójne wiązanie.

Korzystne estreny obejmują 1,3,5(10)-65ίΓΗίπεηο-3,17β-όΐο1, l,3,5(10)-estratneno-3,16α,17β-ΐπο1, l,3,5(10)-estratrien-3-ol-17-on, 1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol, ester metylowy 1,3,5(10),16-estratetraen-3-olu, octan 1,3,5(10),16-estratetraen-3-olu.

Większość tych sterydów i ich pochodne glukuronowe, siarczanowe, cypionianowe i benzoesanowe to związki znane i dostępne w handlu, np. z Sigma Chemical Co., Aldrich Chemical Co,, itp. Pochodne alkoksylowe i ich synteza jest także znana i opisana w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 2984677.

183 582

1,3,5(10),16-estratetraen-3-ol można otrzymać z Research Plus, Inc. i Steraloids, Inc. Inny proces syntezy tego związku, a także syntez pochodnych octanowych i propionianowych opisano we wspólnie przypisanym, współzłozonym, będącym częściową kontynuacją zgłoszenia patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr kolejny 07/903525, będącym z kolei częściową kontynuacją zgłoszenia patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr kolejny 07/707862, dołączanym niniejszym jako odnośnik literaturowy.

Związki według wynalazku otrzymano następującymi sposobami.

1. Wytwarzanie pochodnych w pozycjach 3-, 5-, 6-, 18- i 19-.

Związki stosowane w sposobach według wynalazku są sterydami androstanowymi podstawionymi w pozycjach 3-, 5-, 6-, 18- i 19-, Wiele z 3- i 5-podstawionych sterydów jest związkami znanymi, które można otrzymać z 17-hydroksy- i 17-oksosterydów (w handlu z Aldrich Chemical Co.) przez eliminację lub redukcję do homologu Δ16. Syntezy większości tych związków opisuje Ohloff (supra). Jak pokazano na fig. 1, 17p-hydroksy-5a-androstan-3-on (I) i chloromrówczan metylu (a) w pirydynie dają węglan metylu, 17p-metoksykarbonyloksy-5a-androstan-3-on (II) będący substratem dla 5a-androst-16-en-(3-onu lub 3-olu) (Ohloff, supra str. 200).

Pochodne alkoksylowe wytwarza się z odpowiednich hydroksysterydów w reakcji ze środkiem alkilującym takim jak fluoroboran trimetyloksoniowy, fluoroboran trietyloksoniowy lub fluorosulfonian metylu w obojętnym węglowodorowym rozpuszczalniku takim jak chlorek metylenu. Alternatywnie środek alkilujący, taki jak halogenek alkilu, tosylan alkilu, mezylan alkilu i siarczan dialkilu można zastosować w obecności zasady takiej jak NaH, KM lub KOBut, tlenek srebra lub tlenek baru w polarnym, aprotonowym rozpuszczalniku jak np. DMF, DMSO i heksametylofosforamid.

Ogólne procedury reakcji syntezy sterydów są znane fachowcom. Gdy należy określić temperaturę i czas reakcji, czyni się to w rutynowy sposób. Po dodaniu wymaganych reagentów mieszaninę miesza się w obojętnej atmosferze, a próbki pobiera co godzinę. Próbki analizuje się chromatograficznie w celu stwierdzenia zaniku substratu, po czym rozpoczyna się oczyszczanie. Jeśli substrat nie zuzyje się w ciągu 24 godzin, mieszaninę podgrzewa się do temperatury wrzenia i analizuje cogodzinne próbki jak poprzednio az do zaniku substratu W tym przypadku mieszaninie pozwala się ochłodzić przed rozpoczęciem oczyszczania.

Oczyszczanie produktów wykonuje się chromatograficznie i/lub krystalizacyjnie, jak wiadomo fachowcom.

2. Wytwarzanie pochodnych 19-OH.

Synteza 19-OH-androsta-4,16-dien-3-onu

Związek ten opisano jako związek pośredni w syntezie 19-okso-3-aza-A-homo-5B-androstanu (Habermehl, i in., Z. Naturforsch. (1970) 25b: 191 -195). Podano sposób syntezy związku.

Kompozycje farmaceutyczne według wynalazku stosuje się do zmiany przedwzgórzowej funkcji jednostki. Innąjest zmiana autonomicznej funkcji jednostki. Funkcje autonomiczne obejmują między innymi szybkość bicia serca, szybkość oddychania, wzór fal mózgowych (procentowa aktywność aktywności alfa kory), temperatura ciała. Kompozycje stosuje się również do zmniejszania negatywnych wpływów, negatywnych nastrojów i negatywnych cech charakteru jednostki, a także do leczenia stresu przedmiesiączkowego u kobiet. W każdym przypadku kompozycje podaje się nieukładowo, do nosa, przy czym kompozycje mogą zawierać zarówno steryd 16-androstenowy lub kombinacje sterydów 16-androstenowych, jak również kombinacje sterydów 16-androstenowych i jednego lub wielu sterydów estrenowych.

Taki szczególny sposób podawania wyróżnia się spośród innych, np. połykania lub zastrzyki wania, a kilka istotnych sposobów, dzięki bazpośredniemu kontaktowi z VNO przy podawaniu donosowym ligandu sterydowego. Zgodnie z tym sposobem odpowiedni ligand podaje się bezpośrednio na chemoreceptory kanału nosowego i organu lemieszewo-nosowego, bez użycia pigułek i zastrzyków - to jest nieinwazyjnie. W działaniu leku pośredniczy wiązanie ligandów opisane tutaj ze specyficznymi receptorami z komórek nabłonkowych w nosie, korzystnie na VNO. Lek działa więc poprzez układ nerwowy, a nie układ krążenia, tak więc można wpływać na funkcję mózgu bez pokonywania bariery krew-mózg. Taki

183 582 sposób leczenia daje bezpośredni sposób wpływania na przedwzgórze przez układ nerwowy, ponieważ jest tylko jedno rozgałęzienie synaptyczne pomiędzy receptorami feromonu i przedwzgórzem. Ponieważ nerwy czuciowe są konkretnie połączone z mózgiem, działanie leku jest ściśle specyficzne, zmniejszające znacznie możliwość wystąpienia niepożądanych skutków ubocznych.

Kontakt z VNO jest ważny, ponieważ VNO wiąze się z funkcją chemorecepcyjno/feromonową. VNO składa się z pary ślepych, rurkowych uchyłków na wewnętrznej krawędzi przegrody nosowej. VNO zawiera komórki nerwowo-nabłonkowe, których aksony mają bezpośrednie synapsy do migdałków i z nich do przedwzgórza. Istnienie VNO jest dobrze udokumentowane u większości ziemskich kręgowców, w tym płodu ludzkiego, jednak u dorosłych ludzi uważa się go ogólnie za narząd szczątkowy (patrz Johnson i in., supra)

Opisane tu substancje ligandowe i ich pochodne siarczanowe, cypionianowe, benzoesanowe, propionianowe lub glukuronowe można podawać bezpośrednio lub korzystnie jako kompozycje. Przygotowuje się je w płynnych postaciach, jako np. ciecze, zawiesiny i tym podobne, korzystnie w dawkach jednostkowych do precyzyjnego podawania dokładnej ilości. Ciekłe dawki można podawać jako krople do nosa lub aerozol. Alternatywnie związek aktywny można wytwarzać jako krem lub maść i nakładać miejscowo w jamę nosową. Inną możliwością jest kontrolowane podawanie takich środków przez kapsułkowanie ich albo w większej ilości, albo w mikroskopijnej z zastosowaniem syntetycznych polimerów, takich jak silikon i naturalnych, takich jak żelatyna czy celuloza. Szybkość uwalniania można kontrolować przez właściwy dobór układu polimerycznego stosowanego do kontrolowania szybkości dyftizji (Langer, R.S i Peppas, N.A., Biomaterials 2, 201, 1981). Naturalne polimery takie jak żelatyna i celuloza powoli rozpuszczają się w czasie od kilku minut do godzin, podczas gdy silikon pozostaje nietknięty przez całe miesiące. Kompozycje będą zawierały konwencjonalny farmaceutyczny nośnik lub zaróbkę, jeden lub więcej aktywnych związków 16-androstenowych o wzorze I, a także mogą dodatkowo zawierać jeden lub więcej sterydów estrenowych. Ponadto kompozycje mogą zawierać inne środki medyczne, farmaceutyczne, nośniki, adiuwanty i tym podobne.

