Przedmiot wynalazku stanowi sposób zapisywania i odtwarzania dzwieków, pole¬ gajacy na mechanicznem wykonywaniu przezroczystego zapisu fonogramu na pod¬ lozu nieprzezroczystem (lub odwrotnie) o gestosci stalej i na fotoelektrycznem od¬ twarzaniu dzwieków.Zapis fonograficzny, uzyskany mecha¬ nicznie, posiada w zasadzie szerokosc stala i z tego wzgledu nie jest odpowiedni do od¬ twarzania droga fotoelektryczna. Wynala¬ zek obejmuje cztery zasadnicze sposoby przezwyciezenia tej trudnosci.Sposób pierwszy polega na tern, ze przy odtwarzaniu dzwieków na drodze wiazki promieni swietlnych umieszcza sie zaslone, która ogranicza jeden z boków wiazki, pod¬ czas gdy drugi jej bok jest ograniczony fa¬ listym brzegiem zapisu.Sposób drugi polega na nakladaniu pod¬ czas rejestracji dzwieków na falisty zapis o szerokosci stalej innego zapisu prostolinij¬ nego, który zastepuje jeden z boków fali¬ stych bokiem prostolinjowym, przyczem nalozenie to uskutecznia sie badz przed wy¬ konaniem falistego zapisu, badz po niem.Odmiana drugiego sposobu polega na nalozeniu brózdy falistej, bedacej w faziepraedwnej do jednio t koków glównej brózdy; .,, n y Sppsóh trzeci polega 1& ^przesunieciu za¬ pisu swietlnego w przyrzadzie fotoelek- trycznym do odczytywania w ten sposób, azeby jeden z jego konców przypadal na osi srodkowej brózdy lub pomiedzy falistetni brzegami brózdy, nie przecinajac tych brze¬ gów.Sposób czwarty polega na naruszeniu ostrym rylcem jednego z boków nieprzezro¬ czystego sladu, wykonanego na brzegu filmu, w ten sposób, azeby czesc niezuzyt- kowana brózdy o szerokosci stalej przypa¬ dala calkowicie na strefe przezroczysta lub odwrotnie.Mozna wreszcie przytoczyc sposób, któ¬ ry polega na pokryciu zbednej czesci bró¬ zdy pierwotnej badzto substancja niepnze- puszczajaca v swiatla, badz tez naklejona wstega o wlasciwej szerokosci i z odpowied¬ niego materjalu.Na rysunkach fig. 1 przedstawia jedna z odmian kinematograficznego filmu dzwieko¬ wego, fig. 2 — urzadzenie do wyswietlania tego filmu, fig. 3 — udoskonalony przyrzad optyczny, fig. 4 — katode udoskonalonej ko¬ mórki fotoelektryczneji, fig. 5 — komórke fotoelektryczna o katodzie podwójnej, fig. 6 — widok boczny przyrzadu do wykony¬ wania sposobu drugiego, fig. 7 — ten sam przyrzad zprzodu, fig. 8 — widok perspek¬ tywiczny w skali wiekszej, fig. 9— w skali wiekszej ostrze narzedzia, fig. 10 i 11 — od¬ miany naciecia filmu, fig. 12—przekrój fil¬ mu wedlug wynalazku, fig. 13 wyjasnia schematycznie sposób odchylania wiazki swietlnej, fig. 14 wyjasnia schematycznie prace narzadu, fig. 15 przedstawia przyrzad rytowniczy, fig. 16 — odmiane wykonania przyrzadu rytowniczego;, fig. 17 — widok filmu wedlug wynalazku, fig. 18 — szcze¬ gól przyrzadu do odczytywania fotoelek- trycznego, fig. 19, 19a, 19b — schematy po¬ wierzchni roboczej filmu w widoku i prze¬ kroju, fig. 20, 20a, 20b — przyrzad do ko- pjowania fotograficznego, fig. 21 i 2lb — schematy filmu.Na przezroczyste podloze 1 naklada sie blone nieprzezroczysta 2 (fig. 1), umie¬ szczona po jednej stronie obrazu. Na filmie 1 wyryty jest fonogram 3 o szerokosci sta¬ lej w sposób wskazany ponizej, w drodze zdjecia warstwy nieprzezroczystej. Mozna- by równiez wykonac zapis nieprzezroczysty na filmie przezroczystym.Zapis 3 otrzymuje sie przez przesuwanie tiltnti przed przyrzadem w rodzaju hebla, drgajacym w kierunku poprzecznym. Drga¬ nia hebla sa wywolywane w dowolny spo¬ sób.Fig. 2 przedstawia schematycznie urza¬ dzenie