PL198833B1

PL198833B1 - Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego

Info

Publication number: PL198833B1
Application number: PL365056A
Authority: PL
Inventors: Lenthe Arjan Dirk Van; Jan Hendrik Prenger; Jan Visscher; Duncan Hamilton Wormald
Original assignee: Wavin Bv
Priority date: 2000-08-02
Filing date: 2001-07-30
Publication date: 2008-07-31
Also published as: WO2002009926A1; EP1305153A1; DE60107575T2; NO20030512D0; ATE283756T1; CA2415656A1; ZA200300288B; NL1015860C2; AU2001286329B2; BR0112977A; HUP0400524A2; US20040016100A1; US7069635B2; NO322715B1; BR0112977B1; PL365056A1; DE60107575D1; AU8632901A; CN1304187C; CN1444519A

Abstract

1. Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej ko nców, wykonanej z orientowane- go dwuosiowo materia lu termoplastycznego polegaj acy na tym, ze poddaje si e prefabrykowan a rur e z orientowanego dwu- osiowo materia lu z materia lu termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomoc a urz adzenia formuj acego gniaz- do, za pomoc a którego w ko ncowej cz esci, uprzednio wytworzo- nej rury, któr a ogrzano do odpowiednio wy zszej temperatury, formuje si e to gniazdo, po czym ko ncow a cz esc rury, któr a uformowano w gniazdo, ch lodzi si e, znamienny tym, ze mocu- je si e oba osiowe ko nce nie ogrzanej cz esci ko ncowej rury (1, 50, 70, 90, 100), a nast epnie ogrzewa si e, w jednym lub ….. 13. Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej ko nców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materia lu termoplastycznego polegaj acy na tym, ze poddaje si e prefabrykowan a rur e z orientowanego dwu- osiowo materia lu z materia lu termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomoc a urz adzenia formuj acego gniazda, za pomoc a którego w ko ncowej cz esci uprzednio wytworzonej rury, któr a ogrzano do odpowiednio wy zszej temperatury, formuje si e gniazdo, po czym ko ncow a cz esc, któr a uformowano w gniazdo, ch lodzi si e, znamienny tym, ze ogrzan a cz esc ko ncow a rury, albo pier scieniowy obszar wspomnianej cz esci ko ncowej, utrzymuje si e we w zasadzie stacjonarnym po lozeniu na jednym z jej ko nców osiowych, za s drugi koniec osiowy rury przemieszcza si e w kierunku osiowym……. PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego. W szczególnoś ci, wynalazek dotyczy sposobu nakł adania na rury tego typu integralnego gniazda tak, żeby rury te można było sprzęgać z innymi za pośrednictwem złączy gniazdowych w celu utworzenia w ten sposób rurocią gu, na przykł ad, do przesył ania wody, gazu, itp.

W WO 95/25626 ujawniono sposób wytwarzania orientowanej dwuosiowo rury z tworzywa sztucznego, znanej również jako rura rozciągana dwuosiowo. W sposobie tym, rozciągana rura ma jednakowy przekrój poprzeczny na całej swojej długości, tj. jednakową grubość ścianki i średnicę, a także jednakowy współczynnik ciągnienia na całej swojej długości, patrząc w osiowym i stycznym (obwodowym) kierunku rury.

W WO 97/33739 ujawniono sposób wytwarzania rury z orientowanego dwuosiowo materiał u termoplastycznego, która to rura ma trzon i integralne wstawione gniazdo na jednym lub obu końcach. Ten znany sposób bazuje na prefabrykowanej rurze wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego, którą można wytwarzać, na przykład, sposobem opisanym w WO 95/25626. Następnie w rurze tej formuje się gniazdo za pomocą urządzenia formującego gniazda, w skład którego to urządzenia wchodzi trzpień formujący gniazdo. Ten trzpień formujący gniazdo wprowadza się do środka na jednym końcu rury, uprzednio wyprodukowanej, której to części końcowej, w odpowiednio podwyższonej temperaturze, nadaje się formę gniazda, po czym część końcową chłodzi się i wyjmuje z niej trzpie ń formujący gniazdo.

Znany jest również z WO 97/10942 sposób formowania integralnego gniazda w rurze wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, na co najmniej jednym z jej końców polegający na tym, że poddaje się prefabrykowaną rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego gniazdo, za pomocą którego w końcowej części, uprzednio wytworzonej rury, którą ogrzano do odpowiednio wyższej temperatury, formuje się gniazdo, po czym końcową część, którą uformowano w gniazdo, chłodzi się. Również w tym wypadku punktem wyjściowym jest prefabrykowana rura z orientowanego dwuosiowe materiału z tworzywa sztucznego, zaopatrzona w integralne gniazdo złączowe.

Opis zgłoszeniowy WO 9748545 ujawnia trzpień do formowania kielicha na końcowych częściach rur z tworzyw sztucznych wyposażony w elementy mocujące odcinek końca rury, które służą do wciągania tego odcinka rury na trzpień wytwarzając jednocześnie w tej części rury naprężenia rozciągające.

W opisie zgłoszeniowym EP 0930148 opisano sposób formowania kielicha z wgłębieniem (gniazdem) w końcowej części rury z dwuosiowo zorientowanego tworzywa sztucznego, w którym kielich jest formowany za pomocą trzpienia wprowadzanego do ogrzanej do odpowiedniej temperatury końcowej części rury, po czym uformowana część rury jest chłodzona a trzpień jest wyjmowany, charakteryzujący się tym, że część końcową rury ogrzewa się do pierwszej temperatury, a następnie ogrzewa się krótki końcowy odcinek rury do wyższej temperatury, po czym wprowadza się do rury trzpień formujący kielich i wgłębienie, które jest formowane w odcinku rury o wyższej temperaturze.

Pomimo tych wszystkich wynalazków w dziedzinie produkcji rur z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego, a zwłaszcza w dziedzinie formowania gniazda na rurze tego typu, stwierdzono, po testach obciążeniowych, że gniazdo w rurach tego typu nadal stanowi krytyczne miejsce rury. W szczególności, okazuje się, że rura płynie wcześniej w miejscu gniazda niż w innych miejscach, i dlatego gniazdo ogranicza niekorzystnie wytrzymałość rury.

Celem wynalazku jest sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego.

Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego polegający na tym, że poddaje się prefabrykowaną rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z materiału termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego gniazdo, za pomocą którego w końcowej części, uprzednio wytworzonej rury, którą ogrzano do odpowiednio wyższej temperatury, formuje się to gniazdo, po czym końcową część rury, którą uformowano w gniazdo, chłodzi się, według wynalazku polega na tym, że mocuje się oba osiowe końce nie ogrzanej części końcowej rury, a następnie ogrzewa się, w jednym lub kilku etapach, umocowaną część końcową do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda, po czym rozszerza się umocowaną osiowo końcową część za pomocą ciśnienia płynu panującego wewnątrz końcowej części i/lub podciśnienia na zewnętrznej stronie końcowej

PL 198 833 B1 części, przy czym to rozszerzanie końcowej części rury, korzystnie, zaczyna się już podczas ogrzewania tej końcowej części.

Korzystnie gniazdo rury formuje się za pomocą urządzenia z formującym gniazdo trzpieniem typu rozprężnego, który wprowadza się w nie ogrzaną końcową część rury, po czym rozpręża się trzpień formujący gniazdo po albo podczas rozszerzania ogrzanej końcowej części rury, korzystnie, bez wywierania przez trzpień formujący gniazdo znaczącego nacisku na końcową część rury, a następnie zmniejsza się działanie wewnętrznego ciśnienia cieczy i/lub zewnętrznego podciśnienia działającego na końcową część rury, i końcowa część rury obkurcza się na rozprężonym trzpieniu formującym gniazdo przyjmując żądany kształt gniazda, a następnie chłodzi się końcową część rury do uzyskania przez nią stabilności wymiarowej, po czym cofa się trzpień formujący gniazdo, a następnie wyjmuje się go z końcowej części rury.

Korzystnie wokół nie ogrzanej części końcowej rury umieszcza się element komorowy urządzenia formującego gniazdo, który ma wewnętrzną wnękę, ograniczoną ścianką komory, przy czym w przestrzeni powstał ej pomię dzy nie ogrzan ą częścią końcową rury a elementem komorowym wytwarza się zdolne do sterowania ciśnienie płynu.

Korzystnie za pomocą urządzenia formującego gniazdo wprowadza się płyn do przestrzeni pomiędzy trzpieniem formującym gniazdo rury, a końcową częścią rury oraz do przestrzeni pomiędzy końcową częścią rury a ścianką komory, przy czym za pomocą płynu po pierwsze ustala się zdolne do sterowania ciśnienie we wspomnianej przestrzeni, a po drugie ogrzewa się i/lub chłodzi się część końcową rury.

Korzystnie po rozprężeniu trzpienia formującego gniazdo wytwarza się ciśnienie płynu w przestrzeni pomiędzy częścią końcową rury a ścianką komory wzmacniając styczność pomiędzy częścią końcową rury a trzpieniem formującym gniazdo rury.

Korzystnie część końcową rury rozszerza się do chwili jej oparcia się o ściankę komory, która ma w przybliżeniu kształt gniazda rury, jakie ma być uformowane, korzystnie, z niewielkim nadmiarem wymiarowym względem tego gniazda.

Korzystnie umieszcza się element komorowy, wokół części końcowej rury, zaś część końcową zaciska się na trzpieniu formującym gniazdo na obu jej końcach osiowych.

Korzystnie w nie ogrzaną końcową część rury wprowadza się tuleję nośną urządzenia formującego gniazdo rury, zaś formę mającą wewnętrzną ściankę, która dokładnie odpowiada żądanemu kształtowi gniazda rury umieszcza się wokół części końcowej rury przy czym najpierw mocuje się część końcową rury na tulei nośnej na jej obu końcach osiowych, a następnie końcową część rury umieszcza się w formie, po czym wprowadza się płyn do wnętrza ogrzanej końcowej części rury poprzez wnętrze tulei nośnej i część końcowa rury rozszerza się opierając o wewnętrzną ściankę formy i uzyskując żądany kształt, a następnie chłodzi się część końcową z równoczesnym utrzymywaniem wewnętrznego ciśnienia płynu, po czym eliminuje się wewnętrzne ciśnienie, a następnie wyjmuje się końcową część rury z formy.

Korzystnie w nie ogrzanej części końcowej rury umieszcza się element nośny urządzenia formującego gniazdo rury, zaś wokół części końcowej rury umieszcza się formę, która ma ściankę wewnętrzną znacznie przewymiarowaną w stosunku do żądanego kształtu gniazda rury, mocuje się dwa końce osiowe części końcowej rury względem tego elementu nośnego, po czym ogrzewa się umocowaną osiowo część końcową rury, rozszerza część końcową tak, żeby oparła się o wewnętrzną ściankę formy, następnie chłodzi się zewnętrzną stronę części końcowej rury z równoczesnym utrzymywaniem wewnętrznego ciśnienia płynu lub zewnętrznego podciśnienia, po czym redukuje się ciśnienie wewnętrzne, wyjmuje się element nośny z części końcowej rury lub wpycha się ten element nośny dalej w rurę, po czym wprowadza się trzpień formujący gniazdo w końcową część rury, którą uformowano z nadmiernym wymiarem, a następnie ponownie ogrzewa się część końcową rury i doprowadza się ciśnienie płynu do części końcowej rury, w taki sposób, żeby część końcowa rury obkurczała się promieniowo i oparła się o trzpień formujący gniazdo.

Korzystnie część końcową rury na jej obu końcach osiowych, sprzęga się z powierzchniami zaciskowymi elementu komorowego albo pierwszej i drugiej połówki formy i zaciska się część końcową rury nieruchomo względem tulei nośnej albo trzpienia formującego gniazdo.

Korzystnie następnie usuwa się nieruchomy obszar części końcowej rury w sąsiedztwie wolnego końca rury zaś drugi nieruchomy obszar, korzystnie, nie ogrzewa się albo ogrzewa się go w niewielkim stopniu.

