PL202545B1

PL202545B1 - Węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny, sposób ich otrzymywania i zawierające je środki farmaceutyczne

Info

Publication number: PL202545B1
Application number: PL366884A
Authority: PL
Inventors: Katarzyna Badowska-Rosłonek; Łukasz Kaczmarek; Jan Ramza; Wiesław Szelejewski; Wanda Peczyńska-Czoch; Joanna Godlewska; Danuta Duś; Adam Opolski
Original assignee: Inst Farmaceutyczny
Priority date: 2004-04-02
Filing date: 2004-04-02
Publication date: 2009-07-31
Also published as: PL366884A1

Description

Przedmiotem wynalazku są węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny, sposób ich otrzymywania i zawierające je środki farmaceutyczne.

Cytotoksyczna aktywność indolochinoliny i jej pochodnych jest znana od dawna (Arch. Pharm. Weinheim 321, 463-467, 1988). Systematyczne badania zależności struktura-aktywność i biotransformacji pochodnych indolochinolin pozwoliły na ustalenie, że związki te mają zdolność interkalacji DNA i tworzą kompleksy o strukturze lek-DNA-topoizomeraza II (Biochem. Pharm. 44, 2149-2155, 1992 i J. Med. Chem. 37, 3503-3510, 1994), co lokuje je wśród aktywnych związków o stosunkowo niskich ciężarach cząsteczkowych, posiadających zdolność selektywnego wiązania z DNA.

Ligandy wiążące się z DNA atakują też zazwyczaj inne cele w komórce. Aktywność leku jest pochodną zarówno interkalacji z DNA, jak i hamowania enzymów replikacyjnych lub systemów naprawiających DNA.

Topoizomerazy są enzymami kontrolującymi topologię DNA poprzez procesy przecinania nici DNA i ponownego łączenia ich po dokonaniu zmian konformacyjnych. Enzymy te biorą udział w prawie wszystkich procesach komórkowych odbywających się przy udziale DNA: replikacji, transkrypcji, segregacji chromosomów i mitozie. Ich aktywność związana jest szczególnie z procesami nowotworowymi i chorobami sposób ich wirusowymi. Za działanie cytotoksyczne odpowiedzialne jest zakłócanie tych procesów przez tworzenie trwałych kompleksów DNA i enzymów z pochodnymi indolochinolin.

Poważną wadą dotychczas opisanych pochodnych indolochinolin jest jednak ich niewielka selektywność działania oraz niezadowalająca biodostępność, objawiająca się znikomą aktywnością tych pochodnych in vivo.

Grupa nowych pochodnych 11-metylo-5H-indolo-[2,3-b]chinoliny podstawionych co najmniej jedną grupą alkoksyaminową i ewentualnie grupą metylową przyłączoną do atomu azotu w pozycji 5 pierścienia, została ujawniona w zgłoszeniu patentowym P-353812. Jako korzystne związki o aktywności cytotoksycznej wymieniono alkoksyaminowe pochodne podstawione w pozycjach 2 i 9. Inną grupę pochodnych 11-metylo-5H-indolo-[2,3-b]chinoliny ujawniono w zgłoszeniu P-353811. Pochodne te, podstawione grupą węglowodanową w pozycji 2, 6 lub 9 pierścienia, wykazują nie tylko korzystne działanie przeciwnowotworowe, ale także dobre własności farmakokinetyczne, a zwłaszcza biodostępność.

Obecny wynalazek dostarcza szeregu kolejnych pochodnych 11-metylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny posiadających grupę metylową w pozycji 5 pierścienia, w których policykliczny, płaski układ indolochinoliny jest połączony z odpowiednio dobranym podstawnikiem zawierającym układ węglowodanowy.

Istotę wynalazku stanowią związki o wzorze 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi -O-(CH2)n-O-Su, gdzie n = 2-6, a Su oznacza grupę węglowodanową, podczas gdy druga z grup R1 lub R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6;

oraz ich farmaceutycznie dopuszczalne sole przedstawione wzorem 1a, w którym X oznacza anion reszty kwasowej.

Przez określenie „grupa węglowodanowa” należy rozumieć pochodną cukrów prostych: pentozy, heksozy, heptozy bądź aminocukru w postaci cyklicznej lub łańcuchowej.

Korzystną grupę związków według wynalazku stanowią pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny o wzorze 1, w których Su stanowi pochodną aminocukrów L-akozaminy lub L-daunozaminy w formie piranozowej.

Inną korzystną grupę stanowią pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny, w których grupa Su stanowi pochodną 2-deoksy-heksozy w formie piranozowej, takiej jak D-glukoza, D-galaktoza, D-mannoza, L-ramnoza lub L-fukoza.

Wynalazek obejmuje ponadto fizjologicznie dopuszczalne sole związków o wzorze 1a, w szczególności sole addycyjne utworzone z kwasami mineralnymi lub z kwasami organicznymi.

Przykłady odpowiednich kwasów mineralnych stanowią kwas chlorowodorowy, bromowodorowy, siarkowy, azotowy i fosforowy. Przykłady odpowiednich kwasów organicznych stanowią kwas maleinowy, fumarowy, bursztynowy, itakonowy, cytrakonowy, szczawiowy, benzoesowy, p-aminobenzoesowy, askorbinowy, octowy, propionowy, winowy, salicylowy, cytrynowy, glukonowy, mlekowy, migdałowy, cynamonowy, aspartamowy, metanosulfonowy, etanodisulfonowy, benzenosulfonowy, toluenosulfonowy, glikolowy, glutaminowy, stearynowy lub palmitynowy.

PL 202 545 B1

Obecny wynalazek dostarcza również sposobu otrzymywania węglowodanowych pochodnych indolochinoliny przedstawionych wzorem 1.

Pochodne przedstawione wzorem 1 można otrzymać wykorzystując jako związki wyjściowe indolochinoliny, w których odpowiednia grupa R1 lub R2 stanowi prekursor ugrupowania -O-(CH2)n-O-Su, gdzie n=2-6, w szczególności grupę hydroksylową lub alkoksylową (mogącą ulegać rozszczepieniu do grupy hydroksylowej), a druga grupa R1 lub R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6.

W wariancie a) sposobu według wynalazku wyjściową pochodną hydroksylową o wzorze 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi OH, a druga atom wodoru lub alkil C1-C6, poddaje się reakcji alkilowania za pomocą halogenku alkilowego o wzorze 3:

Y-(CH2)nOW w którym:

Y oznacza atom chlorowca, korzystnie bromu,

W oznacza prekursor grupy węglowodanowej Su z zabezpieczonymi grupami funkcyjnymi, a n=2-6;

a następnie odbezpiecza się grupy funkcyjne w części cukrowej i ewentualnie otrzymany związek 1 w znany sposób przeprowadza w farmaceutycznie dopuszczalną sól o wzorze 1a.

Alternatywny sposób b) według wynalazku polega na tym, że wyjściową pochodną hydroksylową o wzorze 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi OH, a druga atom wodoru lub alkil C1-C6, poddaje się reakcji alkilowania za pomocą halogenku alkilowego o wzorze 4:

Y-(CH2)nOR3 w którym:

Y - oznacza atom chlorowca;

R3 oznacza grupę zabezpieczającą terminalną grupę hydroksylową, taką jak grupa alkilowa C1-C6, acylowa C1-C6 lub alkilosililowa;

n=2-6;

a nastę pnie odbezpiecza się terminalną grupę hydroksylową i otrzymany zwią zek o wzorze 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi -O(CH2)nOH, gdzie n=2-6, stanowiący akceptor glikozylowy, poddaje się, wobec promotora, reakcji z donorem glikozylowym stanowiącym prekursor grupy węglowodanowej Su, odbezpiecza się grupy funkcyjne w części cukrowej i ewentualnie związek 1 w znany sposób przeprowadza się w farmaceutycznie dopuszczalną sól o wzorze 1a.

