PL211208B1 - Zastosowanie alkoksylowanego 2-propyloheptanolu jako środka wspomagającego w traktowaniu roślin - Google Patents

Description

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 211208 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 373335 (51) Int.Cl.

(22) Data zgłoszenia: 24.04.2003 A01N 25/30 (2006.01)

A01N 31/02 (2006.01) (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego:

24.04.2003, PCT/EP03/004276 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

06.11.2003, WO03/090531

Zastosowanie alkoksylowanego 2-propyloheptanolu jako środka wspomagającego w traktowaniu roś lin (73) Uprawniony z patentu:

BASF SE, Ludwigshafen, DE (30) Pierwszeństwo:

24.04.2002, DE, 10218316.3 (43) Zgłoszenie ogłoszono:

22.08.2005 BUP 17/05 (45) O udzieleniu patentu ogłoszono:

30.04.2012 WUP 04/12 (72) Twórca(y) wynalazku:

RAINER BERGHAUS, Speyer, DE

OSKAR SCHMIDT, Schifferstadt, DE

HARALD KOHLE, Bobenheim, DE REINHARD STIERL, Freinsheim, DE

NORBERT WAGNER, Mutterstadt, DE

PAUL KLINGELHOFER, Mannheim, DE (74) Pełnomocnik:

rzecz. pat. Marek Łazewski

PL 211 208 B1

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest zastosowanie alkoksylowanego 2-propyloheptanolu jako środka wspomagającego w traktowaniu roślin.

Wynalazek należy do dziedziny agrotechniki, zwłaszcza dziedziny ochrony roślin, w której powszechnie stosuje się środki agrotechniczne zawierające odpowiednie substancje czynne w połączeniu ze środkami pomocniczymi, w tym środkami wspomagającymi działanie substancji czynnych.

Oprócz doboru optymalnych właściwości substancji czynnej, opracowanie skutecznego jej preparatu stanowi istotny czynnik w produkcji przemysłowej i stosowaniu substancji czynnych. Zadaniem, jakie powinien spełniać właściwy preparat substancji czynnej lub substancji czynnych, jest uzyskanie stanu idealnej równowagi pomiędzy takimi właściwościami jak skuteczność biologiczna, toksyczność, ewentualne oddziaływania na środowisko oraz koszty, przy czym niektóre z tych czynników działają przeciwstawnie. Ponadto postać preparatu w znacznym stopniu decyduje o tym, czy jest on trwały i przyjazny dla użytkownika.

Czynnikiem szczególnie istotnym z punktu widzenia skuteczności środka agrotechnicznego jest efektywne przyswajanie substancji czynnej przez roślinę. Jeżeli absorpcja następuje przez liście, zachodzi złożony proces transportu, podczas którego substancja czynna, np. herbicyd, musi najpierw przeniknąć przez woskowaty nabłonek liścia, a następnie musi dyfundować przez nabłonek do właściwego miejsca oddziaływania w leżących pod spodem tkankach.

Dodawanie do preparatów określonych środków pomocniczych celem zwiększenia ich skuteczności jest praktyką dobrze znaną i stosowaną w rolnictwie. Zaletą takiego sposobu postępowania jest obniżenie zawartości substancji czynnej w preparacie przy zachowaniu jego aktywności, co pozwala na maksymalne obniżenie kosztów przy spełnieniu wszelkich urzędowych wymogów. W poszczególnych przypadkach pozwala to także na rozszerzenie spektrum działania, gdy działanie na rośliny określonej substancji czynnej bez substancji dodatkowych było niezadowalające, a dodatek pewnych środków pomocniczych powoduje skuteczne jego działanie. Ponadto w niektórych przypadkach można zwiększyć wydajność przez dobór odpowiedniej postaci preparatu przy niesprzyjających warunkach otoczenia. Pozwala to również uniknąć zjawiska braku zgodności pomiędzy różnymi substancjami czynnymi w preparacie.

Tego typu środki pomocnicze określa się również ogólnie jako środki wspomagające. Często są to związki powierzchniowo czynne lub sole. W zależności od sposobu działania można je w przybliżeniu podzielić na modyfikatory, aktywatory, nawozy sztuczne i bufory pH. Modyfikatory wpływają na takie właściwości preparatu jak zwilżalność, przyczepność i rozprzestrzenianie się. Aktywatory przerywają ciągłość woskowatego nabłonka rośliny, poprawiając w ten sposób przenikanie substancji czynnej w głąb nabłonka, zarówno krótkotrwałe (mierzone w minutach), jak i długotrwałe (mierzone w godzinach). Nawozy sztuczne, takie jak siarczan amonu, azotan amonu lub mocznik, zwię kszają absorpcję i rozpuszczalność substancji czynnej i mogą wpływać na obniżenie antagonistycznego oddziaływania substancji czynnych. Bufory pH stosuje się zwykle w celu nadania preparatowi optymalnej wartości pH.

W odniesieniu do absorpcji substancji czynnej przez liść substancje powierzchniowo czynne mogą działać jako modyfikatory i aktywatory. Ogólnie przyjmuje się, że odpowiednie substancje powierzchniowo czynne mogą zwiększać pole skutecznego kontaktu cieczy na liściach przez obniżanie napięcia powierzchniowego. Ponadto substancje powierzchniowo czynne mogą rozpuszczać lub przerywać ciągłość wosków nabłonkowych, ułatwiając w ten sposób absorpcję substancji czynnej. Niektóre substancje powierzchniowo czynne mogą także zwiększać rozpuszczalność substancji czynnych w preparatach, co pozwala na uniknię cie lub przynajmniej na opóź nienie krystalizacji. W niektórych przypadkach mogą również wpływać na absorpcję substancji czynnej przez zatrzymywanie wilgoci.

W zastosowaniach agrotechnicznych ś rodki wspomagają ce typu substancji powierzchniowo czynnych stosuje się w różnorodny sposób. Można je podzielić na grupy obejmujące substancje anionowe, kationowe, niejonowe lub amfoteryczne.

Substancje tradycyjnie stosowane jako środki wspomagające o właściwościach aktywujących to oleje otrzymane z ropy naftowej. Ostatnio stosuje się także ekstrakty z nasion, oleje naturalne oraz ich pochodne, np. oleje sojowe, słonecznikowe i kokosowe.

Syntetyczne substancje powierzchniowo czynne stosowane typowo jako aktywatory to m.in. kondensaty polioksyetylenu z alkoholami, alkilofenolami lub alkiloaminami, o wartościach HLB w zakresie 8 - 13. Przykładowo w WO 00/42847 wspomniano o zastosowaniu określonych alkoksylatów

PL 211 208 B1 alkoholi liniowych w celu zwiększenia skuteczności biobójczych preparatów agrotechnicznych.

W EP-A 0 356 812 opisano środki wspomagające zawierające oprócz anionowego środka powierzchniowo czynnego również niejonowy środek powierzchniowo czynny. Odpowiednimi niejonowymi środkami powierzchniowo czynnymi są polialkoksylowane etery C6-C22-alkilowe.

Jednak alkoksylaty alkoholi obejmują szeroką grupę związków. Jako związki powierzchniowo czynne znajdują zastosowanie przede wszystkim w środkach czyszczących i detergentach, w przemyśle metalowym, przy wyrobie i obróbce tkanin, w przemyśle skórzanym, papierniczym, poligraficznym, galwanizerskim i fotograficznym, w uzdatnianiu wody, w preparatach farmaceutycznych i weterynaryjnych, w preparatach do ochrony upraw oraz w przemyśle produkcji i przetwórstwa polimerów. Struktura ugrupowania alkoholowego, a w niektórych przypadkach również alkoksylanowego, ma wpływ na właściwości alkoksylatów, co pozwala na wykorzystywanie w powyższych zastosowaniach różnych właściwości technicznych, w tym właściwości zwilżania, rozprowadzania, przenikania, przyczepności, właściwości błonotwórczych, poprawy zgodności, rozprzestrzeniania się i właściwości przeciwpieniących.

W publikacji WO 99/03345 zaproponowano ś rodki powierzchniowo czynne do wzmacniania działania środków ochrony roślin, określone wzorem

R-O[(EO)x(PO)y](EO)z-H.

Są to blokowe alkoksylaty EO/PO liniowych lub rozgałęzionych alkoholi o 6 - 30 atomach węgla w grupie alkoholowej (porównaj zastrzeż enie 1 na str. 35 WO 99/03345). W konkretnie wymienionych alkoksylatach grupa alkoholowa jest liniowa.

Kompozycje opisane w WO 01/30147 zawierają dwa różne niejonowe środki powierzchniowo czynne, w których część hydrofobowa może być oparta na C13-oksoalkoholu lub „alkoholu α-izodecylo---hydroksyizodecylowym.

Do preparatów w postaci proszków zawiesinowych według WO 95/18531 należy dodawać niejonowe środki powierzchniowo czynne o wzorze R1-(O-R2)nO-R3, w którym R1 oznacza między innymi C8-C16-alkil. Wymieniono etoksylaty alkoholi, w których grupa alkoholowa jest korzystnie liniowa. Jako przykłady tych grup alkilowych wymieniono jedynie grupy liniowe, takie jak oktyl, nonyl itp.

