Opis wynalazku Przedmiotem wynalazku jest uk lad zawiasowy dla drzwi, okien i temu podobnych. Uk lad zawiasowy o takim przeznaczeniu jest przyk ladowo przedstawiony w niemieckim opisie wzoru u zytkowego nr DE-GM 296 02 084. Zawias tego rodzaju uk ladu zawiasowego nazywany jest równie z „zawiasem krytym", poniewa z przy zamkni etym skrzydle nie jest widoczny od zewn atrz, lecz ca lkowicie schowany wewn atrz profili ramy. Znany zawias jest regulowany poziomo, aby mo zliwa by la regulacja skrzyd la wewn atrz otworu ramy. W znanej konstrukcji regulacja odbywa si e na dwóch rów- noleg lych do p laszczyzny ramy, zaopatrzonych we wspó lpracuj ace ze sob a uz ebienia, w ca losci p la- skich powierzchniach, które mo zna polaczy c ze sob a za pomoc a srub prostopad lych do powierzchni ramy. W celu przeprowadzenia regulacji sruby te poluzowuje si e, umo zliwiaj ac przesuwanie wzgl edem siebie powierzchni zaopatrzonych w uz ebienia. Monta z tego typu zawiasów nie jest prosty, zw laszcza w przypadku ci ezkich skrzyde l, poniewa z skrzyd la podczas mocowania czesci zawiasów trzeba utrzymywa c r ecznie w zadanej pozycji. Ci ezar skrzyd la sprawia, ze utrzymywanie otworów mocuj acych dok ladnie w pokrywaj acym si e wzajemnie po lo zeniu jest czynno scia trudn a i wymagaj ac a du zego wysi lku. Z DE 198 32 123 znany jest uk lad zawiasowy, w którym co najmniej jedna z cz esci zawiasu - cz esc znajduj aca si e na ramie lub skrzydle - zawiera uchyln a d zwigni e do obrotowego po laczenia cz esci zawiasu. Uchylna d zwignia wchodzi j ezykiem w szczelin e z lo zonego czopu. Po osadzeniu w czesci zawiasu czop zabezpiecza si e srub a zaciskow a. Celem wynalazku jest takie udoskonalenie uk ladu zawiasowego opisanego na wst epie rodzaju, aby monta z skrzyd la w sta lej ramie by l latwiejszy. Uk lad zawiasowy dla drzwi, okien i temu podobnych, z cz escia zawiasu od strony ramy, moco- wan a na sta lej ramie drzwi, okna lub temu podobnych, z cz esci a zawiasu od strony skrzydla, moco- wan a na skrzydle drzwi, okna lub temu podobnych, oraz z pionowym, przechodz acym przez cz esci zawiasu sworzniem do zawiasowego, obrotowego po laczenia cz esci zawiasu, przy czym co najmniej jedna z cz esci zawiasu zawiera osadzon a uchylnie wokó l sworznia, uchyln a d zwigni e do obrotowego po laczenia cz esci zawiasu, z j ezykiem, wchodz acym w odpowiedni a szczelin e, utworzon a przez co najmniej jedn a czes c zawiasu, i zawieraj acym, usytuowane w nim w przybli zeniu centralnie, pionowe pogrubienie, przy czym szczelina ma obszar o zwi ekszonej srednicy do umieszczenia pogrubienia, wed lug wynalazku charakteryzuje si e tym, ze szczelina jest otwarta od góry i od do lu, za s w powi ek- szonym obszarze jest zamykana srubami, które mo zna wkr eca c we wzd lu znym kierunku w zaopatrzo- ny w gwint, powi ekszony obszar, przy czym j ezyk jest przestawny pionowo w szczelinie. Korzystnie pogrubienie ma posta c sworznia. Korzystnie pogrubienie jest przestawne poziomo w odniesieniu do j ezyka. Korzystnie element do poziomej regulacji ma posta c sruby mimo srodowej. Korzystnie element do regulacji j ezyka w kierunku pionowym stanowi a sruby. Dzi eki temu, ze uchylna d zwignia wchodzi j ezykiem w odpowiedni a szczelin e, utworzon a przez co najmniej jedn a cz esc zawiasu, ci ezar skrzyd la, które zw laszcza w przypadku drzwi moze wa zy c 100 