PL184026B1

PL184026B1 - Sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S oraz zawierające je kompozycje farmaceutyczne

Info

Publication number: PL184026B1
Application number: PL96312143A
Authority: PL
Inventors: Tadeusz Głąbski; Edward Żukowski; Wojciech Sławiński; Władysława Wagner; Dariusz Barczyński; Krystyna Jankowska; Urszula Kucharska
Original assignee: Inst Biotechnologii I Antybiot
Priority date: 1996-01-03
Filing date: 1996-01-03
Publication date: 2002-08-30
Also published as: PL312143A1

Abstract

. Sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = CnH2n+1, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0 - 2, w reakcji 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, znamienny tym, że wyjściową 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycynę S, bądź jej 21,23-0- pochodną, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatów, poddaje się kondensacji z 4-piperydonem jak wyżej w układzie dwóch faz ciekłych, które stanowią rozpuszczalnik organiczny nie mieszający się z wodą oraz wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego, ewentualnie z dodatkiem katalizatora przeniesienia fazowego, w temperaturze od 0°C do temperatury wrzenia wyżej wymienionego rozpuszczalnika organicznego, a następnie, po zakończeniu reakcji i oddzieleniu fazy wodnej, do fazy organicznej, ewentualnie po jej zatężeniu lub odparowaniu do sucha, dodaje się kwas organiczny lub nieorganiczny oraz ewentualnie selektywny rozpuszczalnik organiczny, taki jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester, lub eter cykliczny, po czym ewentualnie zatęża się, a po wydzieleniu wyodrębnia się spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z powyżej wymienionym kwasem o podanym wzorze ogólnym,.....

Description

Przedmiotem wynalazku jest nowy sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2_nm, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0 - 2, a HX oznacza równoważnik kwasowy oraz zawierające je kompozycje farmaceutyczne.

Antybiotyki ryfamycynowe o podanym wzorze ogólnym - to spiropiperydylowe pochodne ryfamycyny S, zawierające w pozycjach 3 i 4 dodatkowy skondensowany pierścień dihydroiimdazolowy z resztą spiropiperydylową. Związki te, a zwłaszcza posiadające przy atomie azotu podstawnik alkilowy, czyli N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S wykazują silne działanie przeciwbakteryjne i korzystne właściwości fanm;ó<ologiczne. Na szczególną uwagę zasługuje ich wysoka aktywność przeciwko mykobakteriom gruźliczym i niegruźliczym, w tym też szczepom o wieloletniej oporności. Inną korzystną cechą omawianych N-alkilo4

184 026 spiropiperydyloryfamycyn S jest, iż nie dają całkowitej krzyżowej oporności z ryfampicyną podstawowym antybiotykiem przeciwgruźliczym.

Dowodem stale rosnącego znaczenia omawianych pochodnych N-alkilowych jest wprowadzenie ostatnio jednej z nich o wzorze ogólnym, w którym R = izo-CfiHy oraz m = 0, do lecznictwa światowego.

Ze stanu techniki na świecie znane są dwa patenty brytyjskie opisujące tego typu związki oraz sposób ich otrzymywania. Według pierwszego z nich, o numerze GB 1542 063, spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+1, gdzie n =1-3 oraz m = 0, otrzymuje się w wyniku kondensacji 3-amino-4-deokso-4iminoryfamycyny S z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu podanym powyżej, w takich rozpuszczalnikach organicznych, jak dioksan, THF, przeważnie z dodatkiem CH3COOH, bądź sam CH3COOH, korzystnie w obecności jednego z 2 układów redukcyjnych: Zn/CH3COOH lub Fe/CH3COOH, przy temperaturze reakcji w zakresie od pokojowej do 70°C. W powyższym przypadku synteza omawianych antybiotyków przebiega zatem w układzie dwufazowym: faza ciekła - faza stała. Pierwszą z nich stanowi podany powyżej rozpuszczalnik organiczny, ewentualnie w mieszaninie z CH3COOH, zaś drugą - Zn lub Fe. Omawiana reakcja przebiega w środowisku bezwodnym. Ten ostatni warunek wymaga specjalnego przygotowywania surowców, co podnosi koszt i wydłuża czas procesu.

Zgodnie z drugim z cytowanych patentów, o numerze GB 1603 127, spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S o wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+i, gdzie n = 4 - 8 dla łańcucha prostego i n = 3 - 8 dla łańcucha rozgałęzionego oraz m = 0, otrzymuje się w wyniku kondensacji 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, w takich rozpuszczalnikach organicznych, jak THF, bądź CH2O2, ewentualnie w obecności jednego z następujących układów redukcyjnych: Zn/CH3COOH, bądź Zn/CH3COONHą, przy temperaturze w zakresie od 0° do 50°C. Podobnie jak w poprzednim przypadku sposób otrzymywania docelowych o podanym wzorze ogólnym realizuje się w układzie dwufazowym : faza ciekła - faza stała. Pierwszą z nich stanowi wymieniony powyżej pojedynczy rozpuszczalnik organiczny lub w mieszaninie z CH3COOH, zaś drugą - sam Zn lub w mieszaninie ze stałym octanem amonu. Zgodnie z omawianym patentem reakcja przebiega w środowisku bezwodnym.

Zawarty w obu powyższych patentach brytyjskich podobny sposób izolacji i oczyszczania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S jest niezwykle złożony. Ostatecznie docelowe związki uzyskuje się przeważnie z roztworu w rozpuszczalniku organicznym w wyniku odparowania, bądź wytrącenia innym rozpuszczalnikiem. Zgodnie z omawianymi dwoma brytyjskimi opisami patentowymi wydajności molowe cytowane we wszystkich przykładach dotyczących otrzymywania N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+i, gdzie n = 1 - 8 oraz m = 0, mieszczą się w zakresie 24-50%.

W obu omawianych opisach patentowych brak jest jakichkolwiek informacji na temat czystości otrzymywanych antybiotyków. Z uwagi jednak na wieloetapowość procesu i brak tak operacji krystalizacji, jak i chromatograficznych metod oczyszczania w większości przykładów obu omawianych patentów brytyjskich należy wnosić, że jest ona umiarkowana. Potwierdziły to wyniki naszych doświadczeń przeprowadzonych zgodnie z przykładami zawartymi w omawianych opisach patentowych; w obu przypadkach wyniki naszych badań analitycznych wykazały, że główne produkty reakcji zawierają zanieczyszczenia, którymi są pochodne ryfamycynowe o podobnych do otrzymywanych antybiotyków właściwościach fizykochemicznych, a więc w sposób oczywisty trudne do usunięcia.