Korzystnie w nie ogrzanym końcu rury umieszcza się tuleję nośną, której dwie części umieszcza się obok siebie, patrząc w kierunku osiowym i mocuje się ruchomo względem siebie w kierunku osiowym,

PL 198 833 B1 zaś dookoła końcowej części rury umieszcza się formę, której pierwszą część i drugą część umieszcza się obok siebie, patrząc w kierunku osiowym i mocuje się ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, przy czym za pomocą pierwszej części mocuje na stałe końcową część rury względem pierwszej części tulei nośnej, a za pomocą drugiej części mocuje końcową część rury względem drugiej części tulei nośnej przy czym końcową część rury mocuje się gdy części tulei nośnej umieszcza się w odległości osiowej względem siebie, i gdy obie części formy umieszcza się w odległości osiowej względem siebie, a jednocześnie, w tym samym czasie, rozszerza się końcową część rury za pomocą płynu pod ciśnieniem przy czym odległość osiowa pomiędzy częściami tulei nośnej i częściami formy zmniejsza się .

Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego polegający na tym, że poddaje się prefabrykowaną rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z materiału termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego gniazda, za pomocą którego w końcowej części uprzednio wytworzonej rury, którą ogrzano do odpowiednio wyższej temperatury, formuje się gniazdo, po czym końcową część, którą uformowano w gniazdo, chłodzi się, według wynalazku, polega na tym, że znamienny tym, że ogrzaną część końcową rury, albo pierścieniowy obszar wspomnianej części końcowej, utrzymuje się we w zasadzie stacjonarnym położeniu na jednym z jej końców osiowych, zaś drugi koniec osiowy rury przemieszcza się w kierunku osiowym względem stacjonarnego końca osiowego za pomocą elementów przemieszczających związanych z urządzeniem formującym gniazdo, w taki sposób, że część końcowa, albo jej odpowiedni obszar pierścieniowy, jest wydłużany w kierunku osiowym.

Korzystnie stosuje się urządzenie formujące gniazdo z trzpieniem formującym gniazdo, który wprowadza się do wnętrza części końcowej rury którą uprzednio wyprodukowano, który to trzpień formujący gniazdo, po uformowaniu części końcowej w gniazdo, jest wyjmowany z części końcowej, i w którym przeprowadza się osiowe wydłużanie części końcowej, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, po wprowadzeniu trzpienia formującego gniazdo, w część końcową rury i przed ochłodzeniem tej części końcowej, która była odkształcona w gniazdo.

Korzystnie stosuje się trzpień formujący gniazdo albo tuleję nośną, która wchodzi w nie ogrzaną część końcową rury, który to trzpień albo tuleja nośna ma pierwszą część i drugą część, które leżą jedna za drugą, patrząc w kierunku osiowym, i są zamocowane ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, elementy przemieszczające do realizacji wydłużania osiowego części końcowej rury albo jej odpowiedniego pierścieniowego obszaru, skonstruowane tak, żeby zmieniały odległość osiową pomiędzy pierwszą i drugą częścią .

Korzystnie stosuje się urządzenie formujące trzpień, w skład którego wchodzi pierwszy i drugi zdolny do uruchamiania element mocujący, za pomocą których mocuje się miejscowo rurę względem, odpowiednio, pierwszej i drugiej części, korzystnie w sąsiedztwie tych końców pierwszej części i drugiej części, które są z dala od siebie, w którym to sposobie, po wprowadzeniu trzpienia formującego gniazdo albo tulei nośnej w rurę, za pomocą pierwszego i drugiego elementu mocującego mocuje się rurę względem pierwszej i drugiej części, a następnie pierwszą i drugą część odsuwa się od siebie tak, żeby obszar pośredni części końcowej rury osiowo wydłużał się.

Korzystnie stosuje się formę, którą umieszcza się wokół części końcowej i ma pierwszą część, i drugą część, które leżą jedna za drugą, patrząc w kierunku osiowym, i są zamocowane ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, w którym pierwsza część formy mocuje część końcową rury względem pierwszej części tulei nośnej, a druga część formy mocuje część końcową rury względem drugiej części tulei nośnej, i w którym ogrzaną część końcową doprowadza się, w wyniku rozszerzania, do zetknięcia z formą.

Korzystnie rozszerzanie części końcowej rury prowadzi się pod wpływem ciśnienia wewnętrznego płynu, zaś pierwsza i druga część formy oraz pierwsza i druga część tulei nośnej przemieszczają się z powrotem ku sobie, natomiast osiowe końce części końcowej rury pozostają nieruchome.

Korzystnie stosuje się formujący gniazdo trzpień typu rozprężnego z, w przybliżeniu, promieniowo przemieszczalnymi albo rozprężnymi elementami formującymi, na przykład, elementami formującymi rowek, przeznaczonymi do formowania rowka na wewnętrznej stronie gniazda rury, które to elementy formujące przemieszcza się albo rozpręża się pomiędzy położeniem schowanym i położeniem rozprężonym.

Korzystnie osiowe wydłużanie części końcowej, albo jej odpowiedniego pierścieniowego obszaru, realizuje się za pomocą trzpienia formującego gniazdo przed odsunięciem elementów formujących trzpienia formującego gniazdo z ich położenia schowanego do ich położenia rozprężonego.

PL 198 833 B1

Korzystnie osiowe wydłużenie części końcowej, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, realizuje się za pomocą trzpienia formującego gniazdo, i w którym elementy formujące trzpienia formującego gniazdo, podczas wytwarzania wydłużenia osiowego, odsuwa się z ich położenia schowanego do ich położenia rozprężonego.

Korzystnie jeden lub więcej elementów formujących (15) przemieszcza się promieniowo w szczelinie pomiędzy pierwszą a drugą częścią trzpienia.

Korzystnie tuleję przykrywającą przemieszcza się tam i z powrotem w kierunku osiowym po trzpieniu formującym gniazdo, przy czym za pomocą tulei przykrywającej przykrywa się szczelinę pomiędzy pierwszą a drugą częścią trzpienia, jaka powstaje, kiedy część końcowa rury jest poddawana wydłużaniu osiowemu, która to tuleję przykrywającą następnie przemieszcza się, żeby jeden lub więcej elementów formujących przemieszczały się promieniowo na zewnątrz przez szczelinę.

Korzystnie co najmniej w miejscu usytuowania szczeliny pomiędzy pierwszą a drugą częścią trzpienia, która powstaje, kiedy część końcowa rury jest poddawana wydłużaniu osiowemu, działa się efektywnym ciśnieniem płynu na wnętrze części końcowej rury, zapobiegając w ten sposób wnikaniu części końcowej w szczelinę.

Korzystnie w trakcie rozprężania elementów formujących, część końcowa rury jest poddawana od wewnątrz działaniu ciśnienia płynu, który wspomaga rozszerzanie części końcowej rury, które to wewnętrzne ciśnienie płynu jest eliminowane, kiedy elementy formujące dochodzą do swojego położenia rozprężonego, po czym na odpowiednią sekcję części końcowej rury działa zewnętrzne ciśnienie płynu, korzystnie do chwili osiągnięcia przez nią stabilizacji wymiaru w wyniku chłodzenia.

Korzystnie po uformowaniu gniazda rury usuwa się pierścieniowy obszar, leżący w sąsiedztwie wolnego końca gniazda, na którym elementy mocujące są sprzężone.

Korzystnie podczas osiowego wydłużania mierzy się grubość ścianki części, końcowej rury, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, za pomocą elementów do pomiaru grubości ścianek.

Korzystnie do pomiaru siły potrzebnej do utrzymywania wydłużenia osiowego stosuje się elementy czujnikowe siły.

Korzystnie stosuje się rurę mającą część końcową o większej grubości ścianki niż pozostała część rury, osiowe rozciągnięcie części końcowej rury przed formowaniem gniazda jest, korzystnie, większe niż lub równe osiowemu rozciągnięciu pozostałej części rury.

Korzystnie część końcowa rury, która została uprzednio wyprodukowana, ma, patrząc od jej czoła końcowego, szereg pierścieniowych obszarów sąsiadujących ze sobą oraz ma grubość ścianki, która zmienia się od jednego pierścieniowego obszaru do sąsiedniego pierścieniowego obszaru, przy czym ta grubość ścianki, w przypadku szeregu pierścieniowych obszarów, jest większa niż grubość ścianki korpusu rury.

Korzystnie pierścieniowy obszar o większej grubości ścianki, odkształca się w trakcie czynności formowania gniazda do ścianki rowka, która wybrzusza się na zewnątrz i wyznacza wewnętrzny rowek w rurze, w który ma wchodzić pierś cień uszczelniają cy.

Z tego względu sposób ten zapewnia część końcową, która ma być rozszerzana tak, ż eby była umocowana na obu końcach osiowych odpowiedniej części końcowej. Takie mocowanie powoduje, że, podczas ogrzewania części końcowej nie można dopuścić do jakiegokolwiek nie regulowanego skurczu części końcowej w kierunku osiowym.

W sposobie tym, kształtowanie, zwłaszcza kształtowanie wnętrza, gniazda odbywa się z tego względu za pomocą rozprężnego trzpienia, ale siła potrzebna do rozszerzenia części końcowej nie jest wywierana przez trzpień, albo jest przez niego wywierana w niewielkiej części. Unika się w ten sposób wszelkiego rodzaju problemów, takich jak niepożądane miejscowe zmiany współczynnika rozciągania części końcowej, niepożądane miejscowe przeciążanie części końcowej oraz uszkodzenia części końcowej (głównie w miejscach występowania wszelkich szwów pomiędzy częściami składowymi trzpienia).

Według innego rozwiązania sposobu według wynalazku po wprowadzeniu trzpienia formującego gniazdo w część końcową rury i przed ochłodzeniem części końcowej, która została odkształcona do postaci gniazda - część końcową rury, albo pierścieniowy obszar wspomnianej części końcowej, jest trzymany we, w zasadzie, stacjonarnym położeniu na jednym ze swoich końców osiowych. Ponadto drugi koniec osiowy rury jest przesunięty w kierunku osiowym względem stacjonarnego końca osiowego za pomocą środków przemieszczających sprzężonych z urządzeniem formującym gniazdo, w taki sposób, ż e część koń cowa, albo odpowiedni jej obszar pierś cieniowy, jest wydł uż ana w kierunku osiowym.

PL 198 833 B1

To rozwiązanie jest oparte na koncepcji, że w znanych sposobach, na przykład opisanych w WO 97/33739 i WO 97/10942, nie steruje się w wystarczają cym stopniu orientacją osiową, znaną również jako rozciąganie osiowe, materiału z tworzywa sztucznego w obszarze gniazda i/lub miejscu przejścia gniazda w trzon rury. W znanych sposobach następuje utrata stopnia rozciągania osiowego, między innymi ze względu na to, że ogrzewanie części końcowej umożliwia powrót materiału z tworzywa sztucznego do jego stanu niezorientowanego, co najmniej w kierunku osiowym. Ponadto, w znanych sposobach, utrata ta występuje w wyniku dzia łania siły ściskającej wywieranej na ogrzaną rurę podczas jej naciągania na trzpień formujący gniazdo.

Znane sposoby nie zapewniają żadnego praktycznego sposobu sterowania tą utratą wskaźnika rozciągania, a tym samym końcowy współczynnik rozciągania osiowego materiału z tworzywa sztucznego w gnieździe jest zmienny. Powoduje to pogorszenie jakości gotowej rury z gniazdem łączeniowym.

Rozwiązanie według wynalazku umożliwia kompensowanie niepożądanej utraty współczynnika rozciągania osiowego w początkowej fazie procesu formowania gniazda na późniejszym etapie. Oznacza to, że współczynnik rozciągania osiowego w całym gnieździe gotowej rury ma co najmniej pożądaną wartość, a ponadto leży w stosunkowo wąskim przedziale wartości, który został zadany z góry. Istnieje moż liwość zapewnienia, ż e materiał z tworzywa sztucznego gniazda ma wspó ł czynnik rozciągania osiowego identyczny ze współczynnikiem rozciągania osiowego trzonu rury, albo, co często jest lepsze, może być nawet większy niż współczynnik osiowego rozciągania trzonu rury. Umożliwia to dokładne sterowanie wartościami osiowego rozciągnięcia.