kg i wi ecej, mo zna ju z na pocz atku montazu w drodze „zawieszenia" tak przenie sc na sta la ram e, ze nie potrzebne jest d lu zsze podtrzymywanie skrzyd la. Monta z mo zna nast epnie zako nczy c ju z przy skrzydle wisz acym na ramie, poprzez doci agni ecie srub mocuj acych. Takie rozwi azanie pozwala na szybki i niezawodny monta z. Ponadto dzi eki uk ladowi zawiasowemu wed lug wynalazku skrzyd lo mo z- na ju z przy zawieszaniu zamocowa c kszta ltowo i ustawi c w prawid lowym po lo zeniu wzgl edem ramy. Skrzyd lo nale zy zatem podtrzymywa c jedynie tak d lugo, a z j ezyk wejdzie w szczelin e, po czym mo zna je pu scic. Jest ono wówczas zawieszone ca lym swym ciezarem na uchylnej d zwigni wzgl ednie na ramie. Zako nczenie monta zu wymaga jedynie w lo zenia i doci agni ecia srub mocuj acych. Poniewa z j ezyk zawiera pionowe pogrubienie, usytuowane w przybli zeniu centralnie w j ezyku, za s szczelina zawiera obszar o powi ekszonej srednicy, w którym umieszczane jest to pogrubienie, skrzyd la nie mo zna wyci agnac, nie jest te z mo zliwe jego wy slizgni ecie lub przechylenie. Stanowi to istotny czynnik bezpiecze nstwa podczas monta zu ciezkich skrzyde l. Ponadto wchodzenie jezyka w szczelin e w czesci zawiasu od strony skrzyd la zapobiega przechylaniu si e skrzyd la na boki. Aby szczelin e w cz esci zawiasu od strony skrzyd la mozna by lo wykona c w sposób szczególnie tani i prosty, na przyk lad w drodze frezowania, szczelina jest otwarta od góry i od do lu, za s w powi ek- szonym obszarze jest zamykana za pomoc a srub. Dzi eki temu przy zawieszaniu skrzyd la j ezyk nie mo ze prze slizgnac si e przez szczelin e.PL 203 545 B1 3 W nowoczesnych drzwiach i zawiasach wymagana jest tak ze pionowa regulacja po lo zenia skrzyd la wzgl edem ramy. Dlatego te z korzystne jest, je zeli j ezyk jest przestawny pionowo w szczeli- nie, co umo zliwia przemieszczanie skrzyd la wzgl edem ramy. Szczególnie latwe jest wykonanie szczeliny wzgl ednie jej pogrubionego obszaru, je zeli pogru- bienie ma kszta lt sworznia. Korzystnie pogrubienie jest przestawne poziomo w odniesieniu do j ezyka, co pozwala na po- zioma regulacj e ustawienia skrzyd la w odniesieniu do ramy. Korzystnie regulacj e tak a przeprowadza sie za pomoc a sruby mimo srodowej. Przestawianie j ezyka w kierunku pionowym mo ze by c realizowane za pomoc a srub do zamyka- nia powi ekszonego obszaru szczeliny. Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przyk ladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uk lad zawiasowy na fragmencie profili sta lej ramy i skrzyd la przed zawieszeniem, w wido- ku perspektywicznym, przy czym ukryte linie s a cz esciowo zaznaczone jako linie przerywane, fig. 2 - widok odpowiadaj acy fig. 1 po zawieszeniu skrzyd la, oraz fig. 3 - cz es c zawiasu od strony skrzyd la z uchyln a d zwigni a, w stanie roz lo zonym. Na fig. 1 i 2 przedstawiony jest uk lad zawiasowy 100. S luzy on do uchylnego obsadzenia skrzy- d la F, z którego widoczny jest jedynie pionowy fragment profilu 20 ramy skrzyd la, na odpowiednio przedstawionym profilu 10 sta lej ramy R. Profile 20, 10 skrzyd la F wzgl ednie sta lej ramy R maja po- stac profili wydrazonych. Wewn atrz profilu 10 ramy zamocowany jest na sta le, niewidoczny na rysun- ku, sworze n zawiasu, wyznaczaj acy o s S zawiasu, wokó l której mo zna przechyla c skrzyd lo F. Profil