Dodatkowo znany jest polski opis patentowy nr PL 168 053 dotyczący sposobu otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+1, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0 - 2, w wyniku kilkuetapowego schematu reakcji. Zgodnie z nim wyjściową 21,23-0-pochodną 3-aminoryfamycyny S poddaje się naprzód kondensacji z gazowym amoniakiem, a uzyskaną 21,23-0-pochodną 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S kondensuje się z 4-piperydonem, zawierającym przy azocie podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, w środowisku bezwodnym, które stanowi mieszanina ciekłego obojętnego rozpuszczalnika organicznego lub nadmiaru wyżej wymienionego 4-piperydonu z solą amonową

184 026 kwasu lub węglowego, a następnie otrzymaną 21,23-0-pochodną

N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S rozkłada się w środowisku kwaśnym, po czym uzyskaną sól addycyjną N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S przeprowadza się pod wpływem zasady w docelową N-alkilospiropiperydyloryfamycynę S o podanym wzorze ogólnym, w którym R ma znaczenie jak wyżej oraz m = 0.

Zgodnie z powyższym patentem różne N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S uzyskuje się z wydajnością molową rzędu 74 - 83%.

Wszystkie przedstawione wyżej metody otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S są bardzo pracochłonne bądź z uwagi na złożony wieloetapowy schemat otrzymywania (polski opis patentowy nr PL 168 053), bądź ze względu na skomplikowany przerób mieszaniny poreakcyjnej (patenty brytyjskie nr nr 1542 063, 1603 127). Dodatkowym utrudnieniem jest omawiana uprzednio konieczność zachowania warunków bezwodnych na etapie właściwej kondensacji.

Ponadto żaden ze znanych sposobów nie zapewnia otrzymywania produktów o wysokiej, minimum 98% czystości, wymaganej obecnie na świecie od coraz większej ilości substancji czynnych stosowanych jako leki.

Według wynalazku sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = CJUn+i, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0 - 2, w reakcji 3-ammo-4-deokso-4-immo-ryfamycyny S z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, polega na tym, że wyjściową 3-amino-4-deokso-4iminoryfamycynę S, bądź jej 21,23-0-pochodną, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatów, poddaje się kondensacji z 4-piperydonem jak wyżej w układzie dwóch faz ciekłych, które stanowią: rozpuszczalnik organiczny nie mieszający się z wodą oraz wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego, ewentualnie z dodatkiem katalizatora przeniesienia fazowego, w temperaturze od 0°C do temperatury wrzenia wyżej wymienionego rozpuszczalnika organicznego, a następnie, po zakończeniu reakcji i oddzieleniu fazy wodnej, do fazy organicznej, ewentualnie po jej zatężeniu lub odparowaniu do sucha, dodaje się kwas organiczny lub nieorganiczny oraz ewentualnie selektywny rozpuszczalnik organiczny, taki jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester, lub eter cykliczny, po czym ewentualnie zatęża się, a po wydzieleniu wyodrębnia się spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z powyżej wymienionym kwasem o podanym wzorze ogólnym, w którym R ma jak wyżej ona m = 1 lub 2, w fonnie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, którą ewentualnie przeprowadza się w jednofazowym środowisku wodnym lub wodno-organicznym przez dodanie zasady lub soli nieorganicznej, bądź organicznej, do osiągnięcia wartości pH środowiska w zakresie 6,0 - 8,5 w spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci zasady o podanym wzorze ogólnym, gdzie R ma znaczenie jak wyżej oraz m = 0, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, którą filtruje się i suszy, po czym ewentualnie w wyniku reakcji z powyżej wymienionym kwasem organicznym lub nieorganicznym w wymienionym powyżej selektywnym rozpuszczalniku, takim jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester alifatyczny, lub eter cykliczny, lub w mieszaninie jednego z nich z wodą, lub w wodzie przeprowadza się w spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z wymienionym powyżej kwasem o podanym wzorze ogólnym, gdzie R ma znaczenie jak wyżej, zaś m = 1 lub 2, wyodrębnianą następnie z mieszaniny poreakcyjnej w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, o strukturze krystalicznej lub bezpostaciowej.

Zgodnie z wynalazkiem substratem ryfamycynowym może być 3-amino-4-deokso-4iminoryfamycyna S lub jej 21,23-0-pochodna, taka jak 21,23-0-alkilidenowa pochodna, bądź 21,23-0-aralkilidenowa pochodna, bądź 21,23-0-cykloalkilidenowa pochodna. Okazało się przy tym, że rolę związku wyjściowego mogą pełnić nie tylko wspomniane antybiotyki w postaci bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników', lecz także ich solwaty z wodą lub różnymi rozpuszczalnikami organicznymi, takimi jak 2-metoksyetanol, THF, metanol, czy acetonitryl.

W sposobie według wynalazku środowisko reakcji kondensacji właściwej pochodnej ryfamycynowej z 4-piperydonem jak wyżej stanowi układ 2 faz ciekłych: ciekła faza organiczna

184 026

- faza wodna. Ciekłą fazę organiczną stanowi rozpuszczalnik nie mieszający się z wodą, jak chlorowcoalkan, korzystnie chlorek metylenu, chloroform, czy chlorek etylenu lub węglowodór aromatyczny, korzystnie benzen, toluen, lub eter arylowo-alkilowy taki jak metoksybenzen. Wariantem metody jest stosowanie powyższego rozpuszczalnika z niewielkim dodatkiem innego, np. pochodzącego z solwatu substratu ryfamycynowego; przykładowo takim rozpuszczalnikiem może być 2-metoksyetanol, THF, metanol, bądź acetonitryl.

Rolę fazy wodnej pełni wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego, takiego jak np. mrówkowy, octowy, propionowy. Stwierdzono przy tym, iż istotne dla szybkości procesu jest stężenie wspomnianej soli: szczególnie korzystne jest, gdy powyższy roztwór wodny ma charakter roztworu nasyconego. Wariantem metody jest stosowanie omawianego wodnego roztworu soli z niewielkim dodatkiem rozpuszczalnika organicznego, takiego jak 2-metoksyetanol, THF, metanol, bądź acetonitryl.

Wariantem metody według wynalazku jest stosowanie na etapie kondensacji wyjściowej 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S, bądź jej 21,23-0-pochodnej, z 4-piperydonem jak wyżej w powyższych warunkach z dodatkiem katalizatora przeniesienia fazowego (PTC). Rolę powyższego katalizatora pełni czwartorzędowy związek amoniowy, bądź fosfoniowy, lub eter koronowy, lub kryptand.

Zgodnie z wynalazkiem po przeprowadzeniu reakcji 3-ammo-4-deokso-4-iminoryfamycyny S lub jej 21,23-0-pochodnej, ewentualnie w postaci solwatów, z 4-piperydonem jak wyżej uzyskuje się odpowiednio: N-alkilospiropiperydyloryfamycynę S lub jej 21,23-0-pochodną, oba związki w postaci zasady, w roztworze, w rozpuszczalniku organicznym stosowanym na etapie wspomnianej kondensacji. W dalszej kolejności otrzymane surowe antybiotyki przeprowadza się w wyniku reakcji z kwasem w sole addycyjne N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S. Przy użyciu jako związku wyjściowego 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S lub jej solwatu jak wyżej, postępując sposobem według wynalazku, wspomniane sole addycyjne powstają bezpośrednio. Natomiast przy zastosowaniu drugiego z wymienionych wyżej substratów przejściowo tworzą się sole addycyjne 21,23-0-pochodnej N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S, przechodzące stopniowo w wyniku hydrolizy w kwaśnym środowisku w odpowiednie sole addycyjne N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S, wyodrębniane ze środowiska reakcji, bądź przerabiane w N-alkilospiropiperydyloryfamycynę S w postaci zasady lub soli addycyjnej.