Należy podkreślić, że wyprodukowana uprzednio rura może być takiego typu jak opisano w WO 97/33739 i WO 97/10942, z przekrojem poprzecznym równomiernym wzdłuż jej całej długości i równomiernym rozciągnięciem w kierunku osiowym oraz kierunku obwodowym wzdłuż jej całej długości.

Jednakże, w kontekście niniejszego zgłoszenia, można sobie również wyobrazić, a nawet może to być korzystne, oparcie się na prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, w której ta część końcowa, która ma być odkształcona do postaci gniazda, ma większą grubość niż pozostała część rury. Grubość części końcowej może być równomierna. Można sobie również wyobrazić, że część końcowa jest złożona z wielu pierścieniowych obszarów o różnych grubościach ścianek.

W kontekście wynalazku, można sobie również wyobrazić, że ta część końcowa prefabrykowanej rury z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, która ma być odkształcona do postaci gniazda, ma różny współczynnik rozciągania osiowego, na przykład większy współczynnik rozciągania osiowego, niż pozostała część rury.

Sposoby wytwarzania rury z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, o których mowa w paragrafie powyżej, opisano w zgłoszeniu patentowym niniejszych wnioskodawców nr PCT/NL00/00138.

Uzyskiwane gniazdo może mieć złożoną postać. Na przykład, mogą istnieć obwodowe fałdy o różnej średnicy, które tworzą na wewnętrznej stronie rury obwodowe obszary o różnych średnicach. Istnieje również możliwość, że grubość ścianek gniazda, patrząc w kierunku podłużnym rury, zmienia się i jest większa w odpowiednich miejscach, na przykład w tych, na które działają duże obciążenia, niż w innych miejscach.

W jednym z moż liwych przykładów wykonania, na części końcowej rury, która uprzednio wykonano - patrząc od jej czoła końcowego - znajduje się szereg pierścieniowych obszarów łączących się ze sobą i mających grubość ścianki zmienną od jednego obszaru pierścieniowego do sąsiedniego obszaru pierścieniowego, w którym to wypadku, w szeregu pierścieniowych obszarów, grubość ścianki jest większa niż grubość ścianki trzonu rury. Z tego względu grubość ścianki części końcowej może mieć szereg wartości, które różnią się od grubości ścianki trzonu rury, w zależności od operacji formowania gniazda, która jeszcze ma być wykonana i wymagań stawianych gniazdu.

W zalecanym przykł adzie wykonania zapewniono pierścieniowy obszar o wię kszej gruboś ci ścianki niż trzon rury, który ma być odkształcany, podczas formowania gniazda, w ściankę rowka, która wybrzusza się na zewnątrz i ogranicza wewnętrzny rowek w gnieździe, w który ma wchodzić pierścień uszczelniający, która to ścianka rowka ma współczynnik rozciągania osiowego co najmniej równy współczynnikowi pozostałego gniazda.

Zgodnie z rozwiązaniem według wynalazku opracowano również sposób sterowania współczynnikiem rozciągania gniazda uformowanego w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego.

PL 198 833 B1

Jak już wyjaśniono powyżej, w znanych sposobach, opisanych w WO 97/10942 i WO 97/33739, występuje utrata stopnia rozciągania osiowego w części końcowej rury w wynik działania siły ściskającej na ogrzaną część końcową rury podczas wtłaczania tej części końcowej na trzpień formujący gniazdo. W WO 97/10942 zaproponowano ograniczenie tej siły ściskającej poprzez, na przykład, zastosowanie trzpienia formującego gniazdo z gładką powierzchnią i/lub poprzez wprowadzenie środka smarnego pomiędzy trzpień a część końcową rury, która się na niego nasuwa. Rozwiązania te mają w istocie rzeczy korzystny wpł yw, ale zdolność do sterowania koń cowym rozcią gnię ciem gniazda pozostaje nieodpowiednia. Ponadto uzyskuje się co najwyżej zmniejszenie siły ściskającej, a w rezultacie utratę stopnia rozciągania osiowego w wyniku naturalnego odprężenia w podwyższonej temperaturze, powiększoną utratą w wyniku działania siły ściskającej, która nadal pozostaje.

W związku z tym, według wynalazku zaproponowano ś rodki polepszające sposób wprowadzania trzpienia formującego gniazdo w ogrzaną część końcową tak, żeby zwiększyć zdolność do sterowania. W szczególności całkowicie albo znacząco wyeliminowano niepożądane ściskanie ogrzanej części końcowej rury na tym etapie.

Ponadto dzięki rozwiązaniu, według wynalazku, można zapobiec niepożądanej utracie stopnia rozciągania osiowego w wyniku działania sił ściskających na część końcową w trakcie tej fazy procesu.

Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1a-c przedstawia urządzenie formujące gniazdo i rurę na różnych etapach formowania gniazda w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego w sposób opisany w pierwszym przykładzie wykonania, w przekroju poprzecznym, schematycznie; fig. 2a-d - urządzenie formujące gniazdo i rurę na różnych etapach formowania gniazda w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego różnymi sposobami według odmiany pierwszego przykładu wykonania wynalazku, w przekroju poprzecznym, schematycznie; fig. 3a-c urządzenie formujące gniazdo i rurę na różnych etapach formowania gniazda w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego w alternatywny sposób według pierwszego przykładu wykonania i jego odmiany w przekroju poprzecznym, schematycznie; fig. 4 - rurę z nadwymiarowym integralnym gniazdem z umieszczonym w niej korpusem nośnym, w przekroju poprzecznym, schematycznie; fig. 5-8 - urządzenie formujące gniazdo i rurę na różnych etapach formowania gniazda w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiał u termoplastycznego, wedł ug drugiego przykładu wykonania, w przekroju poprzecznym, schematycznie; oraz fig. 9-11 - urządzenie formujące gniazdo i rurę na różnych etapach formowania gniazda w prefabrykowanej rurze z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego, według trzeciego przykładu wykonania, w przekroju poprzecznym, schematycznie.

Jeden sposób wprowadzania integralnego gniazda w rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, którą uprzednio wyprodukowano, pokazano na fig. 1a, 1b i 1c.

W sposobie tym, elementem wyj ś ciowym jest stabilna wymiarowo rura 50 z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, którą poprzednio wyprodukowano, która to rura 50, w tym przykładzie, ma przekrój poprzeczny i grubość ścianek, równomierne na całej swej długości.

W sposobie tym, w koń cowej części rury 50 z otwartym koń cem umieszcza się korpus noś ny w formie tulei nośnej 51. Tuleja nośna 51 ma średnicę zewnętrzną odpowiadając ą w przybliżeniu wewnętrznej średnicy rury 50 i ma długość czynną, która jest większa niż długość gniazda, które ma być uformowane. Należy zwrócić uwagę na to, że tuleja nośna 51 nie musi być wydrążona.

Oprócz tulei nośnej 51, w skład urządzenia formującego trzpień używanego w tym przypadku wchodzi forma 52 leżąca wokół części końcowej rury 50, która jest podtrzymana od wewnątrz przez tuleję nośną 51. Forma 52 ma ściankę wewnętrzną o kształcie dokładnie odpowiadającym pożądanemu kształtowi gniazda, jakie ma być uformowane.

W tym przykładzie wykonania, forma 52 składa się z dwóch części: dolnej połówki 53 i górnej połówki 54. Obie połówki 53, 54 formy 52 można przemieszczać względem siebie za pomocą środków przemieszczających (nie pokazanych), pomiędzy położeniem schowanym, w którym połówki 53, 54 formy 52 leżą w pewnej odległości od końcowej części rury 50, a położeniem zaciśniętym, w którym połówki 53, 54 formy 52 silnie zaciskają osiowe końce końcowej części rury 50 na tulei nośnej 51. W tym położeniu zaciśniętym, połączone ze sobą połówki 53, 54 formy 52 ograniczają wewnę trzną ściankę w kształcie gniazda, które ma być uformowane.

Połówki 53, 54 silnie zaciskają końcową część rury 50 na obu końcach osiowych części końcowej na tulei nośnej 51 tak, że te osiowe końce są nieruchome.

PL 198 833 B1

Jak się zaleca, na tulei nośnej 51, w miejscu, w którym końcowa część rury 50 jest nieruchoma, znajduje się podcięcie lub inny element zwiększający tarcie, z zadaniem pomagania w mocowaniu. W tym przykładzie wykonania, w każdym z tych miejsc znajduje się pierścień uszczelniający O-ring 60, 61, włożony w obwodowy rowek w tulei nośnej 51.

Dopiero po realizacji tego mocowania następuje ogrzewanie końcowej części rury 50 do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda, w razie potrzeby w kilku etapach.

W tym przykł adzie wykonania w poł ówkach 53, 54 formy 52 są umieszczone kanał y 55, 56 ze sprzężonymi z nimi złączkami 57a, 57b i 58a, 58b z zadaniem tworzenia obiegu cieczy we wspomnianych kanałach 55, 56.

W tym przykładzie, zastosowano również kanał obiegowy 59, w którym krąży ciecz w tulei nośnej 51.

Krążenie gorącej cieczy, na przykład, wody o temperaturze 95 stopni, w kanałach 55, 56 i 59 umożliwia ogrzewanie końcowej części rury 50 przymocowanej do tulei nośnej 51 do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda.

Należy zauważyć, że, jak pokazano na fig. 1a, 1b, ogrzewanie końcowej części formy 52 w zasadzie dotyczy przekroju, który ma być odkształcony w gniazdo. Można sobie wyobrazić, że nie stosuje się ogrzewania tam, gdzie koniec osiowy końcowej części, znajdujący się z dala od wolnego końca rury, na figurach na pierścieniu uszczelniającym O-ring 60, jest umocowany. Nie ogrzewanie tej strefy zapobiega uszkodzeniom rury 50 w tym miejscu.

W tulei nośnej 51 również znajduje się kanał zasilający 62, którego wylot znajduje się na zewnętrznej powierzchni tulei nośnej 51. Kanałem zasilającym 62 wpływa płyn pod ciśnieniem. Ponadto w tulei noś nej 51, korzystnie znajduje się również kanał wylotowy 63, do którego wlot jest umieszczony na powierzchni zewnętrznej, tulei nośnej 51, którym wpływa płyn pod ciśnieniem.

Po wystarczającym ogrzaniu części końcowej rury 50, pomiędzy tuleję nośną 51 a końcową część wtłacza się płyn pod ciśnieniem, na przykład, ciecz pod ciśnieniem, przez kanał 62 w taki sposób, żeby doprowadzić do rozszerzenia części końcowej rury 50. Następnie, w przestrzeni, jaka powstaje pomiędzy tuleją nośną 51 a częścią końcową rury 50, wytwarza się krążenie wspomnianej cieczy za pomocą kanału 63. Korzystnie, ciecz ta jest ogrzana.

Rozszerzanie części końcowej rury 50 trwa nadal do chwili jej oparcia się o wewnętrzną ściankę formy 52 i przybrania przez nią w wyniku tego pożądanego kształtu gniazda.

Następnie część końcową chłodzi się utrzymując ciśnienie wewnętrzne w części końcowej do chwili uzyskania przez część końcową stabilności wymiarowej. Korzystnie, chłodzenie to jest realizowane za pomocą krążącej cieczy chłodzącej, na przykład, zimnej wody, kanałami 62, 63. W razie potrzeby, zmniejsza się stopniowo temperaturę tej cieczy. Ciecz chłodząca krąży również kanałami 55, 56 i 59. W sposobie tym zaleca si ę utrzymywanie ciś nienia wewnę trznego, które ma być takie, ż eby część końcowa pozostawała dociśnięta do wewnętrznej ścianki formy 52 podczas chłodzenia. W razie potrzeby, zwiększa się ciśnienie w miarę dalszego chłodzenia części końcowej, w celu skompensowania w ten sposób zwiększenia wytrzymałości mechanicznej materiału z tworzywa sztucznego.

