PL201764B1 - Zacisk kształtowy do rur - Google Patents

Abstract

Wynalazek dotyczy zacisku kszta ltowego (10) do rur wykonywanych z tworzyw sztucznych lub do rur wielowarstwowych, posiadaj acego tulej e wsporcz a (14) oraz tulej e zaciskow a (16). Tuleja wsporcza (14) ma co najmniej jeden pier- scieniowy rowek (24) rozci agaj acy si e obwodowo na jej powierzchni zewn etrznej (28). W pier scie- niowym rowku (24) umieszczona jest uszczel- ka (26), przyk ladowo o-ring. Otaczaj aca tulej e wsporcz a (14) tuleja zaciskowa (16) jest podatna na odkszta lcanie plastyczne. Aby podczas nasu- wania ko ncówki rury (18) na tulej e wsporcz a (18) unikn ac uszkodzenia uszczelek (26), elemen- ty te s a ca lkowicie schowane wewn atrz pier- scieniowych rowków (24). PL PL PL PL

Description

Opis wynalazku

Wynalazek dotyczy zacisku kształtowego do rur wykonywanych z tworzyw sztucznych lub do wielowarstwowych rur kompozytowych.

Zaciski kształtowe składają się z korpusu kształtowego z tuleją wsporczą, na który nasuwany jest przyłączany koniec rury. Szczelne połączenie końcówki rury z tuleją wsporczą uzyskiwane jest przez plastyczne, nierozłączne odkształcenie tulei zaciskowej otaczającej końcówkę rury. W celu uszczelnienia złącza stosuje się przykładowo umieszczony między tuleją wsporczą a końcówką rury pierścień typu o-ring wykonany z elastomeru. Tego rodzaju zaciski kształtowe znane są z licznych rozwiązań konstrukcyjnych, np. z DE-C-197 07 827 lub DE-C-100 10 573.

W celu połączenia zacisku kształ towego z koń cówką rury, koń cówka ta zgodnie z dotychczasowym stanem techniki nasuwana jest na tuleję wsporczą. Należy przy tym mieć pewność, iż element uszczelniający w postaci uszczelki typu o-ringu nie jest uszkodzony. O-ring umieszczony jest w rowku pierścieniowym na powierzchni zewnętrznej tulei wsporczej. Dla uniknięcia uszkodzenia stosowanych zwykle dwóch o-ringów niezbędne jest rozszerzenie końca rury przed jej nałożeniem na tuleję wsporczą oraz usunięcie nierówności (zadziorów) wewnętrznej krawędzi końcówki rury od strony zewnętrznej powierzchni tulei wsporczej. Następnie należy obciąć koniec rury pod kątem prostym oraz nasunąć go poosiowo na tuleję wsporczą. W przypadku nie obcięcia końca rury pod kątem prostym, podczas jej nasuwania na pierścienie uszczelniające (o-ringi) działają nierównomierne obciążenia. Może to prowadzić do odkształceń o-ringów, jak również do częściowego ich wypierania z rowków pierścieniowych. Wskutek tego nie jest zapewnione trwałe uszczelnienie w miejscu działania zacisków kształtowych. Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji zacisków kształtowych dla rur z tworzyw sztucznych lub kompozytowych rur wielowarstwowych, w przypadku, których uniknąć można będzie uszkodzeń elementów uszczelniających podczas nasuwania na nie końcówki rury.

Przedmiotem wynalazku jest zacisk kształtowy do rur wykonanych z tworzyw sztucznych lub wielowarstwowych rur kompozytowych, w szczególności z wkładkami metalowymi, zawierający tuleję wsporczą z co najmniej jednym wykonanym na jej zewnętrznej powierzchni, rozciągającym się obwodowo, pierścieniowym rowkiem, uszczelkę umieszczoną w pierścieniowym rowku oraz odkształcalną plastycznie tuleję zaciskową, przy czym przyłączona końcówka rury jest nasuwana od strony wolnego końca tulei wsporczej, charakteryzujący tym, że uszczelka nie wystaje co najmniej ponad powierzchnię boczną pierścieniowego rowka bliższą wolnemu końcowi tulei wsporczej.

Korzystnie, obie powierzchnie boczne co najmniej jednego pierścieniowego rowka sięgają co najmniej poziomu maksymalnego promieniowego rozszerzenia uszczelki.

