PL201592B1 - Pułapka feromonowa - Google Patents

Abstract

Feromonowa pułapka na owady latające, służąca do monitorowania obecności i masowego odłowu szkodników w miejscach zapylonych lub na zewnątrz pomieszczeń, składająca się z pojemnika zbudowanego z dwu części, które można ze sobą łączyć i rozdzielać, umieszczonego w nim dyspensera feromonowego oraz lepu lub płynu lub wkładki insektycydowej, znamienna tym, że nad umieszczonym w dolnej części pułapki i zwężającym się w kierunku wnętrza pułapki, kanałem emisyjnym (1) znajduje się umieszczony w górnej części pułapki kanał wentylacyjny (2) nie rozszerzający się w kierunku wnętrza pułapki, a dyspenser feromonowy (3) umieszczany jest pomiędzy wewnętrznym wylotem kanału wentylacyjnego (2), a wewnętrznym wylotem kanału emisyjnego (1), przy czym można poprowadzić przynajmniej jedną linię prostą pionową (4) przechodzącą poprzez wewnętrzną przestrzeń kanału wentylacyjnego (2) i przez wewnętrzną przestrzeń kanału emisyjnego (1) nie przecinającą wewnętrznej powierzchni kanału wentylacyjnego (2) ani wewnętrznej poPL wierzchni kanału emisyjnego (1)

Description

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 201592 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 364241 ^{(51) Int.Cl.}

A01M 1/02 (2006.01) A01M 1/10 (2006.01) A01M 17/00 (2006.01) (22) Data zgłoszenia: 24.12.2003

(54)	Pułapka feromonowa
		(73) Uprawniony z patentu:
		Instytut Przemysłu Organicznego, Warszawa,PL
(43) Zgłoszenie ogłoszono:
27.06.2005 BUP 13/05		(72) Twórca(y) wynalazku:
		Joanna Komorowska-Kulik,Warszawa,PL Magdalena Kulik,Warszawa,PL
(45) O udzieleniu patentu ogłoszono:		Stanisław Ignatowicz,Warszawa,PL
30.04.2009 WUP 04/09		Elżbieta Przybysz,Warszawa,PL Bolesław Morytz,Warszawa,PL Edyta Siemińska,Warszawa,PL

(57) Feromonowa pułapka na owady latające, służąca do monitorowania obecności i masowego odłowu szkodników w miejscach zapylonych lub na zewnątrz pomieszczeń, składająca się z pojemnika zbudowanego z dwu części, które można ze sobą łączyć i rozdzielać, umieszczonego w nim dyspensera feromonowego oraz lepu lub płynu lub wkładki insektycydowej, znamienna tym, że nad umieszczonym w dolnej części pułapki i zwężającym się w kierunku wnętrza pułapki, kanałem emisyjnym (1) znajduje się umieszczony w górnej części pułapki kanał wentylacyjny (2) nie rozszerzający się w kierunku wnętrza pułapki, a dyspenser feromonowy (3) umieszczany jest pomiędzy wewnętrznym wylotem kanału wentylacyjnego (2), a wewnętrznym wylotem kanału emisyjnego (1), przy czym można poprowadzić przynajmniej jedną linię prostą pionową (4) przechodzącą poprzez wewnętrzną przestrzeń kanału wentylacyjnego (2) i przez wewnętrzną przestrzeń kanału emisyjnego (1) nie przecinającą wewnętrznej powierzchni kanału wentylacyjnego (2) ani wewnętrznej powierzchni kanału emisyjnego (1),.........................

PL 201 592 B1

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest pułapka feromonowa do monitorowania obecności, a zwłaszcza do masowego odłowu owadów latających, takich jak szkodniki magazynowe i szkodniki upraw roślinnych.

Do monitorowania obecności i masowego odłowu szkodliwych owadów szerokie zastosowanie znajdują feromonowe pułapki lepowe. Jednak w warunkach wysokiego zapylenia (np. w młynach, magazynach mąki i w piekarniach oraz w warunkach narażenia na pyły niesione przez wiatr i na deszcze) powierzchnie pokryte substancją lepiącą ulegają w krótkim czasie dezaktywacji. Ponadto do pułapek lepowych umieszczonych na zewnątrz pomieszczeń wpadają również inne owady, które nie są celem odłowu.