Realizując sposób według wynalazku stwierdzono, że z racji swojego zasadowego charakteru N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S tworzą sole addycyjne z kwasami organicznymi, bądź nieorganicznymi. Niektóre z omawianych soli z kwasami organicznymi, takimi jak L-winowy, DL-winowy, malonowy, maleinowy, fumarowy. p-nitrohernzoesowy, m-nitrobenzoesowy, czy L-mlekowy okazały się niezwykle korzystne jako postać farmaceutyczna docelowego produktu, jak i w procesie izolacji i oczyszczania macierzystych antybiotyków. Nieoczekiwanie bowiem zaobserwowano, że zastosowanie właściwego kwasu, korzystnie o wartości pK_a < 4, w odpowiednim rozpuszczalniku, przeważnie selektywnym dla s<oli z kwasem, pozwoliło na wyodrębnienie poprzez krystalizację czystych soli addycyjnych N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S, a w konsekwencji również samych macierzystych antybiotyków.

Zgodnie z wynalazkiem właściwy kwas organiczny lub nieorganiczny użyty do wytwarzania soli addycyjnej N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S stosuje się w postaci handlowej lub w roztworze.

Jak wspomniano uprzednio, rolę powyższego selektywnego rozpuszczalnika może pełnić rozpuszczalnik organiczny wchodzący w skład układu dwufazowego, w którym uprzednio dokonuje się omówionej wyżej reakcji kondensacji. Zgodnie z wynalazkiem jest nim chlorowcoalkan, taki jak chlorek metylenu, chloroform, bądź chlorek etylenu lub węglowodór aromatyczny, taki jak benzen, toluen, bądź metoksybenzen. Wariantem metody jest zatężenie lub praktyczne usunięcie powyższego rozpuszczalnika organicznego i zastosowanie nowego selektywnego, takiego jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester, lub eter cykliczny.

Wyodrębnione w powyższy sposób spiropiperydylowe pochodne ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z kwasem jak wyżej o podanym wzorze ogólnym, w którym R ma zna184 026 czenie jak wyżej oraz m = 1 lub 2, występują w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu. Według wynalazku jako solwat spiropiperydylowej pochodnej ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej stosuje się połączenie wymienionej soli z wodą i/lub selektywnym rozpuszczalnikiem organicznym, z którego wyodrębnia się to połączenie.

Sole addycyjne N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S z kwasami wspomnianymi powyżej - jak już stwierdzono - mogą być celem samym w sobie. W przypadku, gdy właściwym celem jest antybiotyk w postaci zasady, w dalszej części sposobu według wynalazku dokonuje się reakcji wymiany, zachodzącej pomiędzy powyższą solą addycyjną a zasadą organiczną bądź nieorganiczną lub inną solą, korzystnie nieorganiczną. Jako zasadę nieorganiczną stosuje się korzystnie wodorotlenek sodowy, wodorotlenek potasowy, bądź wodorotlenek amonowy, zaś jako zasadę organiczną stosuje się korzystnie pirydynę lub aminę alifatyczną. Korzystnym wariantem sposobu jest użycie jako soli nieorganicznej kwaśnego lub obojętnego węglanu amonu bądź metalu alkalicznego, szczególnie korzystnie sodu lub potasu.

Wspomnianą reakcję przeprowadza się w środowisku wodnym, a mianowicie w samej wodzie lub z dodatkiem rozpuszczalnika organicznego mieszającego się z wodą, takiego jak alkohol alifatyczny, lub keton alifatyczny, lub eter cykliczny.

W powyższych warunkach, będących przedmiotem wynalazku, wydzielają się czyste N-alkilospiropiperydyloryfamycyny S w postaci zasady o podanym wzorze ogólnym, w którym R = Cnłl'2n-+, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0, które następnie filtruje się i suszy. W ten sposób, zgodnie z wynalazkiem, otrzymuje się spiropiperydylowe pochodne ryfamycyny S w postaci zasady, w formie bezwodnej i pozbawianej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu. Jako solwat spiropiperydylowej pochodnej ryfamycyny S w postaci zasady stosuje się połączenie wymienionej zasady z wodą i/lub selektywnym rozpuszczalnikiem organicznym, z którego wyodrębnia się to połączenie.

Wydaj ności molowe otrzymywanych w ten sposób wspomnianych spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S mieszczą się w zakresie 74 - 85%.

Uzyskane powyższą metodą antybiotyki w postaci zasady można również przeprowadzić sposobem według wynalazku w odpowiednie sole addycyjne w wyniku bezpośredniej reakcji wspomnianych antybiotyków z kwasami. Jako kwas do utworzenia wspomnianych spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S w postaci soli addycyjnych o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2„+i, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 1 lub 2 stosuje się kwas nieorganiczny lub organiczny. Zgodnie z wynalazkiem jako kwas nieorganiczny stosuje się korzystnie kwas solny, bromowodorowy, siarkowy, fosforowy lub rodano wodorowy, zaś jako kwas organiczny stosuje się korzystnie kwas L-winowy, DL-winowy, malonowy, maleinowy, fumarowy, p-nitrobenzoesowy, m-nitrobenzoesowy, bądź L-mlekowy. Otrzymane w powyższy sposób, spiropiperydylowe pochodne ryfamycyny S w postaci soli addycyjnych, według wynalazku wyodrębnia się z mieszaniny poreakcyjnej w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, o strukturze krystalicznej bądź bezpostaciowej.

Wspomniane sole addycyjne N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+1, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 1 lub 2, z powyższymi kwasami mogą znaleźć zastosowanie w lecznictwie jako samoistne preparaty farmaceutyczne lub postaci N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S jak wyżej, które - zachowując moc biologiczną antybiotyków macierzystych - wykazują, polepszone parametry fizykochemiczne, bądź farmakokinetyczne.

Będący przedmiotem niniejszego wynalazku sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = CnRn+b gdzie n = 0 - 1 oraz m = 0 - 2, przewyższa znane dotychczas rozwiązania pod następującymi aspektami. Wykorzystanie nowego układu dwufazowego: ciekła faza organiczna - wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego jako środowiska kondensacji 3-amino-4-deokso-4iminoryfamycyny S lub jej 21,23-0-pochodnej z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, pozwoliło na poszerzenie możliwości zastosowania substratu ryfamycynowego, którego rolę w sposobie według wynalazku mogą pełnić za8

184 026 równo odpowiednie bezwodne antybiotyki, jak też ich solwaty z wodą, bądź różnymi rozpuszczalnikami organicznymi.

Ponadto zgodnie z wynalazkiem powyższa reakcja przebiega z minimalną ilością produktów ubocznych.