Najbardziej prawdopodobnym sposobem kontaktu dla semiochemicznego ligandu jest inhalacja naturalnie występującego feromonu ze skóry innej jednostki. Kilka sterydów 16-androstenowych, w tym 5a-androst-16-en-3a-ol i 5a-androst-16-en-3-on, 4,16-androstadien-3-on, 5a-androstadien-3p-ol i może 5a-androstadien-3a-ol są naturalnie występującymi u ludzi związkami i mogą być obecne na skórze. Ocenia się, ze naturalnie występujące maksymalne stężenie sterydów 16-androstenowych na ludzkiej skórze wynosi od 2 do 7 ng/cm². Ocenia się, że w czasie bliskiego kontaktu człowiek będzie wystawiony na nie więcej niz 700 ng naturalnego sterydu. Ponieważ związki te są względnie mało lotne, ocenia się, że nawet w bliskim kontakcie człowiek może wdychać nie więcej niż 0,7 pg naturalnego sterydu ze skóry drugiej osoby. Z tej ilości tylko około 1% osiągnie receptory organu lemieszowo-nosowego. Tak więc szacowana maksymalna naturalna dawka naturalnego feromonu będzie wynosiła 0,007 pg.

Ilość podawanego ligandu semiochemicznego będzie oczywiście zależała od leczonego pacjenta, ostrości stanu, sposobu podawania, częstości podawania, osądu zapisującego lekarza. Jednak pojedyncza dawka co najmniej 10 pg, podana bezpośrednio w światło organu lemieszowo-nosowego, skutecznie wywoła przejściową autononiczną reakcję. Przy podawaniu do jamy nosowej dawka wynosi około 100 pg do około 100 pg, korzystnie około 1 ng do około 10 pg, korzystniej około 10 ng do około 1 pg. Częstość podawania jest korzystnie w zakresie od dawki co godzinę do dawki co miesiąc, korzystnie 8 razy dziennie do raz dziennie, najkorzystnie trzy razy dziennie. Maści zawierające jeden lub więcej składników aktywnych i ewentualnie farmaceutyczne adiuwanty w nośniku, takim jak np. woda, solanka, wodny roztwór glukozy, gliceryna, etanol i tym podobne, można wytwarzać stosując taką podstawę, jak np. galaretka naftowa, smalec lub lanolina.

Ciekłe farmaceutyczne kompozycje można np. wytwarzać przez rozpuszczenie, zdyspergowanie itp. aktywnego składnika zdefiniowanego powyżej i ewentualnych adiuwantów w nośniku, takim jak np. woda, solanka, wodny roztwór glukozy, gliceryna, etanol i tym po26

183 582 dobne, z wytworzeniem roztworu lub zawiesiny. W razie potrzeby farmaceutyczne kompozycje mogą zawierać niewielkie ilości nietoksycznych pomocniczych substancji, takich jak np. środki zwilżające lub emulgujące, bufory pH i tym podobne, np. octan sodu, monoluryman sorbitanu, octan sodowy trietanoloaminy, oleinian trietanoloaminy i tym podobne. Konkretne sposoby sporządzania takich kompozycji są znane fachowcom, np. patrz. Remington's Pharmacutical Sciences, Mack Publishing Co,. Easton, PA, wyd. 15, 1975. Kompozycje będą w każdym przypadku zawierały pewną ilość jednego lub wielu aktywnych składników w ilościach skutecznie łagodzących objawy u leczonego pacjenta.

Przy podawaniu w postaci aerozolu składnik aktywny ma korzystnie postać drobno sproszkowaną i występuje ze środkiem powierzchniowo czynnym i propelentem. Typowe zawartości składników aktywnych wynoszą 0,001 do 2% wagowych, korzystnie 0,004 do 0,10%, wagowych.

Środki powierzchniowo czynne muszą być oczywiście nietoksyczne i korzystnie rozpuszczalne w propelencie. Reprezentatywne środki to estry lub częściowe estry kwasów tłuszczowych zawierające od 6 do 22 atomów węgla, takie jak kwasy kapronowe, oktanowe, laurynowe, palmitynowe, stearynowe, linoleinowe, oleostearynowe i oleinowe z alifatycznym wielowodorotlenowym alkoholem lub jego cyklicznym bezwodnikiem takim jak np bezwodnik glikolu etylenowego, gliceryny, erytrytolu, arabitolu, mannitolu, sorbitolu i heksytolu pochodzące z sorbitolu (estry sorbitanowe pod nazwą handlową Spans), oraz pochodne polioksyetylenowe i polioksypropylenowe tych estrów. Można stosować estry mieszane, takie jak mieszane lub naturalne glicerydy. Korzystnymi środkami powierzchniowo czynnymi są oleiniany lub sorbitan, np. pod nazwą handlową Arlacel C (seskwioleinian sorbitanu), Span 80 (monooleinian sorbitanu) i Span 85 (trioleinian sorbitanu). Środek powierzchniowo czynny może stanowić 0,1-20% wagowych kompozycji, korzystnie 0,25-5%.

Resztą kompozycji jest propelent. Ciekłe propelenty są typowo gazami w warunkach normalnych, a skraplają się pod ciśnieniem. Spośród odpowiednich skroplonych propelentów znajdują się nizsze alkany zawierające do 5 atomów węgla, takie jak butan i propan, fluorowane i fluorochlorowane alkany, takie jak znane pod nazwą handlową Freon. Można stosować także ich mieszaniny.

W czasie wytwarzania aerozolu, pojemnik wyposażony w odpowiedni zawór napełnia się odpowiednim propelentem zawierającym dobrze rozdrobniony składnik aktywny i środek powierzchniowo czynny. Składniki są w ten sposób przechowywane pod zwiększonym ciśnieniem az do otworzenia zaworu.

Jeszcze jednym sposobem podawania jest nakładanie miejscowe lotnej ciekłej kompozycji na skórę, szczególnie twarzy. Kompozycja będzie zwykle zawierała alkohol, taki jak etanol lub izopropanol. Do kompozycji można dołączyć także środek o przyjemnym zapachu.

Pomiar odczucia, nastroju i cechy charakteru

Stany uczuciowe związane z odczuciami, nastrojami i cechami charakteru mierzy się zwykle przy użyciu kwestionariusza. Na przykład kwestionariusza zawierającego pewną liczbę przymiotników odnoszących się do stanu uczuciowego jednostki. Jednostka ocenia stan swoich uczuć opisany przez przymiotnik i ocenia intensywność uczucia według skali liczbowej Łączenie związanych przymiotników i analiza statystyczna ocen badanego każdego przymiotnika daje podstawę do pomiaru różnych stanów uczuciowych.

Alternatywnie można je mierzyć badając zmiany autonomiczne, stosowane przy ustaleniach poligraficznych (odpowiedź galwaniczna skóry, puls i tym podobne). Cabanac, M, Annual Review of Physiology (1975) 37:415, Hardy, J.D., Body Temperaturę Regulation, rozdz. 59, str. 1417, w: Medical Physiology, tom II, VB Mountcastle (1980); Wolfram Bouscein, Electrodermal Activity (Plenum Press 1992). Ponadto można oceniać niewerbalne wskazówki, takie jak wyraz twarzy i postawa ciała.

Kompozycje mogą również znaleźć zastosowanie do leczenia pewnych rodzajów zaburzeń psychicznych.

Kompozycje nadające się do podawania donosowego i/lub miejscowego, zawierające jedną lub więcej substancji sterydowych opisanych tutaj są przydatne do skutecznego leczenia pewnych rodzajów zaburzeń psychicznych, szczególnie pewnych typów nerwic. W korzystnej

183 582 odmianie, w odróżnieniu od innych rodzajów kompozycji lekowych, które mają osiągać działanie układowe, kompozycję wytwarza się tak, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo absorpcji przez śluzówkę lub skórę, ponieważ działa ona leczniczo przez stymulację receptorów nerwowych nosa, a w szczególności VNO. Poniewważ kompozycje według wynalazku działają poprzez stymulację chemoczułych receptorów VNO, a nie poprzez obieg układowy, absorpcja i włączenie składnika aktywnego lub składników aktywnych w krążenie układowe nie byłoby skuteczne, ale raczej mogłoby zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia efektów ubocznych. Kompozycje te są przydatne przy podawaniu w taki sposób, ze jeden lub więcej estrenów lub 16-androstenów z kompozycji trafia na VNO pacjenta.

Leczone nerwice mogą być ostre i/lub przejściowe, mogą też być trwałe i nawracające. Dają one zwykle nienormalne objawy, które obejmują zmiany nastroju (lęk, panika, depresja) lub ograniczone nienormalności myślowe (obsesje, nieuzasadnione lęki) lub behawioralne (rytuały lub przymusy, znaki pseudonerwowej lub histerycznej konwersji). Przy takich zaburzeniach kompozycje mogą wywierać pewien korzystny wpływ na krótką metę, szczególnie dzięki modyfikacji związanych stanów lękowych lub depresji i tym podobnych.