Znane są z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki Płn. nr 2052942 oraz często stosowane pułapki feromonowe zbudowane z pojemnika, w którego górnej części umieszczony jest otwór zwężający się lejkowo w kierunku wnętrza tego pojemnika. Nad lejkiem umieszcza się osłonę w kształcie daszka, pod którym - na zewnątrz pułapki - zawiesza się dsyspenser feromonowy. Dzięki wysokiej emisji składników substancji wabiącej - feromonu - owady łatwo odnajdują pułapkę, jednak na skutek umieszczenia dyspensera na zewnątrz pułapki owady nie zawsze wlatują przez lejek do wnętrza pułapki, gdzie można umieścić lep (wówczas pułapka stanowi osłonę lepu przed niekorzystnymi warunkami zewnętrznymi), lub płyn (np. wodę stanowiącą dodatkowy element wabiący, lub insektycyd (np. naniesiony na wkładkę).

Znane są również z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki Płn. nr 3820273 pułapki zbudowane z pojemnika, w którego dnie znajduje się otwór lejkowo zwężający się w kierunku wnętrza pułapki. Przynętę umieszcza się wewnątrz pułapki nad lejkiem. Jeżeli przynętą tą jest dyspenser feromonowy, to emisja feromonu z tego dyspensera jest znacznie niższa niż byłaby w przypadku, gdyby dyspenser umieszczony był na zewnątrz pułapki. Powoduje to zmniejszenie ilości wabionych owadów i w rezultacie obniżenie skuteczności pułapki.

Nieoczekiwanie okazało się, że umieszczenie w górnej części pułapki - stanowiącej dwuczęściowy pojemnik (którego części można łączyć i rozdzielać), z otworem lejkowo zwężającym się w kierunku wnętrza pułapki umieszczonym w dnie dolnej części pułapki - kanału wentylacyjnego, pod którym zawiesza się dyspenser z feromonem, zwiększa emisję feromonu w znacznym stopniu, a owady wabione przez feromon szybko wlatują do wnętrza pułapki, gdzie są zatrzymywane dzięki umieszczonemu tam lepowi lub w inny znany sposób.

Przedmiotem wynalazku jest pułapka feromonowa na owady latające służąca do monitorowania, a przede wszystkim do masowego odłowu szkodników upraw roś linnych i szkodników magazynowych (np. mklików i omacnicy spichrzanki). Pułapka zbudowana jest z dwuczęściowego pojemnika dowolnego kształtu. Części pojemnika połączone są na gwint, na wcisk na zatrzask lub w jakikolwiek inny sposób, który pozwala na wielokrotne łatwe łączenie obu części pojemnika w całość i rozdzielanie ich. Istota wynalazku przedstawiona jest na rysunku 1 stanowiącym fragment pionowego przekroju pułapki. W dnie dolnej części pułapki umieszczony jest kanał emisyjny 1. W górnej części pułapki, nad kanałem emisyjnym 1, umieszczony jest kanał wentylacyjny 2. Dyspenser feromonowy 3 umieszcza się (zawiesza lub zaczepia) w przestrzeni pomiędzy wewnętrznym wylotem kanału wentylacyjnego 2 a wewnętrznym wylotem kanału emisyjnego 1. Kanał wentylacyjny służy do wentylacji wnętrza pułapki w celu zwiększenia emisji feromonu z dyspensera. Kanał ten powinien nieco wystawać ponad powierzchnię górnej części pojemnika, aby ograniczyć ilość pyłu lub deszczu nawiewanego z powierzchni górnej części pułapki do pojemnika. Wydłużenie kanału wentylacyjnego do wnętrza pułapki ma na celu nadanie pyłowi lub kroplom deszczu ruchu pionowego w dół, dlatego kanał ten nie powinien rozszerzać się w kierunku wnętrza pułapki. Emisja feromonu następuje głównie przez kanał emisyjny, przez który owady dostają się do wnętrza pułapki. Dlatego kanał ten powinien być szeroki w swojej dolnej części. Zwężenie kanału w kierunku wnętrza pułapki powoduje zatrzymywanie pyłu i utrudnia owadom wydostanie się z pułapki. Na rysunku 1 zaznaczona jest linia prosta pionowa 4 przechodząca przez przestrzeń wewnętrzną kanału wentylacyjnego 2 oraz przestrzeń wewnętrzną kanału emisyjnego 1. Kanał wentylacyjny 2 powinien znajdować się nad kanałem emisyjnym 1 w celu zapewnienia dobrej wentylacji pułapki, ale również i po to, aby woda deszczowa i pył, które wpadną do pułapki przez kanał wentylacyjny 2 wypadły z pułapki przez kanał emisyjny 1.

