PL186552B1

PL186552B1 - Napinacz pasa pojazdu mechanicznego

Info

Publication number: PL186552B1
Application number: PL97331859A
Authority: PL
Inventors: Jacek Stepniak
Original assignee: Ontario Inc 730143; Ontario Inc 730144; Tesma Int Inc
Priority date: 1996-08-21
Filing date: 1997-08-20
Publication date: 2004-01-30
Also published as: CA2263565C; CN1094573C; CZ298352B6; PL331859A1; DE69703497T2; KR20000068270A; AU3935497A; WO1998008004A1; CZ53799A3; EP0918960B1; CN1232530A; ES2152695T3; DE69703497D1; EP0918960A1; JP4073492B2; KR100443215B1; BR9711346A; CA2263565A1; ATE197498T1; US5919107A

Abstract

1. Napinacz pasa pojazdu mechanicznego, zwlaszcza paska napedowego albo synchronizacyjnego, wyposazony w mimosród regulacyjny w postaci tulei mimosrodowej przymocowanej za pomoca sruby do powierzchni korpusu wzglednie ramy sil- nika, w osadzony z mozliwoscia obrotu na tym mimosrodzie regulacyjnym - zespól obrotowy przyjmujacy dwa skrajne polo- zenia 1 zaopatrzony w zderzaki ograniczajace jego obrót, w kolo pasowe osadzone za pomoca lozyska kulkowego na zespole obrotowym, oraz w sprezyne srubowa, której jeden z konców jest polaczony z zespolem obrotowym, oddzialywujac nan sprezyscie momentem obrotowym podczas eksploatacji napinacza w kie- runku napinania pasa, zas drugi koniec ma postac wysiegnika wystajacego promieniowo na zewnatrz poza powierzchnie kola pasowego i jest zaczepiony swa odgieta koncówka w szczelinie korpusu silnika, przy czym napiecie pasa reguluje sie podczas montazu napinacza przez niewielki obrót zespolu obrotowego w zakresie ograniczonym przez zderzaki, znam ienny tym , ze jego zespól obrotowy (30,130) sklada sie z pierscienia mimo- srodowego (32), zaopatrzonego w otwór (20) o osi przesunietej równolegle do osi geometrycznej tego pierscienia (32), oraz z zewnetrznej tulei (36) polaczonej z tym pierscieniem (32) za pomoca kolnierza (35), przy czym na zewnetrznej powierzch- ni obwodowej pierscienia mimosrodowego (32) jest osadzone swa wewnetrzna powierzchnia (93) lozysko kulkowe (91) wraz z osadzonym na nim kolem pasowym (90), a ponadto wewnatrz zewnetrznej tulei (36) znajduje sie czesc srubowa (52) sprezy- ny (50) napinacza. FIG. 1 PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest napinacz pasa pojazdu mechanicznego, zwłaszcza paska napędowego albo synchronizacyjnego, wyposażony w mimośród regulacyjny w postaci tulei mimośrodowej przymocowanej za pomocą śruby do powierzchni korpusu względnie ramy silnika. W skład napinacza wchodzi także osadzony z możliwością obrotu na tym mimośrodzie regulacyjnym - zespół obrotowy przyjmujący dwa skrajne położenia i zaopatrzony w zderzaki ograniczające jego obrót. Napinacz jest wyposażony również w koło pasowe osadzone za pomocą łożyska kulkowego na zespole obrotowym, oraz w sprężynę śrubową, której jeden z końców jest połączony z zespołem obrotowym, oddziaływując nań sprężyście momentem obrotowym podczas eksploatacji napinacza w kierunku napinania pasa, zaś drugi koniec ma postać wysięgnika wystającego promieniowo na zewnątrz poza powierzchnię koła pasowego i jest zaczepiony swą odgiętą końcówką w szczelinie korpusu silnika.

Napięcie pasa reguluje się podczas montażu napinacza przez niewielki obrót zespołu obrotowego w zakresie ograniczonym przez zderzaki.

Napinacze pasów są znanymi urządzeniami, stosowanymi w wielu napędach i przekładniach pasowych i łańcuchowych w celu zapewnienia stałego napięcia pasa lub łańcucha, niezależnie od jego wydłużenia spowodowanego podniesieniem temperatury względnie zużyciem eksploatacyjnym.

Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych AP nr US 4 473 362 znany jest napinacz pasa składający się z części stałej oraz z połączonej z nią części wahliwej z ułożyskowanym na niej kołem pasowym. Część wahliwa jest zaopatrzona w sprężynę, której końce są przymocowane do niej i do części stałej, przy czym napięcie sprężyny powoduje nacisk koła pasowego na pas, zmniejszający się w miarę zużycia pasa. Mimo zmiennej siły oddziaływania sprężyny na pas, zależnej od zakresu eksploatacyjnego przemieszczania się koła pasowego, napięcie pasa jest z dużym przybliżeniem zawsze takie samo.

Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych AP nr US 5 244 438 oraz z brytyjskiego opisu patentowego nr UK 2 249 152 znany jest napinacz pasa przymocowany do korpusu silnika pojazdu i wywierający stały nacisk na pas. Część wahliwa napinacza, na której jest osadzone koło pasowe, może się przy tym wahać między dwoma położeniami ograniczonymi przez zderzaki. Podczas montażu i regulacji napinacza jego mimośrodowa część regulacyjna, połączona z częścią stałą, zostaje tak ustawiona, że część obrotowa zajmuje położenie zawarte między zderzakami. Wówczas koło pasowe wywiera żądany nacisk na pas.

Niedogodnością obydwu tych rozwiązań jest trudność takiego ustawienia połączonej z korpusem silnika płyty podstawy napinacza, do której jest przymocowany mimośród regulacyjny, aby oś obrotu tego mimośrodu była dokładnie prostopadła do powierzchni korpusu lub ramy silnika.

Z niemieckiego opisu patentowego nr DE 4 223 324 znany jest mechaniczny napinacz pasa lub łańcucha mocowany bezpośrednio do korpusu silnika pojazdu i wyposażony w koło pasowe względnie łańcuchowe, osadzone obrotowo za pośrednictwem łożyska kulkowego na nieruchomej, mimośrodowej piaście, osadzonej z kolei na regulacyjnej tulei mimośrodowej i znajdującej się pod działaniem napiętej sprężyny śrubowej. Istota wynalazku polega na tym,

186 552 że tuleja mimośrodowa jest bezpośrednio przymocowana za pomocą śruby do korpusu silnika, zaś sprężyna jest osadzona na tej tulei wewnątrz piasty, która ma postać wydrążonego pierścienia, przy czym wystające promieniowo ramię sprężyny jest osadzone swym odgiętym końcem w szczelinie korpusu silnika. Ponadto napinacz pasa jest zaopatrzony w zderzaki w postaci kołków, ograniczające zakres obrotu mimośrodowej części regulacyjnej, co stwarza istotną niedogodność, polegającą na dość silnych uderzeniach tej części regulacyjnej w chwili zetknięcia się jej z którymś ze zderzaków.

Inną istotną niedogodnością opisanego rozwiązania jest odginanie się śruby mocującej w wyniku dość dużego ramienia siły oddziaływania napiętego pasa na tuleję mimośrodową, co powoduje znaczne odkształcenie piasty i zacinanie się mechanizmu regulacyjnego.

Celem wynalazku jest opracowanie stosunkowo nieskomplikowanej konstrukcji takiego napinacza pasa, który wyeliminuje wymienione wyżej niedogodności znanych dotychczas rozwiązań tego urządzenia.

Cel ten zrealizowano w napinaczu pasa pojazdu mechanicznego według wynalazku, który charakteryzuje się tym, że jego zespół obrotowy składa się z pierścienia mimośrodowego, zaopatrzonego w otwór o osi przesuniętej równolegle do osi geometrycznej tego pierścienia, oraz z zewnętrznej tulei połączonej z tym pierścieniem za pomocą kołnierza. Na zewnętrznej powierzchni obwodowej pierścienia mimośrodowego jest osadzone swą wewnętrzną powierzchnią łożysko kulkowe wraz z osadzonym na nim kołem pasowym, a ponadto wewnątrz zewnętrznej tulei znajduje się część śrubowa sprężyny napinacza.

Pierścień mimośrodowy zespołu obrotowego napinacza według wynalazku jest korzystnie osadzony na tulei mimośrodowej mimośrodu regulacyjnego za pośrednictwem tulei pośredniczącej, przy czym z obydwu stron tej tulei znajdują się osadzone na tulei mimośrodowej elastyczne podkładki ograniczające osiowe przesunięcie pierścienia mimośrodowego.

W położeniu montażowym zespołu obrotowego - promieniowy wysięgnik sprężyny znajduje się w położeniu środkowym, między zderzakami tego zespołu obrotowego.

Zderzaki napinacza pasa według wynalazku stanowią korzystnie jedną, całość z zespołem obrotowym.

Zespół obrotowy napinacza jest korzystnie zaopatrzony we wskaźnik jego aktualnego położenia w stosunku do jego obydwu położeń skrajnych ograniczonych przez zderzaki, przy czym w położeniu wskaźnika, pokrywającym się z położeniem promieniowego wysięgnika sprężyny, koło pasowe znajduje się w położeniu zapewniającym żądany nacisk tego koła na pas.

Tuleja mimośrodowa mimośrodu regulacyjnego napinacza jest korzystnie zaopatrzona w osadzony na jej powierzchni zewnętrznej - kształtowy pierścień, stanowiący powierzchnię oporową dla części śrubowej sprężyny i stykający się z podkładką osadzoną na końcu pierścienia mimośrodowego.

Tuleja mimośrodowa mimośrodu regulacyjnego napinacza jest korzystnie zaopatrzona w płytkę z otworem nasadzonym na zwężoną część tulei mimośrodowej, przy czym grubość płytki jest nieco większa od osiowej długości tej zwężonej części tulei. Płytka ta jest przy tym zaopatrzona z jednej strony w promieniową część z wycięciem prowadzącym, wystającą w kierunku promieniowego wysięgnika sprężyny, z drugiej zaś strony - w odgięty do góry występ stanowiący zderzak, przy czym w promieniowej części znajduje się również otwór do osadzenia w nim kołka montażowego, łączącego płytkę z zespołem obrotowym.