do wyswietlania, w którem wiazka promieni, wysylana ze zródla 4, przechodzi przez uklad skupiajacy 5, który kieruje ja na szczeline 6 w plytce 7, za która przesu¬ wa sie film 8, wykonany wedlug wynalazku.Przechodzacy przezen snop swiatla zostaje rozszerzony zapomoca ukladu optycznego 9, który go rzuca wreszcie na komórke foto¬ elektryczna 10.U wyjscia przyrzadu optycznego 9 u- mocowana jest zaslonka (fig. 3); mozna ja równiez umiescic w jakimkolwiek punkcie na drodze promieni swietlnych. Zaslonka ta ogranicza z jednej strony wiazke swietlna, tworzac brzeg prostolinijny; z drugiej stro¬ ny wiazka swietlna jest ograniczona fali¬ stym brzegiem zapisu.Nie chcac stosowac zaslony, nalezy zmienic katode komórki fotoelektrycznej.Fig. 4 przedstawia katode 11, której polo¬ wa tylko (strona niezakreskowana) jest wrazliwa na swiatlo.Odmiana wykonania komórki moze po¬ legac na zastosowaniu dwóch katod wysy¬ lajacych 11 i lla, izolowanych elektrycznie w celu umieszczenia kazdej z nich w obwo¬ dzie niezaleznym, przyczem oba te obwody moga oddzialywac na wspólny obwód uzyt¬ kowy, np. dzieki zastosowaniu obwodu push-pull.Azeby zapis dzwiekowy nie ulegal wy¬ swietlaniu na ekranie wraz z obrazem kine¬ matograficznym, mozna pokryc go materja¬ lem, przepuszczajacym promienie niewi¬ dzialne, a nieprzepuszczajacym promieni widzialnych.Wynalazek obejmuje równiez wytwa¬ rzanie zapisów na calej szerokosci filmu. W tym przypadku usunieciu podlega blona, sporzadzona z materjalu, .przepuszczajace¬ go promienie swietlne, w celu umozliwienia projekcji kinematograficznej, lecz zatrzy¬ mujacego promienie niewidzialne, np. po- zafiolkowe. Otrzymuje sie w ten sposób film, umozliwiajacy wyswietlanie obrazów o szerokosci niezmniejszonej.Na fig. 6, 7 i 8 zapis falisty 3 o szeroko-x sci stalej wytwarza sie mechanicznie zapo- moca ostrego rylca 12, który drga w kie¬ runku poprzecznym pod -dzialaniem wzmoc¬ nionego pradu modulowanego, doprowadza¬ nego przewodem 13 do elektromagnesów, na rysunku nieprzedstawionych, nierucho¬ mego aparatu 14, pod którym przesuwa sie w kierunku strzalki / film 1.Aparat elektromagnetyczny 14 jest u- mocowany sztywno we wsporniku 16 zapo- moca osi 17, co pozwala na przesuwanie a- paratu pionowo zapomoca sruby 18, w celu nastawiania ostrza rylca wzgledetfi filmu.Sruba zaciskowa 19 pozwala utrwalic apa¬ rat w pozycji pozadanej.Do wytwarzania zapisu 20 z brzegiem prostym, sluzy ostry rylec 21, odchylony wzgledem drgajacego rylca 12 i umocowa¬ ny srubka 22 w tulejce 23, przytwierdzonej srubkami 24 do szkieletu aparatu 14.Zapis 20 o brzegach prostych mozna wy¬ twarzac przed sladem falistym 3 lub po nim, równoczesnie (jak w danym przypad¬ ku) lub na aparacie, niezaleznym od apara¬ tu, zapisujacego dzwieki.Mozna osiagnac taki sam wynik przez pokrycie czesci obojetnej poczatkowej bró- zdy falistej badz jakakolwiek plynna sub¬ stancja nieprzezroczysta, zastosowana w sposób dowolny, badz przez nalepienie ta¬ smy o szerokosci odpowiedniej i % matefja¬ lu wlasciwego.Fig. 9 przedstawia, jak wyglada pod mi¬ kroskopem ostrze narzadu irytujacego. Ja¬ kiekolwiek ostroznosci przedsiewzieloby przy ostrzeniui polerowaniu, ostrze nafzadu posiada zawsze nierównosci 41. Jezeli gle¬ bokosc wyzlobienia jesturegulowana w ten sposób, azeby nie naruszyc podloza, to dno brózdy posiadac bedzie ksztalt, wskazany na fig. 10, z pozostalosciami 42 materjalu nieprzezroczystego, przylegajacemi do pod¬ loza 43. Jezeli, przeciwnie, zlobienie