Zastosowanie w sposobie według wynalazku początkowo wspomnianego wyżej układu 2 faz ciekłych, a następnie użycie odpowiedniego kwasu w selektywnym rozpuszczalniku zapewnia syntezę omawianych antybiotyków z czystością > 98%. W przypadku użycia jako substratu ryfamycynowego 21,23-0-pochodnej 3-amino-4-deokso-4-imino-ryfamycyny S lub jej solwatów jak wyżej, zgodnie z wariantem metody według wynalazku, podnosi czystość finalnych produktów praktycznie do 100%.

Dodatkową korzyścią metody według wynalazku w stosunku do znanych dotychczas rozwiązań jest fakt, iż stanowi ona proste i efektywne rozwiązanie procesu pod względem ekonomicznym i ochrony środowiska; zarówno wszystkie rozpuszczalniki organiczne (bezpośrednio lub po destylacji), jak i roztwór wodny soli amonowej kwasu karboksylowego mogą być zawracane i ponownie stosowane.

Dodatkowym aspektem wynalazku jest kompozycja farmaceutyczna zawierająca znane, dopuszczalne farmaceutycznie nośniki i/lub środki pomocnicze, która jako składnik aktywny zawiera otrzymaną zgodnie z wynalazkiem spiropipetydylową pochodną ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+i, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 0 lub 1, lub 2, z wyłączeniem przypadku, gdy R = izo-C4H9, zaś m = 0, lub kompozycja farmaceutyczna zawierająca znane, dopuszczalne farmaceutycznie nośniki i/lub środki pomocnicze, która jako składnik aktywny zawiera otrzymaną zgodnie z wynalazkiem spiropiperydytówą pochodną ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+i, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 1 lub 2. Obok wymienionego składnika aktywnego, występującego w ilości 0,1 - 99%, stanowiącego właściwą substancję czynną kompozycja jak już wspomniano zawiera korzystnie znane, dopuszczalne farmaceutycznie nośniki, rozcieńczalniki i/lub inne substancje pomocnicze. Ich ilość oraz jakość jest zależna przede wszystkim od rodzaju formy farmaceutycznej, a także od właściwości samego antybiotyku. W przypadku spiropipeiydylowych pochodnych ryfamycyny S, będących przedmiotem wynalazku, szczególnie korzystne są takie formy, jak: doustne w postaci tabletek lub kapsułek, doodbytnicze - w postaci czopków i wlewów oraz formy podawane przez skórę. Wobec stwierdzonej przez nas dobrej rozpuszczalności w wodzie niektórych N-alkilospiropiperydyloryfamycyn S w postaci soli addycyjnych, mogą być one właściwą substancją aktywną także preparatów iniekcyjnych.

Jako nośniki i rozcieńczalniki w kompozycji według wynalazku mają zastosowanie substancje typow-O stosowane do tego celu w praktyce farmaceutycznej, zależnie od postaci gotowego leku, na przykład węglowodany, takie jak skrobia, celuloza i pochodne celulozy, laktoza, talk, wazelina, oleje roślinne, alkohol benzylowy, glikole polietylenowe, żelatyna, woda.

Kompozycja według wynalazku może zawierać substancje pomocnicze zwykle stosowane w gotowych formach leków, takie jak środki konserwujące, stabilizatory, środki buforujące, solubilizatory, sole do regulacji ciśnienia osmotycznego, środki poślizgowe, barwniki, środki smakowo-zapachowe i inne środki pomocnicze znane z praktyki farmaceutycznej, zależnie od postaci leku i potrzeb.

Kompozycję według wynalazku wytwarza się w typowy, znany w praktyce farmaceutycznej sposób, zależnie od postaci leku gotowego.

Poniższe przykłady ilustrują wynalazek, nie ograniczając jego zakresu.

Przykład I. N-(n-Nonylo)spiropiperydyloryfamvcyna S.

a) Sól addycyjna N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem maleinowym.

Do roztworu 7,1 g (0,01 mola) 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S w 80 cm³ chloroformu dodaje się 2,5 g 1-(n-nonylo)-4-piperydonu oraz 160 cm3 nasyconego wodnego roztworu HCOONH4, po czym miesza się całość w temperaturze 25-30°C przez 5 godzin. Po reakcji oddziela się fazę organiczną a warstwę wodną ekstrahuje za pomocą 20 cim chloroformu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór przemywa się kolejno rozcieńczonym roztworem CH3COOH oraz wodą (pH = 7), po czym odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem do sucha. Pozostałość, stanowiącą surową

184 026 ο

N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycynę S, rozpuszcza się w 120 cm etanolu, a do uzyskanego roztworu dodaje się na raz 1,5 g kwasu maleinowego i całość miesza się w temperaturze pokojowej przez 3 godziny, potem w temperaturze około 5°C przez 5 godzin. Następnie filtruje się, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad soli addycyjnej N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem maleinowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t.= 152- 158°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 4,9;

analiza elementarna dla wzoru C51H72N 4O11 · C4H4O4 (1033,2) obliczono: 63,9% C, 7,4% H, 5,4% H;

oznaczono: 64,1% C, 7,0% H, 4,9% N.

b) N-(n-Nonylo)sprropiperydyloryfamycyna S.

Wspomniany powyżej osad soli addycyjnej N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem maleinowym zawiesza się w 100 cm³ wody, po czym wkrapla się przy mieszaniu 10% roztwór NaOH do momentu, gdy stabilna wartość pH mieszaniny będzie wynosiła około

7,5. Całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje i przemywa wydzielony osad. Po suszeniu uzyskuje się 7,6 g (wyd. 83%) N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S;

właściwości produktu są następujące: t.t. = 168 - 175°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 7,7; analiza elementarna dla wzoru C51H72N 4O11 (917,2) obliczono: 66,8% C, 7,9% H, 6J%N;

oznaczono; 66,5% C, 8,0% H, 5,9% N;

czystość HPLC = 98,5%.

Przykład II. N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

a) Sól addycyjna N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem L-winowym.