W obydwu wariantach sposobu wedł ug wynalazku reakcje alkilowania prowadzi się w rozpuszczalniku aprotonowym w obecności zasady, wybranej spośród wodorków metali, alkoholanów lub wodorotlenków metali. Korzystnie reakcje alkilowania prowadzi się w dimetyloformamidzie, w obecności wodorku sodu.

Halogenki Y-(CH2)nOW, stosowane jako czynnik alkilujący w wariancie a), otrzymuje się w reakcji odpowiedniego halogenku alkoholu z 1-pochodną glikozylową, wybraną z grupy zabezpieczonych halogenków, estrów, eterów oraz glikali węglowodanu Su. Korzystnie stosuje się glikal, w którym grupy hydroksylowe zostały zabezpieczone w postaci estrów, eterów, eterów sililowych, korzystnie estrów kwasu octowego, a grupy aminowe - w przypadku zastosowania glikali aminocukrów, takich jak L-akozaminal lub L-daunozaminal - w postaci amidów, karbaminianów, korzystnie karbaminianu benzylowego, karbaminianu allilowego, karbaminianu t-butylowego lub karbaminianu trichloroetylowego.

W wariancie b) sposobu wedł ug wynalazku otrzymany w wyniku alkilowania halogenkiem o wzorze 4 związek o wzorze 1, w którym R1 lub R2 stanowi grupę -O-(CH2)n-OR3, gdzie znaczenie podstawników jest określone powyżej, wykorzystuje się jako akceptor glikozylowy w reakcji utworzenia wiązania glikozydowego prowadzonej jednym ze znanych w chemii cukrów sposobów łączenia akceptora glikozylowego z donorem glikozylowym.

W znanych z literatury sposobach, jako donory glikozylowe stosuje się 1-pochodne glikozylowe, takie jak halogenki, estry, etery oraz glikale, których podstawnik anomeryczny można przekształcić w dobrą grupę opuszczają c ą , a grupy hydroksylowe zosta ł y w odpowiedni sposób zabezpieczone w postaci estrów, eterów, eterów sililowych, korzystnie estrów kwasu octowego, a grupy aminowe w postaci amidów, karbaminianów, korzystnie karbaminianu benzylowego, karbaminianu allilowego, karbaminianu t-butylowego, lub karbaminianu trichloroetylowego.

Zależnie od rodzaju podstawnika anomerycznego reakcję glikozydowania prowadzić można w warunkach kwaśnych w obecności promotora kwasowego typu kwasu Lewisa lub Broensteda, lub też, w przypadku reakcji wymiany anomerycznej, w warunkach zasadowych. Odpowiednie kwasy

PL 202 545 B1

Lewisa stanowić mogą tetrachlorek cyny, trichlorek glinu, tetrachlorek tytanu, trifluorek boru, a odpowiednie kwasy Broensteda stanowią na przykład kwas 4-toluenosulfonowy, kwas trifluorowy, bromowodorek trifenylofosfiny, 4-toluenosulfonian pirydyny.

Jako donory glikozylowe w wariancie b) wynalazku, korzystnie stosuje się glikale. Reakcje przyłączania akceptora glikozylowego do glikali znane są na przykład z publikacji w Journal of Organic Chemistry, 55, 5812-5813, 1990.

Reakcję glikozydowania prowadzi się w rozpuszczalniku aprotonowym, wybranym z grupy eterów, eterów cyklicznych, chlorowcopochodnych węglowodorów alifatycznych i aromatycznych, korzystnie w dichlorometanie lub dichloroetanie.

Korzystnie reakcję glikozydowania prowadzi się w obecności promotora o charakterze kwasowym, korzystnie wobec bromowodorku trifenylofosfiny.

Reakcję glikozydowania prowadzi się temperaturze od -78°C do 80°C, korzystnie w temperaturze pokojowej, w atmosferze gazu obojętnego.

Produkt reakcji glikozydowania wydziela się przez wylanie mieszaniny reakcyjnej do wody lub wodnego roztworu soli o odczynie zasadowym, korzystnie wodnego roztworu kwaśnego węglanu sodowego, lub soli o odczynie kwaśnym, korzystnie chlorku amonowego i ekstrakcję produktu reakcji za pomocą rozpuszczalnika organicznego, nie mieszającego się z wodą wybranego z grupy estrów, eterów, eterów cyklicznych, chlorowcopochodnych węglowodorów alifatycznych i aromatycznych, korzystnie za pomocą octanu etylu lub dichlorometanu. Produkt reakcji po usunięciu rozpuszczalnika można, w razie potrzeby, oczyścić metodą chromatografii żelowej lub krystalizacji.

Niezależnie od przyjętego wariantu syntezy, ostatni etap obejmuje usuwanie grup zabezpieczających funkcje hydroksylowe i ewentualnie aminowe w podstawniku węglowodanowym.

Grupy zabezpieczające usuwa się jedną z powszechnie znanych metod solwolizy lub wodorolizy. W korzystnej odmianie wynalazku, solwolizę estrów przeprowadza się w alkoholu, wybranym z grupy alkoholi alifatycznych C1-C6, korzystnie w metanolu, w obecności zasady wybranej z grupy alkoholanów, węglanów lub wodorotlenków metali lub trzeciorzędowych amin alifatycznych, alifatyczno-aromatycznych i aromatycznych, korzystnie węglanu potasowego.

Odbezpieczenia grupy zabezpieczającej funkcję aminową, np. karbaminianu allilowego, dokonuje się w obecności kompleksu palladu z trifenylofosfiną.

Węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny według wynalazku charakteryzują się korzystnymi własnościami fizykochemicznymi i farmakologicznymi. Obecność podstawnika cukrowego znacząco wpływa na zwiększenie rozpuszczalności substancji w płynach ustrojowych, powinowactwo do biopolimerów, podatność na biodegradację, a co za tym idzie na własności farmakokinetyczne, a w szczególności na biodostępność.

Związki według wynalazku oraz ich sole mogą stanowić składnik aktywny środków farmaceutycznych do leczenia lub profilaktyki różnych rodzajów nowotworów u człowieka, takich jak nowotwory głowy i szyi, sutka, szyjki macicy, prostaty, chłoniaki, mięsaki i gruczolaki, nie ograniczając się do wymienionych.

Środek farmaceutyczny do leczenia i/lub zapobiegania chorobom nowotworowym zawiera co najmniej jeden związek o wzorze 1 lub jego farmaceutycznie dopuszczalną sól addycyjną o wzorze 1a oraz co najmniej jeden farmaceutycznie akceptowalny nośnik i/lub rozcieńczalnik.

Środek farmaceutyczny według wynalazku zawierający terapeutycznie skuteczną ilość nowego związku o wzorze 1 lub jego farmaceutycznie dopuszczalnej soli addycyjnej o wzorze 1a podaje się choremu wymagającemu leczenia w dogodnej postaci farmaceutycznej jednostki dawkowania, odpowiedniej dla rodzaju środka drogą na przykład dożylnie, domięśniowo, podskórnie lub doustnie.