W odmiennym rozwiązaniu konstrukcyjnym napinacza w kołek montażowy jest wyposażona powierzchnia korpusu silnika, na której znajduje się szczelina z osadzoną w niej odgiętą końcówką promieniowego wysięgnika sprężyny, przy czym o kołek montażowy opiera się drugi koniec tej sprężyny.

W innej odmianie konstrukcyjnej napinacza tuleja mimośrodowa jego mimośrodu regulacyjnego jest korzystnie zaopatrzona na swej powierzchni zewnętrznej, od strony korpusu silnika, w stopień środkowy, którego powierzchnia czołowa stanowi powierzchnię oporową dla podkładki oraz w stopień zewnętrzny, którego powierzchnia czołowa stanowi powierzchnię oporową dla części śrubowej sprężyny, osadzonej wewnątrz tulei zewnętrznej połączonej z pierścieniem mimośrodowym.

186 552

Dzięki opisanej wyżej konstrukcji regulacja żądanej siły nacisku, z jaką koło pasowe naciska na pas, odbywa się w trakcie montażu napinacza i wprowadza do obrotu zespołu obrotowego żądane położenie, zapewniające tę siłę nacisku i zawarte między obydwoma zderzakami zespołu obrotowego, przy czym w położeniu wskaźnika napinacza pokrywającym się z promieniowym wysięgnikiem sprężyny dokonuje się silnego połączenia mimośrodu regulacyjnego z korpusem silnika, zapewniając tym żądaną wartość napięcia pasa.

Ponadto dzięki opisanej konstrukcji napinacza pasa według wynalazku uzyskuje się dużą sztywność połączenia mimośrodu regulacyjnego z korpusem silnika, eliminującą odkształcenia tego mimośrodu, nawet przy dużych siłach, z jaką pas oddziałuje przez koło pasowe i łożyska na tuleję mimośrodową.

Napinacz pasa pojazdu mechanicznego według wynalazku jest uwidoczniony w przykładowych rozwiązaniach konstrukcyjnych na rysunku, na którym: fig. 1 - przedstawia napinacz pasa w widoku z przodu; fig. 2 - ten sam napinacz w przekroju wzdłuż linii 2-2 na fig. 1; fig. 3 - ten sam napinacz w widoku z tyłu; fig. 4 - odmianę rozwiązania konstrukcyjnego napinacza w widoku z tyłu; fig. 5 - napinacz pasa w przekroju wzdłuż linii 5-5 na fig. 4; fig. 6 napinacz pasa według fig. 4 i 5 w widoku z przodu; fig. 7 - jeszcze inne rozwiązanie konstrukcyjne napinacza pasa w widoku z przodu, a fig. 8 - napinacz według fig. 7 w przekroju wzdłuż osi śruby mocującej.

Napinacz pasa 10, przedstawiony na fig. 1, 2 i 3, jest bezpośrednio przymocowany do korpusu 12 silnika względnie do jego ramy za pomocą śruby 14 i służy do napinania pasa 16, na przykład paska napędowego albo synchronizacyjnego w pojeździe mechanicznym. Napinacz 10 jest wyposażony w mimośród regulacyjny 18 (fig. 2), złożony z mimośrodowej tulei 19 oraz ze stanowiącego z nią jedną całość względnie połączonego z nią - kołnierza 12. W mimośrodowym otworze 20 tulei 19 umieszczona jest śruba 14, mocująca mimośród regulacyjny 18 bezpośrednio do korpusu 12 silnika, przy czym powierzchnia czołowa tulei mimośrodowej 19 przylega do tego korpusu 12 bezpośrednio lub za pośrednictwem nieuwidocznionej na rysunku płyty podkładowej.

Kołnierz 22 tulei mimośrodowej 19 jest zaopatrzony w sześciokątny otwór 23 do wetknięcia klucza nasadkowego podczas montażu napinacza i zakładania na niego pasa 16 w celu umożliwienia jego wstępnego napięcia. Na zewnętrzną powierzchnię 33 mimośrodowej tulei 19 jest nasadzona obrotowo tuleja pośrednicząca 24, wykonana korzystnie z tworzywa sztucznego, przy czym jej kołnierz korzystnie przylega do dolnej powierzchni kołnierza 22 tulei mimośrodowej 19. Tuleja pośrednicząca 24 jest z kolei osadzona obrotowo wewnątrz otworu 31 pierścienia mimośrodowego 32 zespołu obrotowego 30. Otwór 31 jest współosiowy względem cylindrycznej powierzchni zewnętrznej pierścienia mimośrodowego 32, dzięki czemu zespół obrotowy 30 jest usytuowany mimośrodowo względem śruby 14, mimośrodu regulacyjnego 18 i tulei pośredniczącej 24.

Pierścień mimośrodowy 32 jest połączony od strony korpusu 12 silnika ze skierowanym do osi kołnierzem 35 zewnętrznej tulei 36, współosiowej względem zewnętrznej powierzchni 37 pierścienia mimośrodowego 32. Z powierzchni tulei zewnętrznej 38 wystaje promieniowo wskaźnik 34 (fig. 2), który wskazuje podczas montażu i regulacji napinacza wielkość siły nacisku koła pasowego 90 na pas 16.