Do roztworu 7,1 g (0,01 mola) 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S w 80 cm3 chlorku metylenu dodaje się 1,85 g 1-izobutylo-4-piperydonu oraz 160 cm3 nasyconego wodnego roztworu C2H5COONH4 i 8 cm3 2-metoksyetanolu, po czym ogrzewa się całość do wrzenia przy mieszaniu przez 3 godziny. Po reakcji rozdziela się fazę organiczną, a warstwę wodną reekstrahuje za pomocą 20 cm3 świeżego chlorku metylenu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór przemywa się kolejno rozcieńczonym roztworem CH3COOH i wodą (pH = 7), a następnie odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem do sucha. Pozostałość, stanowiącą, surową. N-izobutylospiropiperydyloryfamycynę S, rozpuszcza się w 100 cm3 acetonu, a do uzyskanego roztworu dodaje się porcjami roztwór

1,7 g kwasu L-winowego w 60 cm³ acetonu. Całość miesza się pirzez 6 godzin w temperaturze pokojowej, po czym filtruje się, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad soli addycyjnej N-iz.obutylospiropiperydy'loryf amycyny S z kwasem L-winowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t.= 166- 171°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 4,0;

analiza elementarna dla wzoru C46H62N4O11 · C4H6O6 (997,1) obliczono: 60,2% C, 6,9% H, 5,6% N;

oznaczono: 60,0% C, 7,2% H, 5,4% N.

b) N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

Do roztworu wspomnianej powyżej soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem L-winowym w 120 cm3 wody wkrapla się przy mieszaniu 50% roztwór pirydyny w acetonie do momentu uzyskania stabilnej wartości pH = 6,5. Następnie dodaje się 2,5 g NaCl i miesza jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje się i przemywa wydzielony osad. Po suszeniu uzyskuje się 6,4 g (wyd. 74%) N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S w postaci monosolwatu z wodą;

właściwości produktu są następujące: t.t. = 148- 154°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 7,8;

184 026 analiza elementarna dla wzoru C46H₆2N4O11 · H2O (865,0) obliczono: 63,9% C, 7,5% H, 6,5% N;

oznaczono: 64,0% C, 7,9% H, 6,4% N;

czystość HPLC = 99%.

Przykład III. N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

a) Sól addycyjna N-izobutykspiropiperydydoryfamycyny S z kwasem rodanowodorowym.

W układzie dwufazowym składającym się z 100 cm toluenu oraz 160 cm nasyconego wodnego roztworu C2H5COONH4 rozpuszcza się 1,85 g 1-izkbutylo-4-piperydknu oraz 8,15 g (0,01 mola) 21,23-0-benzylidenowej pochodnej 3-ammo-4-deokso-4-immoryf'amycyny S w postaci monosolwatu z wodą, po czym całość miesza się przez 10 godzin w temperaturze pokojowej. Z kolei oddziela się warstwę organiczną, a fazę wodną reekstrahuje za pomocą 25 cm³toluenu. Do łącznego roztworu organicznego, zawierającego surową 21,23-0-benzylidenową pochodną N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S, dodaje się 100 cm3 wody, po czym mieszając wkrapla się 2N roztwór HCl do momentu, gdy stała wartość pH wodnego roztworu będzie wynosiła 1,5. Po mieszaniu przez 2 godziny oddziela się fazę organiczną, a do warstwy wodnej, stanowiącej roztwór soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem solnym dodaje się 0,76 g rodanku amonowego i miesza całość przez 4 godziny. Następnie filtruje się, przemywa i suszy wydzielony osad soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydylory-famy-eyny S z kwasem rodanowodorowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t. = 163 - 169°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 6,7; analiza elementarna dla wzoru C46H62N 4O11 · HSCN (906,1) obliczono: 62,3% C, 7,0% H, 7,7% N, 3,5% S;

oznaczono: 62,7% C, 7,4% H, 7,4% N, 4% S.

b) NNzobiitydospiropiperydyloryfamycyna S.

Do zawiesiny wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem rodanowodorowym w 150 cm3 mieszaniny woda - metanol (8 : 2) wkrapla się przy mieszaniu 20 % roztwór (NH^COj do momentu, gdy stabilna wartość pH zawiesiny będzie wynosiła około 7,5. Z kolei dodaje się 2,5 g NaCl i miesza do rozpuszczenia. Całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje się i przemywa wydzielony osad. Po suszeniu uzyskuje się 7,3 g (wyd. 85%) N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S w postaci monosolwatu z wodą o czystości HPLC = 100%; pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie II b.

Przykład IV. N-metylospiropiperydyloryfamycyna S.

a) Sól addóc yand N-matylospbopSpeikdylo^Iyfamyyyayyynwasem msmtrobenzoesonzom,

Do roztworu 7,1 g (0,01 mola) 3-amink-4-deokso-4-iminoryfamycyny S w 100 cm³mieszaniny: benzen - metanol (8 : 2) dodaje się 1,25 g 1-metylo-4-piperydonu, 0,2 g 4,7,13,16,21,24-heksaoksa-1,10-diazabicyklo[8,8,8] heksakozanu (katalizator PTC) oraz 160 cm³ nasyconego wodnego roztworu HCOONH4, a następnie miesza się całość przez 3 godziny w temperaturze pokojowej. Po reakcji oddziela się fazę organiczną, a warstwę wodną reekstrahuje za pomocą 20 cm3 świeżego benzenu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór przemywa się wodą, a następnie odparowuje pod zmniejszonym ciśnieniem do sucha. Pozostałość, stanowiąca surową N-metylospiropiperydyloryfamycynę S, rozpuszcza się w 120 cm3 octanu amylu, a do uzyskanego roztworu dodaje się na raz 2,0 g kwasu m-nitrobcnzoesowego. Całość miesza się przez 6 godzin w temperaturze około 5°C, po czym filtruje, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad soli addycyjnej N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem m-nitrobenz.oesowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t. = 125 - 132°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 6,2;

analiza elementarna dla wzoru C43H56N4O11 · C7H5NO4 (972,1) obliczono: 61,8% C, 6,3% H, 7,2% N;

184 026 oznaczono: 61,3% C, 6,6% H, 7,2% N. b) N-Metylospiropiperydyloryfamycyna S.

Do zawiesiny wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem m-nitrobenzoesowym w 150 cm³ mieszaniny woda - aceton (8 : 2) przy mieszaniu wkrapla się 10 % roztwór Na2CO3 do momentu, gdy stabilna wartość pH mieszaniny będzie wynosiła około 7,0. Z kolei dodaje się 2,5 g NaCl i miesza do rozpuszczenia. Całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje i przemywa. Po suszeniu uzyskuje się 6,8 g (wyd. 85%) N-metylospiropiperydyloryfamycyny S;

właściwości produktu są następujące: t.t.= 156- 161°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 7,8; analiza elementarna dla wzoru C43H56N4011 (804,9) obliczono: 64,2% C, 7,0% H, 7,0% N;

oznaczono: 63,8% C, 7,0% H, 6,8% N;

czystość HPLC = 98,5%.

Przykład V. N-Izobutytospiropipen'dyloryfaanycyna S.

a) Sól addycyjna N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem L-winowym.