W innym korzystnym wariancie wynalazku, tuleja zaciskowa jest zamocowana nierozłącznie.

W jeszcze innym korzystnym wariancie, na powierzchni zewnę trznej tulei zaciskowej znajduje się co najmniej jeden odkształcalny występ, usytuowany naprzeciw pierścieniowego rowka, tak że przy zaprasowywaniu końcówki rury wprasowany do pierścieniowego rowka materiał rury stanowi jego uszczelnienie.

Korzystnie, co najmniej jeden odkształcalny występ ma kształt pierścieniowy.

W kolejnym korzystnym wariancie wynalazku, na powierzchni zewnę trznej tulei wsporczej znajdują się co najmniej dwa rowki pierścieniowe.

W kolejnym korzystnym wariancie wynalazku, odkształ calne wystę py i/albo rowki pierścieniowe mają różne objętości.

W jeszcze innym korzystnym wariancie wynalazku, odkszta łcalne występy mają róż ne średnice zewnętrzne.

Korzystnie, szerokość odkształcalnych występów jest większa niż szerokość odpowiadających im pierścieniowych rowków, korzystniej co najmniej dwa razy większa.

W kolejnym korzystnym wariancie wynalazku, tuleja zaciskowa ma gładką powierzchnię wewnętrzną.

W jeszcze innym korzystnym wariancie wynalazku tuleja zaciskowa połączona jest nierozłącznie z tuleją wsporczą.

Korzystnie, zacisk według wynalazku zawiera element mocujący, dla dokładnego umiejscowienia narzędzia zaciskowego względem tulei zaciskowej.

Korzystnie, element mocujący ma postać mocującego rowka umieszczonego między dwoma sąsiadującymi ze sobą pierścieniowymi odkształcalnymi występami.

PL 201 764 B1

W kolejnym korzystnym wariancie wynalazku w tulei zaciskowej wykonany jest co najmniej jeden usytuowany promieniowo otwór wypływowy.

Zgodnie z wynalazkiem uszczelka, jak np. o-ring, jest całkowicie zagłębiona wewnątrz rowka pierścieniowego wykonanego na obwodzie powierzchni zewnętrznej tulei wsporczej. Tym samym uszczelka nie wystaje na zewnątrz rowka pierścieniowego, tj. ponad powierzchnię zewnętrzną tulei wsporczej. Dokładniej mówiąc obowiązuje tu zasada, w myśl której uszczelka nie wystaje przynajmniej powyżej krawędzi powierzchni bocznej rowka pierścieniowego, bliższej swobodnego końca tulei wsporczej ale może wystawać w kierunku promieniowym ponad krawędź drugiej powierzchni bocznej rowka. Wspomniana druga powierzchnia boczna może więc być np. cofnięta w kierunku promieniowym względem uprzednio wspomnianej powierzchni bocznej rowka od strony nasadzania końcówki rury. Ukształtowanie rowka według wynalazku ma ten skutek, że przy nasadzaniu końcówki rury, jej krawędź wewnętrzna nie styka się z powierzchnią uszczelki. Tym samym unika się uszkodzenia co najmniej jednej uszczelki przy nasadzaniu końcówki rury na tuleję wsporczą. Eliminuje to najczęściej występującą przyczynę mogących zaistnieć nieszczelności połączeń zaciskowych, a mianowicie uszkodzenie uszczelki. W szczególności, w związku z zastosowanym rozwiązaniem konstrukcyjnym dotyczącym umieszczenia uszczelki według wynalazku wewnątrz rowka pierścieniowego nie jest już wymagana obróbka końcówki rury przed nasunięciem jej na tuleję wsporczą. Dlatego też przestaje być niezbędne usuwanie zadziorów na wewnętrznej krawędzi rury, powiększanie jej średnicy, jak również obcinanie jej końca dokładnie pod kątem prostym. Tym samym wymagane jest wykonanie mniejszej liczby operacji technologicznych niezbędnych do połączenia zacisku kształtowego z końcówką rury. Ponadto niedokładności występujące w szczególności przy obcinaniu rury nie wywierają wpływu na szczelność połączenia. Rowek służący do umieszczenia w nim uszczelki może mieć każdy dowolny kształt przekroju poprzecznego, a w szczególności prostokątny, trójkątny, stopniowany, zbliżony do równoległobocznego, o przekroju trapezowym oraz z lub bez zaokrąglonych krawędzi (wklęsłych lub wypukłych). W celu wykonania szczelnego połączenia zacisku kształtowego z rurą, tuleja zaciskowa po jej nałożeniu na wykonywane złącze formowana jest nierozłącznie sposobem obróbki plastycznej. Stosuje się do tego celu narzędzie w kształcie kleszczy lub obejmy, umieszczane na powierzchni zewnętrznej tulei zaciskowej, z szczękami dociskowymi o średnicy dostosowanej do średnicy rury jak również do średnicy tej tulei. Szczęki dociskowe względnie element tworzący obejmę (np. łańcuch zaciskowy) mogą być przy tym ukształtowany tak, że tworzyć one mogą obwodową nasadkę pierścieniową, dzięki której przy wprasowywaniu tulei zaciskowej w kierunku promieniowym zyskuje się gwarancję, że wystarczająca część materiału rury ulegnie wprasowaniu w usytuowaną obwodowo uszczelkę. Jest to niezbędne, aby zapewnione było niezawodne uszczelnienie rury względem tulei wsporczej. Tego rodzaju szczęki zaciskowe (lub łańcuchy zaciskowe) powinny być jednak skonstruowane specjalnie dla potrzeb wykonania zacisku kształtowego według wynalazku.