Dobór dawki leku i schematu dawkowania zależy od rodzaju choroby, wieku, wagi i stanu zdrowia chorego i może być określony przez specjalistę w oparciu o znane schematy leczenia i profilaktyki nowotworów. W leczeniu nowotworów odpowiednia dawka związku według wynalazku może wynosić od 0,1 do 100 mg/kg dziennie, korzystnie od 0,5 do 10 mg/kg dziennie. Odpowiednia dawka może być podawana choremu raz lub kilka razy dziennie, sama lub w połączeniu z innymi substancjami leczniczymi. Substancje takie można podawać jednocześnie w postaci jednego preparatu lub osobnych preparatów, albo kolejno po sobie w ustalonej przez specjalistę kolejności i odstępach czasu.

Środkowi farmaceutycznemu według wynalazku można nadać różnorodne postaci farmaceutyczne, dobrze znane specjalistom, np. z wydawnictwa Remington's Pharmaceutical Sciences, wyd. 18, Mack Publ. Co.

PL 202 545 B1

Postaci środków farmaceutycznych do iniekcji i wlewów obejmują jałowe roztwory wodne, wodno-organiczne i niewodne, zawiesiny, substancje suche oraz tabletki do sporządzania roztworów lub implantacji. Do sporządzania zawiesiny używa się substancji pomocniczych zapewniających równomierne rozproszenie substancji leczniczej w fazie ciekłej, takich jak polisorbaty, lecytyna, kopolimery polioksyetylenu z polioksypropylenem, peptyzatorów, takich jak fosforany, polifosforany i cytryniany, rozpuszczalnych w wodzie polimerów takich jak karboksymetyloceluloza, metyloceluloza, poliwinylopirolidon, gumy lub żelatyna. Środki do iniekcji mogą zawierać farmaceutycznie dopuszczalne substancje pomocnicze, takie jak środki nadające odpowiedni odczyn pH i buforujące, zmieniające toniczność i konserwują ce. Substancje suche przeznaczone są do przygotowania roztworu lub zawiesiny ex tempore, przez rozcieńczenie za pomocą odpowiedniego rozpuszczalnika.

Postaci farmaceutyczne leków do podawania drogą doustną obejmują tabletki, pigułki, proszki, granulki, peletki lub kapsułki, zawierające stałe dopuszczalne farmaceutycznie nośniki, takie jak skrobia kukurydziana, laktoza, sacharoza, sorbitol, talk, kwas stearynowy, stearynian magnezu, fosforan dwuwapniowy lub gumy. Tabletki lub granulki można powlekać lub przetwarzać w inny sposób dla uzyskania jednostki dawkowania zapewniającej korzystne wydłużone działanie. Do wytwarzania takich warstw zabezpieczających lub powlekających można stosować szereg różnych substancji, obejmujących różnorodne kwasy polimeryczne i mieszaniny kwasów polimerycznych z takimi substancjami jak szelak, alkohol cetylowy lub octan celulozy.

Wynalazek ilustrują następujące przykłady wykonania, nie ograniczające zakresu wynalazku:

P r z y k ł a d 1

2-[5-(a-L-Daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]-chinolina (4)

2-Metoksy-11-metylo-6H-indolo[2,3-b]chinolinę (Bioorg. Med. Chem., 1999, 7, 2457) (10 g, mM) rozpuszczono w ksylenie (150 ml) i dodano siarczan dimetylu (10 ml). Całość mieszano w temperaturze wrzenia przez 24 godziny, po czym ochłodzono, rozcieńczono wodą, dodano 25% NH3 aq. (do rozpuszczenia osadu) i ekstrahowano chloroformem. Połączone ekstrakty organiczne przemyto wodą, suszono (MgSO4) i odparowano do sucha. Otrzymaną w ten sposób 2-metoksy-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-bjchinolinę stosowano do następnego etapu bez dalszego doczyszczania.

Związek rozpuszczono w roztworze 33% HBr w AcOH (150 ml) i ogrzewano pod chłodnicą zwrotną, intensywnie mieszając przez 24 godziny (kontrola postępu reakcji metodą TLC w układzie CHCI3:MeOH = 95:5). Po tym czasie dodano kolejną porcję 33% HBr/AcOH (50 ml) i kontynuowano reakcję jeszcze przez 8 godzin. Ochłodzoną do temperatury pokojowej mieszaninę reakcyjną wylano na wodę (200 ml), zalkalizowano 25% roztworem NH3, a następnie ekstrahowano chloroformem i roztworem CHCI3:MeOH (98:2). Połączone ekstrakty organiczne suszono, zatężono na wyparce, a suchą pozostałość oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCI3:MeOH o stopniowo wzrastającej polarności (98:2 > 95:5 > 90:10 > 80:20). W ten sposób otrzymano 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-2-ol w postaci drobnokrystalicznego, pomarańczowego osadu, t.t. rozkład powyżej 280°C, wydajność 897 mg (10%).; IR (KBr) v_max: 2933, 1632, 1609, 1578, 1492, 1443, 1351, 1332, 1241, 1138, 1024, 738 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 9.78 (s, 1H), 8.19 (d, 1H, H, J 8 Hz), 7.84 (d, 1H, J 9 Hz), 7.59-7.34 (m, 4H), 7.14 (td, 1H, J 8, J 1 Hz), 4.24 (s, 3H), 3.03 (s, 3H); MS (El, 70 eV), M/z (%): 262 (M⁺, 100), 247 (38); Anal. elemen. dla C17H14N2O + ½ H2O [271.32]: Oblicz.: C, 75.25; H, 5.57; N, 10.33%. Otrzym.: C, 75.20; H, 5.38; N, 10.15%.

Powyższy 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-2-ol (2,62 g, 0,01 mola) zawieszono w toluenie (25 ml), dodano octan 5-bromopentylu (2,3 g, 0,011 mola), bromek tetrabutyloamoniowy (0,3 g) i sproszkowany KOH (2 g) i całość intensywnie mieszano w temperaturze wrzenia w ciągu 30 min. Po ochłodzeniu dodano wodę (500 ml), oddzielono warstwę organiczną, a warstwę wodną i ekstrahowano toluenem (3 x 20 ml). Połączone warstwy toluenowe przemyto wodą (4 x 20 ml) i oddestylowano toluen pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozcieńczono metanolem (100 ml), dodano K2CO3 (1,5 g) i mieszano w temperaturze pokojowej w ciągu 24 godzin. Po oddestylowaniu metanolu pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość rozcieńczono wodą (50 ml) i ekstrahowano chloroformem (4 x 20 ml). Połączone ekstrakty przemyto wodą (2 x 20 ml), suszono nad siarczanem magnezu i odparowano, otrzymując 5-(5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-2-yloksy)pentanol z wydajnością 2,5 g (71%). ¹H NMR (CDCI3, 200 MHz): δ: 8.17 (d, 1H, J 8 Hz), 7.75 (d, 1H, J 8 Hz), 7.68 (d, 1H, J 9.5), 7.58-7.49 (m, 2H), 7.40 (d-d, 1H, J 9.5-3), 7.20 (d-d, 1H, J 7.5-1), 4.34 (s, 3H), 4.13 (t, 2H, J 6), 3.793.69 (m, 2H), 3.09 (s, 3H), 1.94 (q, 2H, J 7), 1.76-1.52 (m, 4H); MS (El, 70 eV), M/z (%): 348 (M⁺, 100).