Inne zaburzenia charakterologiczne można także leczyć przez donosowe podawanie kompozycji według wynalazku. Stany te obejmują pewne charakterystyczne typy osobowości, np. paranoiczną skrytą psychopatyczną hipochondryczną i tym podobne, lub wzory zachowań, np. nadużywanie alkoholu lub innych substancji, socjalnie zboczone lub perwersyjne zachowanie i tym podobne, stanowiące zaprzeczenie oczekiwań społecznych.

Pewne stany fizyczne lub fizjologiczne, zarówno normalne (takie jak miesiączka), jak i choroby lub rany (np. chroniczna choroba) mogą zawierać składnik psychiczny objawiający się zaburzeniem psychicznym, nerwowym lub jako lękowy lub depresyjny nastrój lub odczucie. Stany te także można leczyć przez podawanie kompozycji według wynalazku w taki sposób, ze jeden lub więcej estrenów lub 16-androstenów z kompozycji trafia na VNO pacjenta. Do tego rodzaju stanów emocjonalnych zalicza się lęk charakteryzujący się uczuciem niepokoju, grożącego niebezpieczeństwa, obawy lub napięcia. Kompozycje do podawania donosowego zawierające jeden lub więcej estrenowych sterydów nadają się do skutecznego leczenia zmniejszającego lęk. Istnieje wiele sposobów manifestacji tego zaburzenia, od łagodnych zakłóceń do objawów, które mogą być nie do zniesienia. Lęk jest nie tylko zasadniczym objawem wielu psychicznych zaburzeń, ale też składnikiem wielu normalnych stanów fizjologicznych i socjalnych. Ponadto objawy lęku zwykle wiążą się z depresją a szczególnie z chorobą umysłową (depresją nerwicową) i wielu zaburzeniami osobowości. Stany lękowe można podzielić na zaburzenia panikowe, fobie i ogólne stany lękowe, stres potraumatyczny i zaburzenia natręctw i przymusów.

Terapia lękowa jest podstawową metodą leczenia lęków, często stosowaną w połączeniu z terapią behawioralną. Stosowane najczęściej do terapii lęków leki to benzodiazepiny. Mają one działanie nasenne, uspokajające, anksjolityczne, przeciwdrgawkowe i rozluźniające mięśnie. Dzięki temu stosuje się je przy wielu wskazaniach i stanach różnych od zaburzeń lękowych (np. bezsenność, odtruwanie alkoholowe, skurcze mięśniowe, epilepsja, anestezja i uspokajanie przy badaniach endoskopowych). Leki te są względnie bezpieczne i wykazują pewne zalety w porównaniu ze stosowanymi dotychczas barbituranami. Działają szybko i wywołują wrażenie euforii. Jednak pomimo znacznego bezpieczeństwa stosowania benzodiazepiny są związane z wieloma stanami ograniczającymi ich stosowanie, w tym uspokojeniem polekowym, ataksją zaburzeniami pamięci, osłabioną koordynacją ruchową i niebezpiecznymi działaniami narkotycznymi, szczególnie przy używaniu z alkoholem. Zarówno lekarze, jak i pacjenci są coraz bardziej świadomi takich skutków, i istnieje wyraźne zapotrzebowanie, jeśli nie tendencja, do unikania ich długoterminowego używania.

Ostatnio zatwierdzono nową klasę niebenzodiazepinowych leków anksjolitycznych, azaspirodekanodiony, o bardziej selektywnych właściwościach anksjolitycznych Pierwszym wprowadzonym lekiem z tej klasy jest buspiron. Związek ten jest według raportów tak skuteczny, jak benzodiazepiny, w leczeniu uogólnionych zaburzeń lękowych. W porównaniu z benzodiazepinami buspiron jest mniej uspokajający, wzmacnia w mniejszym stopniu działanie alkoholu i ma mniejsze działanie narkotyczne. Jednak w zwykłym klinicznym stosowa

183 582 niu ustalono, ze trudno jest zastąpić nim benzodiazepiny u pacjentów już biorących benzodiazepiny, ponieważ nie wytwarza on stanu euforii i pacjenci nie czują się po nim tak zadowoleni, jak po benzodiazepinach. Ponadto buspiron wolniej rozpoczyna działanie (1-3 tygodnie) co ogranicza jego skuteczność w leczeniu ostrych stanów lękowych. Układowo podawany buspironowy środek anksjolityczny okazał się mieć silne powinowactwo do receptora 5-HT serotoniny CNS, co może stanowić zasadę jego anksjolitycznego działania.

Inną klasą nowych środków anksjolitycznych są układowo podawane pochodne benzofuranu. Substancje te wykazują silne powinowactwo do receptora D2 dopaminy CNS.

Kompozycje według wynalazku są także przydatne w leczeniu pewnych objawów pewnych typów zaburzeń nastrojów. Zaburzenia nastroju takie jak pełna depresja lub mania, charakteryzują się zmianami nastroju jako główną cechą kliniczną. Każdy ekstremalny stan nastroju może być związany z psychozą i charakteryzować się zaburzonym deluzyjnym myśleniem i percepcją często zgodną z dominującym nastrojem. Z drugiej strony zaburzenia psychiczne mogą wiązać się lub dawać wtórne zmiany nastroju. Podobnie zwykły zal, smutek i rozczarowanie, a także dysforia lub demoralizacja często wiązane z chorobą lub zwykłymi cyklicznymi dysfunkcjami takimi jak stres przedmiesiączkowy, można także łagodzić przez donosowe podawanie kompozycji według wynalazku.

Sposób działania kompozycji według wynalazku jest całkowicie różny od każdego dotychczas opisanego sposobu leczenia. Aktywny steryd lub sterydopodobny związek opisany w niniejszym wynalazku, stymuluje i/lub wiąze receptory w VNO bezpośrednio dostępne do podawania miejscowego. Bezpośredni dostęp do receptorów CNS nie jest konieczny. Stymulacja tych receptorów powoduje powstanie sygnału transmitowanego drogami nerwowymi i indukcję odpowiedzi neuropsychicznej, prawdopodobnie w przedwzgórzowym obszarze mózgu pacjenta. Odpowiedź ta manifestuje się dyskretnymi zmianami w wielu autonomicznych funkcjach, w tym częstości pulsu, częstości oddychania, wzoru EEG, powstających potencjałów, temperatury skóry, odpowiedzi galwanicznej skóry i średnicy źrenic. Odpowiedź objawia się także jako mierzalna redukcja negatywnych uczuć i nastrojów.

Chociaż nie jest całkowicie zrozumiała zależność pomiędzy modyfikacją funkcji przedwzgórzowych i leczeniem chorób psychicznych, wiadamo, ze kompozycje według wynalazku skutecznie redukują negatywną samoocenę - negatywne charakterystyki nastrojów, a także negatywny charakter. Zmianom tym towarzyszą autonomiczne zmiany, wywoływane przez przedwzgórze, spójne ze wzrostem napięcia parasympatycznego (lub alternatywnie spadkiem napięcia sympatycznego).

Ponieważ ze względu na specyficzność, aktywne związki według wynalazku są podobne do feromonów, wykazują gatunkową specyficzność przy stymulacji i aktywności, a więc nie można zademonstrować ich skuteczności na modelach zwierzęcych.

Próby biologiczne

Elektrofizjologia androstanu

Stymulacja ludzkiego VNO i nabłonka węchowego

Nieinwazyjnie zarejestrowano lokalne potencjały w ludzkim organie lemieszowo-nosowym (VNO) i nabłonku węchowym (OE). Zlokalizowaną gazową stymulację zastosowano w obu komorach nosa w różnych przypadkach stosując specjalny kateter/elektrodę połączoną z wielokanałowym urządzeniem dostarczającym lek. Taką elektrodę i układ dostarczający opisują Monti i Grosser (J. Steroid Biochem. and Molec. Biol (1991) 39:573) oraz wspólne, współzłozone zgłoszenie patentowe Stnaów Zjednoczonych Ameryki nr kolejny 07/771414 dołączane niniejszym jako odnośnik literaturowy. Lokalna odpowiedź VNO i OE wykazała korelację ze stężeniem ligandowego bodźca.

Badanie przeprowadzono na 10 klinicznie zdrowych ochotnikach - 2 mężczyznach i 8 kobietach w wieku od 18 do 85 lat. Badania prowadzono bez ogólnego i lokalnego znieczulania

Kateter/elektrodę zaprojektowano tak, aby dostarczała lokalny bodziec i jednocześnie zapisywała odpowiedź. W przypadku rejestracji VNO prawy otwór nosowy pacjenta badano nososkopem, a otwór lemieszowo-nosowy lokalizowano blisko przecięcia przedniej krawędzi lemiesza i dna jamy. Kateter/elektrodę ostrożnie zbliżano do otworu VNO i koniec elektrody umieszczano w świetle otworu 1 do 3 mm od niego Usuwano nososkop. W przypadku OE

183 582 procedura rejestracji była podobna, jedynie kateter/elektrodę ostrożnie umieszczano głębiej w tylnej części środkowej drogi nosowej w pobliżu śluzówki węchowej.