Kolejną zaletą wynalazku jest to, że istniejące już szczęki względnie ogniwa zaciskowe można stosować zarówno do znanych dotychczas zaciskowych połączeń kształtowych, jak również do zacisków kształtowych według wynalazku. Ma to tę zaletę, że również zaciski kształtowe według wynalazku mogą być wykonywane z zastosowaniem dotychczas istniejących narzędzi do montażu połączeń zaciskowych. Najkorzystniej w związku z tym na powierzchni zewnętrznej tulei zaciskowej uwzględnia się wykonywanie rowków pierścieniowych usytuowanych w miejscu odsadzeń odkształceniowych. Tym samym przy zaprasowywaniu końcówki rury następuje przy udziale odsadzeń odkształceniowych wprasowanie materiału rury w rowek pierścieniowy. Przy uwzględnieniu zastosowania odsadzeń odkształceniowych stosować można przykładowo gładkie szczęki (łańcuchy) zaciskowe bez odsadzeń obwodowych, ponieważ wprasowywanie materiału rury w rowki pierścieniowe następuje w wyniku przemieszczania się już istniejących odsadzeń odkształceniowych tulei zaciskowej w kierunku promieniowym rowków pierścieniowych. Przedstawionemu aspektowi wynalazku sprzyja samoistna rola tego, że stosowanie zacisku kształtowego nie jest niezbędne dla specjalnego uformowania rowka dla uszczelki.

Korzystnie odkształcalny występ wykonywany jest w kierunku obwodowym. Ma to tę zaletę, że na uszczelkę wywierane jest równomierne obciążenie i tym samym na całym obwodzie tulei wsporczej zapewnione jest równomierne działanie uszczelnienia.

W szczególnie korzystnej formie rozwią zania konstrukcyjnego tuleja wsporcza ma wykonane na powierzchni zewnętrznej co najmniej dwa rowki pierścieniowe. Rowkom tym przyporządkowane są odpowiednio korzystne pierścieniowe odkształcalne występy wykonane na powierzchni zewnętrznej tulei zaciskowej.

PL 201 764 B1

Przy zaprasowywaniu tulei zaciskowej może zdarzyć się, z uwagi na tolerancję wykonania, że w rowek pierścieniowy wprasowane będzie za dużo materiału rury, co może spowodować uszkodzenie elementu uszczelniającego. Ma to ten skutek, że nie będzie zapewnione trwałe uszczelnienie połączenia. Jest to szczególnie niepożądane, ponieważ tego rodzaju nieszczelności ujawniają się dopiero po dłuższym czasie. Celowe jest w związku z tym, w odniesieniu do zacisku kształtowego według wynalazku, z co najmniej dwoma rowkami pierścieniowymi, korzystnie zastosowanie dwóch różniących się objętością występów pierścieniowych oraz/lub dwóch różniących się objętością rowków pierścieniowych. Wywiera to ten skutek, że w poszczególne rowki pierścieniowe wprasowywane są różniące się między sobą ilości materiału rury. Zapewnia to w konsekwencji, że przy przykładowo za cienkich uszczelkach, tj. przy uszczelkach, których grubość jest bliska dolnej tolerancji wykonania, niezawodne uszczelnienie zapewnione będzie co najmniej na jednej uszczelce, w rowek pierścieniowy której wprasowane będzie więcej materiału rury, względnie też w przypadku której rowek pierścieniowy ma mniejszą objętość.