Korpus 12 silnika jest połączony z zespołem obrotowym 30 za pomocą sprężyny 50, złożonej z części śrubowej 51 otaczającej mimośród regulacyjny 18 i połączonej z pierścieniem mimośrodowym 32 zespołu obrotowego 30. Jeden z końców sprężyny 50 od strony korpusu 12 silnika jest przedłużony za pomocą promieniowego wysięgnika 52, zakończonego odgięciem 54 osadzonym w podłużnej szczelinie S korpusu 12 silnika. Dzięki zastosowaniu szczeliny S możliwe jest przemieszczanie się sprężyny 50 podczas montażu napinacza, z równoczesnym zablokowaniem obrotu wysięgnika 52.

W alternatywnym rozwiązaniu konstrukcyjnym napinacza (fig. 3) z korpusu silnika wystaje kołem, o który zahaczone jest odgięcie 54 promieniowego wysięgnika 52 sprężyny 50, co również umożliwia zarówno ruchy sprężyny 50, jak i napinacza 10 podczas montażu i eksploatacji napinacza 10 pasa. Drugi koniec 56 sprężyny 50 wystaje promieniowo

186 552 z jej części śrubowej 51, stanowiąc łącznik osadzony w szczelinie 57 zewnętrznej tulei 36 zespołu obrotowego 30.

W zewnętrznej tulei 36 zespołu obrotowego 30 znajduje się otwór 38 (fig. 3), przez który wysięgnik 52 sprężyny 50 promieniowo wystaje z tej tulei 36, zaczepiając o szczelinę względnie kołek korpusu 12 silnika. Krawędzie otworu 38 zewnętrznej tulei 36 pełnią przy tym funkcję zderzaków 40,42 ograniczających położenia kątowe zespołu obrotowego 30.

W czasie eksploatacji napinacza 10 pasa zespół obrotowy 30 może obracać się wokół tulei pośredniczącej 24 w zakresie drogi kątowej, ograniczonej położeniem zderzaków 40, 42. Wysięgnik 52 sprężyny 50 jest korzystnie otoczony tulejką 58 z elastomeru, amortyzującą uderzenia o zderzaki 40,42.

Powierzchnię oporową dla sprężyny 50 oraz jej czołową osłonę stanowi kształtowy pierścień 80 (fig. 2), przymocowany do zewnętrznej powierzchni tulei mimośrodowej 19 od strony korpusu 12 silnika, na przykład przez spawanie. Kształtowy pierścień 80 jest zaopatrzony w wypukłą część środkową, stanowiącą powierzchnię oporową dla jednej z podkładek 82 umieszczonych na obydwu końcach pierścienia mimośrodowego 32. Obydwie podkładki 82 są korzystnie wykonane z materiału o małym współczynniku tarcia i stykają się z powierzchniami czołowymi 37 pierścienia mimośrodowego 32.

Na zespole obrotowym 30 jest ułożyskowane za pomocą łożyska tocznego 91 koło pasowe 90, przy czym wewnętrzna powierzchnia 93 łożyska 91 jest osadzona na zewnętrznej powierzchni pierścienia mimośrodowego 32. Natomiast zewnętrzna powierzchnia 92 koła pasowego 90 może mieć różny przekrój, w zależności od osadzonego na niej pasa 16, który może być zarówno płaski, jak i klinowy.

Montaż i eksploatacja napinacza 10 pasa odbywa się w sposób następujący:

Odgięcie 54 promieniowego wysięgnika 52 sprężyny 50 zaczepia się w szczelinie S (względnie na kołku) korpusu 12 silnika, po czym wstępnie wkręca się śrubę 14 do gwintowanego otworu w tym korpusie 12, dokręcając ją tak, aby mimośród regulacyjny 18 można było obracać wokół tej śruby za pomocą narzędzia umieszczonego w sześciokątnym otworze 23 w kołnierzu 22 tulei mimośrodowej 19.

Następnie, obracając mimośród regulacyjny 18, nasadza się pas 16 na zewnętrzną powierzchnię 92 koła pasowego, przy czym podczas obrotu tego mimośrodu 18 odgięcie 54 promieniowego wysięgnika 52 sprężyny 50 przesuwa się wzdłuż szczeliny S korpusu 12 silnika. Zespół obrotowy 30 jest wówczas nieruchomy, gdyż działający na niego moment obrotowy, będący wynikiem oddziaływania pasa 16 na koło pasowe 90, nie wystarcza do pokonania siły wstępnie napiętej sprężyny 50.

Po nasadzeniu pasa 16 na kole pasowym 90 obraca się mimośród regulacyjny 18 aż do uzyskania wymaganego napięcia pasa 16, wskutek czego zespół obrotowy 30 pokonuje wówczas moment obrotowy oddziaływania sprężyny 50 i obraca się wraz z mimośrodem regulacyjnym 18 w kierunku przeciwnym do kierunku oddziaływania sprężyny 50, powodując jej napięcie.