sta lej ramy R ma w ca lo sci przekrój zbli zony do prostok atnego i sk lada si e z pierwszego profilu wydrazonego 1 o przekroju prostok atnym, polaczonego termoizolacyjnymi zebrami 2, biegn a- cymi w kierunku wzd lu znym w pobli zu bocznego ograniczenia, z nast epnym, lezacym za nim po we- wn etrznej stronie, wydr azonym profilem 3. Cz esci 1, 2, 3 tworz a lacznie profil 10 ramy. W odpowiedni sposób profil 20 ramy skrzyd la, maj acy równie z przekrój zbli zony do prostok atnego, jest tak ze utwo- rzony z prostok atnego profilu wydr azonego 11, który za pomoc a termoizolacyjnych zeber 12 jest pola- czony z prostok atnym profilem wydr azonym 13. W przyk ladzie wykonania profile 10, 20 przy zamkni e- tym skrzydle F leza w zasadzie w jednej p laszczy znie, przy czym przednie i tylne powierzchnie ogra- niczaj ace le za odpowiednio w tych samych p laszczyznach. Pomi edzy profilami 10, 20 pozostaje obszar wr egu 40, pokryty zaopatrzonymi w uszczelki 6 elementami wr egowymi 14 prostok atnego profilu 3 wzgl ednie 24 prostok atnego profilu 11, w zwi azku z czym przy zamkni etym skrzydle F obszar wr egu 40 jest zamkni ety. W lasciwy zawias jest ca lkowicie schowany wewn atrz profili 10, 20 obu ram, dzi eki czemu przy zamkni etym skrzydle F nie jest widocz- ny od zewn atrz. Sworze n zawiasu jest usytuowany w pobli zu zewn etrznej scianki profilu 10 ramy. Jego widocz- ne na rysunku podparcie stanowi cz esc 60 zawiasu od strony ramy. Cz es c ta sk lada si e z p lytki no snej 61, zamocowanej za pomoc a srub 62 i tulei dystansowych 63 na sciance 4, zwróconej ku obszarowi wr egu 40. P lytka no sna 61 wchodzi z zagi eciem w odpowiednie wybranie 64. Przy zamykaniu skrzy- d la F wybranie 64 zapewnia wystarczaj aco du zo miejsca, aby cz esc zawiasu od strony skrzyd la, oznaczon a w ca lo sci odno snikiem 50, mo zna by lo obraca c wokó l sworznia 30, chowaj ac j a w profilu 10 ramy. Cz esc 50 zawiasu od strony skrzydla zawiera osadzon a obrotowo wokó l sworznia, uchyln a d zwigni e 51, która na swej odwrotnej wzgl edem sworznia stronie tworzy j ezyk 73, przechodz acy w przybli zeniu przez srodek pionowego sworznia 59. Sworze n 59 tworzy zatem swego rodzaju pogru- biony obszar j ezyka. Do przemieszczania sworznia wzgl edem j ezyka wzgl ednie uchylnej d zwigni s lu zy sruba mimo srodowa 58. Dzi eki temu sworze n 59 mo zna przemieszcza c poziomo wzgl edem uchylnej d zwigni 51, reguluj ac tym samym w poziomie po lo zenie skrzyd la F wzgl edem ramy R. Cz esc 50 zawiasu od strony skrzyd la zawiera ponadto szyn e mocuj ac a 52, która za pomoc a srub 56 jest zamocowana w otworach 75 na zwróconej ku obszarowi wr egu 40 sciance profilu 20 ramy skrzyd la. Szyna mocuj aca 52 tworzy w p laszczy znie skrzyd la pionow a szczelin e 53, maj ac a w przybli zeniu centralny, równie z pionowy obszar 54 o zwi ekszonej srednicy, który w przyk ladzie wy- konania ma ko lowy przekrój, dopasowany do sworznia 59. Od góry i od do lu obszaru 54 o zwi ekszo- nej srednicy, w znajduj ace si e tam gwinty mo zna wkr eci c sruby 74. Górna sruba 74 s lu zy jako ogra- nicznik dla sworznia 59 przy zawieszaniu skrzyd la F. Nast epnie za pomoc a dolnej sruby 74 blokuje si e skrzyd lo i zabezpiecza je przed wysuni eciem. Do utworzenia kszta ltowego polaczenia uchylnej d zwi- gni 51 wzgl ednie jej j ezyka 73 z cz esci a 50 zawiasu od strony