Alkoksylowane alkohole tłuszczowe zaproponowane w US 6124301 zawierają w grupie alkoholowej 9-24 atomów węgla i mogą być liniowe lub rozgałęzione. Jednakże korzystne są alkohole o dłuższych łańcuchach o 14 - 20 atomach węgla. Należy podkreślić, że wszystkie alkoksylaty alkoholi według US 6124301, odnośnie których podano, że są dostępne w handlu pod nazwą handlową Plurafac®, są oparte na liniowej grupie alkoholowej. Prawdopodobnie tylko alkoksylat alkoholu dostępny w handlu pod nazwą handlową Atplus® MBA 1303 jest oparty na rozgałęzionym alkoholu. Jednakże dotyczy to C12-C15-alkoholu.

W publikacji WO 96/31121 opisano kompozycje chwastobójcze, które mogą zawierać jako substancje pomocnicze między innymi izotridecyloetoksylaty.

Stałe preparaty opisane w EP 0473003 mogą zawierać izo-tridecyloetoksylat zawierający średnio 6 jednostek tlenku etylenu.

W publikacji WO 97/00010 opisano dodawanie etoksylowanych alkoholi do środków chwastobójczych zawierających glifosat lub jego sól. Oprócz etoksylowanych alkoholi, w których grupy alkilowe są liniowe, opisano też alkoksylowane alkohole Gueberta, o całkowitej liczbie atomów węgla wynoszącej 12 lub 16.

W publikacji WO 01/77216 opisano zastosowanie pewnych alkoksylatów alkoholi jako środków powierzchniowo czynnych w przemyśle przetwórstwa metali, jako środków powierzchniowo czynnych w produkcji i obróbce tkanin, jako środków powierzchniowo czynnych w przemyśle skórzanym, papierniczym, poligraficznym, galwanotechnicznym i fotograficznym, jako środków powierzchniowo czynnych w uzdatnianiu wody, jako środków powierzchniowo czynnych w preparatach ochrony roślin, albo jako środków powierzchniowo czynnych lub emulgatorów w przemyśle wytwarzania i przetwórstwa polimerów. Opisano wytwarzanie 2-propyloheptanolu + 10 EO + 1,5 tlenku pentanu.

Te zastosowania jako środków powierzchniowo czynnych są w szczególności oparte na przeciwpieniącym działaniu alkoksylatów alkoholi i z tego właśnie względu cel ich stosowania jest ukierunkowany zasadniczo na procesy czyszczenia i prania. Z uwagi na właściwości powierzchniowo czynne takich środków powierzchniowo czynnych powszechnie znane jest również ich stosowanie jako środków dyspergujących lub emulgujących. W tym kontekście należy też rozpatrywać wspomniane zastosowanie takich środków powierzchniowo czynnych w preparatach ochrony roślin.

PL 211 208 B1

US 5661121 dotyczy alkoksylowanych 2-propyloheptanoli, lecz nie opisano ich zastosowania w ś rodkach ochrony roś lin.

Pożądane było znalezienie nowego zastosowania tego rodzaju alkoksylatów 2-propyloheptanoli.

Nieoczekiwanie stwierdzono, że zastosowanie określonych alkoksylatów umożliwia uzyskanie środków agrotechnicznych o skuteczniejszym działaniu w ochronie roślin.

Wynalazek dotyczy zatem zastosowania alkoksylowanego 2-propyloheptanolu o ogólnym wzorze (I)

R-O-(CmH2mO)x-(CnH2nO)y-(CpH2pO)2-H (I) w którym

R oznacza 2-propyloheptyl;

m, n, p niezależnie oznaczają liczby całkowite 2 - 16;

x+y+z oznacza 1 - 100, jako środka wspomagającego w traktowaniu roślin.

Korzystnie m, n i p niezależnie oznaczają 2 lub 3.

Korzystnie m oznacza 2, x jest większe od zera, a z oznacza zero.

Korzystnie y oznacza zero.

Korzystnie y oznacza zero, a x oznacza 3 - 10.

Korzystnie n oznacza 3, a y jest większe od zera.

Korzystnie stosunek x:y wynosi od 1:1 do 4:1.

Korzystniej stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 3:1.

Korzystnie x oznacza 4 - 10. Korzystnie y oznacza 2 - 5.

Korzystnie suma x i y wynosi 6 - 15.

Korzystnie x oznacza 4 - 10, y oznacza 2 - 5, stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 3:1, a suma x i y wynosi 6 - 15.

Korzystnie m oznacza 2, n oznacza 3, p oznacza 2, x jest większe od zera, y jest większe od zera, oraz z jest większe od zera.

Korzystnie m oznacza 3, n oznacza 2, x jest większe od zera, y jest większe od zera, a z oznacza zero.

Korzystnie stosunek x:y wynosi od 1:10 do 3:1.

Korzystniej stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 1:6.

Korzystnie x oznacza 1 - 4.

Korzystnie y oznacza 4 - 10.

Korzystnie suma x i y wynosi 5 - 14.

Korzystnie x oznacza 1 - 4, y oznacza 4 - 10, stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 1:6, a suma x i y wynosi 5 - 14.

Korzystne jest zastosowanie do poprawy skuteczności substancji czynnej do ochrony roślin. Korzystne jest zastosowanie, w którym poprawa skuteczności substancji czynnej następuje dzięki lepszemu wchłanianiu substancji czynnej przez roślinę.

Korzystne jest zastosowanie, w którym wchłanianie substancji czynnej następuje poprzez liście. Korzystne jest zastosowanie, w którym substancja czynna jest wybrana z grupy obejmującej bentazon, tritosulfuron, fenpropimorf, epoksykonazol, krezoksym metylowy, pirachlostrobinę, dimetomorf i metkonazol.

Zastosowanie według wynalazku ma znaczenie w uprawie roślin, rolnictwie i ogrodnictwie. Korzystne jest zastosowanie w zabiegu powschodowym.

Korzystne jest zastosowanie do oprysku roślin.

Korzystne jest zastosowanie jako dodatku do mieszanki zbiornikowej.

Alkoksylaty do stosowania zgodnie z wynalazkiem wykazują właściwości środków wspomagających, zwłaszcza działanie zwiększające skuteczność substancji czynnych. Oznacza to, że dodatek tego typu alkoksylatów umożliwia szybszą absorpcję substancji czynnych przez roślinę potraktowaną substancją czynną. Przy traktowaniu roślin jedną lub większą liczbą substancji czynnych działanie środka wspomagającego powoduje następujące skutki:

- zwiększenie skuteczności substancji czynnej przy danej dawce nanoszenia;

- zmniejszenie dawki nanoszenia przy takiej samej skutecznoś ci dział ania;

PL 211 208 B1

- poprawę absorpcji substancji czynnej przez roślinę, zwłaszcza przez liść, co wywiera korzystny wpływ przy zabiegach powschodowych, szczególnie przy opryskach roślin.

Zgodnie z wynalazkiem zastosowanie odnosi się przede wszystkim do upraw roślinnych, rolnictwa i ogrodnictwa oraz dotyczy zwłaszcza hamowania wzrostu niepożądanych roślin.

W związku z tym rośliny poddaje się zabiegom odpowiadającym opisanym powyżej zastosowaniom, z użyciem odpowiedniej ilości alkoksylatu stosowanego zgodnie z wynalazkiem.

Szczególne korzyści osiąga się w uprawie następujących roślin: Allium cepa. Ananas comosus, Arachis hypogaea. Asparagus officinalis. Beta vulgaris spec., altissima. Beta vulgaris spec., rapa, Brassica napus var. napus, Brassica napus var. napobrassica, Brassica rapa var. silvestris, Camellia sinensis, Carthamus tinctorius, Carya illinoinensis, Citrus limon, Citrus sinensis, Coffea arabica (Coffea canephora, Coffea liberica), Cucumis sativus, Cynodon dactylon, Daucus carota, Elaeis guineensis, Fragaria vesca, Glycine max, Gossypium hirsutum, (Gossypium arboreum, Gossypium herbaceum, Gossypium vitifolium), Helianthus annuus, Hevea brasiliensis, Hordeum vulgare, Humulus lupulus, Ipomoea batatas, Juglans regia, Lens culinaris, Linum usitatissimum, Lycopersicon lycopersicum, Malus spec., Manihot esculenta, Medicago sativa, Musa spec., Nicotiana tabacum (N. Rustica), Olea europaea, Oryza sativa, Phaseolus lunatus, Phaseolus vulgaris, Picea abies, Pinus spec., Pisum sativum, Prunus avium, Prunus persica, Pyrus communis, Ribes sylvestre, Ricinus communis, Saccharum officinarum, Secale cereale, Solanum tuberosum, Sorghum bicolor (S. vulgare), Theobroma cacao, Trifolium pratense, Triticum aestivum, Triticum durum, Vicia faba, Vitis vinifera, Zea mays.

Ponadto alkoksylaty do stosowania zgodnie z wynalazkiem można także stosować wobec upraw wykazujących tolerancję na działanie herbicydów. Rośliny tego typu otrzymuje się np. przez odpowiednią hodowlę lub metodami rekombinacji.