Dla zapewnienia dokładnego usytuowania narzędzia do zaprasowywania na tulei zaciskowej o kształcie wymaganym odpowiednio do zastosowanego rozwiązania konstrukcyjnego, w celu zagwarantowania, że nakładki odkształceniowe narzędzia do zaprasowywania usytuowane będą na wysokości rowków służących do umieszczenia w nich uszczelek, tuleja zacisku kształtowego ma korzystnie wykonany na niej element ustalający położenie narzędzia użytego do jej zaprasowywania. Element ten wykonany jest korzystnie w postaci połączenia kształtowego między narzędziem do zaprasowywania a tuleją zaciskową, które np. pomocne jest przy nakładaniu narzędzia do zaprasowywania na tuleję zaciskową z odpowiednimi dopasowanymi do siebie występami i zagłębieniami wykonanymi na narzędziu do zaprasowywania oraz na tulei zaciskowej. W szczególności jako element ustalający położenie stosowany jest rowek wykonany na tulei zaciskowej między dwoma sąsiadującymi ze sobą odkształcalnymi występami. W wspomniany rowek ustalający położenie wchodzi ukształtowany obwodowo występ wykonany na szczękach zaciskowych. Zgodnie z uprzednio opisanym odrębnym wariantem zacisku kształtowego według wynalazku, oraz jego kolejnymi odmianami, na tuleję zaciskową wywierana jest większa siła w miejscu odpowiadającym usytuowaniu uszczelki.

Jako materiały na elementy uszczelniające kwalifikują się w szczególności materiały gumowe, tj. elastomery. Jeśli materiały te poddawane będą dużym siłom ściskającym, to powodować to będzie występowanie w nich znacznych mechanicznych naprężeń własnych oraz sił reakcji materiału. związku z tym dobierać należy wystarczająco duże objętości rowków służących do umieszczenia w nich uszczelek. W szczególności po obu stronach każ dego z elementów uszczelniających umieszczonych wewnątrz rowka przeznaczonego na ten element powinien być dobrany wystarczająco duży luz, aby jego materiał przy jego zaprasowywaniu miał możliwość przemieszczania się do wolnych przestrzeni. Kształt rowka powinien być ponadto dobierany tak, aby w każdym przypadku zapewniało to wystarczającą możliwość odkształcania się uszczelki (elementu uszczelniającego) również przy niekorzystnym rozkładzie pól tolerancji oraz przy uwzględnieniu dylatacji temperaturowych. W następstwie zaprasowywania uzyskuje się to, że element uszczelniający przylega liniowo do powierzchni rowka zacisku kształtowego oraz do wewnętrznej powierzchni rury. Element uszczelniający zachowuje elastyczność oraz tym samym może lepiej kompensować między innymi wahania temperaturowe. Tym samym po zaprasowaniu zacisku kształtowego powstaje zapewniające szczelność zamknięte liniowe połączenie siłowe między elementem uszczelniającym a zaciskiem kształtowym jak również między tym elementem a rurą. Zgodnie z zamierzeniem, zapewnione być powinno centryczne umieszczenie uszczelki (elementu uszczelniającego) w jej rowku, co np. można uzyskać przez wykonanie stosunkowo płytkiego oraz po obu stronach bezstopniowo rozchylającego się przy dnie zagłębienia, w którego wewnętrznej części łatwo jest umieścić uszczelkę.