jest uregulowane w ten sposób, izby nie pozo¬ stawalo zadnych resztek materjalu nieprze^ zroczystego, dno brózdy przybierze postac, wskazana na fig. 11, z zabkami 44, ótrzy- manemi przez usuniecie czesciamaterjalu podloza.Wedlug wynalazku pomiedzy nieprze¬ zroczystym materjalem powierzchniowym 45 a przezroczystem podlozeni 43, które moze byc tak twarde i odporne, jak tego potrzeba, znajduje sie warstwa 46 z mate- rjalu przezroczystego, miekkiego i malo od¬ pornego, której grubosc moze byc nieznacz¬ na. Grubosc ta jednak powinna byc równa przynajmniej bledowi, z jakim w kierunku prostopadlym ustala sie zgóry polozenie, nadawane ostrzu narzadu.Dla umozliwienia odtworzenia zapisa¬ nych dzwieków zaproponowano powyzej badzto usuwanie przez heblowanie miejsc nieprzezroczystych, zawartych miedzy osia¬ mi 50 i 51, badz zasloniecie tych miejsc przy pomocy ekranu, umieszczonego na drodze promieni swietlnych, które padaja na komórke fotoelektryczna.Mozna równiez odchylic droge promieni swietlnych od przyrzadu fotóeldktrycznego do odczytywania.Prawidlowe odtwarzanie dzwieków o- trzymuje sie, odchylajac wiazke swietlna w ten sposób, azeby jedna z jej krawedzi przypadala, jak to wskazuja liczby 53 lub - 3 —54, na osi srodkowej 50 lub przynajmflifcj w takim punkcie, aby wiazka 53 lub 54 byla przecinana przez jeden tylko z zapisów (48 lub 49).Ten sam wynik otrzymuje sie, regulujac umieszczenie zapisu bez odchylania wiazki swietlnej z zachowaniem polozenia, wska¬ zanego liczbami 53 lub 54.Fig. 15 przedstawia schematycznie przy¬ rzad, kierujacy blone, oraz w skali zwiek¬ szonej przyrzad do regulowania glebokosci wyzlobien. Blona 55 przesuwa sie po krzy¬ wej prowadnicy, skladajacej sie z czesci stalej 56 i czesci ruchomej 57, wahajacej sie dokola osi 58, równoleglej do tworzacej powierzchni prowadnicy. Blona jest doci¬ skana do prowadnicy zapomoca krazka 59 i pociagana zapomoca walca zebatego 60 ku puszce odbiorczej.Pozadana glebokosc zlobienia uzyskuje sie, utrzymujac pewna stala odleglosc po¬ miedzy ostrzem narzadu i strona zewnetrz¬ na blony. W tym celu czesc 57 prowadnicy, poruszajaca sje dokola osi 58, dazy do uno¬ szenia sie wgóre pod dzialaniem przeciwwa¬ gi 61, az zetknie sie z doskonale odpolero- wana prowadnica 62, przymocowana do a- paratu piszacego 63, którego wysokosc moz¬ na dokladnie regulowac sruba mikrome- tryczna 65 i przez silniejsze lub slabsze znieksztalcenie czesci 66, na której fest on umocowany.Fig. 14 wskazuje, jak powinno byc na¬ chylone ostrze rylca 64 wzgledem po¬ wierzchni blony 55. Wyzlobienie uwaza sie za poprawne, skoro otrzymuje sie wiór 68 o grubosci jednakowej. Wymaga to scislej równoleglosci ostrza narzadu do powierzch¬ ni blony. W tym celu aparat piszacy 63 jest podtrzymywany podstawa 69 z pew¬ nym stopniem swobody ruchu dokola osi 70, stykajacej sie z powierzchnia blony w punkcie nacisku 71 i równoleglej do kierun¬ ku ruchu.Przy wytwarzaniu i odtwarzaniu wielo¬ krotnych zapisów na blonie, jak to wskazu¬ je fig. 17, apaftat piszacy jest wprawiany w ruch równolegly do osi poprzecznej 76. W tym celu wspornik 69 spoczywa na przed* stawionym schematycznie wózku 77. Sruba bez konca, uruchomiana kólkiem, niewidocz- nem na rysunku, rozrzadza tym mechani¬ zmem przy udziale oporków, odpowiadaja¬ cych rozmaitym zapisom 72, 73, 74, 75 i t. d.Zwykle zalezy na tern, aby operator mógl sobie zdawac podczas pracy sprawe z wartosci zapisu. Wedlug wynalazku przy¬ rzad, przewijajacy blone przy zapisie, za¬ wiera przyrzad do odczytywania fotoelek- trycznego, przedstawiony schematycznie na fig. 18 i zawierajacy lampe 78A uklad op¬ tyczny 79 oraz swiatloczula komórke 80.Zapis na powierzchni blony przepuszcza w miejscu 81 promienie swietlne do komór¬ ki poprzez szczeline 82, wykonana w wygie¬ tej prowadnicy 56, mozliwie blisko punktu 71 nacisku rylca, lecz poza nim, liczac w kierunku ruchu. Operator bedzie slyszal reprodukcje elektroakustyczna pradów mi¬ krofonowych, powstaj acych w komórce 80.Dla odczytywania rozmaitych napisów 72, 73 i t. d. uklad 78, 79, 80 osadzony jest w skrzynce, niewskazanej na rysunku, zdol¬ nej wykonywac ruch, równolegly do osi 76.Ruch ten moze byc uzgodniony z ruchem odbiornika elektromechanicznego, dostoso¬ wanym do odtwarzania zapisanych dzwie¬ ków przy polozeniu wiazki swietlnej w miej¬ scu 52, 53 lub 54 na fig. 13.Fig. 19a przedstawia przekrój brózdy z chropowatosciami 86, pochodzacemi od prazków 83.Prazki te wywoluja przy odtwarzaniu powstawanie dzwieków pasorzytniczych.Azeby temu zapobiec, mozna, w mysl wy¬ nalazku, powlec dno brózdy cienka war¬ stewka lakieru, wykazujaca mozliwie ten sam wspólczynnik zalamania, co zlobiony materjal przezroczysty blony.Fig. 19b wyobraza chropowatosci 86, po¬ kryte warstewka 87 przezroczystego lakie¬ ru. Poniewaz powierzchnia zewnetrzna war- — 4 —stewki tej jest gladka, a zespól 87, 88 jest optycznie jednolity, nie powstaje obawa zalamania swiatla przy przechodzeniu z jednej czesci filmu do drugiej. Poza tern warstewka 87 chroni krawedzie 89 brózdki.Poniewaz przyrzad rejestrujacy, urucho¬ miajacy rylec, posiada pewna bezwladnosc, o której nie nalezy zapominac, przeto am¬ plitudy krzywej, zaznaczonej na blonie, sa przy tern samem natezeniu pradu telefo¬ nicznego, wprawiajacego w dzialanie odbior¬ nik, odwrotnie proporcjonalne do kwadratu i czestotliwosci. Wynika stad, iz wysokie czestotliwosci glosu, wchodzace w gre przy mowie artykulowanej, maja tendencje do zanikania w oscylografji.Opisane ponizej srodki, wchodzace w zakres wynalazku, maja na celu usuniecie tych niedogodnosci.Zaklada sie, ze zapomoca urzadzenia zapisujacego, zaopatrzonego w udoskonale¬ nia, opisane powyzej, utrwalono zapis, czy¬ li brózde oscylograficzna 74, wskazana na fig, 17, zawierajaca zapis drgan wielkiej czestotliwosci, której amplituda jest nie¬ dostateczna. Zaklada sie takze, ze, powo¬ dujac ponowne przesuniecie sie blony w u- rzadzeniu, czyta sie fotoelektrycznie ten zapis 74 przy pomocy przyrzadu, uwidocz¬ nionego na fig. 18. Prad, powstajacy w ko¬ mórce 80, jest wzmacniany i wysylany do aparatu piszacego 71, którego polozenie zo¬ stalo przesuniete zapomoca wózka 77, przedstawionego na fig. 16, tak, azeby do¬ konac nowego zapisu, naprzyklad 72.W tym drugim zapisie zwieksza sie am¬ plitudy drgan wielkiej czestotliwosci przez zastosowanie pomiedzy komórka 80 a od¬ biornikiem 71 wzmocnienia, proporcjonal¬ nego do n-tej potegi czestotliwosci, przy- czem n jest wieksze od 2.Istnieje równiez i drugi sposób. Zamiast uskuteczniac powtórny zapis przy zwyklej szybkosci rozwijania sie filmu, stosuje sie szybkosc znacznie mniejsza.Sposoby, opisane ponizej, pozwalaja u- zyskac zapomoca odbicia fotograficznego pozytywna kopje o duzych amplitudach, z negatywu oryginalnego o malych amplitu¬ dach. ,, Do tych celów stosuje sie tego, rodzaju aparat optyczny do wyswietlania,, jaki jest uzywany przemyslowo do sporzadzania ko¬ pij filmów kinematograficznych; zasade dzialania