Ponieważ w położeniu wyjściowym zderzak 42 zespołu obrotowego 30 jest sprężyście dociskany do tulejki ochronnej 58 wysięgnika 52 sprężyny 50 - obrót zespołu obrotowego 30 powoduje odsunięcie się od niej zderzaka 42 (fig. 3) i obrót wskaźnika 34 w położenie, w którym pokrywa się on z wysięgnikiem 52. W tym położeniu zespołu obrotowego 30 sprężyna 50 oddziaływuje z określoną siłą na pas 16, powodując jego żądane napięcie. Wówczas dokręca się śrubę 14, mocując sztywno mimośród regulacyjny 18 do korpusu 12 silnika. Zespół obrotowy 30 może się obracać dookoła mimośrodu regulacyjnego 18 w zakresie kątowym, ograniczonym przez zderzaki 40, 42. W wyniku rozciągnięcia i obluzowania się pasa 16 w czasie eksploatacji silnika, zespół obrotowy 30 obraca się w wyniku działania sprężyny 50 tak, że zderzak 42 zbliża się do wysięgnika 52 sprężyny 50, a równocześnie pierścień mimośrodowy 32 powoduje odpowiednie przesunięcie koła pasowego 90 do pasa 16, zwiększając tym napięcie pasa. I odwrotnie, wówczas gdy pas 16 w czasie eksploatacji silnika zostaje zbyt napięty i wywiera zwiększony nacisk na napinacz 10 pasa - zespół obrotowy 30 obraca się w kierunku przeciwnym tak, że do wysięgnika 52 zbliża się zderzak 40, zaś koło pasowe 90 odsuwa się od pasa 16, powodując odpowiednie zmniejszenie jego napięcia.

186 552

Figury 4 i 5 przedstawiają napinacz 100 pasa 16, na przykład pasa napędowego lub synchronizacyjnego według wynalazku, przymocowany do korpusu 112 silnika za pomocą śruby 114.

Napinacz 100 pasa jest wyposażony w mimośród regulacyjny 118 z tuleją mimośrodową 119, której otwór 120 na śrubę mocującą 114 jest usytuowany mimośrodowo względem osi tej tulei 119. Tuleja mimośrodową 119 jest ponadto zaopatrzona od strony korpusu 112 silnika w kołnierz 122 stanowiący krzywkę, oraz w sześciokątny otwór 123 (fig. 6), współpracujący z narzędziem do regulacji napinacza podczas jego montażu.

Na zewnętrzną powierzchnię tulei mimośrodowej 119 jest nasadzona cienka tuleja 124, wykonana korzystnie z tworzywa sztucznego, na przykład PTFE, na której z kolei jest osadzony pierścień mimośrodowy 132.

Zespół obrotowy 130 ma cylindryczną powierzchnię zewnętrzną oraz równoległy do osi tej powierzchni podłużny otwór 131, w wyniku czego jest on usytuowany mimośrodowo względem śruby 114 mimośrodu regulacyjnego 118 oraz do cienkiej tulei 124. Powierzchnia otworu 133 ślizga się po zewnętrznej powierzchni cienkiej tulei 124, umożliwiając obrót zespołu obrotowego 130 wokół śruby 114 oraz mimośrodu regulacyjnego 118 i cienkiej tulei 124.

Pierścień mimośrodowy 132 jest zaopatrzony od strony korpusu 112 silnika w kształtowy kołnierz 135 z częścią cylindryczną 136, współosiową względem końcowej części 137 pierścienia mimośrodowego 132 i skierowaną w stronę korpusu 112 silnika.

Korpus 112 silnika łączy z zespołem obrotowym 130 sprężyna 150, złożona z części śrubowej 151, nasadzonej na mimośród regulacyjny 118 od strony korpusu 112 silnika, oraz z wysięgnika 152, stanowiącego przedłużone ramię końca sprężyny 150 i wystającego stycznie do jej części śrubowej 151. Wysięgnik 152 sprężyny 150 jest zaopatrzony na swym końcu w odgięcie 154, osadzone w podłużnej szczelinie S korpusu 112 silnika, natomiast jej drugi, wystający promieniowo koniec ma postać łącznika 156 (fig. 4), zaczepionego w szczelinie 157 cylindrycznej części 136 kołnierza 135 pierścienia mimośrodowego 132.

Na zespole obrotowym 130 jest ułożyskowane za pomocą łożyska kulkowego 191 koło pasowe 190, na które jest nasadzony pas 116. Łożysko kulkowe 191 jest przy tym osadzone na zewnętrznej powierzchni pierścienia mimośrodowego 132.

Z części cylindrycznej 136 kształtowego kołnierza 135 pierścienia mimośrodowego 132 wystaje wysięgnik 138, zaopatrzony w otwór 139 ffig . 6).

Między mimośrodową tuleją 119 napinacza 100 pasa a korpusem 112 silnika znajduje się płytka 143 (fig. 5) z okrągłym otworem 144, w którym jest osadzona zewnętrzna część 141 mimośrodu regulacyjnego 118. Grubość płytki 143 jest nieco większa od długości osiowej zwężonej części 141 mimośrodu regulacyjnego 118, dzięki czemu powierzchnia czołowa tego mimośrodu 118 nie styka się bezpośrednio z korpusem 112 silnika.