Do roztworu 7,9 g (0,01 mola) 3-amino-4-deokso-4-immoryfamycyny S w postaci monosolwatu z 2-metoksyetanolem w 80 cm3 chlorku metylenu dodaje się 1,85 g 1-izobutylo-4piperydonu oraz 160 cm3 nasyconego wodnego roztworu CH3COONH4, po czym miesza się całość przez 10 godzin w temperaturze pokojowej. Po reakcji oddziela się fazę organiczną, a warstwę wodną reekstrahuje za pomocą 20 cm3 świeżego chlorku metylenu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór przemywa się kolejno: rozcieńczonymi roztworami CH3COOH i NaHCO3 oraz wodą, a następnie odparowuje pod zmniejszonym ciśnieniem do sucha. Pozostałość, stanowiąca surową N-izobutylospIropiperydylor/famycynę S, rozpuszcza się w 160 cm³ acetonu, a do uzyskanego roztworu dodaje się na r^ 1,7 g kwasu L-winowego. Całość miesza się przez 10 godzin, po czym filtruje się, przemywa i oddziela krystaliczny osad soli addycyjnej N-Izobutylospiropiperydydoryfamycyny S z kwasem L-winowym w postaci solwatu z acetonem i wodą;

właściwości półproduktu są następujące: t.t.= 120- 127°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 4,0;

analiza elementarna dla wzoru C46H62N4O_n · C4H6O6 · C3H6O · 2H2O (1091,2) obliczono: 58,3% C, 7,2% H, 5,1% N;

oznaczono: 59,0% C, 7,7% H, 5,7% N;

zawartość acetonu (GC) = 4,5%.

b) N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

Do roztworu wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-Izoobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem L-winowym w 150 cm³ wody wkrapla się przy mieszaniu 10% roztwór NaOH do momentu uzyskania stabilnej wartości pH = 7. Całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje się wydzielony osad i przemywa. Po suszeniu uzyskuje się 6,4 g (wyd. 74%) N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyny S w postaci solwatu z wodą o czystości HPLC = 99%; pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie IIb.

Przykład VI. N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

a) Sól adSócyjdaN-jzabutylosutyopiperydylorzdamyyfan y z nwasem p-nimobenzoesowom.

Do roztworu 7,1 g (0,01 mola) 3-amino-4-dookso-4-immoryfamycyny S w 80 cm³chlorku etylenu dodaje się 1,85 g 1-izobutylo-4-piperydonu, 0,5 g chlorku bonzylotrietyloamoniowego (katalizator PTC) oraz. 160 cm³ nasyconego wodnego roztworu HCOONII4, a następnie miesza się całość przez 3 godz. w temperaturze pokojowej. Po reakcji oddziela się fazę organiczną, a warstwę wodną rookstrahujo za pomocą 20 cm3 świeżego chlorku etylenu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór przemywa się kolejno rozcieńczonym roztworem CI I3COOH i wodą (pH = 7), a następnie odparowuje pod zmniejszonym ciśnieniem prawie do sucha. Pozostałość, stanowiącą surową N-Izobutylospiropiperydyloryfamycynę S, rozpuszcza się w 100 cm³ izopropanolu, a do uzyskanego roz12

184 026 tworu dodaje się na raz 2,0 g kwasu p-nitrobenzoesowego. Całość miesza się przez 3 godziny w temperaturze około 5°C, po czym filtruje, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad soli addycyjnej N-i/ObutYlospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem p-nitrobenzoesowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t. = 124 - 128°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 6,4;

analiza elementarna dla wzoru C46H62N4O11 · C7H5NO4 (1014,1) obliczono: 62,8% C, 6,7% H, 6,9% N;

oznaczono: 62,7% C, 6,3% H, 6,9% N.

b) N-Izobutylospiropiperydyloryfamycyna S.

Do zawiesiny wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem p-nitrobenzoesowym w 150 cm mieszaniny woda - metanol (8 : 2) przy mieszaniu wkrapla się 10% roztwór K2CO3 do momentu uzyskania stabilnej wartości pH = 7. Następnie dodaje się 2,5 g NaCl i miesza przez 2 godziny, po czym filtruje się wydzielony osad i przemywa. Po suszeniu uzyskuje się 6,9 g (wyd. 80%) N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S o czystości HPLC = 99%; pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie II b.

Przykład VII. N-IzobutyiospiropipeyfryioIyjŁanycyj^aS.

Postępując jak w przykładzie VIa, przy zastosowaniu jedynie odmiennego katalizatora PTC, tj. 0,5 g chlorku tetrabutyjofosfoniowego, uzyskuje się surową N-izobutylospiropiperydyloryfamycynę S, którą w sposób analogiczny przy użyciu kwasu L-mlekowego przerabia się na krystaliczną sól addycyjną N-izobutylospiropiper^'dylo^’f^ycyny S z tym kwasem; wspomniany półprodukt przeprowadza się, postępując identycznie jak w przykładzie VIb, w N-izobutylospiropiperydyloryfamycynę S w postaci monosolwatu z wodą. Łączna wydajność produktu wynosi 6,6 g (76%); jego czystość HPLC = 98,5%, a pozostałe właściwości jak w przykładzie IIb.

Przykład VIII. N-Metylospiropiperydyloiyfianyccyia S.

a) Sól addycyjna N-metylt^j^piii^opipt^r^-dylor^damycyny S z kwasem winowym.

Do roztworu 7,1 g (0,01 mola) 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S w 100 cm3 mieszaniny; chlorek metylenu - THF (8 : 2) dodaje się 160 cm3 nasyconego wodnego roztworu CH3COONH4 oraz 1,25 g 1 -metyk)-4-piperydonu i całość miesza w temperaturze pokojowej przez 10 godzin. Następnie oddziela się warstwę organiczną, a fazę wodną reekstrahuje za pomocą 20 cm3 świeżego chlorku metylenu. Połączone fazy organiczne przemywa się wodą, a następnie odparowuje pod zmniejszonym ciśnieniem prawie do sucha. Pozostałość, stanowiącą surową N-metylospiropiperydyloryfamycynę S, rozpuszcza się w 120 cm3 THF, a do uzyskanego roztworu dodaje się 3,6 g kwasu DL-winowego. Całość miesza się przez 10 godzin, po czym filtruje się, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad, soli addycyjnej N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem winowym;

właściwości półproduktu są następujące: t.t. = 143 - 147°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 4,0;

analiza elementarna dla wzoru C43H56N4O11 · C4H6O6 (955,0) obliczono: 59,1% C, 6,5% H, 5,9% N;

oznaczono: 59,4% C, 6,7% H, 5,7% N.

b) N-Metylc^;^p)^^c^f)ipt^rydylor^4amycyna S.

Do roztworu wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem winowym w 150 cm3 mieszaniny woda - aceton (10 : 1) wkrapla się przy mieszaniu 3N roztwór NH4OH do momentu uzyskania wartości pH = 6,5. Następnie dodaje się 2,5 g NaCl i miesza do rozpuszczenia. Po skorygowaniu pH do podanej powyżej wartości całość miesza się przez 2 godziny, filtruje i przemywa wydzielony osad. Po suszeniu uzyskuje się 6,0 g (wyd. 75%) N-metylospiropiperydyloryfamycyny S o czystości HPLC = 98,5%; pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie IVb.

Przykład IX. N-(n-Nonylo)spiropipeiydyloryfamycyna S.

a) Sól addycyjna N-(n-nonylo)spiropiperydyloiyfamycyny S z kwasem fumarowym.