Jednym z ogólnych sposobów otrzymywania rozgałęzionych alkoholi jest reakcja aldehydów lub ketonów z odczynnikami Grignarda (reakcja Grignarda). Zamiast odczynników Grignarda można również stosować takie związki jak arylolit i alkilolit, wykazujące wyższą reaktywność. Ponadto rozgałęzione alkohole otrzymuje się drogą kondensacji aldolowej, której warunki są znane fachowcom.

Alkoksylowanie jest wynikiem reakcji z odpowiednimi tlenkami alkilenu zawierającymi zazwyczaj 2 - 15, korzystnie 2 - 6 atomów wę gla. Szczególnie należ y tu wymienić tlenek etylenu (EO), tlenek propylenu (PO), tlenek butylenu (BO), tlenek pentylenu (PeO) i tlenek heksylenu (HO).

Jeden typ stosowanego zgodnie z wynalazkiem alkoksylatu alkoholu pochodzi z jednego rodzaju tlenku alkilenu.

Kolejny typ stosowanego zgodnie z wynalazkiem alkoksylatu alkoholu pochodzi z co najmniej dwóch różnych typów tlenku alkilenu. W korzystnej konfiguracji kilka jednostek tlenku alkilenu tego samego typu tworzy blok, co prowadzi do otrzymania bloków pochodzących z co najmniej dwóch różnych tlenków alkilenu, z których każdy zawiera kilka jednostek tego samego tlenku alkilenu. Jeżeli stosuje się takie blokowe alkoksylaty, korzystnie składają się one z trzech, korzystniej z dwóch bloków tlenku alkilenu.

W jednej postaci alkoksylaty alkoholi do stosowania zgodnie z wynalazkiem korzystnie stanowią etoksylowane alkohole lub zawierają co najmniej jeden blok tlenku etylenu. W innej postaci bloki tlenku etylenu połączone są zwłaszcza z blokami tlenku propylenu lub tlenku pentylenu.

Odpowiedni stopień alkoksylowania uzależniony jest od ilości tlenku (tlenków) alkilenu dobranej do reakcji, oraz warunków reakcji. Zazwyczaj jest to średnia statystyczna, gdyż liczba jednostek tlenku alkilenu w otrzymanych w wyniku reakcji alkoksylatach alkoholi jest zmienna.

Stopień alkoksylowania, czyli średnią długość łańcuchów polieterowych w alkoksylatach alkoholi stosowanych zgodnie z wynalazkiem można określić jako stosunek molowy alkoholu do tlenku alkilenu. Korzystnie alkoksylaty alkoholi zawierają około 1 - 100, korzystniej około 2 - 15, szczególnie 3 - 12, przede wszystkim 4 - 12, a zwłaszcza 5 - 12 jednostek tlenku alkilenu.

Alkohole lub mieszaniny alkoholi poddaje się reakcji z tlenkiem (tlenkami) alkilenu typowymi sposobami znanymi fachowcom, w typowej aparaturze stosowanej w tym celu.

Alkoksylowanie może być katalizowane mocnymi zasadami, takimi jak wodorotlenki metali alkalicznych i wodorotlenki metali ziem alkalicznych, kwasami Bronsteda lub kwasami Lewisa, takimi jak AICI3, BF3 itp. W przypadku oksylatów alkoholi o wąskim rozkładzie jako katalizatory można stosować hydrotalcyt lub DMC.

PL 211 208 B1

Alkoksylowanie korzystnie prowadzi się w temperaturze w zakresie około 80 - 250°C, korzystnie około 100 - 220°C, korzystnie pod ciśnieniem w zakresie od ciśnienia atmosferycznego do 60 MPa.

W razie potrzeby tlenek alkilenu moż e zawierać domieszkę gazu obojętnego, np. około 5 - 60%.

W szczególnej postaci stosuje się alkoksylaty alkoholu o wzorze (I), w którym m = 2, a wartość x jest wię ksza od zera. Są to alkoksylaty alkoholi typu EO, zawieraj ą ce gł ównie etoksylaty alkoholi (m = 2, x > 0; y, z = zero) oraz alkoksylaty alkoholi, w których blok EO jest związany z ugrupowaniem alkoholowym (m = 2; x > 0; y i/lub z > 0). Alkoksylaty alkoholi zawierające blok EO połączony z ugrupowaniem alkoholowym, o których należy tu wspomnieć, to głównie alkoksylaty blokowe EO/PO (m = 2; x > 0; y > 0; n= 3; z = 0), alkoksylaty blokowe EO/PeO (m = 2; x > 0; y > 0; n = 5; z = 0) oraz alkoksylaty blokowe EO/PO/EO (m, p = 2; x, z > 0; y > 0; n = 3).

Korzystnie stosuje się alkoksylaty blokowe EO/PO, w których stosunek EO:PO (x:y) wynosi od 1:1 do 4:1, szczególnie od 1,5:1 do 3:1. W tym kontekście stopień etoksylowania (wartość x) wynosi zazwyczaj 1 - 20, korzystnie 2 - 15, a zwłaszcza 4 - 10, a stopień propoksylowania (wartość y) wynosi zazwyczaj 1 - 20, korzystnie 1 - 8, zwłaszcza 2 - 5. Całkowity stopień alkoksylowania, czyli łączna liczba jednostek EO i PO wynosi zazwyczaj 2 - 40, korzystnie 3 - 25, a zwłaszcza 6 - 15.

Ponadto korzystnie stosuje się alkoksylaty blokowe EO/PeO, w których stosunek EO:PeO (x:y) wynosi od 2:1 do 25:1, zwłaszcza od 4:1 do 15:1. W tym kontekście stopień etoksylowania (wartość x) wynosi zazwyczaj 1 - 50, korzystnie 4 - 25, a zwłaszcza 6 - 15, a stopień pentoksylowania (wartość y) wynosi zazwyczaj 0,5 - 20, korzystnie 0,5 - 4, a zwłaszcza 0,5 - 2. Całkowity stopień alkoksylowania, czyli łączna liczba jednostek EO i PeO wynosi zazwyczaj 1,5 - 70, korzystnie 4,5 - 29, w zwłaszcza 6,5 - 17.

Stosuje się także alkoksylaty alkoholi o wzorze (I), w którym n = 2, wartości x i y są większe od zera, oraz z = 0. Są to również alkoksylaty alkoholi typu EO, w których jednak blok EO jest związany w pozycji terminalnej. Są to głównie alkoksylaty blokowe PO/EO (n = 2, x>0; y>0, m=3; z = 0) oraz alkoksylaty blokowe PeO/EO (n = 2; x > 0; y > 0; m = 5; z = 0).

Stosuje się również alkoksylaty blokowe PO/EO, w których stosunek PO:EO (x:y) wynosi od 1:10 do 3:1, a zwłaszcza od 1,5:1 do 1:6. W tym kontekście stopień etoksylowania (wartość y) wynosi zazwyczaj 1 - 20, korzystnie 2 - 15, a zwłaszcza 4 - 10, a stopień propoksylowania (wartość x) wynosi zazwyczaj 0,5 - 10, korzystnie 0,5 - 6, a zwłaszcza 1-4. Całkowity stopień alkoksylowania, czyli łączna liczba jednostek EO i PO wynosi zazwyczaj 1,5 - 30, korzystnie 2,5 - 21, a zwłaszcza 5 - 14.

Ponadto korzystnie stosuje się alkoksylaty blokowe PeO/EO, w których stosunek PeO:EO (x:y) wynosi 1:50 - 1:3, a zwłaszcza 1:25 - 1:5. W tym względzie stopień pentoksylowania (wartość x) wynosi zazwyczaj 0,5 - 20, korzystnie 0,5 - 4, a zwłaszcza 0,5 - 2, a stopień etoksylowania (wartość y) wynosi zazwyczaj 3 - 50, korzystnie 4 - 25, a zwłaszcza 5 - 15. Całkowity stopień alkoksylowania, czyli łączna liczba jednostek EO i PeO wynosi zazwyczaj 3,5 - 70, korzystnie 4,5 - 45, a zwłaszcza 5,5 - 17.

Można także stosować alkoksylaty alkoholi o wzorze (I), w których wartości x, y oraz z są większe od zera. Są to głównie alkoksylaty blokowe typu PeO/EO/PO (m = 5, x > 0; n = 2; y>0, m=3; z>0).

Alkoksylaty alkoholi do stosowania zgodnie z wynalazkiem oparte są na pierwszorzędowych, rozgałęzionych w pozycji α alkoholach o wzorze (II)

w którym 12

R¹ i R² niezależnie oznaczają atom wodoru lub n-propyl.

Alkohole tego typu noszą również nazwę alkoholi Gueberta. Można je otrzymać np. przez dimeryzację odpowiednich alkoholi pierwszorzędowych (np. R^1,2CH2CH2OH) w podwyższonej temperaturze, np. w 180 - 300°C, w obecności alkalicznego środka kondensującego, takiego jak wodorotlenek potasu.