Płytka 143 jest ponadto zaopatrzona z jednej strony w promieniową część 145, wystającą wraz z wysięgnikiem 138 kołnierza 135 mimośrodu regulacyjnego 118 oraz z wysięgnikiem 152 sprężyny 150 - poza powierzchnię zewnętrzną 192 koła pasowego 190 (fig. 6). Promieniowa część 145 płytki 143 jest ponadto zaopatrzona w otwór 148 oraz w znajdujące się na jej krawędzi wycięcie prowadzące 149. Z drugiej strony płytka 143 jest zaopatrzona w odgięty do góry występ 146, pełniący funkcję zderzaka współpracującego ze zderzakami 140 i 142 zespołu obrotowego 130 w sposób ograniczający jego obrót wokół mimośrodu regulacyjnego 118. Zderzaki 140 i 142 stanowią korzystnie przeciwległe krawędzie otworu 170 w cylindrycznej części 136 kołnierza 135 pierścienia mimośrodowego 132 (fig. 4).

Na obydwu końcach pierścienia mimośrodowego 132 znajdują się elastyczne podkładki 182 i 184, wykonane z materiału o małym współczynniku tarcia, przy czym podkładka 182 jest umieszczona wewnątrz części śrubowej 151 sprężyny 150, stanowiąc powierzchnię oporową dla płytki 143 oraz dla końcowej części 137 pierścienia mimośrodowego 132. Natomiast podkładka 184 stanowi powierzchnię oporową dla przeciwległego końca pierścienia mimośrodowego 132 oraz dla kołnierza 122 tulei mimośrodowej 119.

Montaż napinacza 110 pasa odbywa się w ten sposób, że naprzód osadza się kołek montażowy 147 w otworze 139 cylindrycznej części 136 kołnierza 135 pierścienia mimośrodowego 132 tak, aby jego koniec wszedł do otworu 148 w części promieniowej 145 płytki 143, łącząc tę

186 552 płytkę 143 z zespołem obrotowym 130 i uniemożliwiając ich wzajemny obrót względem siebie. Wysięgnik 152 sprężyny 150 opiera się wówczas o boczną powierzchnię kołka montażowego 147, zaś przeciwny koniec sprężyny jest połączony z elementem obrotowym 130 za pomocą łącznika 156. Napięcie wstępne sprężyny 150 w początkowej fazie montażu napinacza 110 pasa powoduje, że zderzak 142 zespołu obrotowego 130 styka się sprężyście z krawędzią odgiętego występu 146 płytki 143.

Następnie odgięcie 154 wysięgnika 152 sprężyny 150 osadza się w szczelinie S korpusu 112 silnika, zaś śrubę 114 wsuwa się do otworu mimośrodu regulacyjnego 118 i wkręca w gwintowany otwór w korpusie 112 silnika, po czym wkłada się w sześciokątny otwór 123 mimośrodu regulacyjnego 118 narzędzie montażowe i obraca się ten mimośród 118 tak, aby umożliwić założenie pasa 116 na zewnętrzną powierzchnię 192 koła pasowego 190. Podczas obrotu mimośrodu regulacyjnego 118 zespół obrotowy 130 pozostaje nieruchomy, ponieważ moment obrotowy będący wynikiem oddziaływania pasa 116 jest mniejszy od momentu obrotowego oddziaływania wstępnie napiętej sprężyny 150, łączącej ten zespół obrotowy 130 z korpusem 112 silnika. Dalszy obrót mimośrodu regulacyjnego 118 powoduje naprzód wstępne napięcie pasa 116 w wyniku oddziaływania nań koła pasowego 190, następnie zaś jego wzrastające napięcie, a tym samym zwiększający się moment obrotowy pokonuje przeciwnie skierowany moment obrotowy, będący wynikiem działania sprężyny 150 i obraca zespół obrotowy 130 wraz z mimośrodem regulacyjnym 118 w kierunku przeciwnym do wstępnego napięcia sprężyny 150. Równocześnie w wyniku przesunięcia połączonego z zespołem obrotowym 130 łącznika 156 sprężyny 150 względem nieruchomego odgięcia 154 jej wysięgnika 152 unieruchomionego w szczelinie S korpusu 112 silnika, wzrasta wywierany przez nią na ten zespół 130 moment obrotowy.

Ponieważ zespół obrotowy 130 jest połączony za pomocą kołka montażowego 147 z płytką 143, obrót tego zespołu 130 powoduje równoczesny obrót płytki 143, ograniczony kątowo przez zderzaki 140 i 142.

Obrót zespołu obrotowego 130 i płytki 143 powoduje łukowe przemieszczenie kołka montażowego 147 w kierunku od wysięgnika 152 sprężyny 150, natomiast wycięcie prowadzące 149 obraca się wraz z częścią promieniową 145 płatki 143 aż do położenia współosiowego z wysięgnikiem 152 sprężyny 150. Wówczas dokręca się śrubę 114, powodując nacisk płytki 143 oraz mimośrodu regulacyjnego 118, do korpusu 112 silnika, a tym samym unieruchamia się tę płytkę 143 i mimośród regulacyjny 118. Po dokręceniu śruby 114 usuwa się kołek montażowy 147 z otworów 139 i 148, umożliwiając obrót zespołu obrotowego 130 względem płytki, 143 i mimośrodu regulacyjnego 118.