184 026

Do roztworu 7,5 g (0,01 mola) 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycyny S w postaci monosolwatu z acetonitnylem w 160 cm³ metoksybenzenu o temperaturze około 50°C dodaje się

2,5 g 1-(n-nonylo)4-piperydonu, 0,1 g 1,4,7,10,13,16-heksaoksacyklooktadekanu (katalizator PTC) oraz 240 cm3 nasyconego wodnego roztworu C2H5COONH4, a następnie miesza się całość przez 4 godziny w temperaturze pokojowej. Po reakcji oddziela się fazę organiczną, a warstwę wodną reekstrahuje za pomocą 30 cm3 świeżego metoksybenzenu, dołączając uzyskany ekstrakt do głównej fazy organicznej. Otrzymany roztwór, zawierający surową N-(nnonylojspiropiperydyloryfamycynę S, przemywa się wodą, a następnie łączy z roztworem 1,25 g kwasu fumarowego w 20 cm3 metanolu. Całość miesza się przez 8 godzin w temperaturze pokojowej, po czym filtruje się, przemywa i suszy wydzielony krystaliczny osad soli addycyjnej N-(n-nonylo)spiropiperydyioryfamycyny S z kwasem fumarowym;

właściwości półproduktu są następujące; t.t = 136- 145°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 3,6;

analiza elementarna dla wzoru C51H72N4O11 · C4H4O4 (1033,2) obliczono: 63,9% C, 7,4% H, 5,4% N;

oznaczono: 63,9% C, 6,8% H, 5,9% N.

b) N-(n-Nonylo)spiropiperydylory'famycyna S.

Do zawiesiny wspomnianego powyżej osadu soli addycyjnej N-(n-nonylo)-spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem fumarowym w 150 cm3 mieszaniny woda - THF (9:1) przy mieszaniu wkrapla się 10% roztwór KHCO3 do momentu uzyskania stabilnej wartości pH = 7. Następnie całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, po czym filtruje i przemywa wydzielony osad. Po suszeniu uzyskuje się 7,2 g (wyd. 79%) N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S o czystości HPLC = 98%; pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie I b.

Przykład X. Sól addycyjna N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem malonowym.

Do roztworu 0,865 g (0,001 mola) N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S w postaci monosolwatu z wodą w 5 cm3 metanolu dodaje się 0,104 g kwasu malonowego i miesza przez 3 godziny, po czym otrzymany roztwór wkrapla się przy mieszaniu do 20 cm³ toluenu. Całość miesza się jeszcze przez 2 godziny, a następnie filtruje wydzielony bezpostaciowy osad, uzyskując po suszeniu 0,75 g (wyd. 77%) soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem malonowym o poniższych właściwościach:

t.t.= 128 - 135°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 4,7;

analiza elementarna dla wzoru C46H62N4O11 · C3H4O4 (951,1) obliczono: 61,9% C, 7,0% H, 5,9% N;

oznaczono: 62,3% C, 7,4% H, 6,2% N;

czystość HPLC = 99%.

Przykład XI. Sól addycyjna N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem fosforowym.

Do roztworu 0,805 g (0,001 mola) N-metylospiropiperydyiory'famycyny S w 10 cm3 dioksanu wkrapla się roztwór 0,12 g 85% kwasu orto-fosforowego w 5 cm³ dioksanu i miesza całość przez 4 godziny w temperaturze pokojowej. Wydzielony krystaliczny osad filtruje się, uzyskując po suszeniu 0,80 g (wyd. 87%) soli addycyjnej N-metylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem orto-fosforowym o poniższych właściwościach:

t.t. = 115 - 118°C;

wartość pH 0,5% roztworu w 50% metanolu = 5,8; analiza elementarna dla wzoru C43H56N 4011 · H3PO4 (902,9) obliczono: 57,2% C, 6,6% H, 6,2% N;

oznaczono: 57,7% C, 6,9% H, 6,6% N;

czystość HPLC = 99,5%.

Przykład XII. Sól addycyjna N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem siarkowym.

184 026 *3

Roztwór 0,917 g N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S w 10 cm izopropanolu o temperaturze ok. 5°C połączono z roztworem 0,17 cm3 12N roztworu kwasu siarkowego w 5 cm3 izopropanolu o temperaturze j.w. Całość mieszano jeszcze 3 godziny w temperaturze pokojowej, po czym odparowano prawie do sucha. Pozostałość rozpuszczono w 10 cm3 octanu amylu i pozostawiono do krystalizacji. Odsączono wydzielony osad krystaliczny, uzyskując po suszeniu 0,75 g (wyd. 74%) soli addycyjnej N-(n-nonylo)spiropiperydyloryfamycyny S z kwasem siarkowym o poniższych właściwościach:

t.t. = 185 - 190°C;

analiza elementarna dla wzoru C51H72N 4011 · H2SO4 (1015,2) obliczono: 60,3% C, 7,5% H, 5,5% N;

oznaczono: 60,1% C, 7,8% H, 5,9% N;

zawartość siarczanów - 9,5%;

czystość HPLC = 100%.

Przykład XIII. Sól addycyjna N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S z kwasem L-winowym.

Do roztwOru 0,865 g (0,001 mola) N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S w postaci monosolwatu z wodą, otrzymanej zgodnie z przykładem III. w 10 cm³ metanolu wkrapla się przy mieszaniu roztwór 0,15 g kwasu L-winowego w 25 cm3 wody. Całość miesza się jeszcze przez. 1 godzinę, po czym z otrzymanego roztworu odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem lotne składniki, a pozostałość poddaje liofilizacji. Po dodatkowym suszeniu uzyskuje się 1,0 g soli addycyjnej N-izobutylospiropiperydyloryfamycyny S o czystości 99% (HPLC); pozostałe właściwości produktu jak w przykładzie IIa.

Przykład XIV. Kapsułki zawierające N-izobutylospiropiperydyloryfamycynę S (150 mg).

Sporządza się masę kapsułko wą o składzie:

N-izobutylospiropiperydyloryfamycyna S w postaci zasady lub soli addycyjnej celuloza mikrokrystaliczna laurylosiarczan sodowy glikolan sodowy skrobi stearynian magnezowy krzemionka koloidalna

15,0 g (w przeliczeniu na zasadę bezwodną i pozbawioną rozpuszczalników organicznych)

6,9 g Ug 1,0 g 0,5 g 0,1 g

Substancje pomocnicze w podanych powyżej ilościach rozciera się w moździerzu do uzyskania jednorodnej mieszaniny, a następnie porcjami dodaje się N-izobutylospiropiperydyloryfamycynę S w podanej powyżej postaci i ilości, nadal dokładnie rozcierając i mieszając całą masę.

Przygotowanym w powyższy sposób preparatem napełnia się kapsułki żelatynowe (EP II) rozmiaru 0 i koloru L-15-3 (SCHErEr), stosując 0,8% nadmiar technologiczny antybiotyku. Uzyskuje się 96 sztuk kapsułek zawierających N-iz^c^t^uiy^l^c^ipiń^op^i^^ry^dyloryfamycynę S (150 mg).