Działanie uszczelniające uzyskuje się głównie dzięki odkształcaniu się uszczelki elastomerowej oraz dzięki oddziaływaniu powierzchni uszczelniającej (powierzchni przylegania uszczelki do powierzchni przeznaczonego dla niej rowka oraz do przeciwległej powierzchni styku uszczelki z ściankami rury). Dla osiągnięcia optymalnego działania uszczelniającego z uwzględnieniem strat szczelności wywołanych zjawiskami upływów i strat spowodowanych przez zjawiska dyfuzji, stopień odkształcenia uszczelki po jej zaprasowaniu powinien wynosić około 15 do 30% w odniesieniu do kształtu uszczelki przed jej zaprasowaniem. Dla uszczelki typu o-ring obowiązuje w związku z tym zależność, według której uszczelka ta powinna być ściśnięta o ok. 15 do 30% jego średnicy. W przypadku zacisku kształtowego według rozpatrywanego tu wariantu zapewnione jest to, iż w warunkach średnich statystycznych obydwa o-ringi względnie inne elementy uszczelniające zarówno przy największym jak

PL 201 764 B1 i przy najmniejszym ich wymiarze (przy analizie pól tolerancji poszczególnych elementów: uszczelki, głębokości rowka itp.) o-ring względnie inna uszczelka zawsze są elementami optymalnie uszczelniającymi. Osiąga się to przy zastosowaniu dwóch elementów uszczelniających (uszczelek), dzięki różniącym się średnicom zewnętrznym i wewnętrznym tulei zaciskowej względnie różniącym się wielkościom docisku w kierunku promieniowym na obszarach tulei dociskowej odpowiadających miejscom jej styku z elementami uszczelniającymi.

Przedmiot wynalazku w przykładzie wykonania przedstawiony jest na rysunku na którym fig. 1 przedstawia schematyczny widok boczny zacisku kształtowego według wynalazku, fig. 2 przedstawia schematyczny przekrój wzdłużny zacisku kształtowego według fig. 1, fig. 3 przedstawia schematyczny przekrój zacisku kształtowego nasadzonego na końcówkę rury, a fig. 4 przedstawia schematyczny przekrój zacisku kształtowego w stanie zaciśniętym przedstawionego na fig. 3.

W przedstawionym przykładzie rozwiązania konstrukcyjnego zacisku kształtowego 10 zastosowano np. korpus 12 zacisku kształtowego o przekroju sześciokątnym wykonany z metalu lub z tworzywa sztucznego względnie z materiału kompozytowego tworzywa sztucznego z metalem, np. w szczególności wzmacnianego włóknem materiału typu PEX, PVDF, PSU PPSU lub z materiałów ceramicznych. Korpus 12 zacisku kształtowego ma tuleję wsporczą 14 o cylindrycznym kształcie wewnętrznym. Tuleja wsporcza 14 umieszczona jest wewnątrz tulei zaciskowej 16 w kształcie rury. Między tuleję wsporczą 14 a tuleję zaciskową 16 wsunięta jest końcówka rury 18, wykonanej przykładowo z dwóch rodzajów materiałów 20, 22, łączona z zaciskiem kształtowym 10 (fig. 3). Końcówka rury 18 nasunięta jest na wolny koniec 23 tulei wsporczej 14. W celu uzyskania szczelnego połączenia zacisku kształtowego 10 z końcówką rury 18 tuleję zaciskową 16 spęczono w kierunku promieniowym, w wyniku czego końcówka rury 18 uległa zaprasowaniu z tuleją wsporczą 14 oraz z tuleją zaciskową 16 (fig. 4).

Tuleja wsporcza 14 ma wykonane dwa pierścieniowe rowki 24 (fig. 2), w których odpowiednio umieszczone są uszczelki pierścieniowe w postaci o-ringów. Możliwe jest również zastosowanie innych kształtów geometrycznych uszczelek 26 (np. prostokątnych, trójkątnych, taśmowych). Jako materiał uszczelki 26 alternatywnie kwalifikuje się np. guma, elastomery względnie inne usieciowane materiały z grupy tworzyw sztucznych. Każdy z rowków pierścieniowych 24 (względnie ustalających położenie) ograniczony jest w kierunku poosiowym tulei wsporczej 14 przez dwie powierzchnie boczne 25 i 27, które w przedstawionym przykładzie rozwiązania konstrukcyjnego przebiegają w kierunku promieniowym. Obie powierzchnie boczne 25 i 27 mają wysokości (zasięg w kierunku promieniowym), które są co najmniej sobie równe lub też większe niż wysokość (zasięg w kierunku promieniowym) uszczelki 26 (w jej położeniu rozprężonym). Czynnikiem decydującym jest przy tym, aby uprzednio podane relacje wymiarowe w kierunku promieniowym powierzchni bocznych oraz uszczelki obowiązywały co najmniej dla powierzchni bocznej 27 rowka, bliższej wolnego końca 23 tulei wsporczej 24 tak, aby przeciwległa powierzchnia boczna 25 (skierowana bardziej do wewnątrz) mogła być niższa od uszczelki 26. Ponadto na powierzchni zewnętrznej 28 wykonana jest większa liczba pierścieniowych wgłębień 30, mających na przekroju poprzecznym kształt zębów piły. Dzięki pilastemu ukształtowaniu przekroju poprzecznego obwodowych wgłębień 30 w stanie zaprasowanym (fig. 4) osiąga się wystąpienie sił działających w kierunku poosiowym, co eliminuje możliwość ściągnięcia końcówki rury z tulei wsporczej 14.