Zlokalizowaną gazową stumulację prowadzono poprzez kateter/elektrodę. Stały strumień czystego, bezwonnego, wilgotnego powietrza w temperaturze pokojowej przepuszczano w sposób ciągły przez kanał układu stymulacji. Substancję stymulującą rozcieńczono glikolem propylenowym, zmieszano z nawilżonym powietrzem i przedmuchiwano przez 1 do 2 sekund przez kateter/elektrodę. Można ocenić, ze w taki sposób podano do jamy nosowej około 25 pg sterydowego ligandu.

Wyniki studium przedstawiono na fig. 4A, 4B i 4C. Odpowiedź mierzy się w mili woltach x sekundy (mVs). Androsta-4,16-dien-3-on daje nieco silniejszą odpowiedź VNO u kobiet niz inne substancje badane (fig. 4A). Ponadto odpowiedź VNO na androsta-4,16-dien-3-on jest dymorficzna płciowo - dwukrotnie silniejsza u kobiet w porównaniu z mężczyznami (fig. 4B). W przeciwieństwie do tego odpowiedź OE u kobiet i mężczyzn jest niska, w porównaniu z odpowiedzią na tak silny środek zapachowy jak goździk (fig. 4C).

Pomiar zmiany potencjału receptora nabłonka VNO w odpowiedzi na różne sterydy

Zmiany potencjału receptora w odpowiedzi na 5 różnych ligandów zmierzono u 40 kobiet (fig. 5 A) i 40 męzczyzn (fig. 5B). Każdemu pacjentowi podano 60 pg każdej z 7 substancji wskazanych na figurze. Substancje podawano oddzielnie przez 1 sekundę w sposób z przykładu 10. Zmiany potencjału receptora nabłonka nerwowego VNO z czasem rejestrowano i uśredniano całkę z tych zmian u każdego z 40 pacjentów. Wyniki pokazano na figurach. Porównanie fig. 5A i 5B wskazuje, że każdy steryd jest płciowo dymorficzny w tym rodzaju aktywności, a niektóre ligandy są silniejsze u mężczyzn, podczas gdy inne są silniejsze u kobiet.

Pomiar autonomicznych odpowiedzi na stymulację 16-androstenową VNO

Różne autonomiczne parametry obserwowano przy podawaniu androsta-4,16-dien-3onu 40 kobietom w procedurze opisanej w przykładzie 10. Jako kontrolny podawano glikol propylenowy. Ligand podawano w impulsach po 1 sekundzie. Zmiany autonomicznych funkcji zauważano po 2 sekundach, a ustawały one po prawie 45 sekundach. Jak pokazuje fig. 6, w porównaniu z kontrolnym glikolem propylenowym androstan wywoływał znaczącą zmianę w całkowanym potencjale receptora na VN0 (6A), odpowiedzi galwanicznej skóry (6B), temperaturze skóry (6C), procencie aktywności korowej fali alfa na elektroencefalogramie (6D), obwodowym tętniczym pulsie (6E) i częstości oddechowej (6F).

Porównanie zmian potencjału receptora indukowanej dwoma sterydami androstanowymi pg każdego z ligandów sterydowych i kontrolny glikol propylenowy podano 5 kobietom w sposób opisany w przykładzie 10. Jak pokazuje fig. 7, androsta-4,16-dien-3p-ol indukował większą zmianę potencjału receptora niz androsta-4,16-dien-3-on.

Psychofizjologiczny wpływ androstanowej stymulacji VNO

Psychofizjologiczny wpływ androstanowej stymulacji VNO mierzono dzięki skoordynowanemu podawaniu feromonu i kwestionariuszowej ocenie pacjenta przed i po podaniu. Kwestionariusz obejmował zestaw przymiotników ze standardowej oceny Derogatis Sexual Inventory.

Pacjentami było 40 kobiet w wieku od 20 do 45 lat, i o dobrym zdrowiu. Kobiety podzielono przypadkowo na grupy - 20 z nich dostało placebo, a 20 około 20 pg androsta-4,16-dien-3-onu podawanego jak w przykładzie 10 powyżej. Pacjentom dano kwestionariusz o 70 pozycjach, oceniający stany uczuciowe bezpośrednio po podaniu i 30 minut po podaniu placebo lub doświadczalnej substancji. 70 przymiotników kwestionariusza było rozłożone przypadkowo, a następnie połączone w grupy w zależności od związku z nastrojem, odczuciem lub cechą charakteru. Wyniki były następujące zmiany w odczuciach społecznych, osobistym samopoczuciu, podnieceniu i agresywności pomiędzy stanem tuz po podaniu i po 30 minutach nie były znaczące przy porównywaniu pacjentów biorących 16-androsten i związek kontrolny. Jednak spadek natężenia negatywnych uczuć (nerwowość, napięcie, wstyd, lęk, irytacja, gniew, wściekłość - test T: p<0,0001, Anova: p<0,04), negatywnego nastroju i charakteru (nadwrażliwość, zal, naganność, poczucie winy, smutek, beznadziejność, zawziętość, bezwartościowość, nieszczęśliwość, zgorzkniałość, nieśmiałość - test T:

183 582 p<0,0004, Anova: ρ<0,06), oraz ogólnej negacji (połączenie odczuć i charakteru - test T. p<0,0003, Anova: p<0,05) był bardzo znaczący w porównaniu z przypadkiem podawania substancji kontrolnej.

Ogólnie wyniki sugerują uspokajające, i/lub przeciwlękowe, i/lub przeciwdepresyjne działanie androsta-4,16-dien-3-onu podawanego donosowo.

Leczenie kobiet z napięciem przedmiesiączkowym

Kobiety odczuwające objawy napięcia przedmiesiączkowego (PMS) leczono farmaceutycznym preparatem sterydu androstanowego (korzystnie androsta-4,16-dien-3-on lub androsta-4,16-dien-3a(P)-ol) odpowiednim do podawania donosowego. Steryd podano jako maść w stężeniu około 1 pg/ml i w ilości około 0,1 ml. Maść podawano na wnętrze każdego z nozdrzy trzy razy dziennie. Podobny sposób leczenia PMS wykorzystuje preparat aerozolowy tego samego sterydu. Aerozol wstrzykuje się do każdego otworu nosowego trzy razy dziennie.

Badania elektrofizjologiczne

Poniższe badania elektrofizjologiczne przeprowadzono na 60 klinicznie zdrowych ochotnikach obu płci (30 kobiet, 30 mężczyzn) w wieku od 20 do 45 lat. Nie podawano środków znieczulających, i nie traktowano kobiet w ciąży.

Stymulator i układ rejestrujący składa się z wielofunkcyjnej minisondy opisanej w literaturze (Monti-Bloch, L i Grosser, B.I. (1991) Effect of putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and olfactory egithelium, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39:573-582). Rejestrująca elektroda jest srebrną kulką 0,3 mm umocowaną do srebrnego drucika (0,1 mm) izolowanego Teflonem®. Powierzchnię elektrody poddąje się najpierw obróbce w celu wytworzenia powierzchniowego chlorku srebra, następnie pokrywa żelatyną. Umieszcza się ją wewnątrz małego katetera z Teflonu® (średnica 5 mm), takiego, ze czubek elektrody wystaje na około 2 mm. Kateter z Teflonu ® ma 10 cm długości i stanowi zakończenie wielokanałowego układu dostarczania ciągłego strumienia powietrza niosącego nieciągłe impulsy bodźca chemosensorowego. Strumień powietrza przechodzi najpierw przez małą komorę i barbotuje przez roztwór zawierający womeroferynę lub środek zapachowy w rozcieńczalniku albo sam rozcieńczalnik. Przy pomocy cewki gwałtownie zmienia się kierunek przepływu strumienia tak, aby omijał komorę. Pozwala to uzyskać nieciągłe impulsy bodźca w strumieniu powietrza. Druga zewnętrzna rurka z Teflonu ® o średnicy 2 mm otacza kateter/elektrodę i jeden z jej końców jest połączony z aspiratorem ssącym z natężeniem 3 ml/s. Taki koncentryczny układ zewnętrznej rurki ssącej pozwala emitowanemu bodźcowi umieszczać się w polu określanym jako minipole (średnica około 1 mm) i uniknąć dufuzji substancji poza miejsce stymulacji i do układu respiracyjnego. Cały układ stymulacji i rejestracji można umieścić albo na neuralnym nabłonku we VNO lub na powierzchni węchowego lub oddechowego nabłonka.