Zgodnie z wynalazkiem użyteczne są przede wszystkim alkoksylaty typu EO. Szczególnie korzystne są etoksylaty o stopniu etoksylowania 1 - 50, korzystnie 2 - 20, a zwłaszcza około 3 - 10. Wśród nich należy zwłaszcza wymienić odpowiednio etoksylowane 2-propyloheptanole.

Alkoksylaty stosowane zgodnie z wynalazkiem na ogół wykazują stosunkowo niewielki kąt zwilżania. Szczególnie korzystne są alkoksylaty o kącie zwilżania poniżej 120°, korzystnie poniżej 100°,

PL 211 208 B1 określonym znanym sposobem z wykorzystaniem wodnego roztworu zawierającego 2% wag. alkoksylatu na powierzchni parafiny.

Właściwości powierzchniowo czynne alkoksylatów zależą od rodzaju i rozmieszczenia grup alkoksylanowych. Napięcie powierzchniowe alkoksylatów stosowanych zgodnie z wynalazkiem, które można oznaczyć metodą „wiszącej kropli, korzystnie mieści się w zakresie 25 - 70 mN/m, a zwłaszcza 28 - 50 mN/m w przypadku roztworu zawierającego 0,1% wag. alkoksylatu, oraz w zakresie 25 - 70 mN/m, a zwłaszcza 28 - 45 mN/m w przypadku roztworu zawierającego 0,5% wag. alkoksylatu. Alkoksylaty stosowane zgodnie z wynalazkiem należą więc do substancji amfifilowych.

Alkoksylaty stosowane zgodnie z wynalazkiem są użyteczne jako składnik b) w preparatach, przy czym składnik b) powinien stanowić powyżej 1% wag., korzystniej powyżej 5% wag., a zwłaszcza powyżej 10% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu. Z drugiej strony zazwyczaj zaleca się, aby składnik b) stanowił poniżej 50% wag., korzystnie poniżej 45% wag., a zwłaszcza poniżej 40% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu.

Jako substancję czynną (składnik a) w preparatach stosuje się herbicydy, fungicydy, insektycydy, akarycydy, nematocydy oraz substancje regulujące wzrost roślin.

Chwastobójcze środki ochrony roślin mogą zawierać np. jeden lub większą liczbę następujących chwastobójczych substancji czynnych do ochrony roślin:

1,3,4-tiadiazole, takie jak butydazol i cyprazol, amidy, takie jak allidochlor, benzoilopropetyl, bromobutyd, chlorotiamid, dimepiperat, dimetenamid, difenamid, etobanzanid, metyloflamprop, fosamina, izoksaben, monalid, naptalam, pronamid, propanil, kwasy aminofosforowe, takie jak bilanafos, buminafos, glufosynat amonu, glifosat, sulfosat, pochodne aminotriazolu, takie jak amitrol, anilidy, takie jak anilofos, mefenacet, kwas aryloksyalkanokarboksylowy, taki jak 2,4-D, 2,4-DB, chlomeprop, dichloroprop, dichloroprop-P, fenoprop, fluroksypir, MCPA, MCPB, mekoprop, mekoprop-P, napropamid, napropanilid, trichlopyr, pochodne kwasu benzoesowego, takie jak chloramben, dikamba, pochodne benzotiadiazynonu, takie jak bentazon, wybielacze, takie jak chlomazon, diflufenikan, fluorochloridon, flupoksam, flurydon, pirazolat, sulkotrion, karbaminiany, takie jak karbetamid, chlorobufam, chloroprofam, desmedifam, fenmedifam, wernolat, kwasy chinolinokarboksylowe, takie jak chinochlorak, chinomerak, pochodne kwasu dichloropropionowego, takie jak dalapon, pochodne dihydrobenzofuranu, takie jak etofumesat, dihydrofuran-3-ony, takie jak flurtamon, dinitroaniliny, takie jak benefina, butralina, dinitramina, etalfluralina, fluchloralina, izopropalina, nitralina, oryzalina, pendimetalina, prodiamina, profluralina, trifluralina, pochodne dinitrofenolu, takie jak bromofenoksym, dinoseb, octan dinosebu, dinoterb, DNOC, octan minoterbu, etery difenylowe, takie jak acifluorofen sodowy, achlonifen, bifenoks, chloronitrofen, difenoksuron, etoksyfen, fluorodifen, fluoroglikofen etylowy, fomesafen, furyloksyfen, laktofen, nitrofen, nitrofluorfen, oksyfluorofen, pochodne dipirydylu, takie jak cyperkwat, metylosiarczan difenzokwatu, dikwat, dichlorek parakwatu, pochodne imidazolu, takie jak izokarbamid, imidazolinony, takie jak imazametapir, imazapir, imazachin, imazetabenz metylu, imazetapir, pochodne oksadiazolu, takie jak metazol, oksadiargil, oksadiazon, oksirany, takie jak tridifan, fenole, takie jak bromoksynil, joksynil, estry kwasu fenoksyfenoksypropionowego, takie jak chlodynafop, cyhalofop butylu, dichlofop metylu, fenoksaprop etylu, fenoksaprop-p-etylu, fentiapropetyl, fluazyfop butylu, fluazyfop-p-butylu, haloksyfop etoksyetylu, haloksyfop metylu, haloksyfop-p-metylu, izoksapiryfop, propachizafop, chizalofop etylu, chizalofop-p-etylu, chizalofop tefurylu, pochodne kwasu fenylooctowego, takie jak chlorofenak, pochodne kwasu fenylopropionowego, takie jak chlorofenprop metylu, substancje czynne ppi, takie jak benzofenap, flumichlorak pentylu, flumioksazyna, flumipropyn, flupropacyl, pirazoksyfen, sulfentrazon, tidiazimina, pochodne pirazolu, takie jak nipirachlofen, pirydazyny, takie jak chloridazon, hydrazyd kwasu maleinowego, norflurazon, pirydat, pochodne kwasu pirydynokarboksylowego, takie jak chlopyralid, ditiopyr, pikloram, tiazopyr, etery pirymidylowe, takie jak kwas pirytiobak, pirytiobak sodu, KIH-2023, KIH-6127, sulfonoamidy, takie jak flumetsulam, metosulam, pochodne triazolokarboksyamidu, takie jak triazofenamid, pochodne uracylu, takie jak bromacyl, lenacyl, terbacyl, ponadto benazolina, benfuresat, bensulid, benzofluor, butamifos, kafenstrol, chlortal dimetylu, cynmetylina, dichlobenil, endotal, fluorobentranil, mefluidyd, perfluidon, piperofos.

Korzystne chwastobójcze substancje czynne do ochrony roślin to związki typu sulfonylomocznika, takie jak amidosulfuron, azimsulfuron, bensulfuron metylu, chlorimuron etylu, chlorosulfuron, cinosulfuron, cyklosulfamuron, etametsulfuron metylu, flazasulfuron, halosulfuron metylu, imazosulfuron, metsulfuron metylu, nikosulfuron, primisulfuron, prosulfuron, pirazosulfuron etylu, rimsulfuron, sulfometuron metylu, tifensulfuron metylu, triasulfuron, tribenuron metylu, triflusulfuron metylu, tritosulfuron.

PL 211 208 B1

Inne korzystne chwastobójcze substancje czynne do ochrony roślin to związki typu cykloheksenonu, takie jak aloksydym, kletodym, chloproksydym, cykloksydym, setoksydym i tralkoksydym.

Szczególnie korzystne chwastobójcze substancje czynne typu cykloheksenonu to tepraloksydym (AGROW, nr 243, 11.3.95, str. 21, kaloksydym) i 2-(1-[2-{4-chlorofenoksy}propyloksyimino]butylo)-3-hydroksy-5-(2H-tetrahydrotiopiran-3-ylo)-2-cykloheksen-1-on i pochodną sulfonylomocznika N-(((4-metoksy-6-[trifluorometylo]-1,3,5-triazyn-2-ylo)amino)karbonylo)-2-(trifluorometylo)benzenosulfonoamid.