Do roztworu 5-(5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-2-yloksy)pentanolu (0.696 g, 2 mmol) i 4-O-p-nitrobenzoilo-3-N-alliloksykarbonylo-L-daunozaminalu (1.448 g, 4 mmol) w suchym chlorku

PL 202 545 B1 metylenu (30 ml) dodano HBr x Ph3P (1.72 g, 5 mmol). Mieszaninę reakcyjną zabezpieczono rurką z CaCl2. Reakcję prowadzono w temperaturze pokojowej 7 dni, mieszając za pomocą mieszadła magnetycznego, a następnie wylano do nasyconego roztworu NaHCO3 (50 ml) i mieszano jeszcze 30 min. w temperaturze pokojowej. Oddzieloną w rozdzielaczu warstwę organiczną przemyto wodą suszono (MgSO4), odsączono i odparowano. Surowy produkt rozpuszczono w roztworze CH2CI2 - metanol (1:1) (20 ml), dodano K2CO3 (1 g) i mieszano w temperaturze pokojowej w cią gu 96 godzin, (kontrola TLC w układzie CHCl3:MeOH = 80:20). Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono wodą (20 - 30 ml), ekstrahowano roztworem CH2Cl2:MeOH (98:2), połączone ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 (pH~7), wodą, suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCl3:MeOH:Et3N (80:20:0.06) i CHCl3:MeOH:Et3N (60:20:0.05).

2-[5-(a-L-Daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo [2,3-b]-chinolinę otrzymano jako pomarańczowy osad. Wydajność 315 mg (33%). T.t. 115-120° C; IR (KBr) v_max: 3367, 3201,2930, 1634, 1575, 1490, 1441, 1335, 1283, 1241, 1213, 1120, 1020, 979, 738 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 8.23 (d, 1H, J 7.7 Hz), 7.93 (d, 1H, J 9.4 Hz), 7.70 (d, 1H, J 2.6 Hz), 7.57-7.41 (m, 3H), 7.25-7.11 (m, 2H), 4.41 (m, 1H), 4.29 (s, 3H), 4.18 (AB, 2H), 3.79-3.48 (m, 2H), 3.13 (s, 3H), 2.98-2.80 (m, 1H), 1.90-1.74 (m, 2H), 1.70-1.44 (m, 5H), 1.17 (d, 3H, J 6.4 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 477 (M⁺, 41), 377 (100), 348 (45), 275 (45), 262 (73); Anal. elemen. dla C28H35N3O4 + ½ H2O [486.61]: Oblicz.: C, 69.11; H,7.45; N, 8.64%. Otrzym.: C, 69.23; H, 7.85; N, 8.80%.

P r z y k ł a d 2

2-[2-(a-L-AkozaminyIoksy)etoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]-chinolina

Do roztworu 3,4-di-O-acetylo-L-ramnalu (25 g; 0.12 mol) w chlorku metylenu (100 ml) ochłodzonego do 0°C dodano alkohol allilowy (12 ml) i czterochlorek cyny (5% mol.). Całość mieszano przez 12 godzin w temperaturze pokojowej. Po tym czasie mieszaninę rozcieńczono chlorkiem metylenu (200 ml) i wylano do intensywnie mieszanego nasyconego roztworu NaHCO3. Warstwy rozdzielono i fazę wodną ekstrahowano chlorkiem metylenu (2 x 100 ml). Po wysuszeniu i odparowaniu rozpuszczalnika otrzymano surową mieszaninę reakcyjną glikozydów. Surowy produkt rozpuszczono w chlorku metylenu (50 ml) i po ochłodzeniu do 0°C dodano izocyjanian chlorosulfonowy (1.2 eq.). Mieszaninę utrzymywano w temperaturze 0°C przez 1 godzinę, po czym wylano do wodnego roztworu zawierającego KI i NaHCO3. Po 15 minutach intensywnego mieszania rozdzielono fazy i roztwór wodny ekstrahowano octanem etylu. Połączone fazy organiczne wysuszono i odparowano. Pozostałość krystalizowano z mieszaniny Et2O i heksanu, otrzymując czysty 4-O-acetylo-3-N-alliloksykarbonylo-L-akozaminal. Wydajność 13.78 g (45%). T.t. 103-104°C; ¹H NMR (CDCl3) δ: 6.35 (dd, 1H, J 75.9, J 2.2 Hz, H-1), 5.90 (m, 1H, -CH=), 5.26 (m, 2H, =CH2), 4.80 (dd, 1H, J 8.4, J 9.7 Hz, 4-H), 4.67 (dd, 1H, J 2.2 Hz, H-2), 4.55 (m, 3H, NH, CH2), 4.46 (m, 1H, J 8.8 Hz, H-3), 4.04 (dq, 1H J 9.7 Hz, H-5), 2.10 (s, 3H, OAc), 1.28 (d, 3H, J 6.2 Hz, H-6).

4-O-acetylo-3-N-alliloksykarbonylo-L-akozaminal (6 g; 23.5 mM) rozpuszczono w 40 ml suchego THF, dodano tetrakis(trifenylofosfino)pallad (375 mg) i kwas mrówkowy (25 ml). Postęp reakcji kontrolowano metodą TLC, w układzie heksan:octan etylu 1:1. Produktu z wolną grupą aminową nie wyodrębniano. Po zakończonej reakcji temperaturę mieszaniny reakcyjnej doprowadzono do ok. 0°C (łaźnia woda/lód), wkroplono Et3N (16 ml; 11.5 mmol) i CF3COOEt (6 ml). Reakcję prowadzono 48 godzin w temperaturze pokojowej, mieszając za pomocą mieszadła magnetycznego. Po tym czasie mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NH4CI, mieszano przez 15 minut, przeniesiono do rozdzielacza i ekstrahowano CHCl3. Połączone warstwy organiczne po przemyciu wodą suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ heksan:octan etylu (95:5). Otrzymano 4-O-acetylo-3-N-trifluoroacetylo-L-akozaminal) jako biały drobnokrystaliczny osad. Wydajność 2.39 g (38%). T.t. 154-158°C; IR (KBr) Vmax: 3290, 3103, 1746, 1704, 1656, 1559, 1381, 1238, 1185, 1060, 907, 728 cm^-1; ¹H NMR (CDCl3) δ: 6.56 (bs, 1H), 6.43 (dd, 1H, J 5.8, J 1.8 Hz), 4.86 (dd, 1H, J 9.3, J 8.6 Hz), 4.76 (dd, 1H, J 5.8, J 2.0 Hz), 4.66 (dd, 1H, J 5.8, J 2.0 Hz), 4.08 (dq, 1H, J 9.5, J 6.2 Hz), 2.11 (s, 3H), 1.31 (d, 3H, J 6.4 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 224 (M⁺-Ac^-, 0.86), 206 (M⁺-Ac^--F, 4.55), 192 (100); Anal. elemen. dla C10H12NO4F3 [267.20]: Oblicz.: C, 44.95; H, 4.53; N, 5.24 %. Otrzym.: C, 45.03; H, 4.73; N, 5.16%.

Do roztworu (4-O-acetylo-3-N-trifluoroacetylo-L-akozaminalu) (2 g; 7.48 mmoli) w suchym CH2Cl2 (60 ml) dodano 2-bromoetanol (1.87 g; 14.96 mmola) i HBr.Ph3P (400 mg). Całość mieszano przez 48 godzin w temperaturze pokojowej. Mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NaHCO3, mieszano przez 15 minut, a następnie przeniesiono do rozdzielacza. Ekstrahowano chlorkiem metylenu, połączone ekstrakty organiczne przemyto wodą i suszono. Po odparowaniu

PL 202 545 B1 rozpuszczalnika produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako układ eluujący heksan:octan etylu (5:1).