Po ustabilizowaniu wymiarowym części końcowej, odkształconej do postaci gniazda, kasuje się ciśnienie wewnętrzne i wówczas można otworzyć formę 52. Następnie wyjmuje się rurę 50 z formy 52 i wyjmuje tuleję noś n ą 51 z rury 50.

Na końcu, usuwa się (wzdłuż linii przerywanej 66 na fig. 1c) umocowany obszar 65 rury 50, uzyskując gotową rurę 50 z integralnym gniazdem.

W odmianie sposobu opisanego w nawią zaniu do fig. 1a-c, stosuje się krążenie ogrzanej cieczy w przestrzeni pomię dzy częścią końcową a formą 52 w celu ogrzewania części końcowej.

W innej odmianie istnieje moż liwość nadania tulei no ś nej, w obszarze pomię dzy miejscami mocowania części końcowej, nieco mniejszej średnicy niż średnica wewnętrzna części końcowej tak, że pomiędzy tuleją nośną a częścią końcową powstaje pierścieniowa przestrzeń. W tym wypadku, w celu ogrzania części końcowej możliwe jest wymuszenie krążenia gorącej cieczy w tej przestrzeni, cieczy pod ciśnieniem zapobiegającej kurczeniu się części końcowej.

W następnej odmianie łączy się powyższe odmiany ze sobą tak, że część końcowa jest ogrzewana w wyniku krążenia gorącej cieczy zarówno na stronie wewnętrznej jak i zewnętrznej.

Warstwa cieczy na stronie wewnętrznej i stronie zewnętrznej części końcowej umożliwia również dokładne sterowanie rozszerzaniem części końcowej, poprzez regulowanie dopływu cieczy do przestrzeni wzdłuż wewnętrznej strony części końcowej i odprowadzanie cieczy z przestrzeni pomiędzy częścią końcową i formą podczas rozszerzania. W szczególności, taką regulację można zrealizować za pomocą ciśnienia wspomnianej cieczy.

PL 198 833 B1

Poniżej opisano zalecany sposób formowania gniazda w rurze, którą uprzednio wyprodukowano z orientowanego dwuosiowo tworzywa sztucznego, z odwołaniem się do fig. 2a-d.

W sposobie tym stosuje się trzpień 110 formujący gniazdo w połączeniu z formą 120, która wchodzi wokół części końcowej rury 100.

Trzpień 110 formujący gniazdo jest typu rozprężnego z elementami formującymi 111, które można przemieszczać pomiędzy położeniem schowanym, a położeniem rozprężonym. W przykładzie tym, na elementach formujących 111 znajduje się wybrzuszenie 112 przeznaczone do formowania wewnętrznego rowka, w który wchodzi pierścień uszczelniający umieszczony w ostatecznie uformowanym gnieździe. Z przedniej strony, trzpień 110 formujący gniazdo jest zaopatrzony w stabilną część nośną 114, w której znajduje się pierścień uszczelniający O-ring 115. W tylnej części znajduje się również część nośna 116.

Forma 120 składa się z dwóch połówek 121 i 122, które mogą przemieszczać się względem siebie, podobnie jak połówki 53, 54 formy 52 pokazane na fig. 1a - fig. 1c.

W sposobie tym trzpień 110 formują cy gniazdo jest wprowadzany w nie ogrzaną część koń cową z elementami formującymi 111 umieszczonymi w położeniu cofniętym. Następnie połówki 121 i 122 formy 120 wchodzą na część końcową rury 100 tak, że końcowa część zostaje zaciśnięta na swoich obu końcach osiowych pomiędzy połówkami 121 i 122 formy 120, z jednej strony, a częściami nośnymi 114 i 116 trzpienia 110, z drugiej strony. Zacisk jest taki, że końce części końcowej rury 100 są nieruchome.

W trzpieniu 110 formują cym gniazdo, znajduje się kanał wlotowy 117 i kana ł wylotowy 118, którymi krąży płyn w przestrzeni pomiędzy elementami formującymi 111 a częścią końcową rury 100.

W połówkach 121, 122 formy 120 znajdują się wewnętrzne kanały 123, 124, przez które krąży ciecz w taki sposób, że istnieje możliwość sterowania temperaturą połówek 121, 122 formy 120. Ponadto, w formie 120 jest umieszczony kanał wlotowy 125 i kanał wylotowy 126, przez które krąży płyn w przestrzeni pomiędzy częścią końcową rury 100 a ścianką wewnętrzną 127 formy 120.

W przykładzie tym, kształt ścianki wewnętrznej 127 odpowiada w przybliż eniu pożądanemu kształtowi gniazda rury 100, jakie ma być uformowane, do tego stopnia, że rowek 128 jest umieszczony również w ściance wewnętrznej 127 formy 120.

W wariancie, jakiego nie pokazano, nie stosuje się formy, której ś cianka ma taki sam kształ t jak gniazdo, które ma być wytworzone, natomiast stosuje się komorę ze ścianką, która jest znacznie przewymiarowana w stosunku do gniazda, które ma być wykonane.

Na fig. 2a pokazano etap sposobu, według wynalazku, w którym, zaczyna się ogrzewanie części końcowej rury 100. Odbywa się to, korzystnie, poprzez wymuszanie krążenia gorącej wody zarówno w przestrzeni pomiędzy trzpieniem 110 formującym gniazdo a częścią końcową rury 100 oraz w przestrzeni pomiędzy częścią końcową rury 100 a formą 120. Ciecz ta, korzystnie, jest ogrzewana stopniowo do temperatury bliskiej pożądanej temperaturze formowania gniazda.

Podczas ogrzewania, albo, w razie potrzeby, później, odbywa się rozszerzanie części końcowej, poprzez odpowiednie regulowanie dopływu cieczy do wspomnianych powyżej przestrzeni, aż do dojścia do stanu pokazanego na fig. 2b. W stanie tym, końcowa część opiera się o ściankę wewnętrzną formy 120.

Następnie przemieszcza się elementy formujące 111 trzpienia 110 do ich położenia rozszerzonego tak, że uzyskuje się stan pokazany na fig. 2c.

Na tym etapie można zwiększyć styczność pomiędzy końcową częścią rury 100 a trzpieniem 110 formującym gniazdo, wytwarzając ciśnienie pomiędzy formą 120 a końcową częścią rury 100. Należy zauważyć, że korzystnie jest również utrzymywanie ciśnienia wewnątrz części końcowej rury 100, które to ciśnienie trzeba dobrać w taki sposób, że część końcowa rury 100 opiera się o trzpień 110, ale nie wnika w szczeliny pomiędzy elementami 111 formującymi gniazdo.

W odmianie tego rozwią zania, rozprężanie trzpienia 110 zaczyna się już podczas rozszerzania części końcowej rury 100, w którym to przypadku zaleca się, żeby trzpień 110 nie wywierał nacisku w ż adnym miejscu części końcowej.

Chłodzenie części końcowej stabilizuje ją wymiarowo. Chłodzenie to można uzyskać za pomocą wymuszonego krążenia cieczy, o którym wspomniano powyżej. Następnie, wycofuje się elementy formujące 111 trzpienia 110. Po zwolnieniu zacisku rury 100, można również wyjąć trzpień 110 formujący gniazdo, jak pokazano na fig. 2d. Na końcu, skrajnie zewnętrzny zaciśnięty koniec osiowy końcowej części rury 100 jest wyjmowany. W razie potrzeby, w gnieździe można umieścić pierścień uszczelniający.

PL 198 833 B1

Alternatywne sposoby formowania integralnego gniazda w rurze, którą poprzednio wytworzono z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego omówiono poniżej odwołując się do fig. 3a, 3b i 3c.

Sposoby te są oparte na stosowaniu rury 70. z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, którą poprzednio wykonano, w tym przykładzie, ze ściankami o równomiernej grubości w kierunku osiowym i obwodowym wzdł u ż cał ej dł ugoś ci, ale nie jest to warunek konieczny w odniesieniu do sposobów, jakie zostaną teraz objaśnione.

W przykładowym sposobie, w części końcowej, w której znajduje się otwarty koniec rury 70, umieszcza się tuleję nośną 71 o średnicy odpowiadającej w przybliżeniu średnicy wewnętrznej rury 70 i długości czynnej większej niż długość gniazda, jakie ma być uformowane. Należy zwrócić uwagę, że tuleja nośna 71 nie musi być wydrążona.

Oprócz tulei nośnej 71, w skład używanego tu urządzenia formującego trzpień wchodzi również forma 72, która wchodzi wokół części końcowej rury 70, która jest podtrzymywana od wewnątrz przez tuleję nośną 71. Forma 72 ma ściankę wewnętrzną 75 o kształcie odpowiadającym pożądanemu kształtowi gniazda rury 70, jakie ma być uformowane.

W tym przykładzie wykonania, forma 72 skł ada się z dolnej poł ówki 73 i górnej po ł ówki 74. Połówki 73, 74 formy 72 można przemieszczać względem siebie za pomocą pokazanych schematycznie elementów napędowych 80a, b, pomiędzy położeniem schowanym, w którym połówki 73, 74 formy 52 leżą w pewnej odległości od części końcowej rury 70, a położeniem zaciśniętym, w którym połówki 73, 74 formy 72 mocno zaciskają osiowe końce części końcowej rury 70 na tulei nośnej 71. W tym położeniu zaciśniętym, połączone ze sobą połówki 73, 74 formy 72 ograniczają ciągłą ściankę wewnętrzną 75 o kształcie gniazda, jakie ma być uformowane.

Ważnym szczegółem tulei nośnej 71 i formy 72 jest to, że oba te elementy są rozdzielane w kierunku osiowym. Z tego względu tuleja nośna 71 ma pierwszą część 71a i drugą część 71b, które leżą jedna za drugą, patrząc w kierunku osiowym, i mogą być przemieszczane w kierunku osiowym względem siebie. W tym celu umieszczono elementy przemieszczające 81, które są w stanie przemieścić drugą część 71b w kierunku osiowym. Ponadto, dolna część 73 formy 72 i górna część 74 formy 72 również mają pierwszą część i drugą część, które są umieszczone obok siebie, patrząc w kierunku osiowym, i mogą być przemieszczane w kierunku osiowym względem siebie. Części te oznaczono numerami identyfikacyjnymi 73a, 73b i 74a, 74b. Ponadto istnieją elementy przemieszczające 79, które są w stanie przemieszczać części 73b, 74b formy 72 w kierunku osiowym względem części 73a, 74a formy 72.

Podział osiowy znajduje się w miejscu rowka 76 w formie 75. Rowek 76 wyznacza ściankę 76a formowaną w gnieździe rury 70 i przeznaczoną na rowek 76b, w który wchodzi pierścień uszczelniający (nie pokazany).

Przykładowo, środki przemieszczające, które pominięto na fig. 3b ze względu na przejrzystość, są cylindrami hydraulicznymi lub pneumatycznymi, ale oczywiście, można również stosować inne formy środków przemieszczających.

Pierwsze części 73a, 74a połówek 73, 74 formy 72 zaciskają mocno część końcową rury 50 na pierwszej części 71a tulei nośnej 71 w miejscu, w którym znajduje się osiowy koniec części końcowej, usytuowany z dala od wolnego końca rury 70. Drugie części 73b, 74b połówek 73, 74 formy 72, w poł o ż eniu zaciś nię tym, zaciskają mocno drugi koniec osiowy części końcowej na drugiej części 71b tulei nośnej 71.

Część końcowa rury 70 jest przymocowana w sposób opisany powyżej, kiedy części 71a, 71b tulei nośnej 71 opierają się o siebie, przy czym w tym przykładzie części połówek 73, 74 formy 72 również opierają się o siebie (patrz fig. 3a).

Dopiero po wytworzeniu tego mocowania ogrzewa się część końcową rury 70, w razie potrzeby w kilku etapach, do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda. Ogrzewanie to można przeprowadzić, na przykład, w taki sam sposób jak to objaśniono w odniesieniu do fig. 1a-b. Przykładowo, wymusza się krążenie gorącej wody przez formę 72 przewodami obiegowymi 78.