Kształt pojemnika może być dowolny, jednak jeśli w pułapce ma być umieszczany lep, to korzystnie jest, aby ściany boczne pułapki były pionowe, a jeśli w pułapce ma być umieszczany płyn, to korzystnie jest, aby boczne ściany pułapki rozszerzały się w kierunku dna. Pułapka może być asymetryczna, jednak ze względu na łatwość wykonania, korzystnie jest aby miała pionową oś symetrii. Przekrój

PL 201 592 B1 poziomy przez pułapkę może mieć kształt dowolny, podobnie jak dowolne (np. okrągłe, owalne, kwadratowe, wielokątne) mogą być przekroje poziome obu kanałów. Kanał emisyjny może być nieco przesunięty w stosunku do kanału wentylacyjnego, jednak korzystnie jest aby wszystkie proste pionowe, poprowadzone przez przestrzeń wewnętrzną kanału wentylacyjnego 2 i nie przecinające wewnętrznej powierzchni tego kanału, przechodziły przez przestrzeń wewnętrzną kanału emisyjnego 1 i nie przecinały wewnętrznej powierzchni tego kanału. Proporcje wysokości górnej części i dolnej części pojemnika stanowiącego pułapkę mogą być dowolne, jednak wygodnie jest, gdy wysokość dolnej części pułapki jest wyraźnie większa od wysokości części górnej, gdyż wówczas łatwiej jest umieścić w dolnej części lep, lub wlać do niej płyn. Rozmiary pułapki zależą przede wszystkim od jej przeznaczenia. Pułapki przeznaczone do odławiania niewielkich ilości małych owadów mogą być małe (np. wysokość pułapki może wynosić 10 cm, a średnica 7 cm), wówczas wszystkie rozmiary ulegają proporcjonalnemu zmniejszeniu, jednak odległość pomiędzy kanałem górnym, a dolnym musi być dostatecznie duża, aby zmieścił się tam dyspenser z feromonem i pozostawało jeszcze tyle wolnej przestrzeni, aby owad nie przechodził bezpośrednio z dyspensera do kanału wentylacyjnego lub emisyjnego. Jeżeli pułapka jest przeznaczona do odławiania dużych lub licznie występujących owadów, to jej wysokość i średnica mogą przekraczać odpowiednio 35 i 20 cm. Średnica puł apki powinna być raczej mniejsza od jej wysokości, aby można był o wygodnie trzymać ją w jednej dłoni podczas otwierania i zamykania pułapki. Małe pułapki korzystne są ze względu na ich mały ciężar i niskie koszty oraz łatwość umieszczenia w przestrzeni monitorowanej, np. w koronie drzewa. Duże pułapki pozwalają na umieszczenie w nich dużych lepów, na które można złapać znaczne ilości owadów.

Pułapka może być wykonana zarówno z tworzywa naturalnego, np. papier impregnowany, drewno, jak i ze sztucznego, np. polietylen, polipropylen, polistyren, jednak wygodnie jest wykonać je z tworzywa sztucznego. Powierzchnia pułapki może być barwiona np. lejek na kolor żółty, lub mieć naniesiony odpowiedni wzór - są to dodatkowe elementy wabiące owady. Całość lub część może być wykonana z materiału przezroczystego, np. z polistyrenu, lub z półprzeźroczystego, co ułatwia kontrolę zawartości pułapki.

Pułapka przeznaczona jest do zawieszania. Zawieszać ją można na przykład przy pomocy sznurka przewleczonego przez dwa niewielkie otwory wykonane w wystającej części kanału wentylacyjnego. Można wówczas na sznurku umieścić dowolnego rodzaju stoper - w najprostszym wykonaniu obie części sznurka związać w supeł - i nad stoperem umieścić daszek. Można jednak pułapkę zawieszać w inny znany sposób, a daszek może być dodatkowym elementem nakładanym na wylot kanału wentylacyjnego.

P r z y k ł a d I

Poniżej, na rysunku 2 przedstawiony jest przekrój pionowy pułapki feromonowej przeznaczonej do monitorowania i odławiania mklików i omacnicy spichrzanki.