Po krystalizacji (Et₂O) otrzymano 2-(4-0-acetylo-3-W-trifluoroacetylo-a-L-akozaminyloksy)bromoetan jako drobnokrystaliczny biały osad. Wydajność 1.064 g (36%). T.t. 125-130°C; IR (KBr) v_max: 3304, 3114, 2982, 1742, 1705, 1567, 1380, 1241, 1181, 1043, 1024, 998, 936, 727 cm^-1; ¹H NMR (CDCl3) δ: 6.95 (bs, 1H), 4.91 (bd, 1H, J 2.7 Hz), 4.59 (dd, 1H, 2 x J 10.1 Hz), 4.48 (m, 1H), 4.04 (dq, 1H, J 6.2, J 9.3 Hz), 3.94 (m, 1H), 3.77 (m, 1H), 3.50 (AB, 2H), 2.31 (ddd, 1H, J 15.2, J 4.3, J 1.2 Hz), 2.08 (s, 3H), 1.77 (m, 1H), 1.19 (d, 3H, J 6.2 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 349 (M⁺-Ac1.04), 287 (9), 268 (8), 197 (40), 107 (11), 95 (20); Anal. elemen. dla C12H17NO5F3Br [392.17]: Oblicz.: C, 36.75; H, 4.37; N, 3.57; Br, 20.38%. Otrzym.: C, 37.05; H, 4.80; N, 3.45; Br, 20.47%.

Do roztworu 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-2-olu (393 mg, 1,5 mmol) w suchym DMF (20 ml), w temperaturze poniżej 0°C dodano 60% NaH (3 mmole). Po 30 minutach dodano roztwór 2-(4-0-acetylo-3-W-trifluoroacetylo-a-L-akozaminyloksy)bromoetanu (588 mg, 1,5 mmola) w DMF (10 ml). Kolbkę reakcyjną zabezpieczono rurką ze środkiem suszącym. Reakcję prowadzono w temperaturze poniżej 0°C przez ok. 15 minut, a następnie odstawiono łaźnię chłodzącą i kontynuowano reakcję w temperaturze pokojowej do zaniku przynajmniej jednego z substratów. Postęp reakcji kontrolowano metodą TLC, w układzie CHCl3:MeOH. Mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NH4Cl, mieszano przez 30 minut, przeniesiono do rozdzielacza i ekstrahowano roztworem CHCl3:MeOH (98:2). Połączone warstwy organiczne przemyto wodą nasyconym roztworem NaHCO3 i osuszono. Po odparowaniu rozpuszczalnika surowy produkt (glikozydową pochodną 5,11-dimetylo-5H-indolo-[2,3-b]-chinoliny) rozpuszczono w roztworze CH2Cl2:MeOH (1:1) (20 ml), dodano K2CO3 (20-30% masy surowego produktu), mieszano w temperaturze pokojowej 48-96 godzin (kontrola TLC w układzie CHCl3:MeOH = 80:20). Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono wodą (20-30 ml), ekstrahowano roztworem CH2Cl2:MeOH (98:2), połączone ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 (pH~7), wodą, suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCl3:MeOH:Et3N (80:20:0.06) i CHCl3:MeOH:Et3N (60:20:0.05).

2-[2-(a-L-Akozaminyloksy)etoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolinę otrzymano jako pomarańczowy osad. Wydajność 327 mg (50 %). T.t. 80-85°C; IR (KBr) v_max: 3350, 2924, 1630, 1574, 1490, 1448, 1355, 1280, 1239, 1225, 1128, 1058, 981, 758 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 8.20 (d, 1H, J 7.3 Hz), 7.89 (d, 1H, J 9.2 Hz), 7.68 (d, 1H, J 2.7 Hz), 7.57-7.40 (m, 3H), 7.14 (td, 1H, J 8.1, J 1.5 Hz), 4.97 (bs, 1H), 4.86 (d, 1H, J 2.7 Hz), 4.32 (AB, 2H), 4.25 (s, 3H), 3.98-3.72 (m, 2H), 3.53 (dq, 1H, J 9.2, J 6.2 Hz), 3.28 (bs, 2H), 3.08 (s, 3H), 2.91-2.63 (m, 2H), 1.88 (ddd, 1H, J 13.1, J 3.8, J < 0.5 Hz), 1.43 (ddd, 1H, J 13.1, J 3.4, J 9.6 Hz), 1.13 (d, 1H, J 6.2 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 435 (M⁺, 74), 335 (57), 306 (91), 262 (100); Anal. elemen. dla C25H29N3O4 + 2H2O [471.54]: Oblicz.: C, 63.68; H, 7.05; N, 8.91%. Otrzym.: C, 64.04; H, 7.06; N, 8.69%.

P r z y k ł a d 3.

9-[2-(a-L-Akozaminyloksy)etoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolina (11)

9-Metoksy-11-metylo-6H-indolo[2,3-b]chinolinę (Bioorg. Med. Chem., 1999, 7, 2457) (10 g, 38 mM) rozpuszczono w ksylenie (150 ml) i dodano siarczan dimetylu (10 ml). Całość mieszano w temperaturze wrzenia przez 24 godziny, po czym ochłodzono, rozcieńczono wodą dodano 25% NH3 aq. (do rozpuszczenia osadu) i ekstrahowano chloroformem. Połączone ekstrakty organiczne przemyto wodą, suszono (MgSO4) i odparowano do sucha. W ten sposób otrzymaną 9-metoksy-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolinę stosowano do następnego etapu bez dalszego doczyszczania.

Otrzymany związek rozpuszczono w roztworze 33% HBr w AcOH (150 ml) i ogrzewano pod chłodnicą zwrotną, intensywnie mieszając przez 24 godziny (kontrola postępu reakcji metodą TLC w układzie CHCl3:MeOH = 95:5). Po tym czasie dodano kolejną porcję 33% HBr/AcOH (50 ml) i kontynuowano reakcje jeszcze przez 8 godzin. Ochłodzoną do temperatury pokojowej mieszaninę reakcyjną wylano na wodę (200 ml), zalkalizowano 25% roztworem NH3, a następnie ekstrahowano chloroformem i roztworem CHCl3:MeOH (98:2). Połączone ekstrakty organiczne suszono, zatężono na wyparce, a suchą pozostałość oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCI3:MeOH o stopniowo wzrastającej polarności (98:2 > 95:5 > 90:10 > 80:20). Otrzymano 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-9-ol: drobnokrystaliczny brunatnoczerwony osad, t.t. rozkład powyżej 280°C, wydajność 2,09 g (21%); IR (KBr) v_max: 2924, 1626, 1572, 1528, 1496, 1452, 1283, 1216, 1131, 816, 745 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 8.98 (s, 1H), 8.28 (dd, 1H, J 8, J 1 Hz), 7.91 (dd, 1H, J 9, J 1 Hz), 7.82 (ddd, 1H, J 8, J 1,J 1.5 Hz), 7.61 (d, 1H, J 2 Hz), 7.48 (ddd, 1H, J 8, J 6.5, J 1 Hz), 7.38 (d, 1H, J 8.5 Hz), 6.95 (dd, 1H, J 8.5, J 1.5 Hz), 4.22 (s, 3H), 3.08 (s, 3H); MS (El, 70 eV), M/z (%): 262

PL 202 545 B1 (M⁺, 100), 247 (44); Anal. elemen. dla C17H14N2O + 1½ H2O [289.33]: Oblicz.: C, 70.57; H, 5.92; N, 9.68%. Otrzym.: C, 70.43; H, 5.34; N, 9.59%.