Kiedy część końcowa dochodzi do pożądanej temperatury, te części tulei nośnej 71 i połówek 73, 74 formy 72, które leżą osiowo za sobą, są odsuwane od siebie, co pokazano w górnej części fig. 3b. W sposobie tym, a jest to ważne dla tego sposobu, utrzymuje się mocowanie koń ców osiowych końcowej części rury 70 z takim skutkiem, że wspomniana część końcowa jest poddawana wydłużaniu osiowemu.

PL 198 833 B1

Na fig. 3b pokazano również, że w tulei nośnej 71 znajduje się kanał wlotowy 82, którego wylot znajduje się na powierzchni zewnętrznej tulei nośnej 71, oraz korzystnie również kanał wylotowy 83, którego wylot znajduje się na powierzchni zewnętrznej. Kanałami 82, 83 płynie płyn pod ciśnieniem.

Ponadto w tym przykładowym sposobie, pomiędzy tuleję nośną 71 a część końcową rury 70 wprowadza się płyn pod ciśnieniem, na przykład, ciecz pod ciśnieniem, który płynie kanałem wlotowym 82 w taki sposób, że następuje rozszerzenie części końcowej rury 70. Następnie wymusza się za pomocą kanału 83 krążenie wspomnianej cieczy w przestrzeni, która powstaje następnie pomiędzy tuleją nośną 71, a częścią końcową rury 70. Korzystnie, ciecz tę ogrzewa się.

Równocześnie z tym rozszerzaniem części końcowej rury 70, w tym przykładzie wykonania stopniowo zmniejsza się odległość osiową pomiędzy częściami tulei nośnej 71 a częściami połówek 73, 74 formy 72. Prowadzi to do tego, że część końcowa zmierza do oparcia się o ściankę wewnętrzną części formy 72, które teraz stykają się ze sobą ponownie, a tym samym przybierają pożądany kształt gniazda.

Następnie przeprowadza się chłodzenie części końcowej rury 70, utrzymując ciśnienie wewnętrzne w części końcowej do chwili stabilizacji wymiarowej części końcowej. Następnie otwiera się formę 72 i wyjmuje tuleję nośną 71 z rury 70. Również w tym przypadku, pierścieniowy obszar 86, który, przed umocowaniem osiowym, był zaciśnięty pomiędzy częściami 73b, 74b formy 72 a częścią 71b tulei nośnej 71, jest odcinany lub podobnie usuwany, tak, że uzyskuje się gotowe pożądane gniazdo.

W przypadku użycia gazu do rozszerzania, zaleca się wstępne ogrzewanie formy. Ponadto zaleca się następnie, żeby chłodzenie odkształconej części końcowej było realizowane częściowo poprzez chłodzenie formy.

Urządzenia pokazane na fig. 3a, 3b można również używać w sposobie, w wyniku którego otrzymuje się gniazdo, którego współczynnik rozciągania osiowego jest w przybliżeniu równy współczynnikowi rozciągania osiowego korpusu rury.

W tym wypadku, część końcowa rury 70 jest przymocowana w sposób, który opisano powyżej, kiedy części tulei nośnej 71a, 71b znajdują się w pewnej odległości osiowej od siebie, z częściami połówek 73, 74 formy 72 również w pewnej odległości osiowej od siebie (patrz górna część fig. 3b).

Dopiero po wykonaniu tego mocowania ogrzewa się część końcową, w razie potrzeby w kilku krokach, do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda. Ogrzewanie to można przeprowadzić, na przykład, w taki sam sposób jak to objaśniono w odniesieniu do fig. 1a-b.

Kiedy część końcowa dochodzi do pożądanej temperatury, te części tulei nośnej 71 i połówek 73, 74 formy 72, które leżą osiowo obok siebie, można dosunąć do siebie w kierunku osiowym, co można zobaczyć w dolnej części fig. 3b. Po tym etapie ścianka 75 formy 72 ponownie staje się ścianką ciągłą.

Na fig. 3b pokazano również, że w tulei nośnej 71 znajduje się kanał wlotowy 82, którego wylot znajduje się na powierzchni zewnętrznej tulei nośnej 71, a korzystnie również kanał wylotowy 83, którego wylot znajduje się na powierzchni zewnętrznej. Kanałami 82, 83 płynie płyn pod ciśnieniem.

Ponadto w tym sposobie, pomiędzy tuleję nośną 71 a część końcową wprowadza się płyn pod ciśnieniem, na przykład, ciecz pod ciśnieniem, kanałem 82 w taki sposób, że następuje rozszerzenie części końcowej 70. Następnie wymusza się za pomocą kanału 83 krążenie wspomnianej cieczy w przestrzeni, która powstaje nastę pnie pomię dzy tuleją noś n ą 71, a częścią końcową rury 70. Korzystnie, ciecz tę ogrzewa się.

Równocześnie z tym rozszerzaniem części końcowej, w tym przykładzie stopniowo zmniejsza się odległość osiowa pomiędzy częściami tulei nośnej 71 a częściami połówek 73, 74 formy 72. Odpowiednie wymiary umożliwiają takie zmniejszenie tej osiowej odległości, że ścianka gniazda nie zmienia długości osiowej, uwzględniając kształt ścianki 76a dla rowka 76b pod pierścień uszczelniający w gnieździe.

W rezultacie, część koń cowa rury 70 opiera się o ś ciankę 75 formy części formy 72, które teraz stykają się ze sobą.

Następnie część końcowa jest chłodzona, na przykład poprzez wytwarzanie ciśnienia wewnętrznego za pomocą zimnej wody zamiast gorącej wody, przy czym ciśnienie wewnętrzne w części końcowej jest utrzymywane do chwili stabilizacji wymiarowej części końcowej. Następnie otwiera się formę 72 i wyjmuje tuleję nośną 71 z rury 70. Również w tym przypadku, pierścieniowy obszar 86, który, przed umocowaniem osiowym, był zaciśnięty pomiędzy częściami 73b, 74b formy a częścią 71b rury nośnej, jest odcinany lub podobnie usuwany, tak, że uzyskuje się gotowe pożądane gniazdo.

Rozumie się samo przez się, że opisane powyżej sposoby, zwłaszcza opisane w nawiązaniu do fig. 1c i 3c, można również stosować do wytwarzania pośredniej postaci gniazda, które ma być ostatecznie

PL 198 833 B1 wytworzone, która to pośrednia postać jest następnie odkształcana do kształtu gniazda, które jest ostatecznie pożądane, w kolejnym kroku lub krokach. Na przykład, osoba o odpowiednich umiejętnościach w tej dziedzinie z łatwością się zorientuje, że opisane powyżej sposoby można używać do wytwarzania rury 90 z integralnym gniazdem pośrednim na jednym końcu, jak widać na fig. 4. Kiedy to pośrednie gniazdo jest stabilne wymiarowo, można usunąć koniec 92 wzdłuż linii 93, tak, że uzyskuje się gniazdo nadwymiarowe w stosunku do gniazda, jakie ma być na końcu. Następnie w takie nadwymiarowe gniazdo można włożyć trzpień formujący gniazdo, przy czym trzpień ten jest, na przykład, typu rozprężnego z elementami formującymi rowek i/lub z umieszczonym na nim pierścieniu uszczelniającym, który ma wchodzić w końcowe gniazdo. Kiedy trzpień formujący gniazdo znajdzie się w tym nadwymiarowym gnieździe, można ponownie podgrzać gniazdo pośrednie. W wyniku tego gniazdo pośrednie skurczy się na trzpieniu formującym gniazdo. W sposobie tym, korzystnie, na kurczące się gniazdo działa się zewnętrznym ciśnieniem płynu w celu zapewnienia, że gniazdo styka się z trzpieniem formującym gniazdo we wszystkich miejscach. Po ochłodzeniu gniazda, można następnie wyjąć z niego trzpień formujący gniazdo, w razie potrzeby, po schowaniu formujących rowek elementów trzpienia.

W sposobie tym moż na również głębiej wciskać tuleję noś n ą w rurę za pomocą trzpienia formującego gniazdo i wyjmować go z rury dopiero po uformowaniu gotowego gniazda. W razie potrzeby, tuleja nośna i trzpień formujący gniazdo mogą być jednym zespołem, co już opisano powyżej.

Trzpień formujący gniazdo, używany w opisanych tu sposobach może być również skonstruowany w taki sposób, żeby, z jednej strony, w gnieździe powstawał rowek pod pierścień uszczelniający, w który to rowek, w razie potrzeby, można natychmiast włożyć pierścień uszczelniający, a z drugiej strony, żeby gniazdo, w obszarze poza wspomnianym pierścieniem uszczelniającym, patrząc od wolnego końca rury, miało bardziej lub mniej stożkową konstrukcję, której najmniejsza średnica znajdowałaby się w sąsiedztwie pierścienia uszczelniającego. W wyniku tego, ten koniec drugiej rury, który ma wchodzić w gniazdo, może być włożony w gniazdo o szerszym przedziale kątowym.

Poniżej opisano, odwołując się do fig. 5-8, sposób według wynalazku, wytwarzania rury z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, która to rura ma trzon i integralnie uformowane w niej gniazdo złączowe, usytuowane na jej jednym lub obu końcach.

Elementem wyjściowym tego sposobu jest rura 1, którą wykonano już z orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego, która to rura 1, w tym przykładzie, ma jednakowy przekrój poprzeczny wzdłuż swojej długości i jednakowy stopień rozciągnięcia w kierunku osiowym i kierunku obwodowym.

Rurę 1 poddaje się procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego trzpień, przy czym poniżej szczegółowo opisano te części procesu, które odnoszą się do wynalazku.

Na fig. 5-8 pokazano tuleję nośną 2, która ma średnicę zewnętrzną odpowiadającą w przybliżeniu średnicy wewnętrznej rury 1, którą uprzednio wyprodukowano. Długość tulei nośnej 2 jest co najmniej równa długości otwartej części końcowej rury 1, która ma być ogrzewana podczas procesu formowania gniazda. Środki ogrzewające, których nie pokazano szczegółowo i które są w stanie ogrzać część końcową rury 1, która wychodzi na jednym końcu rury w strefie 3 do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda, znajdują się na tulei nośnej 2.

Z tuleją noś n ą 2 jest zestrojony pozycyjnie trzpień 4 formują cy gniazdo, ze stoż kowym pierścieniem przejściowym 5 pomiędzy nimi.

Trzpień 4 formujący gniazdo ma pierwszą część 6 trzpienia, która przylega do pierścienia przejściowego 5, oraz drugą część 7 trzpienia. Ta druga część 7 trzpienia leży osiowo poza pierwszą częścią 6 trzpienia.

W tym przykładzie, pierwsza i druga część 6, 7 trzpienia, ma gładki cylindryczny obwód zewnętrzny o takiej samej średnicy, która to średnica odpowiada średnicy wewnętrznej gniazda, jakie ma być uformowane.

Tuleja nośna 2 tworzy pojedynczą jednostkę z pierścieniem przejściowym 5 i pierwszą częścią 6 trzpienia, który ma być umocowany do płyty nośnej 9 za pośrednictwem centralnego wałka 8.

Drugą część 7 trzpienia można przemieszczać tam i z powrotem na wałku 8 w taki sposób, że drugą część 7 trzpienia można przemieszczać na pewną odległość od pierwszej części 6 trzpienia w kierunku osiowym.

W celu realizacji tego osiowego przemieszczenia, w skład urządzenia wchodzi siłownik hydrauliczny 10, który w tym przypadku znajduje się pomiędzy drugą częścią 7 trzpienia, a płytą nośną 9. Oczywiście, przemieszczenie osiowe można również zrealizować za pomocą środków przemieszczających o zupełnie innej konstrukcji.

PL 198 833 B1

Ponadto, na drugiej części 7 trzpienia znajdują się uruchamiane elementy mocujące 11, w skład których, w tym wypadku, wchodzą dwa półkoliste elementy zaciskowe 12 rur, usytuowane wokół części 7 trzpienia oraz związany z nimi siłownik hydrauliczny 13 dla każdego elementu zaciskowego 12. Uruchomienie siłowników 13 umożliwia zaciśnięcie w miejscu, a tym samym lokalne umocowanie skrajnie zewnętrznego pierścieniowego obszaru rury 1, który został wepchnięty na trzpień.