Tuleja zaciskowa 16 ma kształt rury z cylindryczną gładką powierzchnią wewnętrzną. Z powierzchnią wewnętrzną 32 styka się końcówka rury 18 (fig. 3), wsunięta między tuleję wsporczą 14 a tuleję zaciskową 16. Tuleja zaciskowa 16 może być wykonana ze stali nierdzewnej, aluminium, miedzi, względnie z innych materiałów trwale odkształcalnych plastycznie (np. z tworzyw sztucznych lub z materiałów kompozytowych typu tworzywa sztucznego z metalem).

Tuleja zaciskowa 16 po zmontowaniu zacisku kształtowego połączona jest nierozłącznie z tuleją wsporczą 14. Ponadto tuleja zaciskowa 16 na jej końcu od strony nakrętki sześciokątnej ma wykonany skierowany do wewnątrz występ 34, który zachodzi na skierowany na zewnątrz występ 36 tulei wsporczej 14.

Na powierzchni zewnętrznej 38 tulei zaciskowej 16 wykonano dwa pierścieniowe odkształcalne występy 40, 42. Występy te usytuowane są na wprost pierścieniowych rowków 24. Przy zaprasowywaniu tulei zaciskowej 16 z końcówką rury 18 odkształcalne występy 40, 42 mające na celu dostarczenie materiału nadmiarowego przy dociskowym oddziaływaniu szczęk zaciskowych, mogących mieć przykładowo cylindryczne powierzchnie wewnętrzne, wprasowywane są w kierunku promieniowym do wewnątrz (fig. 4). W konsekwencji zapewnione jest wprasowanie wewnętrznej strefy materiału końcówki rury 18 w pierścieniowe rowki 24, a przy tym o-ringi (uszczelki 26) ulegają odkształceniu w ten

PL 201 764 B1 sposób, że następuje niezawodne uszczelnienie między końcówką rury 18 a tuleją wsporczą 14. W celu skompensowania tolerancji wymiarowych stosowane są różniące się między sobą średnice obu odkształcalnych pierścieniowych występów 40, 42. W przedstawionym przykładzie wykonania pierwszy odkształcalny występ 40 ma mniejszą średnicę niż drugi odkształcalny występ 42. Dzięki zastosowaniu różniących się średnic obu odkształcalnych pierścieniowych występów 40, 42 w oba rowki 24 wprasowywane są różniące się między sobą ilości materiału. Dzięki temu w szczególności skompensować można różnice w tolerancjach wykonania w szczególności dla uszczelek 26. W konsekwencji zyskuje się gwarancję, że co najmniej jedna z dwóch uszczelek 26 ulegnie odkształceniu wymaganemu dla zapewnienia uszczelnienia.

Między oboma występami 40, 42 zapewniającymi wywołanie odkształceń plastycznych znajduje się element mocujący 44 w postaci rowka ustalającego położenie szczęk narzędzia zaciskowego. Dzięki zastosowaniu elementu mocującego 44 w postaci rowka ustalającego położenie możliwe jest jednoznaczne określenie położenia szczęk zaciskowych.

Tuleja zaciskowa 16, dla umożliwienia kontroli prawidłowości jej umieszczenia, ma wykonaną większa liczbę rozmieszczonych na obwodzie otworów wypływowych 46. Dzięki zastosowaniu otworów wypływowych stworzono zabezpieczenie wskazujące, że przykładowo przy sprawdzaniu szczelności połączenia może nastąpić wyciek wody. O ile połączenie nie zostało jeszcze zaprasowane (fig. 3), to wówczas przez otwory wypływowe 46 wydostaje się woda. W przypadku znanych dotychczas zacisków kształtowych, w których końcówka rury styka się z tuleją wsporczą oraz z umieszczoną na jej powierzchni zewnętrznej uszczelką, szczelność uzyskać można na pewien czas już bez zastosowania zaprasowywania. Może to wystąpić o tyle, że przy próbie szczelności względnie przy pierwszym włączeniu nie wydostanie się woda, jednakże połączenie nie jest jeszcze zaciśnięte. Otwory wypływowe służą ponadto do tego, aby instalator mógł rozpoznać w prosty sposób, czy końcówka rury 18 wprowadzona została do zacisku kształtowego na całej jego długości.