Pojemnik stanowiący pułapkę ma pionową oś symetrii i składa się z dwu części, które można ze sobą łączyć i rozdzielać. Po złożeniu obu części, tak jak na rysunku 2, wysokość bocznej ściany pojemnika wynosi 18,5 cm. Obie części mają poziome przekroje okrągłe. Część dolna ma średnicę wewnętrzną 12,6 cm i wysokość 15 cm. Kanał emisyjny 1 ma kształt stożka ściętego o średnicach odpowiednio 3,5 cm i 10 cm oraz wysokości 9 cm. W części górnej o średnicy wewnętrznej 13 cm znajduje się kanał wentylacyjny 2 w kształcie tulei o wysokości 4,5 cm i średnicy 3 cm. Pod kanałem wentylacyjnym znajduje się dyspenser 3 umieszczony na drucie 4 umocowanym do dolnej części kanału wentylacyjnego. Część górna pułapki jest nakładana na część dolną. Rozwiązanie łączenia obu części jest pokazane na rysunku jako detal 5. Wewnątrz dolnej części pułapki, wokół pionowej ściany, umieszcza się lep, którego nie pokazano na rysunku.

P r z y k ł a d II

W pomieszczeniu magazynowym o kubaturze 50 m³, w którym znajdowały się produkty zaatakowane przez gąsienice motyli - szkodników magazynowych (Ephestia kuehniella Zeli i Plodia interpunctella Hbn.) zawieszono na wysokości 2 m. Pułapkę I odpowiadającą opisowi patentowemu (US 2052942) oraz pułapkę II przedstawioną na rys. 2. W pułapce I i w pułapce II umieszczono jednakowe dyspensery polietylenowe zawierające po 2 mg feromonu ZETA (octanu (Z,E)-9,12-tetradekadien-1-olu) oraz jednakowe lepy. Po trzech dniach pułapki zamieniono miejscami. Po dalszych czterech dniach stwierdzono, że w pułapce I znajdują się 3 motyle mklika mącznego, a w pułapce II znajdują się 4 motyle mklika mącznego oraz 25 motyli omacnicy spichrzanki.

P r z y k ł a d III

Doświadczenie przeprowadzono w pomieszczeniu o kubaturze 45 m³, w którym utrzymywano temperaturę 25±2°C. Badaniu poddano pułapki I i II z poprzedniego przykładu. W pułapkach umieszczono jednakowe dyspensery polietylenowe zawierające po 2 mg feromonu ZETA. Pułapki zawieszono na

PL 201 592 B1 wysokości 2 m. Do pomieszczenia wpuszczono 50 sztuk motyli mklika mącznego. Po 4 dniach trwania testu w pułapce I znajdowały się 3 motyle, a w pułapce II 14 motyli mklika mącznego. Pułapki zamieniono miejscami. Po dalszych trzech dniach w pułapce znajdowały się 3 motyle, a w pułapce II 22 motyle mklika mącznego.

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Feromonowa pułapka na owady latające, służąca do monitorowania obecności i masowego odłowu szkodników w miejscach zapylonych lub na zewnątrz pomieszczeń, składająca się z pojemnika zbudowanego z dwu części, które można ze sobą łączyć i rozdzielać, umieszczonego w nim dyspensera feromonowego oraz lepu lub płynu lub wkładki insektycydowej, znamienna tym, że nad umieszczonym w dolnej części puł apki i zwężają cym się w kierunku wnę trza puł apki, kanałem emisyjnym (1) znajduje się umieszczony w górnej części pułapki kanał wentylacyjny (2) nie rozszerzający się w kierunku wnętrza pułapki, a dyspenser feromonowy (3) umieszczany jest pomiędzy wewnętrznym wylotem kanału wentylacyjnego (2), a wewnętrznym wylotem kanału emisyjnego (1), przy czym można poprowadzić przynajmniej jedną linię prostą pionową (4) przechodzącą poprzez wewnętrzną przestrzeń kanału wentylacyjnego (2) i przez wewnętrzną przestrzeń kanału emisyjnego (1) nie przecinającą wewnętrznej powierzchni kanału wentylacyjnego (2) ani wewnętrznej powierzchni kanału emisyjnego (1), korzystnie jeśli wszystkie linie proste pionowe nie przecinające wewnętrznej powierzchni bocznej kanału wentylacyjnego (2), które można poprowadzić przez wewnętrzną przestrzeń tego kanału, przechodzą przez wewnętrzną przestrzeń kanału emisyjnego (1) i nie przecinają wewnętrznej powierzchni bocznej tego kanału.