Środki grzybobójcze zawierają jedną lub większą liczbę np. następujących grzybobójczych substancji czynnych, takich jak siarka, ditiokarbaminiany i ich pochodne, takie jak dimetyloditiokarbaminian żelaza(III), dimetyloditiokarbaminian cynku, etylenobisditiokarbaminian cynku, etylenobisditiokarbaminian manganu, etylenodiaminobisditiokarbaminian manganu i cynku, disulfid tetrametylotiuramu, kompleks amonowy N,N-etylenobisditiokarbaminianu cynku, kompleks amonowy N,N'-propylenobisditiokarbaminianu cynku, N,N'-propylenobisditiokarbaminian cynku, disiarczek N,N'-polipropylenobis(tiokarbamoilu);

pochodne nitrowe, takie jak krotonian dinitro(1-metyloheptylo)fenylu, 3,3-dimetyloakrylan 2-s-butylo-4,6-dinitrofenylu, węglan 2-s-butylo-4,6-dinitrofenyloizopropylu, 5-nitroizoftalan diizopropylu; substancje heterocykliczne, takie jak octan 2-heptadecylo-2-imidazoliny, 2,4-dichloro-6-(o-chloroanilino)-s-triazyna, ester O,O-dietylowy kwasu ftalimidofosfonotiokarboksylowego, 5-amino-1-[bis(dimetyloamino)fosfinylo]-3-fenylo-1,2,4-triazol, 2,3-dicyjano-1,4-ditioantrachinon, 2-tio-1,3-ditiolo[4,5-b]-chinoksalina, 1-(butylokarbamoilo)-2-benzimidazolokarbaminian metylu, 2-metoksykarbonyloaminobenzimidazol, 2-(2-furylo)benzimidazol, 2-(4-tiazolilo)benzimidazol, N-(1,1,2,2-tetrachloroetylotio)tetrahydroftalimid, N-trichlorometylotiotetrahydroftalimid, N-trichlorometylotioftalimid,

N-dichlorofluorometylotio-N,N'-dimetylo-N-fenylosulfodiamid, 5-etoksy-3-trichlorometylo-1,2,3-tiadiazol, 2-tiocyjanianometylotiobenzotiazol, 1,4-dichloro-2,5-dimetoksybenzen, 4-(2-chlorofenylohydrazono)-3-metylo-5-izoksazolon, 1-tlenek pirydyno-2-tiolu, 8-hydroksychinolina lub jej sól miedziowa, 2,3-dihydro-5-karboksyanilido-6-metylo-1,4-oksatyna, 4,4-ditlenek 2,3-dihydro-5-karboksyanilido-6-metylo-1,4-oksatyny, 2-metylo-5,6-dihydro-4H-pirano-3-karboksyanilid, 2-metylofurano-3-karboksyanilid, 2,5-dimetylofurano-3-karboksyanilid, 2,4,5-trimetylofurano-3-karboksyanilid, N-cykloheksylo-2,5-dimetylofurano-3-karboksyamid, N-cykloheksylo-N-metoksy-2,5-dimetylofurano-3-karboksyamid, 2-metylobenzanilid, 2-jodobenzanilid, N-formylo-N-morfolino-2,2,2-trichloroetyloacetal, piperazyn-1,4-diylobis-1-(2,2,2-trichloroetylo)formamid, 1-(3,4-dichloroanilino)-1-formyloamino-2,2,2-trichloroetan, 2,6-dimetylo-N-tridecylomorfolina lub jej sole, 2,6-dimetylo-N-cyklododecylomorfolina lub jej sole, N-[3-(p-tertbutylofenylo)-2-metylopropylo]-cis-2,6-dimetylomorfolina, N-[3-(p-t-butylofenylo)-2-metylopropylo]piperydyna, 1-[2-(2,4-dichlorofenylo)-4-etylo-1,3-dioksolan-2-yloetylo]-1H-1,2,4-triazol, 1-[2-(2,4-dichlorofenylo)-4-n-propylo-1,3-dioksolan-2-yloetylo]-1H-1,2,4-triazol, N-(n-propylo)-N-(2,4,6-trichlorofenoksyetylo)-N'-imidazolilomocznik, 1-(4-chlorofenoksy)-3,3-dimetylo-1-(1H-1,2,4-triazol-1-ilo)-2-butanon, 1-(4-chlorofenoksy)-3,3-dimetylo-1-(1H-1,2,4-triazol-1-ilo)-2-butanol, (2RS,3RS)-1-[3-(2-chlorofenylo)-2-(4-fluorofenylo)oksiran-2-ylometylo]-1H-1,2,4-triazol, a-(2-chlorofenylo)-a-(4-chlorofenylo)-5-pirymidynometanol, 5-butylo-2-dimetyloamino-4-hydroksy-6-metylopirymidyna, bis(p-chlorofenylo)-3-pirydynometanol, 1,2-bis(3-etoksykarbonylo-2-tioureido)benzen, 1,2-bis-(3-metoksykarbonylo-2-tioureido)benzen, strobiluryny, takie jak E-metoksyimino-[a-(o-toliloksy)-o-tolilo]octan metylu, E-2-{2-[6-(2-cyjanofenoksy)pirymidyn-4-yloksy]fenylo}-3-metoksyakrylan metylu, N-metylo-E-metoksyimino-[a-(2-fenoksyfenylo)]acetamid, N-metylo-E-metoksyimino-[a-(2,5-dimetylofenoksy)-o-tolilo]acetamid, anilinopirymidyny, takie jak N-(4,6-dimetylopirymidyn-2-ylo)anilina, N-[4-metylo-6-(1-propynylo)pirymidyn-2-ylo]anilina, N-[4-metylo-6-cyklopropylopirymidynyl-2-ilo]anilina, fenylopirole, takie jak 4-(2,2-difluoro-1,3-benzodioksol-4-ilo)pirolo-3-karbonitryl, amidy kwasu cynamonowego, takie jak 3-(4-chlorofenylo)-3-(3,4-dimetoksyfenylo)akryloilomorfolina, oraz różne fungicydy, takie jak octan dodecyloguanidyny, imid kwasu 3-[3-(3,5-dimetylo-2-oksycykloheksylo)-2-hydroksyetylo]glutarowego, heksachlorobenzen, N-(2,6-dimetylofenylo)-N-(2-furoilo)-DL-alaninian metylu, ester metylowy DL-N-(2,6-dimetylofenylo)-N-(2'-metoksyacetylo)alaniny, lakton kwasu N-(2,6-dimetylofenylo)-N-chloroacetylo-D,L-2-aminomasłowego, ester metylowy DL-N-(2,6-dimetylofenylo)-N-(fenyloacetylo)alaniny, 5-metylo-5-winylo-3-(3,5-dichlorofenylo)-2,4-diokso-1,3-oksazolidyna, 3-[3,5-dichlorofenylo-(5-metylo-5-metoksymetylo]-1,3-oksazolidyno-2,4-dion, 3-(3,5-di-chlorofenylo)-1-izopropylokarbamoilohydantoina, N-(3,5-dichlorofenylo)-1,2-dimetylocyklopropano-1,2PL 211 208 B1

-dikarboksyimid, 2-cyjano-[N-(etyloaminokarbonylo)-2-metoksyimino]acetamid, 1-[2-(2,4-dichlorofenylo)pentylo]-1H-1,2,4-triazol, alkohol 2,4-difluoro-a-(1H-1,2,4-triazolilo-1-metylo)benzhydrylowy, N-(3-chloro-2,6-dinitro-4-trifluorometylofenylo)-5-trifluorometylo-3-chloro-2-aminopirydyna, 1-((bis(4-fluorofenylo)metylosililo)metylo)-1H-1,2,4-triazol.

Użytecznymi regulatorami wzrostu są np. związki z grupy giberelin, takie jak gibereliny GA1, GA3, GA4, GA5 i GA7 itp., a także odpowiednie egzo-16,17-dihydrogibereliny i ich pochodne, np. estry z kwasami C1-C4-karboksylowymi. Stosuje się także 13-octan egzo-16,17-dihydro-GA5.

Składnik (a) obejmuje zasadniczo jedną lub większą liczbę korzystnych substancji czynnych, takich jak: bentazon, difenzokwat, pendimetalina, chinchlorak, cykloksydym, chinomerak, setoksydym, cynidon etylu, mekoprop, mekoprop-P, dichloroprop, chloridazon, dikamba, metobromuron, profoksydym, tritosulfuron, diflupenzopir, s-dimetenamid, cyjanazyna, pikolinafen, cyklosulfamuron, imazametabenz metylu, imazachin, acifluorofen, nikosulfuron, siarka, ditianon, tridemorf, metiram, nitrotal izopropylu, tiofanat metylu, metolachlor, triforyna, cerbendazym, winchlozolina, dodyna, fenpropimorf, epoksykonazol, krezoksym metylu, piraklostrobina, dimoksystrobina, cyjazofamid, fenoksalina, dimetomorf, metkonazol, dimetoat, chlorofenwinfos, forat, tlenek fenbutacyny, chlorofenapir, simazyna, bensulforon, flufenoksuron, terflubenzuron, α-cypermetryna, cypermetryna, hydramehylnon, terbufos, temefos, halofenozyd, flokumafen, triazamat, flucytrynat, heksytiazoks, dazomet, chlorek chlorocholiny, chlorek mepikwatu, proheksadion wapnia bądź jeden lub większa liczba następujących, szczególnie korzystnych substancji czynnych, takich jak: metazachlor, parakwat, glifosat, imazetafir, tepraloksydym, imazapik, imazamoks, acetochlor, atrazyna, tebufenpirad, trifluralina, pirydaben.

W szczególności stosuje się preparaty o wysokiej zawartości substancji czynnej (koncentratów). Tak więc zazwyczaj zawartość składnika (a) wynosi powyżej 10% wag., korzystnie powyżej 15% wag., a zwłaszcza powyżej 20% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu. Z drugiej strony zazwyczaj zawartość składnika (a) dogodnie wynosi poniżej 80% wag., korzystnie poniżej 70% wag, a zwłaszcza poniżej 60% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu.

Ponadto preparaty mogą zawierać środki pomocnicze i/lub dodatki, typowo stosowane do otrzymywania preparatów do użytku agrotechnicznego, zwłaszcza w zakresie ochrony roślin. Są to np. środki powierzchniowo czynne, dyspergujące, zwilżające, zagęszczające, rozpuszczalniki organiczne, rozpuszczalniki dodatkowe, środki przeciwpieniące, kwasy karboksylowe, konserwanty, stabilizatory itp.