Claims (16)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Zacisk kształtowy do rur wykonanych z tworzyw sztucznych lub wielowarstwowych rur kompozytowych, w szczególności z wkładkami metalowymi, zawierający tuleję wsporczą (14) z co najmniej jednym wykonanym na jej zewnętrznej powierzchni (28), rozciągającym się obwodowo pierścieniowym rowkiem (24), uszczelkę (26) umieszczoną w pierścieniowym rowku (24) oraz odkształcalną plastycznie tuleję zaciskową (16), gdzie przyłączana końcówka rury (18) jest nasuwana od strony wolnego końca tulei wsporczej (14), znamienny tym, że uszczelka (26) nie wystaje co najmniej ponad powierzchnię boczną (27) pierścieniowego rowka (24), bliższą wolnemu końcowi (23) tulei wsporczej (14).
2. 2. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że obie powierzchnie boczne (25, 27) co najmniej jednego pierścieniowego rowka (24) sięgają co najmniej poziomu maksymalnego promieniowego rozszerzenia uszczelki (26).
3. 3. Zacisk kształtowy według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że tuleja zaciskowa (16) jest zamocowana nierozłącznie.
4. 4. Zacisk według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że na powierzchni zewnętrznej (38) tulei zaciskowej (16) znajduje się co najmniej jeden odkształcalny występ (40, 42), usytuowany naprzeciw pierścieniowego rowka (24), tak że przy zaprasowywaniu końcówki rury (18) wprasowany do pierścieniowego rowka (24) materiał rury stanowi jego uszczelnienie.
5. 5. Zacisk kształtowy według zastrz. 4, znamienny tym, że co najmniej jeden odkształcalny występ (40, 42) ma kształt pierścieniowy.
6. 6. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że na powierzchni zewnętrznej (28) tulei wsporczej (14) znajdują się co najmniej dwa pierścieniowe rowki (24).
7. 7. Zacisk kształtowy według zastrz. 4, znamienny tym, że na powierzchni zewnętrznej (28) tulei wsporczej (14) znajdują się co najmniej dwa pierścieniowe rowki (24).
8. 8. Zacisk kształtowy według zastrz. 6 albo 7, znamienny tym, że odkształcalne występy (40, 42) i/albo pierścieniowe rowki (24) mają różne objętości.
9. 9. Zacisk kształtowy według zastrz. 7, znamienny tym, że odkształcalne występy (40, 42) mają różne średnice zewnętrzne (d, D).

   PL 201 764 B1
10. 10. Zacisk kształtowy według zastrz 8, znamienny tym, że szerokość odkształcalnych występów (40, 42) jest większa niż szerokość odpowiadających im pierścieniowych rowków (24), korzystnie co najmniej dwa razy większa.
11. 11. Zacisk kształtowy według zastrz 9, znamienny tym, że szerokość odkształcalnych występów (40, 42) jest większa niż szerokość odpowiadających im pierścieniowych rowków (24), korzystnie co najmniej dwa razy większa.
12. 12. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że tuleja zaciskowa (16) ma gładką powierzchnię wewnętrzną (32).
13. 13. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że tuleja zaciskowa (16) połączona jest nierozłącznie z tuleją wsporczą (14).
14. 14. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że zawiera element mocujący (44) dla dokładnego umiejscowienia narzędzia zaciskowego względem tulei zaciskowej (16).
15. 15. Zacisk kształtowy według zastrz. 14, znamienny tym, że element mocujący (44) ma postać mocującego rowka umieszczonego między dwoma sąsiadującymi ze sobą pierścieniowymi odkształcalnymi występami (40, 42).
16. 16. Zacisk kształtowy według zastrz. 1, znamienny tym, że w tulei zaciskowej (16) wykonany jest co najmniej jeden usytuowany promieniowo otwór wypływowy (46).