Opis wynalazku Przedmiotem wynalazku s a zlacze przeznaczone do szczelnego laczenia rur, zw laszcza wielo- warstwowych, z ustrojami konstrukcyjnymi, posiadaj acymi króciec lub gniazdo gwintowe i przyrz ad u latwiaj acy monta z z lacza na rurze. Z niemieckiego opisu patentowego oznaczonego numerem DE 2240918 A1 z 07.03.1974 r. i z patentów uzupe lniaj acych DE 2240918 B2 z 20.06.1974 r. oraz DE 2240918 C3 z 27.11.1975 r. znane s a urz adzenia do laczenia rur z gwintowanym kró ccem przy laczeniowym wykorzystuj ace ró zne elementy w postaci sto zkowych przeci etych wzd lu znie b ad z nieprzeci etnych pier scieni do zaciskania i uszczelniania rury w korpusie z lacza osi agane poprzez wciskanie tych elementów mi edzy korpus z lacza i rur e wymuszane nakr ecaniem nakr etki z lacznej nasadzanej na rur e. Z europejskiego opisu patentowego nr 0152 723 oraz z opisu podobnego rozwi azania, które uzyska lo ameryka nski patent nr US 3030129 z 17.04.1962 r. znane s a tak ze urz adzenia wykorzystywane do laczenia rury wielo- warstwowej z gwintowanym kró ccem przy laczeniowym, za pomoc a nasadzanej na rur e nakr etki z lacznej i osadzanej na ko ncówce rury p lytki zaciskowej, która w przekroju pod lu znym ma kszta lt litery „U”, której ramiona osadzone s a „okrakiem” na ko ncówce rury, a na ka zdej ze swoich zwróconych do rury powierzchni posiada uz ebienie, przy czym w zwróconej od wewn atrz do gwintowanego kró cca przy laczeniowego powierzchni jej czesci wylotowej oraz zwróconej od wewn atrz do ko ncówki rury powierzchni wewn etrznego ramienia p lytki zaciskowej, przewidziane s a wglebienia z w lo zonymi do nich pier scieniami uszczelniaj acymi o przekroju ko lowym, typu „o”, a nakr etka z laczna przy jej dokr e- caniu zaciska p lytk e zaciskow a na ko ncówce rury. Cech a charakterystyczn a opisanego urz adzenia jest to, ze nakr etka z laczna sk lada si e z pierwszej cz esci i cz esci drugiej, która jest wkr ecana do cz e- sci pierwszej tak, ze pierwsza cz es c na srednicy zewn etrznej gwintu kró cca przy laczeniowego, posia- da odpowiednio dopasowane elementy mocuj ace, których srednica wewn etrzna jest mniejsza od ze- wn etrznej srednicy p lytki zaciskowej tak, ze druga cz es c zaz ebia si e w jej stanie dokr econym, w po lo zeniu nasadzenia na zewn etrzne rami e p lytki zaciskowej i ze przewidziane s a miejsca uszczel- nienia, ka zdorazowo mi edzy p lytk a zaciskow a, a gwintowanymi kró ccami przy laczeniowymi, wzgl ed- nie rur a z których ka zde sk lada si e z dwóch uk ladów uszczelniaj acych. Opisane, znane urz adzenia s a elementami po srednimi przy po laczeniu rury wielowarstwowej z kró ccem gwintowym i sk ladaja si e z du zej liczby wzajemnie pasowanych, cz esci sk ladowych, któ- rych wytworzenie wymaga poniesienia znacznych nak ladów materia lowych i energetycznych. Dla wykonania elementów i zamontowania opisanego urz adzenia nale zy wykona c szereg wymagaj acych znacznej dok ladno sci i czasoch lonnych czynno sci. Istot a b ed acego przedmiotem wynalazku z lacza do szczelnego laczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym jest to, ze sk lada si e z nakr etki lub elementu wkr etnego nakr ecanej na króciec lub wkr ecanego w gniazdo gwintowe ustroju konstrukcyjnego, z którym rura jest laczona i z tulei kszta ltowej, która wciskana w bosy koniec rury powoduje powstanie na rurze obwodowego zgrubienia, o które z jednej strony kotwi si e nakr etka lub element wkr etny, a z drugiej strony