Preparaty zawierają co najmniej jeden (dodatkowy) środek powierzchniowo czynny jako składnik (c). W tym znaczeniu określenie „środek powierzchniowo czynny obejmuje środki aktywne na granicy faz lub na powierzchni.

Składnik (c) korzystnie wprowadza się jako środek dyspergujący lub emulgator, przede wszystkim w celu rozproszenia substancji stałej w koncentratach zawiesinowych. Ponadto niektóre jego części mogą pełnić rolę środków zwilżających.

Stosuje się anionowe, kationowe, amfoteryczne i niejonowe środki powierzchniowo czynne, w tym także polimeryczne oraz zawierające heteroatomy w grupie hydrofobowej.

Jako anionowe środki powierzchniowo czynne stosuje się np. sole kwasów karboksylowych, zwłaszcza z metalami alkalicznymi, sole metali ziem alkalicznych oraz sole amoniowe kwasów tłuszczowych, np. stearynian potasu, określanych zwykle jako mydła; acyloglutaminian; sarkozynian, takie jak np. lauroilosarkozynian sodu; taurynian; pochodne metylocelulozy; fosforany alkilu, zwłaszcza estry alkilowe kwasu mono- i difosforowego; siarczany, zwłaszcza siarczany alkilowe i siarczany eterów alkilowych; sulfoniany, w tym alkilosulfoniany i alkiloarylosulfoniany, szczególnie metali alkalicznych, sole metali ziem alkalicznych oraz sole amoniowe kwasów arylosulfonowych ewentualnie podstawionych grupami alkilowymi, kwasy alkilobenzenosulfonowe, takie jak np. kwas lignosulfonowy i fenolosulfonowy, kwas naftaleno- i dibutylonaftalenosulfonowy, lub benzenosulfoniany dodecylu, naftalenosulfoniany alkilowe, estry metylowe sulfonianów alkilu, produkty kondensacji sulfonowanego naftalenu i jego pochodnych z formaldehydem, produkty kondensacji kwasów naftalenosulfonowych, fenolo- i/lub fenolosulfonowych z formaldehydem lub z formaldehydem i mocznikiem, estry monoi dialkilowe kwasu sulfonobursztynowego; oraz hydrolizaty białkowe i ługi posiarczynowe otrzymywane przy produkcji celulozy. Wymienione powyżej kwasy sulfonowe korzystnie stosuje się w postaci obojętnej lub, o ile jest to wskazane, w postaci ich soli zasadowych.

Jako kationowe środki powierzchniowo czynne stosuje się np. czwartorzędowe związki amoniowe, zwłaszcza halogenki alkilotrimetyloamoniowe lub dialkilodimetyloamoniowe, alkilosiarczany alkilotrimetyloamoniowe, alkilosiarczany dialkilodimetyloamoniowe oraz pochodne pirydyny i imidazoliny, zwłaszcza halogenki alkilopirydyny.

PL 211 208 B1

Jako niejonowe środki powierzchniowo czynne stosuje się np. dodatkowe alkoksylaty, przede wszystkim etoksylaty oraz niejonowe środki powierzchniowo czynne, takie jak

- estry polioksyetylenowe alkoholi tł uszczowych, takie jak np. octan eteru polioksyetylenowego i alkoholu laurylowego, etery alkilowo-polioksyetylenowe i etery alkilowo-polioksypropylenowe, takie jak np. liniowych alkoholi tłuszczowych, etery polioksyetylenowe alkoholu alkiloarylowego, takie jak np. eter polioksyetylenowy oktylofenolu, alkoksylowane tłuszcze i/lub oleje roślinne i/lub zwierzęce, np. etoksylowane oleje kukurydziane, etoksylowane oleje rycynowe, etoksylowany łój,

- estry glicerolu, takie jak np. monostearynian glicerolu,

- alkoksylaty alkoholi tłuszczowych i oksoalkoholi, zwłaszcza liniowych typu R5O-(R3O)r(R4O)sR20, w którym R3 i R4 niezależnie od siebie oznaczają grupę C2H4, C3H6, C4H8, R20 oznacza H lub C1-C12-alkil, R5 oznacza C3-C30-alkil lub C6-C30-alkenyl, r i s niezależnie od siebie oznaczają 0 do 50, przy czym co najmniej jedna z nich musi być różna od 0, oraz eter polioksyetylenowy alkoholu oleilowego,

- alkoksylaty alkilofenoli, takie jak np. etoksylowany izooktylofenol, oktylofenol lub nonylofenol, etery polioksyetlenu i tributylofenolu,

- alkoksylaty amin tłuszczowych, alkoksylaty amidów kwasów tłuszczowych i alkoksylaty dietanoloamidów kwasów tłuszczowych, szczególnie ich etoksylaty.

- powierzchniowo czynne pochodne cukrów, estry sorbitu, takie jak np. estry sorbitu i kwasów tłuszczowych (monooleinian sorbitu, tristearynian sorbitu), estry polioksyetylenowanego sorbitu i kwasów tłuszczowych, alkilopoliglikozydy, N-alkilo-glukonoamidy,

- sulfotlenki alkilometylowe,

- tlenki alkilodimetylofosfiny, takie jak np. tlenek tetradecylodimetylofosfiny.

Jako amfoteryczne środki powierzchniowo czynne stosuje się np. sulfobetainy, karboksybetainy i tlenki alkilodimetyloamin, np. tlenek tetradecylodimetyloaminy.

Jako polimeryczne środki powierzchniowo czynne stosuje się np. di-, tri- oraz wieloblokowe polimery typu (AB)x, ABA i BAB, np. kopolimery blokowe tlenku etylenu i tlenku propylenu ewentualnie zablokowany grupami końcowymi, takie jak kopolimery blokowe etylenodiaminy, EO i PO, polistyrenu i politlenku etylenu, a także polimery grzebieniowe typu AB np. polimer grzebieniowy polimetakrylanu i politlenku etylenu.

Ponadto jako środki powierzchniowo czynne stosuje się np. perfluorowane środki powierzchniowo czynne, silikonowe środki powierzchniowo czynne, takie jak siloksany modyfikowane polieterem, fosfolipidy, takie jak lecytyna ewentualnie modyfikowana chemicznie, środki oparte na aminokwasach, takich jak glutaminian N-lauroilu, a także homo- i kopolimery, takie jak poliwinylopirolidon, polikwasy akrylowe w postaci ich soli, polialkohol winylowy, politlenek propylenu, politlenek etylenu, kopolimery bezwodnika maleinowego i izobutenu oraz kopolimery winylopirolidonu i octanu winylu.

O ile nie podano inaczej, w wymienionych powyżej ś rodkach powierzchniowo czynnych łańcuchy alkilowe są liniowe lub rozgałęzione i typowo zawierają 8 - 20 atomów węgla.

Dodatkowy środek powierzchniowo czynny uzupełniający składnik (c) to korzystnie środek niejonowy. Szczególnie korzystnie stosuje się te środki niejonowe, których wartość HLB mieści się w zakresie 2 - 16, korzystniej 5 - 16, a zwłaszcza 8 - 16.

Zawartość składnika (c), o ile jest on obecny, zazwyczaj wynosi poniżej 50% wag., korzystnie poniżej 15% wag., a zwłaszcza poniżej 5% wag., w odniesieniu do całkowitej masy preparatu.

Preparat zawiera co najmniej jeden środek pomocniczy stanowiący składnik (d).

Składnik (d) może pełnić różne funkcje. Odpowiednie środki pomocnicze dobiera się w sposób znany fachowcom zależnie od wymaganych właściwości.

Tak więc przykładowo jako dodatkowe środki pomocnicze wybiera się (d1) rozpuszczalniki lub rozcieńczalniki, (d2) emulgatory, środki retencyjne, bufory pH i środki przeciwpiniące.

Oprócz wody preparaty mogą ponadto zawierać dodatkowe rozpuszczalniki składników rozpuszczalnych oraz dodatkowe rozcieńczalniki składników nierozpuszczalnych preparatu.

Użyteczne są zazwyczaj oleje mineralne, oleje syntetyczne, oleje roślinne i zwierzęce oraz hydrofilowe rozpuszczalniki, takie jak alkohole, etery, ketony itp. o niskim ciężarze cząsteczkowym.

Należy tu wymienić przede wszystkim aprotonowe lub niepolarne rozpuszczalniki i rozcieńczalniki, takie jak frakcje olejów mineralnych o temperaturze wrzenia od średniej do wysokiej, takie jak np.

PL 211 208 B1 nafta i olej napędowy, ponadto oleje uzyskane ze smoły węglowej, węglowodory, oleje parafinowe, np. C8-C30-węglowodory z grupy n- lub izoalkanów bądź ich mieszaniny, ewentualnie uwodornione lub częściowo uwodornione związki aromatyczne i alkiloaromatyczne szeregu benzenu i naftalenu, takie jak np. aromatyczne i cykloalifatyczne C7-C18-węglowodory, estry alifatycznych lub aromatycznych kwasów karboksylowych lub dikarboksylowych, tłuszcze lub oleje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, takie jak np. mono-, di i triglicerydy w postaci czystej lub w postaci mieszaniny, np. w postaci ekstraktu olejowego substancji naturalnych, takie jak olej oliwkowy, olej sojowy, słonecznikowy, rycynowy, sezamowy, kukurydziany, arachidowy, rzepakowy, lniany, migdałowy, szafranowy oraz ich rafinaty, produkty ich całkowitego lub częściowego uwodornienia i/lub ich estry, szczególnie estry metylowe i etylowe.