Elektrowomeronosogram (EVG): Pomiary wykonano w wyciszonym pomieszczeniu z pacjentem lezącym na plecach; wielofunkcyjną minisondę wstępnie stabilizuje się w jamie nosowej przy pomocy retraktora nosowego umieszczonego w przedsionku. Elektroda odniesienia i uziemiająca składają się ze srebrnych krążków (8 mm) umieszczanych na gładziźnie.

Wejście do VNO, czyli jama lemieszowo-nosowa, jest identyfikowana przez pierwsze rozgałęzienie otworu nosowego i przedsionka. Stosuje się dwuoczną powiększającą 6x lupę z podświetleniem halogenowym do umieszczenia czubka teflonowego katetera i urządzenia rejestrującego w otworze VNO, gdzie unieruchamia się go na głębokości około 1 mm w przejściu do VNO. Optymalne położenie elektrody rejestrującej jest sygnalizowane po teście na odpowiednią depolaryzację w odpowiedzi na badaną substancję.

Sygnały elektryczne z elektrody rejestrującej podaje się na wzmacniacz DC, po czym są one próbkowane, rejestrowane komputerowo i zapisywane. Mierzona jest amplituda międzyszczytowa sygnałów i całkowane jest pole pod falą depolaryzacyjną przy jednoczesnej ciągłej obserwacji sygnału na ekranie komputera i na cyfrowym oscyloskopie. Artefakty wytwarzane przez ruchy oddechowe usuwa się przez nauczenie pacjentów oddychania ustami przez zamknięcie podniebienia miękkiego.

Stymulatory chemiczne, testowymi substancjami zapachowymi są cyneol i 1-karwon; womeroferynami są związki A, B, C, D, E i F. Próbki womeroferyn w stężeniu 25-800 fmol

183 582 podaje się do ciągłego strumienia powietrza przez okres od 300 ms do 1 s. Zwykle odstępy 3 do 5 minut oddzielały serie krótkich testowych impulsów. Wszystkie elementy linii przenoszącej testowe bodźce wykonano z Teflonu ®, szkła lub stali nierdzewnej, starannie oczyszczono i sterylizowano przed każdym użyciem.

Elektroolfaktogram (EOG): Rejestracja zapachowa wykorzystała tę samą stymulującą i rejestrującą wielofunkcyjną minisondę, jak w przypadku VNO. Czubek wprowadzono powoli, az elektroda rejestrująca dotknęła śluzówki węchowej. Odpowiednie umieszczenie sygnalizowała depolaryzacja w odpowiedzi na impuls badanej substancji zapachowej.

Aktywność korową indukowano stymulując VNO womeroferynami, a węchową stymulację środkami zapachowymi podawanymi w impulsach po 300 ms w powietrzu. Rejestrowano ją standardowymi elektroencefalograf! cznymi (EEG) elektrodami umieszczonymi w pozycjach Cz-Al i Tz-Al wewnętrznego układu 10120; elektrodę zerową umieszczono na sutku. Aktywność elektryczną skóry (EDA) rejestrowano przy pomocy standardowych srebrnych elektrod 8 mm w kontakcie ze skórą dłoni środkowego i serdecznego palca, poprzez żel przewodzący. Temperaturę skóry (ST) mierzono małą (1,0 mm) sondą termistorową umieszczoną na płatku prawego ucha. Puls tętnicy obwodowej (PAP) obserwowano pletyzmografem przymocowanym do czubka małego palca. Częstość oddechową (RF) mierzono przy pomocy urządzenia o zmiennym ucisku umieszczonym w dole tułowia. Wszystkie sygnały elektryczne były stałoprądowo wzmacniane, próbkowane (MP-100, Biopac Systems) i obserwowane w sposób ciągły przy pomocy komputera. Analiza statystyczna: Zmierzono i zanalizowano statystycznie zmiany międzypikowe i częstotliwości oraz inne parametry EVG i EOG. Istotność wyników określano stosując spatowane testy t lub analizę wariancji (ANOVA).

Wpływ womeroferyn na EVG: Każda z womeroferyn wykazywała dymorficzny płciowo potencjał receptora (fig. 8A-B). Rejestracja EVG była dokonana na 30 mężczyznach i 30 kobietach (wiek 20 do 45 lat). Womeroferyny rozcieńczano i podawano jako impulsy po 1 s na VNO z 6-minutowymi interwałami pomiędzy impulsami. Pytani pacjenci nie byli w stanie poczuć węchem ani inaczej świadomie wykryć obecności womeroferyn. Jest to zgodne z wynikami podanymi w literaturze (Monti-Bloch, L. i Grosser, B.I. (1991) Effect of putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and olfactory epithelium, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39:573-582), co wskazuje, ze ani bodźce zapachowe, ani testowe womeroferynowe VNO nie wywołują wyczuwalnego odczucia w podawanych stężeniach.

Figura 8A pokazuje średnią odpowiedź męskich pacjentów (wiek 20 do 38 lat) na rozcieńczalnik oraz na równomolowe ilości (100 fmol) pięciu womeroferyn (A, B, C, D i F), oraz E, stereoizomer F. Profil odpowiedzi na każdą z substancji był podobny u wszystkich pacjentów niezależnie od wieku, i nie zauważono znaczących różnic ani w teście t, ani w analizie wariancji. Np. A, C i D dały wyraźne efekty (M15 - 11,4 mV, SD = 3,6 mV, M76 = 6,4 mV, SD = 2,5 mV, oraz Mg₄ =15,1 mV, SD = 4,9 mV; p<0,01), spójne we wszystkich indywidualnych przypadkach. Inne womeroferyny depolaryzowały receptory VNO w znacznie mniejszym stopniu, ale ze spójną średnią amplitudą odpowiedzi pomiędzy osobnikami. Womeroferyny aktywne u męzczyzn dawały silniejszą odpowiedź niz rozcieńczalnik (p<0,001). B, F i podobne stężenia środków zapachowych indukowały znacząco osłabione odpowiedzi u męzczyzn na VNO (fig 8A i fig. 9).

Podobny protokół doświadczalny zastosowano w przypadku 30 kobiet (wiek 20-45 lat) Spośród womeroferyn F (100 fmol) dała najbardziej znaczące różnice wewnątrz grupy (fig 8B). Tutaj A indukowało niewielki efekt znacząco różny od efektu F (p<0,01). W obu populacjach pacjentów aktywne womeroferyny indukowały odpowiedź receptora o dużych odchyleniach standardowych (fig. 8). Gdy zbadano rozkład częstotliwości efektu A i F u kobiet i mężczyzn, otrzymano rozkład bimodalny. Znaczenie tej obserwacji jest badane.

E, stereoizomer F, nie stymuluje VNO u kobiet, natomiast F stymuluje go (fig. 8B).

Wskazuje to na specyficzne rozpoznawanie przez VNO womeroferyn Ciekawa jest w tym świetle obserwacja, ze chociaż F jest lepszą womeroferyną, E daje silniejszy efekt zapachowy niz F (fig. 8B i fig. 9).

183 582

Wpływ womeroferyn na EOG. Sumaryczny potencjał receptorowy i węchowego nabłonka (OE) zarejestrowano u 20 pacjentów: 10 kobiet i 10 męzczyzn. W odróżnieniu od czułości VNO na womeroferyny OE jest mniej na nie wrażliwy. Jest to prawdą tak dla męzczyzn, jak i kobiet (fig. 9A). Średnie amplitudy potencjału receptora wahały się od 2,3 do 0,78 mV. W studuim tym B było jedyną womeroferyną o znaczącym wpływie na OE (p<0,02). Spośród pacjentów pytanych o wrażenia węchowe środków zapachowych po każdym bodźcu 16 stwierdziło brak wrażeń węchowych, a trzej mężczyźni i jedna kobieta stwierdzili niemiły zapach B. To ustalenie wyjawia, ze w stężeniach stosowanych w naszych badaniach większość womeroferyn nie stymuluje skutecznie receptorów węchowych, ale ma wyraźny wpływ na receptory lemieszowo-nosowe.

Wpływ środków zapachowych na EVG i EOG: W odróżnieniu od womeroferyn zapachowy 1-karwon i cyneol wytwarzają tylko słabą lokalną odpowiedź na VNO (fig. 9B). Tak było w przypadku kobiet i mężczyzn. Zgodnie z oczekiwaniami środki zapachowe dawały silną odpowiedź u kobiet i męzczyzn (p<0,01) przy lokalnym podawaniu na OE (fig 9A). Rozcieńczalnik depolaryzował receptory węchowe w mniejszym stopniu, niz cyneol lub 1-karwon (p<0,01) i nie dawał wrażenia zapachowego.