Do roztworu 9-hydroksyindolochinoliny (393 mg, 1,5 mmol) w suchym DMF (20 ml), w temperaturze poniżej 0°C, dodano 60% NaH (3 mmole). Po 30 minutach dodano roztwór 2-(4-O-acetylo-3-N-trifluoroacetylo-a-L-akozaminyloksy)bromoetanu (588 mg, 1,5 mmola) w DMF (10 ml). Kolbkę reakcyjną zabezpieczono rurką ze środkiem suszącym. Reakcję prowadzono w temperaturze poniżej 0°C przez ok. 15 minut, a następnie odstawiono łaźnię chłodzącą i kontynuowano reakcję w temperaturze pokojowej do zaniku przynajmniej jednego z substratów. Postęp reakcji kontrolowano metodą TLC, w układzie CHCI3:MeOH. Mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NH4CI, mieszano przez 30 minut, przeniesiono do rozdzielacza i ekstrahowano roztworem CHCI3:MeOH (98:2). Połączone warstwy organiczne przemyto wodą, nasyconym roztworem NaHCO3 i osuszono. Po odparowaniu rozpuszczalnika surowy produkt (glikozydową pochodną 5,11-dimetylo-5H-indolo-[2,3-b]-chinoliny) rozpuszczono w roztworze CH2Cl2:MeOH (1:1) (20 ml), dodano K2CO3 (20-30% masy surowego produktu), mieszano w temperaturze pokojowej 48-96 godzin (kontrola TLC w układzie CHCI3:MeOH = 80:20). Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono wodą (20 - 30 ml), ekstrahowano roztworem CH2Cl2:MeOH (98:2), połączone ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 (pH~7), wodą suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCl3:MeOH:Et3N (80:20:0.06) i CHCl3:MeOH:Et3N (60:20:0.05).

9-[2-(a-L-Akozaminyloksy)etoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolinę otrzymano jako brunatnoczerwony osad. Wydajność 240 mg (37%). T.t. 92-95°C; IR (KBr) v_max: 3349, 2927, 1631, 1567, 1528, 1494, 1455, 1377, 1280, 1208, 1129, 1060, 981, 815, 747 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 8.31 (d, 1H, J 7.7 Hz), 7.94-7.79 (m, 2H), 7.74 (d, 1H, J 2.3 Hz), 7.52 (dd, 1H, J 7, J 2.7 Hz), 7.12 (dd, 1H, J 8.5, J 23 Hz), 4.94 (bs, 1H), 4.86 (d, 1H, J 2.7 Hz), 4.23 (bs, 5H), 3.96-3.70 (m, 2H), 3.62-3.47 (m, 1H), 3.10 (s, 3H), 2.96-2.65 (m, 2H), 1.90 (ddd, 1H, J 12.8, J 3.9 Hz), 1.45 (ddd, 1H, J 12.8, 2 x 73.9 Hz), 1.14 (d, 1H, J 6.2); MS (El, 70 eV), M/z (%): 435 (M⁺, 3), 335 (2), 306 (24), 277 (100), 261 (57), 245 (15) 199 (19), 150 (26); Anal. elemen. dla C25H29N3O4 + 3 H2O [489.55]: Oblicz.: C, 61.34; H, 7.21; N, 8.58%. Otrzym.: C, 61.69; H, 7.07; N, 8.23%.

P r z y k ł a d 4

9-[5-(a-L-Daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]-chinolina

5,11-Dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-9-ol (2,62 g, 0,01 mola) zawieszono w toluenie (25 ml), dodano octan 5-bromopentylu (2,3 g, 0,011 mola), bromek tetrabutyloamoniowy (0,3 g) i sproszkowany KOH (2 g) i całość intensywnie mieszano w temperaturze wrzenia w ciągu 30 min. Po ochłodzeniu dodano wodę (500 ml), oddzielono warstwę organiczną, a warstwę wodną i ekstrahowano toluenem (3 x 20 ml). Połączone warstwy toluenowe przemyto wodą (4 x 20 ml) i oddestylowano toluen pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozcieńczono metanolem (100 ml), dodano K2CO3 (1,5 g) i mieszano w temperaturze pokojowej w ciągu 24 godzin. Po oddestylowaniu metanolu pod zmniejszonym ciśnieniem pozostałość rozcieńczono wodą (50 ml) i ekstrahowano chloroformem (4 x 20 ml). Połączone ekstrakty przemyto wodą (2 x 20 ml), suszono nad siarczanem magnezu i odparowano otrzymując 5-(5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-9-yloksy)pentanol z wydajnością 2,5 g (71%). IR (KBr), k_max.: 3164, 2938, 2862, 1635, 1565, 1528, 1495, 1454, 1280, 1206, 1078, 1029; ¹H NMR (CDCl3, 200 MHz): δ 8.20 (d, 1H, J 8 Hz), 7.78-7.72 (m, 3H), 7.66 (d, 1H, J 8.5), 7.51-7.42 (m, 1H), 7.17 (d-d, 1H, J 9-2.5), 4.33 (s, 3H), 4.10 (t, 2H, 76), 3.77-3.68 (m, 2H), 3.13 (s, 3H), 1.90 (q, 2H, J 6), 1.74-1.58 (m, 4H); MS (El, 70 eV), M/z (%): 348 (M⁺, 21), 261 (100).

Do roztworu 5-(5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-9-yloksy)pentanolu (0.696 g, 2 mmol) i 4-O-p-nitrobenzoilo-3-N-alliloksykarbonylo-L-daunozaminalu (1.448 g, 4 mmol) w suchym chlorku metylenu (30 ml) dodano HBr x Ph3P (1.72 g, 5 mmol). Mieszaninę reakcyjną zabezpieczono rurką z CaCl2. Reakcję prowadzono w temperaturze pokojowej 7 dni, mieszając za pomocą mieszadła magnetycznego, a następnie wylano do nasyconego roztworu NaHCO3 (50 ml) i mieszano jeszcze 30 min. w temperaturze pokojowej. Oddzieloną w rozdzielaczu warstwę organiczną przemyto wodą, suszono (MgSO4), odsączono i odparowano. Surowy produkt rozpuszczono w roztworze CH2CI2 - metanol (1:1) (20 ml), dodano K2CO3 (1 g) i mieszano w temperaturze pokojowej w ciągu 96 godzin, (kontrola TLC w układzie CHCl3:MeOH = 80:20). Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono wodą (20 - 30 ml), ekstrahowano roztworem CH2Cl2:MeOH (98:2), połączone ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 (pH~7), wodą, suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCl3:MeOH:Et3N (80:20:0.06) i CHCl3:MeOH:Et3N (60:20:0.05).

PL 202 545 B1

9-[5-(a-L-Daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]-chinolinę otrzymano jako ciemnoczerwony drobnokrystaliczny osad. Wydajność 392 mg (55%). T.t. 130-132°C; IR (KBr) v_max: 3166, 2931, 1635, 1566, 1527, 1494, 1456, 1278, 1205, 1121, 1028, 977, 753 cm^-1; ¹H NMR (DMSO-d6) δ: 8.32 (dd, 1H, 7 8.1, 7 0.9 Hz), 7.95-7.89 (m, 2H), 7.72 (d, 1H, 7 2.1 Hz), 7.53-7.46 (m, 2H), 7.10 (dd, 1H, J 8.6, J 2.6 Hz), 4.71 (dd, 1H, 72.6 Hz), 4.54-4.30 (m, 1H), 4.24 (s, 3H), 4.07 (AB, 2H), 3.70 (q, 1H, J 6.4 Hz), 3.60-3.48 (m, 1H), 3.10 (s, 3H), 2.90 (m, 1H), 1.88-1.70 (m, 2H), 1.63-1.42 (m, 5H), 1.07 (d, 3H, 76.4 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 477 (M⁺, 93), 377 (57), 275 (28), 261 (100); Anal. elemen. dla C28H35N3O4 + H2O [495.61]: Oblicz.: C, 67.86; H, 7.52; N, 8.47%. Otrzym.: C, 67.56; H, 7.49; N, 8.13%.