Napinacz 100 pasa jest wówczas zmontowany, przy czym jego sprężyna 150 wywiera żądany moment obrotowy na zespół obrotowy 130, a odgięty do góry występ 146 płytki 143 zajmuje położenie środkowe między zderzakami 140 i 142 tego zespołu 130. Przeprowadzona regulacja powoduje więc nastawienie właściwej siły napinającej pas 116, a nie wzajemnego położenia zderzaków, odmiennie niż w znanym niemieckim rozwiązaniu napinacza, w którym reguluje się obydwa te parametry.

Figura 7 przedstawia jeszcze inne rozwiązanie konstrukcyjne napinacza 200 pasa według wynalazku, działające na identycznej zasadzie jak napinacz 100 (według fig. 4 do 6), lecz pozbawione kołka montażowego 147. Funkcję tego kołka 147 pełni zatrzask 202 osadzony obrotowo na osi 204, przymocowanej do płytki 206 (odpowiadającej płytce 143 w rozwiązaniu według fig. 4 do 6). Zatrzask 202 jest w swej części środkowej zaopatrzony w występ 208, współpracujący ze szczeliną 212 na obwodzie pierścienia mimośrodowego 210 (odpowiadającego pierścieniowi mimośrodowemu 132 w rozwiązaniu według fig. 4 do 6) i unieruchamiający ten pierścień 210 w stosunku do płytki 206. Po obróceniu mimośrodu regulacyjnego 214 w położenie, w którym wycięcie 216 będzie współosiowe względem wysięgnika 218 sprężyny, dokręca się śrubę mocującą 220, jak w rozwiązaniu według fig. 4 do 6. Po dokręceniu śruby 220 zatrzask 202 obraca się, występ 208 wysuwa się ze szczeliny 212, zwalniając pierścień mimośrodowy 210 i pozwalając na jego obrót.

Figura 8 przedstawia w przekroju jeszcze inne rozwiązanie konstrukcyjne napinacza 300 pasa, podobne do rozwiązania według fig. 1 i 2.

186 552

Istotna różnica obydwu rozwiązań polega na tym, że w napinaczu 10 pasa (fig. 2) kołnierz 22 stanowi integralną część tulei mimośrodowej 19, znajdującą się na jej końcu, oddalonym od korpusu 12 silnika, natomiast w rozwiązaniu według fig. 8 kołnierz 22 stanowi oddzielną część w postaci płytki przymocowanej w dowolny sposób do czołowej powierzchni tulei mimośrodowej 19. W związku z tym w rozwiązaniu według fig. 2 tuleja mimośrodowa 19 ma ciągłą powierzchnię zewnętrzną, do której jest przymocowany kształtowy pierścień 80, zaś w rozwiązaniu według fig. 8 pierścień 80 jest zastąpiony przez środkowy stopień 302 i zewnętrzny stopień 304 tulei mimośrodowej 19, tworząc rodzaj stopniowego kołnierza tej tulei 19 od strony korpusu 12 silnika. Stopień środkowy 302 jest utworzony z powierzchni czołowej 306 i z powierzchni obwodowej 308, zaś stopień zewnętrzny 304 - z powierzchni czołowej 310 i z powierzchni obwodowej 312 oraz ze stykającej się z powierzchnią korpusu 12 silnika powierzchni czołowej 314 tulei mimośrodowej 19. Powierzchnia czołowa 306 stopnia środkowego 302 stanowi powierzchnię oporową dla podkładki 82, zaś powierzchnia czołowa 310 zewnętrznego stopnia 304 - powierzchnię oporową dla części śrubowej 51 sprężyny 50, osadzonej w przestrzeni ograniczonej przez powierzchnie 308 i 310 stopni 302 i 304, kołnierz 35 oraz powierzchnię obwodową tulei zewnętrznej 36 pierścienia mimośrodowego 32.

Stopnie 302 i 304 tulei mimośrodowej 19 znacząco powiększają wielkość jej powierzchni czołowej 306, przylegającej do korpusu 12 silnika, a tym samym odpowiednio zwiększają wytrzymałość tulei 19 i wartość maksymalnej siły wywieranej przez pas 16 na napinacz 300.