Przykładowe C8-C30-węglowodory z grupy n- lub izoalkanów to n- i izooktan, -dekan, -heksadekan, -oktadekan, -eikozan oraz korzystnie mieszaniny węglowodorów, takie jak ciekła parafina (techniczna ciekła parafina może zawierać do około 5% związków aromatycznych) oraz mieszanina

C₁₈-C₂₄ dostępna w handlu z firmy Texaco pod nazwą Spraytex-O1.

Jako aromatyczne lub cykloalifatyczne C7-C18-węglowodory stosuje się szczególnie rozpuszczalniki aromatyczne lub cykloalifatyczne typu związków alkiloaromatycznych. Związki te można stosować w postaci nieuwodornionej, częściowo uwodornionej lub całkowicie uwodornionej. Przykładowe rozpuszczalniki tego typu to mono-, di- i trialkilobenzeny, mono-, di- lub trialkilo-podstawione tetraliny i/lub mono-, di-, tri- lub tetraalkilo-podstawione naftaleny (alkil korzystnie stanowi C1-C6-alkil). Przykładowe rozpuszczalniki tego typu to toluen, O-, m- lub p-ksylen, etylobenzen, izopropylobenzen, tertbutylobenzen i ich mieszaniny, takie jak produkty firmy Exxon sprzedawane po nazwami Shellsol i Solvesso, np. Solvesso 100, 150 i 200.

Przykładowe odpowiednie estry kwasów monokarboksylowych to estry kwasu oleinowego, zwłaszcza oleinian metylu i oleinian etylu, estry kwasu laurynowego, zwłaszcza laurynian 2-etyloheksylu, laurynian oktylu i laurynian izpopropylu, mirystynian izopropylu, estry kwasu palmitynowego, zwłaszcza palmitynian 2-etyloheksylu i palmitynian izopropylu, estry kwasu stearynowego, zwłaszcza stearynian n-butylu i 2-etyloheksanian 2-etyloheksylu.

Przykładowe odpowiednie estry kwasów dikarboksylowych to estry kwasy adypinowego, zwłaszcza adypinian dimetylu, adypinian di-n-butylu, adypinian di-n-oktylu, adypinian diizooktylu, zwany także adypinianem bis(2-etyloheksylu), adypinian di-n-nonylu, adypinian diizononylu i adypinian ditridecylu; estry kwasu bursztynowego, zwłaszcza bursztynian di-n-oktylu i bursztynian diizooktylu oraz ester diizononylowy kwasu cykloheksano-1,2-dikarboksylowego.

Opisane powyżej aprotonowe rozpuszczalniki lub rozcieńczalniki stanowią poniżej 80% wag., korzystnie poniżej 50% wag., a zwłaszcza poniżej 30% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu.

Niektóre z wymienionych aprotonowych rozpuszczalników lub rozcieńczalników mogą dodatkowo wykazywać właściwości typowe dla środków wspomagających, to znaczy właściwości zwiększające skuteczność. Dotyczy to zwłaszcza wymienionych powyżej estrów kwasów mono- i dikarboksylowych. Z tego punktu widzenia środki wspomagające tego typu, ewentualnie w postaci oddzielnego preparatu (osobnego produktu) można mieszać z alkoksylatami alkoholi lub z zawierającymi je preparatami, w dogodnym czasie, zazwyczaj na krótko przed ich użyciem.

Rozpuszczalniki lub rozcieńczalniki, które należy tu wymienić, to protonowe lub polarne rozpuszczalniki i rozcieńczalniki, np. C2-C8-monoalkohole, takie jak etanol, propanol, izopropanol, butanol, izobutanol, tert-butanol, cykloheksanol i 2-etyloheksanol, C3-C8-ketony, takie jak dietyloketon, keton t-butylowo-metylowy i cykloheksanon oraz aprotonowe aminy, takie jak N-metylo- i N-oktylopirolidon.

Opisane powyżej protonowe lub polarne rozpuszczalniki lub rozcieńczalniki zazwyczaj stanowią poniżej 80% wag., korzystnie poniżej 50% wag., a zwłaszcza poniżej 30% wag. w odniesieniu do całkowitej masy preparatu.

Ponadto można stosować środki antysedymentacyjne, zwłaszcza w koncentratach zawiesinowych, przede wszystkim ze względu na stabilność reologiczną. Należy tu wymienić przede wszystkim produkty mineralne, takie jak bentonity, talcyty i hektoryty.

Jako inne użyteczne dodatki stosuje się np. roztwory soli mineralnych, których zadaniem jest uzupełnienie brakujących składników odżywczych i pierwiastków śladowych, nieszkodliwe dla roślin oleje i koncentraty olejowe, środki zapobiegające rozprzestrzenianiu się preparatu, środki przeciwpieniące, zwłaszcza produkty silikonowe, takie jak np. Silicon SL dostępny w handlu z firmy Wacker, itp.

PL 211 208 B1

Preparaty występują w postaci koncentratu do emulgowania (EC), emulsji zawiesinowej (SE), emulsji typu olej-w-wodzie (W/O), emulsji typu woda-w-oleju (W/O), wodnego koncentratu zawiesinowego, olejowego koncentratu zawiesinowego (SC), mikroemulsji (ME) itp.

Preparaty otrzymuje się w znany sposób. W tym celu łączy się co najmniej niektóre ze składników. Należy uwzględnić fakt, że części składowe produktów, zwłaszcza dostępnych w handlu, mogą wywierać wpływ na różne składniki. Tak więc np. określony środek powierzchniowo czynny rozpuszcza się w rozpuszczalniku aprotonowym i tak otrzymany produkt może oddziaływać na różne składniki. Ponadto w niektórych warunkach niewielkie ilości niepożądanych substancji wprowadza się wraz z produktami dostępnymi w handlu. Produkty przeznaczone do użytku jako mieszanina należy zazwyczaj dokładnie wymieszać ze sobą aż do otrzymania jednorodnej mieszaniny, i o ile jest to konieczne - również zmielić, np. w przypadku zawiesin.

Mieszanie prowadzi się znanym sposobem, np. przez homogenizację przy użyciu odpowiednich urządzeń, takie jak mieszadła KPG lub mieszadła mechaniczne.

Również mielenie jest procesem znanym. Jako elementy rozdrabniające można stosować elementy szklane lub wykonane z innych minerałów lub z metalu, zazwyczaj o rozmiarach 0,1 - 30 mm, a zwłaszcza 0,6 - 2 mm. Mieszaninę rozdrabnia się zazwyczaj aż do uzyskania cząstek o żądanej wielkości.

Ogólnie mielenie można prowadzić jako proces z recyrkulacją, czyli jako ciągłe zawracanie koncentratu SC, lub jako proces okresowy, polegający na powtarzającej się obróbce kolejnych porcji wsadu.

Mielenie prowadzi się w typowych młynach kulowych, perełkowych lub wytrząsanych, np. przy użyciu młyna Dynomiihle (Bachofen), przy porcjach wsadu rzędu np. 0,5 - 1 l, w sposób okresowy. Po kilku cyklach, zwłaszcza po 4 - 6 cyklach (zawiesinę podaje się za pomocą pompy perystaltycznej) oszacowanie wymiarów ziaren pod mikroskopem daje wynik 0,5 - 10 nm.

Preparaty rozcieńcza się zazwyczaj przed użyciem znanymi sposobami, w celu otrzymania postaci nadającej się do użytku. Zaleca się rozcieńczanie wodą lub rozpuszczalnikami aprotonowymi, przykładowo sporządzając mieszankę zbiornikową. Korzystnie preparat stosuje się w postaci zawiesiny. Można go stosować w zabiegach przedwschodowych i powschodowych. Szczególnie korzystne jest stosowanie powschodowe.

Zastosowanie według wynalazku obejmuje również zastosowanie alkoksylatów opisanych powyżej jako produktów samodzielnych. W tym celu alkoksylaty otrzymuje się w odpowiedni sposób i na krótko przed użyciem dodaje do preparatu.

Szczególnie korzystne wyniki osiąga się przy nanoszeniu preparatu przez opryskiwanie. Typową mieszankę zbiornikową w postaci cieczy opryskowej sporządza się przez rozcieńczenie wodą stosowanego preparatu, zawierającego już co najmniej jeden alkoksylowany alkohol rozgałęziony albo dodatkowe środki ochrony roślin z dodatkiem co najmniej jednego alkoksylowanego alkoholu rozgałęzionego wprowadzanego jako oddzielny produkt, tak aby stosowana ilość co najmniej jednego opisanego alkoksylatu na 1 ha wynosiła około 0,01 - 10, korzystnie około 0,05 - 5, a zwłaszcza 0,1 - 1 kg.