184 026

H₃CC00 h₃co

. m /ΗΣ/

Wzór

Departament Wydawnictw UP RP Nakład 60 egz. Cena 4,00 zł.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób otrzymywania spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2_n+i, gdzie n = 0 -11 oraz m = 0 - 2, w reakcji 3-amino-4deokso-4-iminoryfamycyny S z 4-piperydonem, zawierającym przy atomie azotu podstawnik R o znaczeniu jak wyżej, znamienny tym, że wyjściową 3-amino-4-deokso-4-iminoryfamycynę S, bądź jej 21,23-0-pochodną, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników orgamcznych, bądź w formie solwatów, poddaje się kondensacji z 4-piperydonem jak wyżej w układzie dwóch faz ciekłych, które stanowią: rozpuszczalnik organiczny nie mieszający się z wodą oraz wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego, ewentualnie z dodatkiem katalizatora przeniesienia fazowego, w temperaturze od 0°C do temperatury wrzenia wyżej wymienionego rozpuszczalnika organicznego, a następnie, po zakończeniu reakcji i oddzieleniu fazy wodnej, do fazy organicznej, ewentualnie po jej zatężeniu lub odparowaniu do sucha, dodaje się kwas organiczny lub nieorganiczny oraz ewentualnie selektywny rozpuszczalnik organiczny, taki jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester, lub eter cykliczny, po czym ewentualnie zatęża się, a po wydzieleniu wyodrębnia się spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z powyżej wymienionym kwasem o podanym wzorze ogólnym, w którym R ma znaczenie jak wyżej oraz m = 1 lub 2, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, którą ewentualnie przeprowadza się w jednofazowym środowisku wodnym lub wodno-organicznym przez dodanie zasady lub soli nieorganicznej, bądź organicznej, do osiągnięcia wartości pH środowiska w zakresie 6,0 - 8,5, w spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci zasady o podanym wzorze ogólnym, gdzie R ma znaczenie jak wyżej oraz m = 0, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników organicznych, bądź w formie solwatu, którą filtruje się i suszy, po czym ewentualnie w wyniku reakcji z powyżej wymienionym kwasem organicznym lub nieorganicznym w wymienionym powyżej selektywnym rozpuszczalniku, takim jak keton alifatyczny, lub alkohol alifatyczny, lub ester alifatyczny, lub eter cykliczny, lub w mieszaninie jednego z nich z wodą, lub w wodzie przeprowadza się w spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej z wymienionym powyżej kwasem o podanym wzorze ogólnym, gdzie R ma znaczenie jak wyżej, oraz m = 1 lub 2, wyodrębnianą następnie z mieszaniny poreakcyjnej, w formie bezwodnej i pozbawionej rozpuszczalników- organicznych, bądź w formie solwatu, o strukturze krystalicznej lub bezpostaciowej.
2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako 21,23-0-pochodną 3-amino-4deokso-4-iminoryfamycyny S stosuje się jej 2ł,23-0-alkilidenową pochodną, bądź 21,23-0aralkiiidenową pochodną, bądź 21,23-0-cykloalkilidenow--ą pochodną.
3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako solwat 3-amino-4-deokso-4iminoryfamycyny S lub jej 21,23-0-pochodnej stosuje się połączenie wymienionych związków z wodą lub rozpuszczalnikiem organicznym takim jak 2-metoksyetanol, bądź THF, bądź acetonitryl.
4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako rozpuszczalnik organiczny nie mieszający się z wodą stosuje się chlorowcoalkan, taki jak chlorek metylenu, chloroform, bądź chlorek etylenu, lub węglowodór aromatyczny, taki jak benzen, bądź toluen, lub eter arylowo-alkilowy taki jak metoksybenzen, lub mieszaninę jednego z nich z innym obojętnym rozpuszczalnikiem organicznym, takim jak 2-metoksyetanol, bądź THF, bądź metanol, bądź acetonitryl.
5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako wodny roztwór soli amonowej kwasu kar^t^l^^s^^^l^owego korzystnie stosuje się wodny roztwór mrówczanu amonu, bądź octanu amonu, bądź propionianu amonu, ewentualnie z dodatkiem mieszającego się z wodą rozpuszczalnika organicznego, takiego jak 2-metoksyetanol, bądź THF, bądź acetonitryl, bądź metanol.

184 026
6. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wodny roztwór soli amonowej kwasu karboksylowego stosuje się korzystnie w postaci roztworu nasyconego.
7. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako katalizator przeniesienia fazowego stosuje się czwartorzędowy związek amoniowy, bądź fosfoniowy, lub eter koronowy, lub kryptand.
8. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako solwat spiropiperydylowej pochodnej ryfamycyny S w postaci soli addycyjnej stosuje się połączenie wymienionej soli z wodą i/lub selektywnym rozpuszczalnikiem organicznym, z którego wyodrębnia się to połączenie.
9. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako zasadę nieorganiczną stosuje się korzystnie wodorotlenek sodowy, lub wodorotlenek potasowy, lub wodorotlenek amonowy, zaś jako zasadę orgarnczną stosuje się korzystnie pirydynę lub aminę alifatyczną.
10. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako sól nieorganiczną stosuje się korzystnie kwaśny lub obojętny węglan amonu lub metalu alkalicznego, szczególnie korzystnie sodu lub potasu.
11. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako solwat spiropiperydylowej pochodnej ryfamycyny S w postaci zasady stosuje się połączenie wymienionej zasady z wodą i/lub selektywnym rozpuszczalnikiem organicznym, z którego wyodrębnia się to połączenie.
12. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako kwas do utworzenia spiropiperydylowych pochodnych ryfamycyny S w postaci soli addycyjnych o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2nn, gdzie n = 0 - 11 oraz m = 1 lub 2 stosuje się kwas nieorganiczny lub organiczny.
13. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako kwas nieorganiczny stosuje się korzystnie kwas solny, bromowodorowy, siarkowy, fosforowy lub rodanowodorowy, zaś jako kwas organiczny stosuje się korzystnie kwas L-winowy, DL-winowy, malonowy, maleinowy, fumarowy, p-nitrobenzoesowy, m-nitrobenzoesowy, bądź L-mlekowy.
14. Kompozycja farmaceutyczna zawierająca znane, dopuszczalne farmaceutyczne nośniki i/lub środki pomocnicze, znamienna tym, że jako składnik aktywny zawiera spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+1, gdzie n 0 -11 oraz m = 0, lub 1, lub 2, z wyłączeniem przypadku, gdy R = izo-C^ty, zaś m = 0.
15. Kompozycja farmaceutyczna według zastrz. 14, zawierająca od 0,1 do 99% składnika aktywnego.
16. Kompozycja farmaceutyczna zawierająca znane, dopuszczalne farmaceutyczne nośniki i/lub środki pomocnicze, znamienna tym, że jako składnik aktywny zawiera spiropiperydylową pochodną ryfamycyny S o podanym wzorze ogólnym, w którym R = C_nH2n+1, gdzie n 0 -11 oraz m = 1 lub 2.
17. Kompozycja farmaceutyczna według zastrz. 16, zawierająca od 0,1 do 99% składnika aktywnego.