takiego aparatu podaje schema¬ tycznie fig. 20, Negatyw filmu oryginalnego 90 przewija sie ruchem ciaglym z cewki 91 na cewke 92. Przechodzi on przez prowad¬ nice 93, o okienku, silnie oswietlonem lamp¬ ka 94, zaopatrzona w zwierciadelko i odpo¬ wiedni uklad skupiajajcy. Film 95, który winien odbierac odbicie, jest umieszczojiy naprzeciw i rozwija sie równolegle do filmu 90, z szybkoscia scisle równa szybkosci fil¬ mu 90. Pomiedzy obu okienkami 93 i 96 u- mieszczony jest objektyw 97, który daje na czystym filmie 95 bardzo wyrazny rysunek zapisów filmu 90.W pierwszej odmianie wynalazku ob¬ jektyw sferyczny 97 zastepuje sie obiekty¬ wem cylindrycznym, dajacym w plaszczy¬ znie prostopadlej do przesuwania sie filmu powiekszenie znacznie wieksze, niz w pla¬ szczyznie figury. Wynika stad, naprzyklad, ze kreska 98, nakreslona na filmie 90, wy¬ tworzy na filmie 95 obraz 99, posiadajacy ksztalt kreski o tej samej grubosci, lecz o dlugosci wiekszej. Rzecz prosta, ze w ten sposób mozna zwiekszyc amplitudy, nie zmieniajac wyrazistosci zapisów, t. j. nie zmniejszajac czestotliwosci.W drugiej odmianie objektyw 97 jest równiez objektywem sferycznym, lecz daje powiekszenie silniejsze, które sie kojarzy z zastosowaniem bardzo waskiej szczeliny, umieszczonej prostopadle do plaszczyzny fig. 20 i przepuszczajacej na film 95 tylko waska czesc wiazki swietlnej, wychodzacej z objektywu.Fig, 20b wyjasnia schematycznie po¬ wstawanie obrazu. Niech linja 100 stanowi krzywa, zapisana na filmie oryginalnym 90, — 5 —wyobrazajaca np. amplitudy 1/1(i milimetra.Objektywowi nadaje sie dostateczna zdol¬ nosc powiekszania, by otrzymac na filmie 95 obraz w rodzaju krzywej 101, powiekszo¬ ny, naprzyklad, dziesieciokrotnie! uwidocz¬ niajacy zatem amplitudy jednego milimetra.Gdyby film 95 przesuwal sie z szybkoscia dziesieciokrotnie wieksza, anizeli film 90, o- trzymanoby na jego powierzchni, bez stoso¬ wania zadnych srodków sztucznych, krzy¬ wa Wl. Jezeli, przeciwnie, do filmu 95 da¬ je sie dostep jedynie bardzo waskiej wiazce swietlnej poprzez szczeline 102 o wymiarze dwóch lub trzech setnych milimetra i jezeli z drugiej strony film 95 jest przesuwany z ta sama szybkoscia, co film 90, to otrzyma sie krzywa 103, która jest skazonem odtwo¬ rzeniem krzywej oryginalnej 100, bowiem nowe amplitudy, liczone w kierunku szcze¬ liny 102, sa powiekszone dziesieciokrotnie, natomiast rzedne, liczone w kierunku ruchu filmu, nie doznaja zadnego powieksze¬ nia.Niech fig. 21 przedstawia przekrój brózd- ki oseylograficznej 105. Poniewaz brózdka ta jest wyryta w glab, mozna ja z latwoscia wypelnic tlustym atramentem 106. Po wy¬ suszeniu powierzchni 107 blona zostaje przycisnieta do wstegi papierowej, przy- czem zetkniecie to zostaje uskutecznione pomiedzy dwoma walcami, z których jeden jest zaopatrzony w wojlok.Odwrotnie, jesli powierzchnia blony jest wykonana z materjalu, wykazujacego znaczne powinowactwo do tlustego atra¬ mentu, atramentem pokrywa sie tylko czesci wypukle, a wiec miejsca 108 na fig. 21b. Za¬ leca sie w tym przypadku, azeby dna brózd¬ ki 109 nie ulegaly zwilzaniu atramentem. W tym celu mozna wykonac blone z trzech ma- terjalów o wlasnosciach rozmaitych, nalo¬ zonych jeden na drugim: z podloza 110, które w tern zastosowaniu moze nie byc przezroczyste, z warstewki 111, malo od¬ pornej na prace rylca i niewykazujacej po¬ winowactwa z atramentem tlustym, wreszcie trzeciej warstwy 112, która winna posiddac zdolnosc utrzymywania atramentu. PL