P r z y k ł a d 5

9-[5-(a-L-Daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]-chinolina (13)

4-O-acetylo-3-N-alliloksykarbonylo-L-akozaminal (6 g; 23.5 mM) rozpuszczono w metanolu (120 ml), dodano K2CO3 (1,5 g) i mieszano w ciągu 2 godzin w temperaturze pokojowej. Następnie zobojętniono kwasem octowym i odparowano do sucha pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozpuszczono w chlorku metylenu (150 ml) i dodano chlorek metanosulfonylu (1.2 eq) oraz pirydynę (1.2 eq). Całość mieszano w temperaturze pokojowej 12 godzin, po czym wylano do wody i ekstrahowano CH2CI2. Połączone warstwy organiczne po przemyciu wodą suszono i zatężono, otrzymując surowy 4-O-mesylo-3-N-alliloksykarbonylo-L-akozaminal. Surowy produkt rozpuszczono w DMF (60 ml) i dodano 4-nitrobenzoesan sodowy (3 eq.). Mieszaninę ogrzewano 10 godzin w temperaturze 125°C, następnie ochłodzono, wylano do wody i ekstrahowano chlorkiem metylenu. Połączone ekstrakty organiczne po wysuszeniu zatężono, a pozostałość oczyszczono na kolumnie chromatograficznej, eluując układem heksan:Et2O (4:1). Otrzymano 4-O-p-nitrobenzoilo-3-N-alliloksykarbonylo-L-daunozaminal jako żółtawy olej. Wydajność 568 mg (40%). ¹H NMR (CDCl3) δ: 8.27 (m, 4H, Ar-C6H4), 6.47 (dd, 1H, J 6.2, J 2.2 Hz, H-1), 5.85 (m, 1H, -CH=), 5.58 (bd, 1H, J 3.9 Hz, H-4), 5.22 (m, 2H, =CH2), 4.60 (m, 5H, H-2, H-3, NH, CH2 allil), 4.21 (bq, 1H, J 6.6, <0.5 Hz, H-5), 1.28 (d, 3H, J 6.6 Hz, H-6).

Otrzymany związek (6 g; 23.5 mM) rozpuszczono w 40 ml suchego THF, dodano tetrakis(trifenylofosfino)pallad (375 mg) i kwas mrówkowy (25 ml). Postęp reakcji kontrolowano metodą TLC, w układzie heksan:octan etylu 1:1. Produktu z wolną grupą aminową nie wyodrębniano. Po zakończonej reakcji temperaturę mieszaniny reakcyjnej doprowadzono do ok. 0°C (łaźnia woda/lód), wkroplono Et2N (16 ml; 11.5 mmol) i CF3COOEt (6 ml). Reakcję prowadzono 48 godzin w temperaturze pokojowej, mieszając za pomocą mieszadła magnetycznego. Po tym czasie mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NH4CI, mieszano przez 15 minut, przeniesiono do rozdzielacza i ekstrahowano CHCl3. Połączone warstwy organiczne po przemyciu wodą suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ heksan:octan etylu (3:1; 2:1). Otrzymano 4-O-p-nitrobenzoilo-3-N-trifluoroacetylo-L-daunozaminal jako jasnożółty osad. Wydajność 1.059 g (17%). T.t. 140-143°C; IR (KBr) v_max: 3393, 3287, 3072, 2978, 2921, 1740, 1669, 1648, 1628, 1602, 1550, 1521, 1342, 1242, 1167, 1108, 1073, 989, 856 cm^-1; ¹H NMR (CDCl3) δ: 8.31-8.24 (m, 2H), 7.98-7.91 (m, 2H), 6.77 (bd, 1H, 2 x 78.6 Hz), 6.48 (dd, 1H, J 6.3, J 2.4 Hz), 4.97-4.91 (m, 1H), 4.68 (ddd, 1H, J 6.3, J 1.9 Hz), 4.13 (bq, 1H, J < 0.5, J 6.6 Hz), 3.83 (m, 1H), 1.38 (d, 3H, J 6.6 Hz); MS (El, 70 eV), M/z (%): 261 (M⁺-NHTFA^--H⁺, 2), 260 (13), 245 (100), 150 (95), 104 (27); Anal. element, dla C15H13N2O6F3 + 2 Et3N [576.66]: Oblicz.: C, 56.24; H, 7.52; N, 9.71%. Otrzym.: C, 56.34; H, 8.98; N, 9.24%.

Do roztworu (4-O-p-nitrobenzoilo-3-N-trifluoroacetylo-L-daunozaminalu) (2,3 g; 4 mmole) w suchym CH2CI2 (30 ml) dodano 5-bromopentanol (1.34 g; 8 mmoli) i HBr.Ph3P (200 mg). Całość mieszano przez 48 godzin w temperaturze pokojowej. Mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NaHCO3, mieszano przez 15 minut, a następnie przeniesiono do rozdzielacza. Ekstrahowano chlorkiem metylenu, połączone ekstrakty organiczne przemyto wodą i suszono. Po odparowaniu rozpuszczalnika produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako układ eluujący heksan:octan etylu (3:2; 3:1). Otrzymano 5-(4-O-p-nitrobenzoilo-3-W-trifluoroacetylo-a-L-daunozaminyloksy)bromopentan jako żółty olej, stosowany w następnym etapie bez oczyszczania. Wydajność 692 mg (32%). ¹H NMR (CDCl3) δ: 8.22 (m, 2H, pNBz), 7.96 (m, 2H, pNBz), 7.7-7.4 (m), 6.91 (bd, 1H, J 8.6 Hz, NH), 4.89 (bd, 1H, J 3.5 Hz, H-1), 4.60 (m, 1H, H-3), 4.08 (bq, 1H, J 6.6, J < 0.5 Hz, H-5), 3.67 (m, 2H), 3.42 (m, 3H), 1.91 (m, 2H), 1.62 (m, 6H), 1.25 (d, 3H, J 6.6 Hz).

Do roztworu 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolin-9-olu (393 mg, 1,5 mmol) w suchym DMF (20 ml), w temperaturze poniżej 0°C dodano 60% NaH (3 mmole). Po 30 minutach dodano roztwór

PL 202 545 B1

2-(4-0-acetylo-3-W-trifluoroacetylo-a-L-daunozaminyloksy)bromopentanu (812 mg, 1,5 mmola) w DMF (10 ml). Kolbkę reakcyjną zabezpieczono rurką ze środkiem suszącym. Reakcję prowadzono w temperaturze poniżej 0°C przez ok. 15 minut, a następnie odstawiono łaźnię chłodzącą i kontynuowano reakcję w temperaturze pokojowej do zaniku przynajmniej jednego z substratów. Postęp reakcji kontrolowano metodą TLC, w układzie CHCI3:MeOH. Mieszaninę reakcyjną wylano do nadmiaru nasyconego roztworu NH4Cl, mieszano przez 30 minut, przeniesiono do rozdzielacza i ekstrahowano roztworem CHCI3:MeOH (98:2). Połączone warstwy organiczne przemyto wodą nasyconym roztworem NaHCO3 i osuszono. Po odparowaniu rozpuszczalnika surowy produkt (glikozydową pochodną 5,11-dimetylo-5H-indolo-[2,3-b]-chinoliny) rozpuszczono w roztworze CH2Cl2:MeOH (1:1) (20 ml), dodano K2CO3 (20-30% masy surowego produktu), mieszano w temperaturze pokojowej 96 godzin (kontrola TLC w układzie CHCl3:MeOH = 80:20). Mieszaninę reakcyjną rozcieńczono wodą (30 ml), ekstrahowano roztworem CH2Cl2:MeOH (98:2), połączone ekstrakty organiczne przemyto nasyconym roztworem NaHCO3 (pH~7), wodą suszono. Surowy produkt oczyszczano chromatograficznie, stosując jako eluent układ CHCl3:MeOH:Et3N (80:20:0.06) i CHCl3:MeOH:Et3N (60:20:0.05). Otrzymano 9-[5-(a-L-daunozaminyloksy)pentoksy]-5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinolinę z wydajnością 358 mg (50%).