Korzystnie tuleja mimośrodowa 19 wraz z kołnierzem 22, zarówno według rozwiązania przedstawionego na fig. 2, jak i według rozwiązania na fig. 8, jest wykonana z dostatecznie sztywnego materiału, na przykład ze stali przez obróbkę skrawaniem albo też, w przypadku mniejszych wymagań wytrzymałościowych, przez spiekanie proszku aluminiowego względnie stalowego ze spoiwem żywicznym oraz następne wypełnienie porów miedzią.

$$2

186 552

1«

162

186 552

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 60 egz. Cena 4,00 zł.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Napinacz pasa pojazdu mechanicznego, zwłaszcza paska napędowego albo synchronizacyjnego, wyposażony w mimośród regulacyjny w postaci tulei mimośrodowej przymocowanej za pomocą śruby do powierzchni korpusu względnie ramy silnika, w osadzony z możliwością obrotu na tym mimośrodzie regulacyjnym - zespół obrotowy przyjmujący dwa skrajne położenia i zaopatrzony w zderzaki ograniczające jego obrót, w koło pasowe osadzone za pomocą łożyska kulkowego na zespole obrotowym, oraz w sprężynę śrubową, której jeden z końców jest połączony z zespołem obrotowym, oddziaływując nań sprężyście momentem obrotowym podczas eksploatacji napinacza w kierunku napinania pasa, zaś drugi koniec ma postać wysięgnika wystającego promieniowo na zewnątrz poza powierzchnię koła pasowego i jest zaczepiony swą odgiętą końcówką w szczelinie korpusu silnika, przy czym napięcie pasa reguluje się podczas montażu napinacza przez niewielki obrót zespołu obrotowego w zakresie ograniczonym przez zderzaki, znamienny tym, że jego zespół obrotowy (30,130) składa się z pierścienia mimośrodowego (32), zaopatrzonego w otwór (20) o osi przesuniętej równolegle do osi geometrycznej tego pierścienia (32), oraz z zewnętrznej tulei (36) połączonej z tym pierścieniem (32) za pomocą kołnierza (35), przy czym na zewnętrznej powierzchni obwodowej pierścienia mimośrodowego (32) jest osadzone swą wewnętrzną powierzchnią (93) łożysko kulkowe (91) wraz z osadzonym na nim kołem pasowym (90), a ponadto wewnątrz zewnętrznej tulei (36) znajduje się część śrubowa (52) sprężyny (50) napinacza.
2. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że pierścień mimośrodowy (32) jego zespołu obrotowego (30) jest osadzony na tulei mimośrodowej (19) mimośrodu regulacyjnego (18) za pośrednictwem tulei pośredniczącej (24), przy czym z obydwu stron tej tulei (24) znajdują się osadzone na tulei mimośrodowej (19) elastyczne podkładki (82) ograniczające osiowe przesunięcie pierścienia mimośrodowego (32).
3. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że w położeniu montażowym zespołu obrotowego (30, 130) - promieniowy wysięgnik (52, 152) sprężyny (50) znajduje się w położeniu środkowym, między zderzakami (4θ, 42) tego zespołu obrotowego (30).
4. Napinacz według zastrz. 3, znamienny tym, że zderzaki (40, 42) stanowią jedną całość z zespołem obrotowym (30,130).
5. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że jego zespół obrotowy (30,130) jest zaopatrzony we wskaźnik (34,134) jego aktualnego położenia w stosunku do jego obydwu położeń skrajnych ograniczonych przez zderzaki (40, 42), przy czym w położeniu wskaźnika (34), pokrywającym się z położeniem promieniowego wysięgnika (52, 152) sprężyny (50, 150), koło pasowe (90,190) znajduje się w położeniu zapewniającym żądany nacisk tego koła (90) napaś (16,116).
6. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że tuleja mimośrodowa (19) jego mimośrodu regulacyjnego (18) jest zaopatrzona w osadzony na jej powierzchni zewnętrznej - kształtowy pierścień (80), stanowiący powierzchnię oporową dla części śrubowej (51) sprężyny (50) i stykający się z podkładką (82) osadzoną na końcu pierścienia mimośrodowego (32).
7. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że jego mimośród regulacyjny (118) jest zaopatrzony w płytkę (143) z otworem (144) nasadzonym na zwężoną część (141) tulei mimośrodowej (119), przy czym grubość płytki (143) jest nieco większa od osiowej długości tej zwężonej części (141) tulei (119), a ponadto płytka (143) jest zaopatrzona z jednej strony w promieniową część (145) z wycięciem prowadzącym (149), wystającą w kierunku promieniowego wysięgnika (152) sprężyny (150), z drugiej zaś strony - w odgięty do góiy występ (146) stanowiący zderzak, przy czym w promieniowej części (145) znajduje się również otwór (148) do osadzenia w nim kołka montażowego (147), łączącego płytkę (143) z zespołem obrotowym (130).

186 552
8. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że w kołek montażowy (147) jest wyposażona powierzchnia korpusu (12) silnika, na której znajduje się szczelina (S) z osadzoną w niej odgiętą końcówką (54) promieniowego wysięgnika (52) sprężyny (50), przy czym o kołek montażowy (147) opiera się drugi koniec (56) tej sprężyny (50).
9. Napinacz według zastrz. 1, znamienny tym, że tuleja mimośrodowa (19) mimośrodu regulacyjnego (18) jest zaopatrzona na swej powierzchni zewnętrznej, od strony korpusu (12) silnika, w stopień środkowy (302), którego powierzchnia czołowa (306) stanowi powierzchnię oporową dla podkładki (82) oraz w stopień zewnętrzny (304), którego powierzchnia czołowa (310) stanowi powierzchnię oporową dla części śrubowej (51) sprężyny (50), osadzonej wewnątrz tulei zewnętrznej (24) połączonej z pierścieniem mimośrodowym (32).