W razie potrzeby, istnieje możliwość zapewnienia następnych środków mocujących, które znajdują się w miejscu usytuowania pierwszej części 6 trzpienia. Te elementy mocujące można również usytuować na pierścieniu przejściowym 5 albo na tulei nośnej 2, w sąsiedztwie pierścienia przejściowego.

Trzpień 4 formujący gniazdo jest elementem typu rozprężnego z szeregiem elementów 15 formujących rowki, który można przemieszczać w zasadzie w kierunku promieniowym w celu uformowania rowka na wewnętrznej stronie gniazda. W tym przykładzie zastosowano stożek 16, wokół którego znajdują się elementy 15 formujące rowek. Stożek 16 można przesuwać osiowo tam i z powrotem wzdłuż wałka 8 za pomocą związanego z nim siłownika hydraulicznego 17 tak, że elementy 15 formujące rowek można przemieszczać pomiędzy położeniem schowanym a położeniem rozprężonym. Należy zauważyć, że rozwiązanie tego typu jest powszechnie znane w odniesieniu do formujących gniazda trzpieni typu rozprężnego.

Poniżej szczegółowo opisano, odwołując się do fig. 5-8, sposób, w jaki formuje się gniazdo na rurze 1 za pomocą instalacji do formowania gniazd.

Najpierw wpycha się część końcową rury 1, która jest w temperaturze otoczenia, na tuleję nośną 2 tak, że część końcowa jest podtrzymywana wewnętrznie. Następnie uaktywnia się środki grzejące (nie pokazane) tak, że część końcowa w strefie 3 jest ogrzewana do temperatury nadającej się do formowania integralnego gniazda (patrz fig. 5). W wyniku ogrzewania może nastąpić osiowy skurcz części końcowej rury, a to z kolei doprowadzić do zwiększenia grubości ścianki części końcowej na tym etapie.

Kiedy część końcowa znajdzie się w wymaganej temperaturze, to nasuwa się ją na trzpień 4 formujący gniazdo. Można to zrobić, na przykład, dociskając rurę 1 ku płycie nośnej 9. Alternatywnie, istnieje możliwość dociskania płyty nośnej 9, ze wszystkimi elementami składowymi przymocowanymi do niej, do rury 1.

Średnica części końcowej jest rozciągana w procesie w wyniku jej przepuszczania przez pierścień przejściowy 5.

Część końcowa jest wpychana tak daleko na trzpień 4 formujący gniazdo (patrz fig. 6), że skrajnie zewnętrzny, pierścieniowy obszar części końcowej, oznaczony numerem identyfikacyjnym 20 na fig. 6, wchodzi pomiędzy elementy 12 zaciskające rurę a drugą część 7 trzpienia. W wyniku następnie uaktywnienia siłowników hydraulicznych 13, pierścieniowy obszar 20 rury 1, która została wepchnięta na trzpień, jest zaciskany w miejscu i w ten sposób jest lokalnie mocowany.

Po zaciśnięciu pierścieniowego obszaru 20 w miejscu, przemieszcza się drugą część 7 trzpienia w kierunku osiowym względem pierwszej części 6 trzpienia za pomocą siłownika 10 (patrz fig. 7). Ponieważ rura 1 jest w rzeczywistości trzymana w położeniu stacjonarnym w miejscu, w którym jest pierścień przejściowy 5, to przemieszczenie części 7 trzpienia biegnie ku części końcowej rury 1, będąc poddawane wydłużeniu osiowemu. Jak już wspomniano, można zapewnić dodatkowe środki mocujące w celu zamocowania rury 1 względem stacjonarnej części trzpienia albo pierścienia przejś ciowego 5 albo tulei nośnej 2. Przykładowo, rura 1 jest unieruchamiana względem tulei nośnej 2 albo pierścienia przejściowego 5 za pomocą podciśnienia.

W wyniku osiowego przemieszczenia drugiej części 7 trzpienia, pomiędzy wspomnianą drugą częścią 7 trzpienia a pierwszą częścią 6 trzpienia powstaje szczelina 21.

Jak powszechnie wiadomo, w temperaturze nadającej się do formowania gniazda, orientowany dwuosiowo materiał z tworzywa ma większą skłonność do kurczenia się tak, że może powstać problem wnikania materiału z tworzywa sztucznego do środka szczeliny 21. To może doprowadzić do niepożądanego uszkodzenia wewnętrznej strony gniazda, jakie ma być uformowane. Dla przeciwdziałania temu wnikaniu w szczelinę 21, możliwe jest skuteczne działanie ciśnieniem gazu (albo, w razie potrzeby, ciśnieniem cieczy) na wnętrze części końcowej w miejscu istnienia szczeliny 21, co przeciwdziała wnikaniu części końcowej w szczelinę 21. Alternatywnie, albo w połączeniu z tymi środkami, możliwe jest, że (cienkościenna) tuleja pokrywająca jest zdolna do ślizgania się tam i z powrotem w kierunku osiowym po trzpieniu 4 formującym gniazdo, która to tuleja pokrywająca służy do przykrywania szczeliny 21 pomiędzy pierwszą a drugą częścią trzpienia, jaka powstaje kiedy część końcowa rury ulega osiowemu wydłużeniu.

PL 198 833 B1

Na fig. 8 można zobaczyć, że elementy 15 formujące rowek są wyciskane na zewnątrz przez szczelinę 21 za pomocą stożka 16 i siłownika 17. W wyniku tego, w materiale z tworzywa sztucznego jest formowany wewnętrzny obwodowy rowek, który może być używany do wkładania pierścienia uszczelniającego w gniazdo, które jest formowane w stanie gotowym. Rozumie się samo przez się, że rowek w gnieździe, który tutaj widać, jest tylko przykładem i że możliwe są różnorodne inne formy, w tym formy złożone. W jednym z wariantów istnieje możliwość wprowadzania pierścienia uszczelniającego bezpośrednio podczas formowania gniazda, w którym to przypadku pierścień ten jest wyciskany na zewnątrz z trzpienia formującego gniazdo.

Istnieje również możliwość, że ten pierścień uszczelniający znajduje się już na zewnętrznej powierzchni trzpienia formującego gniazdo, kiedy część końcowa rury 1 jest wpychana, co się rozumie samo przez się.

Zaraz po odkształceniu części końcowej w gniazdo, można ją ochłodzić, utrzymując nadal podparcie wewnętrzne przez trzpień formujący gniazdo i elementy 15 formujące rowek. Następnie, elementy 15 formujące gniazdo są przesuwane do swojego położenia schowanego, a rura 1 może być zdjęta z instalacji formującej gniazdo po zwolnieniu zacisku rury przez elementy 12 zaciskające rurę.

Sprzężenie elementów 12 zaciskających rurę na rurze 12 może doprowadzić do tego, że wspomniany skrajnie zewnętrzny pierścieniowy obszar rury nie będzie nadawał się do formowania gniazda, na przykład ze względu na obecność w nim niepożądanych nacięć. W takich sytuacjach, istnieje możliwość usunięcia odpowiedniego pierścieniowego obszaru rury, na przykład techniką frezowania lub odcinania. W tym wypadku czynność tę można również użyć do uformowania kielichowej krawędzi na czole końcowym gniazda.

Rozumie się samo przez się, że sposób określonego wydłużania osiowego ogrzanej części końcowej umożliwia dokładne sterowanie rozciągnięciem osiowym materiału z tworzywa sztucznego w gnieździe, jakie się na końcu uzyskuje. Ma to istotne znaczenie dla jakości gniazda, zwłaszcza dla nośności gniazda, i dlatego ma decydujące znaczenie dla jakości całej rury 1. Fakt, że część końcowa rury jest wydłużana osiowo nie oznacza, że współczynnik rozciągania osiowego części końcowej musi zawsze być większy niż współczynnik rozciągania osiowego przed utworzeniem gniazda. Przykład wykazuje, że najpierw ogrzewa się część końcową, a potem nasuwa na pierścień przejściowy 5. Oba aspekty prowadzą do zmniejszenia stopnia rozciągnięcia osiowego, które może być całkowicie albo częściowo skompensowane przez następne wydłużenie osiowe. Jednakże, oczywiście, wydłużenie może być również takie, że ostateczny współczynnik rozciągania osiowego jest rzeczywiście większy niż początkowy współczynnik rozciągania osiowego. Stwierdzono, że testy wytrzymałościowe przeprowadzone przez wnioskodawcę udowodniły, że w wielu przypadkach ta druga sytuacja jest korzystna.

Wybierając odpowiednio miejsce mocowania, można również wyznaczyć obszar, w którym zachodzi opisane powyżej wydłużenie osiowe. Z tego względu istnieje możliwość ograniczenia wydłużenia, na przykład do części części końcowej, która ma być odkształcona w celu utworzenia gniazda.

Stopień wydłużenia osiowego może, w razie potrzeby, być regulowany za pomocą zespołu sterującego, którego częścią są środki do pomiaru grubości ścianek, które to środki mierzące służą do pomiaru grubości ścianek części końcowej, albo ich odpowiedniego obszaru pierścieniowego, podczas wydłużania osiowego. W szczególności, istnieje możliwość przeprowadzania wydłużania osiowego do chwili osiągnięcia zadanej grubości ścianki. Istnieje również możliwość zastosowania czujnika siły do pomiaru siły potrzebnej do wydłużania osiowego.

W tym przykładzie, część końcowa 1 rury, przed uformowaniem gniazda, ma taki sam przekrój poprzeczny i stopień rozciągnięcia osiowego i obwodowego jak pozostała część rury. Jednakże opisany sposób można również, korzystnie, zrealizować stosując rurę, którą już wyprodukowano i która ma część końcową o grubości ścianki większej niż grubość pozostałej części rury. W tym wypadku, korzystnie, rozciągnięcie osiowe części końcowej przed operacją formowania gniazda jest większe niż albo równe rozciągnięciu osiowemu pozostałej części rury.

W jednym z wariantów, istnieje możliwość, że na części końcowej rury, którą już wyprodukowano, znajduje się szereg pierścieniowych obszarów sąsiadujących ze sobą, patrząc od jej powierzchni końcowej, o grubości ścianki zmieniającej się od jednego pierścieniowego obszaru do następnego, przy czym grubość ścianki szeregu obszarów pierścieniowych jest większa niż grubość ścianki trzonu rury.

Korzystnie, podczas operacji formowania gniazda odkształca się pierścieniowy obszar części końcowej o większej grubości ścianki, w wyniku czego powstaje ścianka rowka, która wybrzusza się na zewnątrz i wyznacza wewnętrzny rowek rury, w który ma wejść pierścień uszczelniający.

PL 198 833 B1

Na fig. 9-11 pokazano inne urządzenie formujące trzpień do formowania gniazda na rurze 30 z orientowanego dwuosiowo materiał u z tworzywa sztucznego, którą uprzednio wyprodukowano.

W skł ad tego urzą dzenia wchodzi tuleja noś na 31, z którą jest zestrojony pozycyjnie pierś cień przejściowy 32 i trzpień 33 formujący gniazdo, które są przymocowane do tulei nośnej 31. Tuleja nośna 31 jest przymocowana do płyty nośnej35 za pośrednictwem centralnego wałka 34.

Tuleja nośna 31 ma średnicę zewnętrzną odpowiadającą w przybliżeniu średnicy wewnętrznej rury 30, którą uprzednio wyprodukowano. W tym przykładzie, trzpień 33 formujący gniazdo ma prostą konstrukcję, z gładką, cylindryczną ścianką zewnętrzną odpowiadającą średnicy zewnętrznej rury 30, którą uprzednio wyprodukowano, tak, że uzyskuje się proste gniazdo złączowe. Oczywiście, trzpień 33 formujący gniazdo, może mieć również zupełnie inną konstrukcję.

Jak widać na fig. 9, na tulei nośnej 31 znajdują się środki grzejące służące do ogrzewania części końcowej rury 31 do temperatury odpowiedniej do utworzenia gniazda. Następnie wprowadza się trzpień 33 formujący gniazdo w ogrzewaną część końcową rury 30.