opiera si e kraw ed z otworu w kró ccu lub w gnie zdzie gwintowym, tworz ac szczelne i odporne na wyrywanie polaczenie rury z tym kró ccem lub gniazdem gwintowym. Na zewn etrznej powierzchni tuleja kszta ltowa ma z ab obwodowy, przeciwdzia laj acy wysuwaniu si e tulei kszta ltowej z rury. Tuleja kszta ltowa ma tak ze ko- rzystnie jeden ko lnierz, którego czo lo stanowi oparcie dla elastycznego pier scienia uszczelniaj acego, wype lniaj acego przestrze n pomi edzy tym ko lnierzem, czo lem rury i powierzchni a otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym ustroju konstrukcyjnego, z którym rura jest laczona. Tuleja kszta ltowa wykonana jest z metalu lub innego tworzywa. Istot a przyrz adu monta zowego u latwiaj acego osadzenie na rurze zw laszcza wielowarstwowej z lacza do szczelnego laczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym jest to, ze ma sto zkowo- -walcowe, obrotowe gniazdo wewn etrzne zako nczone p laskim czo lem wewn etrznym, którego srednica jest lu zno dopasowana do zewn etrznej srednicy ko lnierza w tulei kszta ltowej stanowi acej cz es c z lacza do laczenia rur wed lug przedmiotowego wynalazku. Zlacze wed lug wynalazku stanowi a nakr etka lub element wkr etny, w której(ym) srednica otworu jest wi eksza od srednicy zewn etrznej rury, jak równie z stanowi j a tuleja kszta ltowa z osadzonymi na niej elastycznymi pier scieniami uszczelniaj acymi, która na jednym swym ko ncu ma odpowiednio ufor- mowan a powierzchni e zewn etrzn a, tak a, ze w wyniku zw laszcza udarowego wciskania tej tulei w bosy koniec rury, koniec ten jest kalibrowany i rozt laczany. Ta podobna w kszta lcie do powierzchni kuli karabinowej, kalibruj aca i rozt laczaj aca, cz es c zewn etrznej powierzchni tulei kszta ltowej ma lagodniePL 203 405 B1 3 zmieniaj ac a si e srednic e zewn etrzn a, która zwi eksza sie poczynaj ac od srednicy korzystnie mniejszej a z do srednicy odpowiednio wi ekszej od wewn etrznej srednicy rury. Wzrost srednicy powierzchni kali- bruj acej i kszta ltuj acej ko nczy si e, osi agaj ac lokalne maksimum, po czym dalej w kierunku równole- g lym do osi tulei kszta ltowej, jej srednica zewn etrzna raptownie maleje tworz ac na zarysie tulei z ab obwodowy, od którego rozpoczyna si e wybranie obwodowe, w którym wykonane s a przylgi korzystnie dla dwóch pier scieni uszczelniaj acych. Pierwszy pier scie n uszczelniaj acy osadzony jest w wybraniu obwodowym bezpo srednio za z ebem obwodowym. Srednica zewn etrzna z eba obwodowego musi by c tak dobrana, aby wymiar uzyskany po dodaniu do niej dwóch grubo sci scianek rury by l wi ekszy od srednicy otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym, a srednica zewn etrzna dna wybrania obwodowe- go musi by c taka, zeby po dodaniu do niej dwóch grubo sci scianek rury uzyska c wymiar mniejszy od srednicy otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym. Wybranie obwodowe zako nczone jest ko lnierzem, który stanowi zako nczenie tulei kszta ltowej. Srednica zewn etrzna tego ko lnierza jest odpowiednio mniejsza od srednicy otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym. O wewn etrzne czo lo ko lnierza ko n- cz acego tulej e kszta ltow a opiera si e drugi pier scie n uszczelniaj acy, który przylega te z do powierzchni czo lowej ko nca rury, a po wykonaniu po laczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym pier scie n ten przyparty jest tak ze do powierzchni otworu w tym ze kró ccu lub gnie zdzie