Odruchowe wpływy womeroferyn: Zbadano odpowiedzi odruchowe centralnego układu nerwowego (CNS) na stymulację VNO womeroferyn. Dymorficzne płciowo lokalne odpowiedzi indukowane przez womeroferyny (fig 8A i B) znalazły odbicie w autonomicznych odpowiedziach u męzczyzn i kobiet. U męzczyzn (fig. 8C) A i C zmniejsza oporność skóry (aktywność elektroskóma = EDA) (p<0,01, n = 30). U kobiet (fig. 8B) F i B spowodowały większy spadek EDA niz A lub C (p<0,01, n = 30).

Womeroferyny A i C indukowały znaczący wzrost temperatury skóry (ST) (fig. 8G) u 30 mężczyzn (p<0,01), jednak D indukowało znaczący spadek temperatury (p<0,01). U 30 kobiet (fig. 8H) B i F wywoływały znaczący wzrost temperatury skóry (ST) (p<0,01) w porównaniu z A i C. U kobiet womeroferyny dają zmiany EDA i ŚT z większym odchyleniem standardowym niz u męzczyzn.

Aktywność korową rejestrowano od Cz do Tz u męzczyzn i kobiet w czasie podawania VNO w impulsach powietrznych (300 ms do 1 s) zawierających 200 fmol womeroferyny (fig. 8G i H). U męzczyzn (fig. 8E) A, C i D znacząco zwiększało aktywność korową alfa z latencją 270-380 ms. D i A wywoływało najsilniejsze działanie (p<0,01). Synchronizację EEG zawieszano na 1,5 do 2,7 minuty po podaniu pojedynczego impulsu aktywnej substancji U kobiet (fig. 8F) pojedynczy impuls (200 fmol) B i F podawanego na VNO zwiększał aktywność korową alfa niezależnie od odpowiedzi receptorów węchowych. Odkryliśmy charakterystyczną specyficzność odpowiedzi ludzkiego VNO i nabłonka węchowego, sugerującą, ze są one niezależnymi układami funkcjonalnymi z oddzielnymi połączeniami z CNS (Brookover, C, (1914) The nervus terminalis in adult man, J. Comp. Neurol. 24:131-135). Istnieją wstępne dowody, ze EVG nie jest związane z zakończeniami trójdzielnego receptora nosowego, ponieważ podawanie lokalnego środka znieczulającego na oddechowy nabłonek przegrody nosowej nie blokuje i nie zmniejsza EVG (Monti-Bloch, L. i Grosser, B.I. (1991) Effect of putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and olfactory epithelium, J. Steroid Biochem. Molec. Biol. 39:573-582), ponadto pacjenci nie stwierdzili wrażenia bólu w wyniku którejkolwiek ze stymulacji.

Receptory VNO są wyraźnie bardziej wrażliwe na womeroferyny, niz na wszelkie inne zbadane środki zapachowe; przeciwne stwierdzenie jest prawdziwe dla receptorów węchowych Chociaż OE może mieć pewne miejsca receptorowe dla niektórych womeroferyn, specyficzność odpowiedzi VNO jest wyraźnie różna.

Różnice ze względu na płeć stwierdzono w przypadku specyficzności i wpływów dwu grup womeroferyn A, C i D oraz B i F. Sugeruje to możliwy związany z receptorami dymorfizm płciowy. Odkrycie to sugeruje aktywację składników autonomicznego układu nerwowego u dorosłych ludzi przez womeroferynową stymulację VNO.

Ponadto wyniki sugerują, ze stymulacja VNO womeroferynami powoduje synchronizację EEG (fig. 8G i H). Tak więc dowody wskazują na to, ze układ lemieszowo-nosowy odpo

183 582 wiada na liczne bodźce chemiczne, i że niektóre są w stanie indukować odruchową akty wność autonomiczną.

Poniższe przykłady ilustrują wynalazek nie ograniczając jego istoty.

W przykładach zastosowano następujące skróty: aq.= wodny; RT.= temperatura pokojowa; PE = eter naftowy (temperatura wrzenia 50-70°C); DMF = N,N-dimetyloformamid; DMSO = dimetylosulfotlenek; THF = tetrahydrofuran.

Przykład 1

Androsta-4,16-dien-3-on (4)

Syntezę zilustrowano na fig. 1. Znanych jest kilka sposobów konwersji testosteronu w androsta-4,16-dien-3-on (Brooksbank i in., Biochem. J. (1950) AZ:36). Altematywenie, termoliza (460°C) węglanu metylu testosteronu daje androsta-4,16-dien-3-on z 90% wydajnością. 17p-metoksykarbonyloksy-androst-4-en-3-on (IV) wytworzono z testosteronu (III. Finka) w chloromrówczame metylu/pirydynie (a) z 76% wydajnością (po rekrystalizacji z MeOH). Temp. topn. 140-141°C, [a]_D= +95.4° (c = 1,10) - IR (CDC1₃): 1740s, 1665s, 1450s, 1280s, -Ή-NMR. (360 MHz): 0,87 (s, 3H); 1,20 (s, 3H); 3,77 (s, 3H); 4,53 (br t, J 8, 1H); 5,75 (s, 1H). Roztwór węglanu metylu IV w toluenie pirolizowano (b) jak w opisie dla I. Rekrystalizacja surowego produktu z acetonu w RT dała czysty keton 4 z 90% wydajnością. Temp, topn. 127-129,5°C, (a)_D +118.9° (c = 1,32) ([3]: temp. topn. 131,5-133,5°C (heksan), [a]n ⁶ +123+3.5° (c = 1,03)). - IR. (CDC1₃): 3050w, 1660s, 1615m. -Ή-NMR. (360 MHz): 0,82 (s, 3H); 1,22 (s, 3H); 5,70 (m, 1H); 5,73 (s, 1H); 5,84 (m, 1H).

Przykład 2

Androsta-4,16-dien-3a-ol (5) i -3b-ol (6)

Syntezę zilustrowano na fig. 1. Androsta-4,16-dien-3-on (4) zredukowano w temperaturze -55°C tris(l,2-dimetylopropylo)wodorkoboranem litu w THF (c) jak opisano przy wytwarzaniu 2 (fig. 1). Chromatografia na żelu krzemionkowym z elucją CH₂C12/octan etylu 9:1 dała czysty osiowy alkohol 5 (48% wydajności) i czysty równikowy alkohol 6 (48% wydajności). Analityczne próbki oczyszczono dalej przez rekrystalizację (z PE w temperaturze -30° dla 5, z cykloheksanu w RT dla 6).

Dane 5. Temp. topn. 77-79°, [a]_D +120,6 (C = 1,26) - IR (CDCI3): 3620m, 3440m br., 1660m, 1595w. Ή-NMR (360 MHz): 0,79 (s, 3H), 1,02 (s, 3H), 4,07 (m, Wi_/2= 10, 1H); 5,48 (d x d, J 5 i 2, 1H); 5,71 (m, 1H); 5,85 (m, 1H).

Dane 6. Temp. topn. 116,1190, [a]o +53,9° (C = 1,28) ([47]: temp topn. 116,1180, [a]o +59.3° (C = 0,4)) - IR (CDCI3): 3610m, 3420m br., 3050m, 1660m, 1590w. -Ή-NMR (360 MHz): 0,78 (s, 3H); 1,08 (s, 3H); 4,15 (m, w_l/2 = 20,1H); 5,30 (m, w_1/2 = 5, 1H); 5,71 (m, 1H); 5,85 (m, 1H).

Przykład 3

Androsta-5,16-dien-3a-ol (7)

Syntezę zilustrowano na fig. 2. Do roztworu alkoholu 8 (545 mg, 2,0 mmol) w acetonie (100 ml) w temperaturze 0°C w atmosferze N₂ dodano szybko odczynnik Jonesa (i, 1,5 ml, około 4 mmol). Po 5 min mieszaninę wylano do rozcieńczonego buforu fosforanowego (pH 7,2, 1200 ml) i ekstrahowano eterem. Ekstrakty przemyto nasyconym roztworem NaCl, osuszono (Na₂SO4) i odparowano otrzymując głównie androsta-5,16-dien-3-on jako olej (567 mg). Surowy produkt rozpuszczono w THF (7 ml) i zredukowano tris(l,2-dimetylopropylo)wodorkoboranem litu (c) w temperaturze 55°C, jak opisano przy wytwarzaniu 2. Surowy produkt (530 mg) poddano chromatografii na żelu krzemionkowym (100 g) eluując CH₂Cl₂/octan etylu 4:1 i otrzymując 280 mg (51%) czystego alkoholu 7 (eluował pierwszy) i 13 mg początkowego alkoholu 8. Małą próbkę 7 przekrystalizowano z acetonu/wody w RT. Temp topn. 1380, [a]o -77,5° (c = 1,2) -IR (CDCI3): 3580m, 3430m, 1665w, 1590w, -Ή-NMR. (360 MHz). 0,80 (s, 3H); 1,06 (s, 3H); 4,02 (m, w_1/2 = 8, 1H); 5,44 (m, 1H); 5,72 (m, 1H); 5,86 (m, 1H).