W celu wprowadzenia trzpienia 33 formującego gniazdo w część końcową, stosuje się pierś cień kotwiczący 36, który wchodzi wokół trzpienia formującego 33 i może być przesuwany tam i z powrotem względem wspomnianego trzpienia 33. W tym przykładzie, na tej stronie pierścienia kotwiczącego 36, która jest zwrócona ku tulei nośnej 31, znajduje się stożkowa powierzchnia rozbiegowa 37 na część końcową i, poza nią, zewnętrzny obwodowy rowek 38.

Pierścień kotwiczący 36 jest przeznaczony do wprowadzania do wnętrza rury 30 - w pobliżu otwartego końca części końcowej rury - w taki sposób, żeby pierścień kotwiczący 36 spoczął bezpiecznie we wspomnianej części końcowej.

W tym przykładzie, ogrzana część końcowa rury 30 jest dopychana do pierścienia kotwiczącego 36, na przykład poprzez dociskanie płyty nośnej 35 ku rurze, która to rura jest następnie trzymana w miejscu na drugim końcu. W wyniku tego, skrajnie zewnętrzny pierś cieniowy obszar części końcowej suwa się po powierzchni rozbiegowej 37 i - wskutek skłonności orientowanego dwuosiowo materiału z tworzywa sztucznego do kurczenia się - realizuje sprzężenie pomiędzy częścią końcową i rowkiem 38 (patrz fig. 10).

Pierścień kotwiczący 36 jest wydłużony osiowo przez rurę 39 ze ścianką końcową 40. W wyniku doprowadzania płynu hydraulicznego pod ciśnieniem (za pośrednictwem przewodu 41) do przestrzeni pomiędzy ścianką końcową 40 a trzpieniem 33 formującym gniazdo, pierścień kotwiczący 36 jest zmuszony do przemieszczenia. W wyniku tego, pierścień kotwiczący 36 naciąga część końcową rury 30 na trzpień 33 formujący gniazdo tak, że uzyskuje się sytuację pokazaną na fig. 11.

Ważnym aspektem opisanego tu sposobu jest naciąganie części końcowej, która ma być odkształcona w gniazdo, na trzpień 33 formujący gniazdo, a nie naciskanie jej, jak w przypadku sposobów opisanych w dotychczasowym stanie techniki. Naciąganie części końcowej na trzpień formujący gniazdo prowadzi do bardziej korzystnego współczynnika rozciągania osiowego części końcowej niż w przypadku jej dociskania na trzpień. W szczególności, utrata stopnia rozciągania osiowego może być mniejsza niż w przypadku znanych sposobów, i, w razie potrzeby, możliwe jest nawet, poprzez naciąganie, zwiększenie współczynnika rozciągania osiowego.

W tym przykładzie, część końcową - po jej naciągnięciu na trzpień formujący gniazdo - chłodzi się, tak, że gniazdo staje się stabilne wymiarowo. Następnie pierścieniowy obszar, który jest zaciśnięty na pierścieniu kotwiczącym 36, jest odłączany od pozostałego gniazda i również zdejmowany z pierścienia kotwiczącego 36. Alternatywnie, istnieje możliwość, na przykład, zapewnienia pierścienia kotwiczącego, który pozostaje na trwałe w formowanym gnieździe. Istnieje również możliwość ściągania pierścienia kotwiczącego - podczas gdy część końcowa jest nadal na trzpieniu formującym gniazdo - z części końcowej, po czym skrajnie zewnętrzny pierścieniowy obszar obkurcza się na trzpieniu, w razie potrzeby z odpowiednim ogrzaniem (wewnętrznym).

Istnieje możliwość ogrzewania skrajnie zewnętrznego pierścieniowego obszaru 40 części końcowej do wyższej temperatury niż pozostała część 41 części końcowej, jak pokazano schematycznie na fig. 9 Można to zrobić, z jednej strony, tak, żeby wspomniany skrajnie zewnętrzny obszar pierścieniowy był bardzo elastyczny w wyniku czego potrzebna jest tylko mała siła do wciśnięcia części końcowej na pierścień kotwiczący 36. Zmniejsza to utratę stopnia rozciągania osiowego części końcowej w trakcie tej fazy. Z drugiej strony, okazało się korzystne utrzymywanie temperatury tej części 41 części końcowej, która ma być odkształcana w celu utworzenia gniazda, na stosunkowo niskim poziomie tak, że w wyniku tej niskiej temperatury można utracić małą część orientacji materiału z tworzywa sztucznego. Na przykład, w przypadku rury z polichlorku winylu (PVC), część 41 jest ogrzewana tylko do około 85 - 90°C,

PL 198 833 B1 natomiast skrajnie zewnętrzny obszar pierścieniowy, który, korzystnie, jest zdejmowany jako następny, można ogrzać do około 120°C.

W wariancie opisanego powyż ej sposobu, istnieje moż liwość, że pierś cień kotwiczą cy jest oddzielnym pierścieniem, znajdującym się na otwartym końcu rury przed czynnością formowania gniazda. W tym wypadku, korzystnie, na trzpieniu formującym gniazdo znajdują się środki wymuszające, zdolne do sprzęgania z pierścieniem kotwiczącym i mogą następnie przemieszczać pierścień kotwiczący po trzpieniu formującym gniazdo tak, że część końcowa jest naciągana na trzpień formujący gniazdo.

Pierścień kotwiczący można konstruować na wiele sposobów, na przykład można go składać z szeregu segmentów. Istnieje również możliwość zastosowania na pierścieniu kotwiczącym uzębienia albo podobnych elementów, w celu poprawy sprzężenia z rurą.

Opisane powyżej środki, zgodnie z którymi ogrzewa się początkowo część końcową, przed włożeniem w nią trzpienia formującego gniazdo, do pierwszej temperatury, a następnie ogrzewa się tylko skrajnie zewnętrzny obszar pierścieniowy części końcowej, sąsiadujący z wolnym końcem części końcowej, do drugiej temperatury, która jest wyższa niż pierwsza temperatura, po czym wprowadza się trzpień formujący gniazdo w część końcową, jest również korzystny jeżeli nie używa się pierścienia kotwiczącego do naciągania części końcowej na trzpień formujący gniazdo, natomiast wprowadzenie to następuje pod wpływem sił ściskających, jak powszechnie wiadomo. Następnie nasuwa się, bez wielkiego oporu, gorący i giętki, skrajnie zewnętrzny pierścieniowy obszar na trzpień formujący gniazdo, na przykład z pierścieniem uszczelniającym umieszczonym wokół wspomnianego trzpienia, a następnie stanowiącym część gniazda, albo na formujące rowek elementy trzpienia.

W pewnym wariancie opisanego powyżej sposobu, istnieje możliwość zastosowania środków pomiarowych przeznaczonych do pomiaru siły potrzebnej do wciskania części końcowej na trzpień formujący gniazdo. W tym wypadku, znaczący wzrost tej potrzebnej siły podczas wprowadzania trzpienia formującego gniazdo, jest sygnałem, że fragment części końcowej, który ma pierwszą temperaturę, jest nasuwany na trzpień formujący gniazdo.

Claims

1. Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego polegający na tym, że poddaje się prefabrykowaną rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z materiału termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego gniazdo, za pomocą którego w końcowej części, uprzednio wytworzonej rury, którą ogrzano do odpowiednio wyższej temperatury, formuje się to gniazdo, po czym końcową część rury, którą uformowano w gniazdo, chłodzi się, znamienny tym, że mocuje się oba osiowe końce nie ogrzanej części końcowej rury (1, 50, 70, 90, 100), a następnie ogrzewa się, w jednym lub kilku etapach, umocowaną część końcową do temperatury odpowiedniej do formowania gniazda, po czym rozszerza się umocowaną osiowo końcową część za pomocą ciśnienia płynu panującego wewnątrz końcowej części i/lub podciśnienia na zewnętrznej stronie końcowej części, przy czym to rozszerzanie końcowej części rury (1, 50, 70, 90, 100), korzystnie, zaczyna się już podczas ogrzewania tej końcowej części.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że gniazdo rury (100) formuje się za pomocą urządzenia z formującym gniazdo trzpieniem (110) typu rozprężnego, który wprowadza się w nie ogrzaną końcową część rury (100), po czym rozpręża się trzpień (110) formujący gniazdo po albo podczas rozszerzania ogrzanej końcowej części rury (100), korzystnie, bez wywierania przez trzpień (110) formujący gniazdo znaczącego nacisku na końcową część rury (100), a następnie zmniejsza się działanie wewnętrznego ciśnienia cieczy i/lub zewnętrznego podciśnienia działającego na końcową część rury (100) i końcowa część rury (100) obkurcza się na rozprężonym trzpieniu (110) formującym gniazdo przyjmując żądany kształt gniazda, a następnie chłodzi się końcową część rury (100) do uzyskania przez nią stabilności wymiarowej, po czym cofa się trzpień (110) formujący gniazdo, a następnie wyjmuje się go z końcowej części rury (100).

3. Sposób według zastrz. 2, znamienny tym, że wokół nie ogrzanej części końcowej rury (100) umieszcza się element komorowy urządzenia formującego gniazdo, który ma wewnętrzną wnękę, ograniczoną ścianką (127) komory, przy czym w przestrzeni powstałej pomiędzy nie ogrzaną częścią końcową rury (100) a elementem komorowym wytwarza się zdolne do sterowania ciśnienie płynu.

PL 198 833 B1

4. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że za pomocą urządzenia formującego gniazdo wprowadza się płyn do przestrzeni pomiędzy trzpieniem (110) formującym gniazdo rury (100), a końcową częścią rury (100) oraz do przestrzeni pomiędzy końcową częścią rury (100) a ścianką (127) komory, przy czym za pomocą płynu po pierwsze ustala się zdolne do sterowania ciśnienie we wspomnianej przestrzeni, a po drugie ogrzewa się i/lub chłodzi się część końcową rury (100).

5. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że po rozprężeniu trzpienia (110) formującego gniazdo wytwarza się ciśnienie płynu w przestrzeni pomiędzy częścią końcową rury (100) a ścianką (127) komory wzmacniając styczność pomiędzy częścią końcową rury (100) a trzpieniem (110) formującym gniazdo rury (100).

6. Sposób wedł ug zastrz. 5, znamienny tym, ż e, część koń cową rury (100) rozszerza się do chwili jej oparcia się o ściankę (127) komory, która ma w przybliżeniu kształt gniazda rury (100), jakie ma być uformowane, korzystnie, z niewielkim nadmiarem wymiarowym względem tego gniazda.

7. Sposób według zastrz. 6, znamienny tym, że umieszcza się element komorowy, wokół części końcowej rury (100), zaś część końcową zaciska się na trzpieniu (110) formującym gniazdo na obu jej końcach osiowych.

8. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w nie ogrzaną końcową część rury (50) wprowadza się tuleję nośną (51) urządzenia formującego gniazdo rury (50), zaś formę (52) mającą wewnętrzną ściankę, która dokładnie odpowiada żądanemu kształtowi gniazda rury (50), umieszcza się wokół części końcowej rury (50), przy czym najpierw mocuje się część końcową rury (50) na tulei nośnej (51) na jej obu końcach osiowych, a następnie końcową część rury (50) umieszcza się w formie (52), po czym wprowadza się płyn do wnętrza ogrzanej końcowej części rury (50) poprzez wnętrze tulei nośnej (51) i część końcowa rury (50) rozszerza się opierając o wewnętrzną ściankę formy (52) i uzyskując żądany kształt, a następnie chłodzi się część końcową z równoczesnym utrzymywaniem wewnętrznego ciśnienia płynu, po czym eliminuje się wewnętrzne ciśnienie, a następnie wyjmuje się końcową część rury (50) z formy (52).

9. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, ż e w nie ogrzanej części końcowej rury (100) umieszcza się element nośny urządzenia formującego gniazdo rury (100), zaś wokół części końcowej rury (100) umieszcza się formę (120), która ma ściankę wewnętrzną znacznie przewymiarowaną w stosunku do żądanego kształtu gniazda rury (100), mocuje się dwa końce osiowe części końcowej rury (100) względem tego elementu nośnego, po czym ogrzewa się umocowaną osiowo część końcową rury (100), rozszerza część końcową tak, żeby oparła się o wewnętrzną ściankę (127) formy (120), następnie chłodzi się zewnętrzną stronę części końcowej rury (100) z równoczesnym utrzymywaniem wewnętrznego ciśnienia płynu lub zewnętrznego podciśnienia, po czym redukuje się ciśnienie wewnętrzne, wyjmuje się element nośny z części końcowej rury (100) lub wpycha się ten element nośny dalej w rurę, po czym wprowadza się trzpień (110) formujący gniazdo w końcową część rury (100), którą uformowano z nadmiernym wymiarem, a następnie ponownie ogrzewa się część końcową rury (100) i doprowadza się ciśnienie płynu do części końcowej rury (100), w taki sposób, żeby część koń cowa rury (100) obkurczała się promieniowo i oparła się o trzpień (110) formujący gniazdo.

10. Sposób według zastrz. 8 albo 9, znamienny tym, że część końcową rury (50, 100), na jej obu końcach osiowych, sprzęga się z powierzchniami zaciskowymi elementu komorowego albo pierwszej i drugiej połówki (53, 54; 121, 122) formy (50,120) i zaciska się część końcową rury (50, 100) nieruchomo względem tulei nośnej (51) albo trzpienia (110) formującego gniazdo.

11. Sposób według zastrz. 10, znamienny tym, że następnie usuwa się nieruchomy obszar części końcowej rury (50, 100) w sąsiedztwie wolnego końca rury (50, 100), zaś drugi nieruchomy obszar, korzystnie, nie ogrzewa się albo ogrzewa się go w niewielkim stopniu.

12. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że w nie ogrzanym końcu rury (70) umieszcza się tuleję nośną (71), której dwie części (71a, 71b) umieszcza się obok siebie, patrząc w kierunku osiowym i mocuje się ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, zaś dookoła końcowej części rury (70) umieszcza się formę (72), której pierwszą część (73) i drugą część (74) umieszcza się obok siebie, patrząc w kierunku osiowym i mocuje się ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, przy czym za pomocą pierwszej części (73) mocuje na stałe końcową część rury względem pierwszej części (71a) tulei nośnej (71), a za pomocą drugiej części (74) mocuje końcową część rury (70) względem drugiej części (71b) tulei nośnej (71), przy czym końcową część rury (70) mocuje się gdy części (71a, 71b) tulei nośnej (71) umieszcza się w odległości osiowej względem siebie, i gdy obie części (73, 74) formy (72) umieszcza się w odległości osiowej względem siebie, a jednocześnie, w tym samym czasie, rozszerza

PL 198 833 B1 się końcową część rury (70) za pomocą płynu pod ciśnieniem przy czym odległość osiowa pomiędzy częściami (71a, 71b) tulei nośnej (71) i częściami (73, 74) formy (72) zmniejsza się.

13. Sposób wytwarzania rury ze zintegrowanym gniazdem na co najmniej jednym z jej końców, wykonanej z orientowanego dwuosiowo materiału termoplastycznego polegający na tym, że poddaje się prefabrykowaną rurę z orientowanego dwuosiowo materiału z materiału termoplastycznego procesowi formowania gniazda za pomocą urządzenia formującego gniazda, za pomocą którego w końcowej części uprzednio wytworzonej rury, którą ogrzano do odpowiednio wyższej temperatury, formuje się gniazdo, po czym końcową część, którą uformowano w gniazdo, chłodzi się, znamienny tym, że ogrzaną część końcową rury, albo pierścieniowy obszar wspomnianej części końcowej, utrzymuje się we w zasadzie stacjonarnym położeniu na jednym z jej końców osiowych, zaś drugi koniec osiowy rury przemieszcza się w kierunku osiowym względem stacjonarnego końca osiowego za pomocą elementów przemieszczających związanych z urządzeniem formującym gniazdo, w taki sposób, że część końcowa, albo jej odpowiedni obszar pierścieniowy, jest wydłużany w kierunku osiowym.

14. Sposób według zastrz. 14, znamienny tym, że stosuje się urządzenie formujące gniazdo z trzpieniem (4) formującym gniazdo, który wprowadza się do wnętrza części końcowej rury (1), którą uprzednio wyprodukowano, który to trzpień (4) formujący gniazdo, po uformowaniu części końcowej w gniazdo, jest wyjmowany z części końcowej, i w którym przeprowadza się osiowe wydłużanie części końcowej, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, po wprowadzeniu trzpienia (4) formującego gniazdo, w część końcową rury (1) i przed ochłodzeniem tej części końcowej, która była odkształcona w gniazdo.

15. Sposób według zastrz. 14, znamienny tym, że stosuje się trzpień (4) formujący gniazdo albo tuleję nośną (71), która wchodzi w nie ogrzaną część końcową rury (1, 70), który to trzpień (4) albo tuleja nośna (71) ma pierwszą część (6, 71a) i drugą część (1, 71b), które leżą jedna za drugą, patrząc w kierunku osiowym, i są zamocowane ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, elementy przemieszczające do realizacji wydłużania osiowego części końcowej rury (1, 70), albo jej odpowiedniego pierścieniowego obszaru, skonstruowane tak, żeby zmieniały odległość osiową pomiędzy pierwszą (6, 71a) i drugą częścią (7, 71b).

16. Sposób według zastrz. 14, znamienny tym, że stosuje się urządzenie formujące trzpień, w skład którego wchodzi pierwszy i drugi zdolny do uruchamiania element mocujący, za pomocą których mocuje się miejscowo rurę (1, 70) względem, odpowiednio, pierwszej i drugiej części, korzystnie w sąsiedztwie tych końców pierwszej części i drugiej części, które są z dala od siebie, w którym to sposobie, po wprowadzeniu trzpienia (4) formującego gniazdo albo tulei nośnej (71) w rurę, za pomocą pierwszego i drugiego elementu mocującego mocuje się rurę względem pierwszej i drugiej części, a następnie pierwszą i drugą część odsuwa się od siebie tak, żeby obszar pośredni części końcowej rury (1, 70) był osiowo wydłużany.

17. Sposób według zastrz. 15, znamienny tym, że stosuje się formę (72), którą umieszcza się wokół części końcowej i ma pierwszą część (73a, 74a) i drugą część (73, 74b), które leżą jedna za drugą, patrząc w kierunku osiowym, i są zamocowane ruchomo względem siebie w kierunku osiowym, w którym pierwsza część (73a, 74a) formy mocuje część końcową rury (70) względem pierwszej czę ści tulei nośnej (71), a druga część (73b, 74b) formy mocuje część końcową rury (70) względem drugiej części tulei nośnej (71), i w którym ogrzaną część końcową doprowadza się, w wyniku rozszerzania, do zetknięcia z formą (72).

18. Sposób według zastrz. 16, znamienny tym, że rozszerzanie części końcowej rury (70) prowadzi się pod wpływem ciśnienia wewnętrznego płynu, zaś pierwsza (73a, 74a) i druga część (73b, 74b) formy oraz pierwsza (71a) i druga (71b) część tulei nośnej (71) przemieszczają się z powrotem ku sobie, natomiast osiowe końce części końcowej rury (70) pozostają nieruchome.

19. Sposób według zastrz. 14, znamienny tym, że stosuje się formujący gniazdo trzpień (4) typu rozprężnego z, w przybliżeniu, promieniowo przemieszczalnymi albo rozprężnymi elementami formującymi (15), korzystnie elementami formującymi rowek, przeznaczonymi do formowania rowka na wewnętrznej stronie gniazda rury (1), które to elementy formujące (15) przemieszcza się albo rozpręża się pomiędzy położeniem schowanym i położeniem rozprężonym.

20. Sposób według zastrz. 19, znamienny tym, że osiowe wydłużanie części końcowej, albo jej odpowiedniego pierścieniowego obszaru, realizuje się za pomocą trzpienia (4) formującego gniazdo przed odsunięciem elementów formujących (15) trzpienia (4) formującego gniazdo z ich położenia schowanego do ich położenia rozprężonego.

PL 198 833 B1

21. Sposób według zastrz. 18, znamienny tym, że osiowe wydłużenie części końcowej, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, realizuje się za pomocą trzpienia (4) formującego gniazdo, i w którym elementy formujące (15) trzpienia (4) formującego gniazdo, podczas wytwarzania wydłuż enia osiowego, odsuwa się z ich położenia schowanego do ich położenia rozprężonego.

22. Sposób według zastrz. 20, znamienny tym, że jeden lub więcej elementów formujących (15) przemieszcza się promieniowo w szczelinie (21) pomiędzy pierwszą a drugą częścią trzpienia.

23. Sposób według zastrz. 17 albo 22, znamienny tym, że tuleję przykrywającą przemieszcza się tam i z powrotem w kierunku osiowym po trzpieniu (4) formującym gniazdo, przy czym za pomocą tulei przykrywającej przykrywa się szczelinę (21) pomiędzy pierwszą (6) a drugą (7) częścią trzpienia (4), jaka powstaje, kiedy część końcowa rury (1) jest poddawana wydłużaniu osiowemu, którą to tuleję przykrywającą następnie przemieszcza się, żeby jeden lub więcej elementów formujących (15) przemieszczały się promieniowo na zewnątrz przez szczelinę (21).

24. Sposób według zastrz. 17, znamienny tym, że co najmniej w miejscu usytuowania szczeliny (21) pomiędzy pierwszą (6) a drugą (7) częścią trzpienia (4), która powstaje, kiedy część końcowa rury (1) jest poddawana wydłużaniu osiowemu, działa się efektywnym ciśnieniem płynu na wnętrze części końcowej rury (1), zapobiegając w ten sposób wnikaniu części końcowej w szczelinę (21).

25. Sposób według zastrz. 19, znamienny tym, że w trakcie rozprężania elementów formujących (15), część końcowa rury (1) jest poddawana od wewnątrz działaniu ciśnienia płynu, który wspomaga rozszerzanie części końcowej rury, które to wewnętrzne ciśnienie płynu jest eliminowane, kiedy elementy formujące (15) dochodzą do swojego położenia rozprężonego, po czym na odpowiednią sekcję części końcowej rury (1) działa zewnętrzne ciśnienie płynu, korzystnie do chwili osiągnięcia przez nią stabilizacji wymiaru w wyniku chłodzenia.

26. Sposób według zastrz. 18, znamienny tym, że po uformowaniu gniazda rury (1) usuwa się pierścieniowy obszar, leżący w sąsiedztwie wolnego końca gniazda, na którym elementy mocujące (11) są sprzężone.

27. Sposób zastrz. 26, znamienny tym, że podczas osiowego wydłużania mierzy się grubość ścianki części, końcowej rury, albo jej odpowiedniego obszaru pierścieniowego, za pomocą elementów do pomiaru grubości ścianek.

28. Sposób według zastrz. 27, znamienny tym, że, do pomiaru siły potrzebnej do utrzymywania wydłużenia osiowego stosuje się elementy czujnikowe siły.

29. Sposób według zastrz. 28, znamienny tym, że stosuje się rurę mającą część końcową o wię kszej gruboś ci ś cianki niż pozostał a część rury, osiowe rozcią gnięcie części koń cowej rury przed formowaniem gniazda jest, korzystnie, większe niż lub równe osiowemu rozciągnięciu pozostałej części rury.

30. Sposób według zastrz. 29, znamienny tym, że część końcowa rury, która została uprzednio wyprodukowana, ma, patrząc od jej czoła końcowego, szereg pierścieniowych obszarów sąsiadujących ze sobą oraz ma grubość ścianki, która zmienia się od jednego pierścieniowego obszaru do sąsiedniego pierścieniowego obszaru, przy czym ta grubość ścianki, w przypadku szeregu pierścieniowych obszarów, jest większa niż grubość ścianki korpusu rury.

31. Sposób według zastrz. 30, znamienny tym, że pierścieniowy obszar o większej grubości ścianki, odkształca się w trakcie czynności formowania gniazda do ścianki rowka, która wybrzusza się na zewnątrz i wyznacza wewnętrzny rowek w rurze, w który ma wchodzić pierścień uszczelniający.