Wyniki badań biologicznych

Pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny według wynalazku badano pod kątem aktywności biologicznej na wybranych liniach komórek nowotworowych. W badaniach wykorzystano komórki ludzkiego raka szyjki macicy KB. Siłę działania cytotoksycznego wyrażono jako stężenie powodujące zahamowanie rozwoju 50% komórek (ID50).

Wyniki oznaczeń wybranych związków przedstawiono w Tabeli 1.

Nr związku	R1 (pozycja 2)	R2 (pozycja 9)	n	Su	ID50 ^g/mL)
4	-O-(CH2)n-O-Su	H	5	2-deoksy-a-L-daunozaminyl	1,46+/-1,00
8	-O-(CH2)n-O-Su	H	2	2-deoksy-a-L-akozaminyl	0,45+/-0,07
11	-O-(CH2)n-O-Su	H	2	2-deoksy-a-L-akozaminyl	1,19+/-0,55
13	-O-(CH2)n-O-Su	H	5	2-deoksy-a-L-daunozaminyl	0,43+/-0,09

Zastrzeżenia patentowe

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny o wzorze ogólnym 1, w którym w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi -O-(CH2)n-O-Su, gdzie n=2-6, a Su oznacza grupę węglowodanową, podczas gdy druga z grup R1 lub R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6;

oraz ich farmaceutycznie dopuszczalne sole przedstawione wzorem 1a, w którym X oznacza anion reszty kwasowej.
2. Węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny według zastrz. 1, w których grupa węglowodanowa stanowi pochodną aminocukru L-akozaminy lub L-daunozaminy w formie piranozowej.
3. Węglowodanowe pochodne 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny według zastrz. 1, w których grupa węglowodanowa stanowi pochodną 2-deoksy-heksozy w formie piranozowej, korzystnie D-glukozę, D-galaktozę, D-mannozę, L-ramnozę lub L-fukozę.
4. Sposób otrzymywania pochodnych 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny o wzorze 1, w którym w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi -O-(CH2)n-O-Su, gdzie n=2-6, a Su oznacza grupę węglowodanową podczas gdy druga z grup R1 i R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6, znamienny tym, że pochodną 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny o wzorze 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi grupę hydroksylową, a druga grupa R1 lub R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6

a) poddaje się reakcji alkilowania za pomocą halogenku alkilowego o wzorze 3:

Y-(CH2)nOW w którym:

Y oznacza atom chlorowca, korzystnie bromu,

PL 202 545 B1

W oznacza grupę wę glowodanową Su z zabezpieczonymi grupami funkcyjnymi, a n=2-6;

lub

b) poddaje się reakcji alkilowania za pomocą halogenku alkilowego o wzorze 4 Y-(CH2)nOR3 w którym:

Y - oznacza atom chlorowca;

R3 oznacza grupę zabezpieczającą terminalną grupę hydroksylową, taką jak grupa alkilowa C1-C6, acylowa C1-C6 lub alkilosililowa;

n=2-6, a nastę pnie odbezpiecza się terminalną grupę hydroksylową i otrzymany zwią zek o wzorze 1, w którym R1 lub R2 oznacza grupę -O(CH2)nOH, gdzie n=2-6, poddaje się, wobec promotora, reakcji z donorem glikozylowym stanowiącym prekursor grupy węglowodanowej Su;

po czym

c) w związku 1 otrzymanym zgodnie ze sposobem a) lub b) odbezpiecza się grupy funkcyjne w części cukrowej i ewentualnie zwią zek 1 przeprowadza się w farmaceutycznie dopuszczalną sól o wzorze 1a.
5. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że reakcje alkilowania w wariancie a) i w wariancie b) prowadzi się w rozpuszczalniku aprotonowym w obecności silnej zasady, wybranej z grupy wodorków metali, alkoholanów lub wodorotlenków metali.
6. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, ż e jako donor glikozylowy w reakcji glikozydowania stosuje się glikal, w którym grupy hydroksylowe zostały zabezpieczone w postaci estru, eteru, eteru sililowego, korzystnie estru kwasu octowego, a ewentualne grupy aminowe w postaci amidu lub karbaminianu, korzystnie karbaminianu benzylowego, karbaminianu allilowego, karbaminianu t-butylowego lub karbaminianu trichloroetylowego.
7. Sposób wedł ug zastrz. 4, znamienny tym, ż e halogenek alkilowy Y-(CH2)nOR3 w wariancie b) jest zabezpieczony w postaci estru kwasu octowego.
8. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że reakcję glikozydowania prowadzi się w obecności promotora o charakterze kwasowym, wybranego z grupy kwasów Lewisa lub Broensteda, korzystnie wobec bromowodorku trifenylofosfiny.
9. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, ż e reakcję glikozydowania prowadzi się w rozpuszczalniku aprotonowym, wybranym z grupy eterów, eterów cyklicznych, chlorowcopochodnych węglowodorów alifatycznych i aromatycznych, korzystnie w dichlorometanie lub dichloroetanie.
10. Sposób według zastrzeżenia 4, znamienny tym, że reakcję glikozydowania prowadzi się w temperaturze od -78°C do 80°C, korzystnie w temperaturze pokojowej, w atmosferze gazu oboję tnego.
11. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że zabezpieczenie terminalnej grupy hydroksylowej w wariancie b) usuwa się w reakcji solwolizy w alkoholu wybranym z grupy alkoholi alifatycznych C1-C6, korzystnie w metanolu, w obecności zasady wybranej z grupy alkoholanów, węglanów lub wodorotlenków metali lub trzeciorzędowych amin alifatycznych, alifatyczno-aromatycznych i aromatycznych, korzystnie węglanu potasowego.
12. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że reakcję odbezpieczenia grupy aminowej węglowodanu przeprowadza się w obecności kompleksu palladu z trifenylofosfiną.
13. Środek farmaceutyczny do leczenia i/lub zapobiegania chorobom nowotworowym zawierający substancję aktywną i farmaceutycznie akceptowalne nośniki i/lub rozcieńczalniki, znamienny tym, że substancję aktywną stanowi węglowodanowa pochodna 5,11-dimetylo-5H-indolo[2,3-b]chinoliny o wzorze ogólnym 1, w którym jedna z grup R1 lub R2 stanowi -O-(CH2)n-O-Su, gdzie n=2-6, a Su oznacza grupę węglowodanową, podczas gdy druga z grup R1 lub R2 stanowi atom wodoru lub grupę alkilową C1-C6, gdzie n=2-6; lub jej farmaceutycznie dopuszczalna sól przedstawiona wzorem 1a, w którym X stanowi anion reszty kwasowej.