Przykład 4

Androsta-5,16-dien-3p-ol (8)

Związek wytworzono z 73% wydajnością w znany sposób (Marx, A.F. i in., Ger Offen. 2631915; Chem Abst. 87:23614p (1977)) z handlowego (Fluka) 3p-hydroxy-androst-5-en-17-onu (VII). Temp. topn. 137°, [a]_D = -71,9° (c=l,5) ([48]. temp. topn. 140-141°, [a]_D = 68°

183 582

- IR. (CDC1₃): 3600m, 3420m br., 1670w, 1590w, - *H-NMR (360 MHz): 0,80 (s, 3H); 1,05 (s, 3H); 3,53 (m, W|/₂ = 22, 1H); 5,38 (m, 1H); 5,72 (m, 1H); 5,86 (m, 1H). Syntezę zilustrowano na fig. 4.

Przykład 5

Alternatywna synteza androsta-4,16-dien-3-onu (25)

Poniższy sposób syntezy zilustrowano na fig. 3:

p-Toluenosulfonylohydrazon dehydroepiandrosteronu (23)

Dehydroepiandrosteron (VII) (14,4 g, 50,0 mmol) i p-toluenesulfonylohydrazyd (12,75 g, 68,5 mmol) w suchym metanolu (300 ml) ogrzewano w temperaturze wrzenia przez 20 godzin. Mieszaninę przeniesiono do stożkowej kolby i pozostawiono do ochłodzenia. Krystaliczny produkt odsączono z odsysaniem i przemyto metanolem (50 ml). Więcej produktu otrzymano kolejno odparowując przesącz do 75 ml i 20 ml, pozwalając za każdym razem na krystalizację. Całkowita wydajność wynosiła 21,6 g (95%).

Androsta-5,16-dien-3p-ol (24) p-Toluenosulfonylohydrazon dehydroepiandrosteronu (23) (22,8 g, 50,0 mmol) w suchym tetrahydrofuranie (1,0 1) ochłodzono na łaźni suchy lód/izopropanol. Całość mieszano dodając n-butylolit (125 ml 1,6M roztworu w heksanie, 200 mmol). Mieszaninie pozwolono się ogrzać do temperatury pokojowej i mieszano przez 24 godziny. Dodano wodę (50 ml) z chłodzeniem lodem. Mieszaninę wylano do nasyconego roztworu chlorku amonu z lodem (500 ml) i ekstrahowano eterem (x2). Warstwy organiczne -przemyto nasyconym roztworem wodorowęglanu sodu (500 ml) i nasyconym roztworem chlorku sodu (500 ml), osuszono (MgSO4) 1 odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem, otrzymując surowy produkt. Oczyszczono go metodą chromatografii rzutowej na 190 g żelu krzemionkowego 60, 230-400 mesh, eluując octanem etylu/heksanem (20:80-50.50) otrzymując krystaliczną substancję. Produkt przekrystalizowano z metanolu (45 ml)/3% nadtlenku wodoru - (8 ml) przemywając metanolem (30 ml)/wodą (8 ml) i otrzymując czysty produkt (6,75 g, 50%).

Androsta-4,16-dien-3-on (25)

Roztwór 10 g androsta-5,16-dien-3p-olu (24) w 475 cm³ toluenu i 75 cm³ cykloheksanonu przedestylowano (zebrano około 50 cm³ destylatu) dla usunięcia wody, dodano 5 g Al(OPr')3 w 50 cm³ toluenu i roztwór ogrzewano w temperaturze wrzenia przez 1 godzinę Dodano następnie wodę, lotne składniki usunięto przez destylację z parą wodną i pozostałość ekstrahowano chloroformem. Odparowanie osuszonego ekstraktu, następnie krystalizacja pozostałości z chloroformu-heksanu, dała 7,53 g androsta-4,16-dien-3-onu (25). Dodatkowe 0,97 g (łącznie 8,5 g, 86%) otrzymano przez chromatografię cieczy macierzystej na obojętnym tlenku glinu.

Przykład 6

Synteza eteru androsta-3,5,16-trien-3-ylometylowego (12)

Do częściowego roztworu androsta-4,16-dien-3-onu (1,00 g, 3,70 mmol) w 2,2-dimetoksypropanie (5,0 ml, 41 mmol) i 5 ml DMF dodano metanol (0,2 ml) i monohydrat kwasu p-toluenosulfonowego (26,4 mg, 0,139 mmol). Mieszaninę ogrzewano w temperaturze wrzenia przez 5 godzin, po czym ochłodzono i dodano wodorowęglan sodu (152,5 mg). Zawiesinę podzielono pomiędzy 50 ml wody z lodem i 50 ml octanu etylu. Warstwę organiczną przemyto dwoma porcjami po 50 ml wody + 50 ml solanki, osuszono nad siarczanem magnezu, przesączono i zatęzono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostały olej rozpuszczono w 50 ml gorącego heksanu i przesączono przez kolumnę z żelem krzemionkowym 60 12 mm x 30 mm stosując 150 ml gorącego heksanu. Połączone przesącze zatęzono pod zmniejszonym ciśnieniem i przekrystalizowano z acetonu/metanolu otrzymując białe kryształy (468,0 mg, 1,645 mmol, 44%), temp. topn. 83-92°C.

Przykład 7

Synteza 17-metylen6-androst-4-enoli

Do 20-homoandrosta-4,17-dien-3-onu (119,0 mg, 0,4184 mmola) w 5 ml metanolu dodano borowodorek sodu (6,0 mg, 0,16 mmola) i 77 μΐ wody. Po mieszaniu przez 2 godziny dodano jeszcze borowodorek sodu (32,0 mg, 0,846 mmol) i mieszaninę mieszano przez noc.

183 582

Po zatężeniu pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość oczyszczono preparatywną TLC (5% octanu etylu/heksan na żelu krzemionkowym) otrzymując bardziej polarny (59,8 mg) i mniej polarny (1,7 mg) produkt.

Przykład 8

Synteza 17-metyleno-6-okso-androst-4-en-3-onu

Do ochłodzonego roztworu 20-homoandrosta-5,17-dien-3-olu (399,4 mg, 1,394 mmol) w 50 ml acetonu dodano 2,67M reagent Jonesa (2,0 ml, 5,3 mmol). Po mieszaniu przez 1 godzinę mieszaninę reakcyjną zalano izopropanolem (1,0 ml, 13 mmol) i wylano na 100 ml wody. Mieszaninę ekstrahowano 3x50 ml octanu etylu i połączone ekstrakty organiczne przemyto 50 ml nasyconego roztworu wodorowęglanu sodu + 50 ml solanki. Fazę organiczną osuszono następnie nad siarczanem magnezu, przesączono i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość przekrystalizowano z 95% etanolu otrzymując prawie biały proszek (177,8 mg, 0,5958 mmol, 43%), temp. topn. 113-115°C.

Przykład 9

Synteza 6p-OH-androsta-4,16-dien-3-onu

Do roztworu eteru androsta-3,5,16-trien-3-ylometylowego (12) (200,5 mg, 0,7049 mmol), w 5 ml 1,2-dimetoksyetanu (DME) i 1 ml wody dodano kroplami kwas m-chloroperbenzoesowy (MCPBA, 77,4%, 173,2 mg, 0,776 mmol) w zawiesinie w 5 ml DME + 1 ml wody + 0,40 g 5% (wagowo) NaOH z mieszaniem w czasie 90 min. Po mieszaniu przez 18 godzin dodano jeszcze kroplami MCPBA (247,0 mg, 1,11 mmol) w zawiesinie w 10 ml DME + 2 ml wody + 0,8 g 5% (wagowo) NaOH, z mieszaniem w czasie 1,5 godziny. Całość mieszano 1/2 godziny i wylano do 25 ml nasyconego roztworu wodorowęglanu sodu. Wodną mieszaninę ekstrahowano 3x po 25 ml eteru i połączone ekstrakty organiczne przemyto 50 g 5% (wagowo) tiosiarczanu sodu + 3x po 50 ml solanki, osuszono nad siarczanem magnezu, przesączono przez celit i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Powstałą krystaliczną pozostałość oczyszczono preparatywną TLC (35% octanu etylu/heksan na żelu krzemionkowym) i dwukrotną rekrystalizacją/ wodnego roztworu etanolu otrzymując błyszczące białe płytki (102,3 mg, 0,3571 mmol, 51%), temp. topn. 165-166°C

Przykład 10

Kompozycja farmaceutyczna

Androsta-4,16-dien-3-on 2 mg

Etanol 50 mg

Woda do objętości 1 litra

Dwa miligramy androsta-4,16-dien-3-onu rozpuszczono w 50 ml etanolu. Roztwór ten następnie rozcieńczono dejonizowaną wodą do objętości 1 litra, uzyskując roztwór o końcowym stężeniu 2 mg/litr. Sto mikrolitrów tego roztworu podawano do jamy nosowej, stosując dostępne w handlu urządzenie do podawania donosowo.