skrzyd la wzgl ednie szyn a mocuj ac a 52PL 203 545 B1 4 s lu za sruby 71 i odpowiednie gwintowane otwory 72 do zakleszczania j ezyka 73 w szczelinie 53 szyny mocuj acej 52. Na fig. 1 przedstawiony jest stan przed zawieszeniem skrzyd la F na ramie R. Na fig. 2 nato- miast skrzyd lo F jest ju z zawieszone i zamocowane na ramie R. W celu zawieszenia skrzyd lo F nasu- wa si e za pomoc a szyny mocuj acej 52 wzgl ednie szczeliny 53 i przyporz adkowanego jej obszaru 54 o zwi ekszonej srednicy na sworze n 59 i j ezyk 73 uchylnej d zwigni 51. W tym celu, jak ju z wspomnia- no, wkr eca si e górn a srub e 74 jako górny ogranicznik i zapobiega si e prze slizgiwaniu j ezyka 73. Aby uchylna d zwignia 51 podczas tej operacji nie wchodzi la w wybranie 64 w profilu 10 ramy i nie utrudnia- la tym samym zawieszania skrzyd la F, jest ona unieruchomiona za pomoc a odpowiedniego urz adze- nia, na przyk lad spr ezyny, która dociska uchyln a d zwigni e 51 w kierunku pozycji otwartej. Po zawie- szeniu skrzyd la F spoczywa ono ca lym swym ciezarem na uchylnej d zwigni 51 i wskutek zwi ekszonej srednicy sworznia 59, który spoczywa w maj acym wi eksz a srednic e obszarze 54 szczeliny 53, nie mo ze ze slizgiwa c si e w dó l z czesci zawiasu od strony ramy. Zapewnia to szybki i niezawodny monta z bez konieczno sci d lugiego przytrzymywania ci ezkiego skrzyd la F i bez obawy, ze skrzyd lo przechyli sie na bok lub w swej p laszczy znie. Celem ostatecznego zamocowania skrzyd la F po jego zawieszeniu doln a srub e 74 wkr eca si e w powi ekszony obszar 54 szczeliny 53, uniemo zliwiaj ac tym samym podniesienie skrzyd la F. Sruby 71 blokuj a dodatkowo j ezyk 73 uchylnej d zwigni 51, zaciskaj ac go w szczelinie 53. Jak ju z wspomniano, sworze n 59, a zatem równie z skrzyd lo F, mo zna przestawia c poziomo wzgl edem ramy R. W tym celu przestawia si e srub e mimo srodow a 58, która wchodzi w owalne wy- branie 78 w j ezyku 73 uchylnej d zwigni 51. Mo zliwe jest tak ze przestawianie skrzyd la F wzgl edem ramy R w kierunku pionowym. W tym ce- lu poluzowuje si e doln a srub e 74 w powi ekszonym obszarze 54 szczeliny 53 i ustawia skrzyd lo F za pomoc a górnej sruby 74 na zadanej wysoko sci. Nast epnie wkr eca si e ponownie doln a srub e 74. Aby zarówno przy pionowej, jak te z przy poziomej regulacji ustawienia skrzyd la F zachowany by l dost ep do sruby mimo srodowej 58, w szynie mocuj acej 52 znajduje si e odpowiednie owalne wy- branie 55. Aby sruby mocuj ace 71 nie przeszkadza ly w pionowej lub poziomej regulacji ustawienia skrzyd la F, w uchylnej d zwigni 51 znajduj a si e odpowiednio du ze prostok atne wybrania 65, przez któ- re przechodz a sruby uchylnej d zwigni. W ten sposób regulacj e mo zna przeprowadza c mimo wkr eco- nych srub 71. Z fig. 3 wynika, ze sworze n 59 jest nasuwany na j ezyk 73 uchylnej d zwigni 51, w którym to celu sworze n 59 ma odpowiednie wybrania 77. Nast epnie w wybranie 78 wk lada si e srub e mimo srodow a 58, mocuj ac j a ponownie zaciskowo przy u zyciu za slepki 76. Za slepka 76 mo ze by c w tym celu wyko- nana z odkszta lcalnego elastycznie tworzywa. Mo zliwe jest równie z rozwi azanie, w którym za slepka 76 jest zaopatrzona w lekkie, skierowane na zewn atrz wybrzuszenie, które przy wprowadzaniu sworznia 59 w szczelin e 53 zostaje zgniecione, zapewniaj ac tym samym trwa le osadzenie sworz- nia 59. PL