gwintowym. Osadzenie tulei kszta ltowej w bosym ko ncu rury, zw laszcza wielowarstwowej, przeprowadza si e korzystnie z u zyciem przyrz adu monta zowego b ed acego przedmiotem wynalazku. Przyrz adem mon- ta zowym wywiera si e, korzystnie udarowo, odpowiedni nacisk na tulej e kszta ltow a, w wyniku czego kolejno najpierw kalibruje si e bosy koniec rury, nast epnie naciskaj acy na tulej e kszta ltow a przyrz ad powoduje rozt loczenie ko nca rury i post epuj ac dalej obci sni ecie rury na tulei kszta ltowej. Osadzanie tulei w ko ncu rury ko nczy si e, gdy czo lo rury doci snie drugi pier scie n uszczelniaj acy, oparty o we- wn etrzny ko lnierz tulei kszta ltowej. Obci sni ecie bosego ko nca rury na tulei kszta ltowej powoduje, ze w odpowiedniej odleg lo sci od czo la rury, tworzy si e na rurze zgrubienie obwodowe, o które z jednej strony kotwi si e nakr etka lub element wkr etny z lacza a z drugiej strony opiera si e czo lo otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym kojarzonym z rur a. Przyrz ad monta zowy do osadzania tulei kszta ltowej w rurze, wed lug wynalazku ma obrotowe gniazdo wewn etrzne ograniczone korzystnie powierzchniami walcowymi i sto zkowymi, które to po- wierzchnie monotonnie, odpowiednio zmniejszaj a swoje srednice od najwi ekszych przy czole narz e- dzia do najmniejszych w g lebi otworu w przyrz adzie, którym kalibruje si e i obciska koniec rury na tulei kszta ltowej. Zlacze stanowi ace przedmiot wynalazku pozwala na bezpo srednie laczenie rury zw laszcza wie- lowarstwowej z kró ccem lub gniazdem gwintowym, b ed acym elementem ustroju konstrukcyjnego i zapewnia uzyskanie niezawodnej szczelno sci, przy równomiernym rozk ladzie napr eze n mechanicz- nych, skumulowanych w po laczeniu i przy racjonalnie ma lej pracoch lonno sci oraz ma lym zu zyciu ma- teria lów i energii niezb ednych do jego wytworzenia. Przedmiotowe zlacze zapewnia uzyskanie szczel- nosc polaczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym dzi eki zastosowaniu: 1) zw laszcza udarowego wciskania tulei kszta ltowej w rur e, 2) zaci ecia si e w rurze obwodowego(ych) z eba(ów), wyst epuj acego(ych) na zewn etrznej po- wierzchni tulei kszta ltowej, 3) samo-uszczelniania si e po laczenia tulei kszta ltowej i rury spr ezystym pier scieniem uszczel- niaj acym, umieszczonym w obwodowym wybraniu, bezpo srednio za obwodowym z ebem, którym ko n- czy si e powierzchnia kalibruj aca i rozt laczaj aca, 4) samo-uszczelniania si e po laczenia rury z tulej a kszta ltow a i powierzchni a otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym przez sciskanie drugiego spr ezystego pier scienia uszczelniaj acego, wype l- niaj acego przestrze n pomi edzy czo lem rury, czo lem ko lnierza tulei kszta ltowej oraz wewn etrzn a po- wierzchni a otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym, 5) wci sni ecia ko nca rury do otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym i doci sni ecia czo la otworu w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym oraz znacznej d lugo sci powierzchni tego otworu do zewn etrznej powierzchni utworzonego na rurze zgrubienia obrotowego. Wspó lpraca nakr etki lub elementu wkr etnego, zaczepionego kraw edzi a wewn etrzn a otworu, o zgrubienie powsta le na rurze w pewnej, korzystnej odleg lo sci od jej ko nca, na skutek wci sni ecia tulei kszta ltowej w bosy koniec rury, zapewnia wytrzyma lo sc po laczenia na obciazenia wyrywaj ace koniec rury z otworu w kró