Androsta-4,16-dien-3-on można zastąpić tą samą ilością dowolnego związku, wymienionego wyżej jako substancja czynna.

183 582

183 582

183 582

HG. 4C.

183 582

FIG. 5A.

183 582

FIG. 5B.

ANDR0STA-4J6-DIEN-3B-0L

183 582

40-r «. 35· £ 30p<0.00l

Z

Z O < u ω

252015·

1050'⁵ glikol ANDROSTA-4

PROPYLENOWY |β-β|2Η-0ΙΓ

FIG. GA.

glikol ANDROSTA-4

PROPYLENOWY |θ-β|ΕΝ - ON

HG 6B.

X Ό W ω μ_ί---12- p<0D03

-08' .065 .04“ .020<‘•02·

-.04^J GLIKOL

AMDROSTA-4

propylenowy NrDIEN-OE

FIG. 6C propylenowy I6-DIEN-0N

FIG. GD.

g 5jp<ft00l

3.5 ^J±------GLIKOL ANDROSTA-4 propylenowy KrDEN-0N propylenowy 16~DIEN-0N

FIG. βε

HG 6F

183 582

FIG, 7

CZALNIK

183 582

-ST(’C) %oc-CA · EVG(mV)

O N Pt <n

FIG. 8A.

K to c

FIG 8C.

FIG 8F

Mężczyźni Π*30

FIG. 8G.

O N C a to rH

FIG. 88.

FIG. 8D.

FIG 8F

FIG. 8H

183 582

183 582

F/G.

FIG.

FIG.

183 582

OR

R¹· OH; r2- H (48%)

Rl- H; R2 · OH (48%)

FIG. L

i,c 51%

FIG. 2.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 70 egz. Cena 6,00 zł.

Claims (27)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Kompozycja farmaceutyczna do donosowego podawania ludziom, zawierająca steroid androstanowy i farmaceutycznie dopuszczalny nośnik, znamienna tym, ze jako steroid zawiera związek o wzorze I:

   w którym Pi wybrane jest z grupy obejmującej grupę okso, α-(β-) hydroksy, α-(β-) Cm-alkoksy i α-(β-) CM-acyloksy, P₂ oznacza Ci^-alkil, P3 nie występuje albo oznacza Cm-alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupę okso lub hydroksylową P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, Pó oznacza atom wodoru, a, b, c, d, e, f' i h oznaczają alternatywne miejsca ewentualnych wiązań podwójnych, a określenie α-(β-) oznacza α-konformację lub β-konformację jako alternatywy.
2. 2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym b oznacza podwójne wiązanie.
3. 3. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym c lub d oznaczająpodwójne wiązanie.
4. 4. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym a i c oznaczająpodwójne wiązanie.
5. 5. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym P3 oznacza metyl, h ewentualnie oznacza podwójne wiązanie, a P5 oznacza metylen lub jeden lub dwa atomy wodoru.
6. 6. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym P3 oznacza metyl i h oznacza podwójne wiązanie.
7. 7. Kompozycja według zastrz. 6, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I wybrany z grupy obejmującej androsta-5,16-dien-3a-ol, androsta-4,6,16-trien-3-on, androsta-4,16-dien-3,6-dion, 19-hydroksy-androsta-4,16-dien-3-on, 3-metoksy-androsta-3,5,l 6-trien i 6a-hydroksy-androsta-4,16-dien-3-on.
8. 8. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym P3 oznacza metyl.
9. 9. Kompozycja według zastrz. 8, znamienna tym, że jako steroid zawiera androst-4-en-3-on.
10. 10. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera związek o wzorze I, w którym P5 oznacza metylen.

    183 582
11. 11. Kompozycja według zastrz. 10, znamienna tym, ze zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej 17-metyleno-androst-4-en-3a-ol, 17-metyleno-androst-4-en-33-ol i 17-metyleno-6-okso-androst-4-en-3-on.
12. 12. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że zawiera związek o wzorze I, w którym P5 oznacza metyl i f' oznacza podwójne wiązanie.
13. 13. Kompozycja według zastrz. 12, znamienna tym, ze jako steroid zawiera 10a,17-dimetylo-gona-4,17(13)-dien-3-on.
14. 14. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera związek o wzorze I, w którym a lub b oznaczają podwójne wiązanie.
15. 15. Kompozycja według zastrz. 14, znamienna tym, ze zawiera steroid wybrany z grupy obejmującej androsta-4,16-dien-3-on, androsta-4,16-dien-3a-ol i androsta-4,16-dien-3β-ο1 lub ich mieszaninę.
16. 16. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, że zawiera steroid rozpuszczony w nośniku.
17. 17. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze ma postać ciekłą.
18. 18. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze ma postać maści.
19. 19. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze ma postać aerozolu.
20. 20. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze zawiera nie więcej niz jeden steroid.
21. 21. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze zawiera więcej niz jeden steroid.
22. 22. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo -6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, że zawiera dodatkowo steroid estrenowy.
23. 23. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, że przeznaczona jest do zmniejszania napięcia przedmenstrualnego u kobiet.
24. 24. Kompozycja według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, albo 6, albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, albo 11, albo 12, albo 13, albo 14, albo 15, znamienna tym, ze przeznaczona jest do zlagodzania objawów psychoz, depresji lub lęków.
25. 25. Kompozycja według zastrz. 24, znamienna tym, ze przeznaczona jest do złagodzania objawów lęków zawierająca androsta-4,16-dien-3p-ol.
26. 26. Kompozycja według zastrz. 24, znamienna tym, że przeznaczona jest do złagodzania objawów depresji zawierająca 17-metyleno-androst-4-en-3a-ol.
27. 27. Związek steroidowy o wzorze I

    183 582 w którym Pi wybrane jest z grupy obejmującej grupę okso, α-(β-) hydroksy, α-(β-) CM-alkoksy i α-(β-) Ci-4-acyloksy, P₂ oznacza Ci-4-alkil, P3 nie występuje albo oznacza Ci-4-alkil, P4 oznacza atom wodoru, grupę okso lub hydroksylową, P5 oznacza jeden lub dwa podstawniki, w tym P5 oznacza jeden lub dwa atomy wodoru, metyle lub metyleny, Pó oznacza atom wodoru, a, b, c, d, e, f i h oznaczają alternatywne miejsca ewentualnych wiązań podwójnych, a określenie α-(β-) oznacza α-konformację lub β-konformację jako alternatywy, przy czym związek ten wybiera się z grupy obejmującej androsta-1,4,16-trien-3 β-οΐ androsta-4,16-dien-6β-ol-3-on

    19β-hydroksy-androst-4-en-3-on

    17-metylenoandrost-4-en-3β-ol

    17-metylenoandrost-4-en-3a-ol

    17-metylenoandrost-4,6-dien-3-on

    17-metylenoandrost-4-en-3,6-dion

    19β-hydroksyandrost-4-en-3-on

    3 -metoksy-17-metyl enoandrosta-3,5 (6)-dien

    17-metylenoandrosta-l,4-dien-3-on

    17-metylenoandrosta-l,4-dien-3 β-οΐ

    17-metylenoandrost-4-en-6β-ol-3-on

    17-metylo-18-norandrost-5(6), 17(13)-dien-3 β-οΐ

    17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3 β-οΐ 17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3a-ol 17-metylo-18-norandrost-4,6,17( 13)-trien-3 β-οη 17-metylo-18-norandrost-4,17( 13)-dien-3,6-dion 19β-hydroksy-17-metylo-18-norandrost-4,17(13)-dien-3-on 3 -metoksy-17-metylo-18-norandrost-3,5 (6)-dien 17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13 )-trien-3 -on 17-metylo-18-norandrost-l,4,17(13)-trien-3 β-οΐ 17-metylo-androst-4,17(13)-dien-6β-ol-3 -on * * *