ccu, lub w gnie zdzie gwintowym. Rozwi azanie to zapewnia zachowanie szczelno- sci polaczenia, tak ze wówczas, gdyby w wyniku pe lzania materia lu dochodzi lo do wysuwania si e ko n- ca rury, z otworu w kró ccu lub w gnie zdzie gwintowym.PL 203 405 B1 4 U zycie przyrz adu monta zowego b ed acego przedmiotem wynalazku u latwia i przyspiesza mon- ta z z lacza na rurach zw laszcza wielowarstwowych oraz pozwala na utrzymanie powtarzalno sci i wy- sokiej jako sci wykonywanych czynno sci monta zowych. Przedmiot wynalazku w przyk ladowym wykonaniu przedstawiony jest na rysunku, na którym Fig. 1 i Fig. 2 obrazuj a przekroje dwóch wariantów zlacza do szczelnego laczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym, za s Fig. 3 przedstawia przyrz ad monta zowy specjalnie przeznaczony do mon- ta zu przedmiotowego z lacza na rurze zw laszcza wielowarstwowej i dzia lanie tego przyrz adu monta- zowego. Zlacze do szczelnego laczenia rury z kró ccem lub gniazdem gwintowym z lo zone jest z tulei kszta ltowej 1, która na swej zewn etrznej powierzchni, posiada powierzchni e kalibruj ac a i rozt laczaj a- c a 2, raptownie ko ncz ac a si e z ebem obwodowym 3, po którym nast epuje obwodowe wybranie 4, w którym osadzony jest pier scie n uszczelniaj acy 5. Za wybraniem obwodowym 4, znajduje si e po- wierzchnia sto zkowa 6, zako nczona kraw edzi a kolejnego z eba obwodowego 7, a za nim obwodowe wybranie 8, stanowi ace przylg e dla pier scienia uszczelniaj acego 9, przylegaj acego do powierzchni czo lowej 10, rury 14, i czo lowej powierzchni ko lnierza 11, tulei kszta ltowej 1, który to ko lnierz wsuwa sie do otworu 12, w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym 13. Ponadto rura 14, w któr a wt loczona jest tuleja kszta ltowa 1, ma na swym obwodzie zgrubienie 15, korzystnie oddalone od czo la 10, rury 14. Nakr et- ka lub element wkr etny 17, posiada wewn etrzn a kraw ed z otworu 16, przeznaczon a do kotwienia jej (go) o zgrubienie 15, na rurze 14. W celu polaczenia rury 14, z kró ccem lub gniazdem gwinto- wym 13, nasuwa si e na jej bosy koniec nakr etk e lub element wkr etny 17 i nast epnie tulej e kszta ltow a 1 korzystnie przy u zyciu przyrz adu monta zowego 18, wciska si e w rur e 14, tak g leboko, a z czo lo 10, rury 14, oprze si e o pier scie n uszczelniaj acy 9, który z drugiej strony przyparty jest do wewn etrznej powierzchni czo lowej ko lnierza 11. Podczas wciskania tulei kszta ltowej 1, w rur e 14, pocz atkowo roz- t loczony koniec rury 14, natrafia na powierzchni e 19, przyrz adu monta zowego 18, i przy dalszym ru- chu przyrz adu monta zowego nacisk powierzchni 19, powoduje obciskanie si e ko nca rury 14, na tulei kszta ltowej 1, adekwatnie naciskanej wewn etrzn a powierzchni a czo low a 20, narz edzia monta zowe- go 18. Nast epnie nakr etk e lub element wkr etny 17, przesuwa si e ku powsta lemu, obwodowemu zgru- bieniu 15, przy ko ncu rury 14, do momentu, a z nakr etka lub element wkr etny 17, zakotwi si e we- wn etrzn a kraw edzi a otworu 16, o zgrubienie 15, na rurze 14, po czym nakr etk e lub element wkr et- ny 17 kojarzy si e z gwintem kró cca lub gniazda gwintowego 13, z u zyciem adekwatnego momentu obrotowego, zapewniaj acego wci sni ecie ko nca rury 14 obci sni etego na tulei kszta ltowej 1 do otwo- ru 12, w kró ccu lub gnie zdzie gwintowym 13, w celu uzyskania szczelnego po laczenia rury 14, z kró ccem lub gniazdem gwintowym 13, b ed acym elementem ustroju konstrukcyjnego. PL