W niniejszym opisie określenie alkil oznacza grupę węglowodorową o łańcuchu prostym lub rozgałęzionym, taką jak metyl, etyl, n-propyl, i-propyl, n-butyl, i-butyl, sec-butyl, t-butyl, n-pentyl, n-heksyl, n-oktyl, 2-etyloheksyl, n-nonyl, izononyl, n-decyl, izodecyl, n-undecyl, izoundecyl, n-dodecyl, izododecyl, n-tridecyl, izotridecyl, stearyl, n-eikozyl, korzystnie, o ile nie podano inaczej, zawierającą 1 - 8, korzystniej 1 - 6, a zwłaszcza 1 - 4 atomów węgla w przypadku grup o krótkim łańcuchu, oraz 5 - 30, korzystniej 12 - 24, a zwłaszcza 8 - 20 atomów węgla w przypadku grup o długim łańcuchu. Rozgałęzione grupy o długim łańcuchu to przede wszystkim 2-etyloheksyl, izononyl, izodecyl, taki jak 2-propyloheptyl, izoundecyl, izododecyl i izotridecyl, taki jak 2,4,6,8-tetrametylo-1-nonyl, 3,4,6,8-tetrametylo-1-nonyl i 5-etylo-4,7-dimetylo-1-nonyl.

W niniejszym opisie ilości podawane są przede wszystkim w odniesieniu do całkowitej masy preparatu, chyba że podano inaczej. Określenie „zasadniczo na ogół odnosi się tutaj do zawartości co najmniej 80%, korzystnie co najmniej 90%, a zwłaszcza co najmniej 95%.

Wynalazek ilustrują bardziej szczegółowo poniższe przykłady.

P r z y k ł a d d o t y c z ą c y w y t w a r z a n i a

Wytwarzanie alkoksylatu

Przepis. 2-Propyloheptanol + 7 EO

Do autoklawu wprowadzono 711 g 2-propyloheptanolu (co odpowiadało 4,5 mola) i 2,0 g wodorotlenku potasu jako katalizatora alkoksylowania. Po zakończeniu fazy odwadniania przepuszczano

PL 211 208 B1 w sposób ciągły 1386 g tlenku etylenu (co odpowiadało 31,5 mola) w temperaturze 150°C. Aby zakończyć reakcję, kontynuowano mieszanie przez kolejną godzinę w tej samej temperaturze. Otrzymano 2080 g powyższego produktu.

P r z y k ł a d. Skuteczność chwastobójcza preparatów zawierających bentazon

Alkoksylaty przygotowano do zastosowania przez sporządzenie mieszanki zbiornikowej z preparatem Basagran (zawierającym 480 g/l bentazonu) lub BAS 635 H (71,4% wag. tritosulfuronu). Zastosowano bentazon w dawce kg/ha lub tritosulfuron w dawce 0,250 g/ha, oraz jako środek wspomagający alkoksylat wytworzony powyżej w dawce 0,125 kg/ha lub dla porównania środek wspomagający Atplus 411F (mieszanina olej mineralny/środek powierzchniowo czynny; Uniqema) w dawce 0,250 kg/ha. Działanie chwastobójcze oceniano podczas badań prowadzonych w szklarni. Badania prowadzono na komosie białej (Chenepodium album; CHEAL) i powojniku białym (Pharbitis album; PHAAL).

Rośliny wysiano bezpośrednio lub przepikowano po 3-15 rośliny w doniczce. Substancję czynną naniesiono gdy rośliny osiągnęły wzrost 5 - 16 cm. Jako doniczki badawcze stosowano plastikowe pojemniki wypełnione drobnoziarnistym piaskiem z dodatkiem około 3% próchnicy, który stanowił podłoże. Środki powierzchniowo czynne po zmieszaniu w zbiorniku naniesiono powschodowo przez opryskiwanie, przy użyciu automatycznego opryskiwacza podającego wodę w ilości 400 l/ha. Badania prowadzono przez okres od 6 dni do 4 tygodni. Wyniki badań oceniono w skali od 0% do 100%. 0% oznacza brak uszkodzeń, 100% oznacza całkowite uszkodzenie roślin.

Wyniki badań zestawiono w tabelach 1 i 2 zamieszczonych poniżej.

T a b e l a 1

Środek wspomagający	Bentazon (kg/ha)	Środek wspomagający (kg/ha)	CHEAL
-	0,250	-	23%
Alkoksylat	0,250	0,125	92%
Próba porównawcza	0,250	0,250	50%

T a b e l a 2

Środek wspomagający	Tritosulfuron (kg/ha)	Środek wspomagający (kg/ha)	CHEAL	PHAAL
-	0,250	-	35%	48%
Alkoksylat	0,250	0,125	90%	65%
Próba porównawcza	0,250	0,250	90%	62%

Z powyższych danych jasno wynika, że preparaty zawierające alkoksylaty stosowane zgodnie z wynalazkiem wykazują znacznie wyższą skuteczność niż preparat porównawczy bez dodatku środka wspomagającego lub preparat porównawczy zawierajacy tylko Atplus 411 F zamiast alkoksylatu stosowanego zgodnie z wynalazkiem.

Claims (28)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Zastosowanie alkoksylowanego 2-propyloheptanolu o ogólnym wzorze (I)

   R-O-(CmH2mO)x-(CnH2nO)y-(CpH2pO)2-H (I) w którym

   R oznacza 2-propyloheptyl;

   m, n, p niezależnie oznaczają liczby całkowite 2 - 16;

   x+y+z oznacza 1 - 100, jako środka wspomagającego w traktowaniu roślin.
2. 2. Zastosowanie według zastrz. 1, w którym m, n i p niezależnie oznaczają 2 lub 3.
3. 3. Zastosowanie według zastrz. 2, w którym m oznacza 2, x jest większe od zera, a z oznacza zero.
4. 4. Zastosowanie według zastrz. 3, w którym y oznacza zero.

   PL 211 208 B1
5. 5. Zastosowanie według zastrz. 3, w którym y oznacza zero, a x oznacza 3 - 10.
6. 6. Zastosowanie według zastrz. 3, w którym n oznacza 3, a y jest większe od zera.
7. 7. Zastosowanie według zastrz. 6, w którym stosunek x:y wynosi od 1:1 do 4:1.
8. 8. Zastosowanie według zastrz. 6, w którym stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 3:1.
9. 9. Zastosowanie według zastrz. 6 albo 7, albo 8, w którym x oznacza 4 - 10.
10. 10. Zastosowanie według zastrz. 6 albo 7, albo 8, albo 9, w którym y oznacza 2 - 5.
11. 11. Zastosowanie według zastrz. 6 albo 7, albo 8, albo 9, albo 10, w którym suma x i y wynosi 6 - 15.
12. 12. Zastosowanie według zastrz. 6, w którym x oznacza 4 - 10, y oznacza 2-5, stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 3:1, a suma x i y wynosi 6 - 15.
13. 13. Zastosowanie według zastrz. 2, w którym m oznacza 2, n oznacza 3, p oznacza 2, x jest większe od zera, y jest większe od zera, oraz z jest większe od zera.
14. 14. Zastosowanie według zastrz. 2, w którym m oznacza 3, n oznacza 2, x jest większe od zera, y jest większe od zera, a z oznacza zero.
15. 15. Zastosowanie według zastrz. 14, w którym stosunek x:y wynosi od 1:10 do 3:1.
16. 16. Zastosowanie według zastrz. 14, w którym stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 1:6.
17. 17. Zastosowanie według zastrz. 14 albo 15, albo 16, w którym x oznacza 1 - 4.
18. 18. Zastosowanie według zastrz. 14 albo 15, albo 16, albo 17, w którym y oznacza 4 - 10.
19. 19. Zastosowanie według zastrz. 14 albo 15, albo 16, albo 17, albo 18, w którym suma x i y wynosi 5 - 14.
20. 20. Zastosowanie według zastrz. 14, w którym x oznacza 1 - 4, y oznacza 4 - 10, stosunek x:y wynosi od 1,5:1 do 1:6, a suma x i y wynosi 5 - 14.
21. 21. Zastosowanie według zastrz. 1 - 20, do poprawy skuteczności substancji czynnej do ochrony ro ś lin.
22. 22. Zastosowanie według zastrz. 21, w którym poprawa skuteczności substancji czynnej następuje dzięki lepszemu wchłanianiu substancji czynnej przez roślinę.
23. 23. Zastosowanie według zastrz. 22, w którym wchłanianie substancji czynnej następuje poprzez liście.
24. 24. Zastosowanie według zastrz. 21 - 23, w którym substancja czynna jest wybrana z grupy obejmującej bentazon, tritosulfuron, fenpropimorf, epoksykonazol, krezoksym metylowy, pirachlostrobinę, dimetomorf i metkonazol.
25. 25. Zastosowanie według zastrz. 1 - 24, w uprawie roślin, rolnictwie i ogrodnictwie.
26. 26. Zastosowanie według zastrz. 1 - 25, w zabiegu powschodowym.
27. 27. Zastosowanie według zastrz. 1 - 26, do oprysku roślin.
28. 28. Zastosowanie według zastrz. 27 jako dodatku do mieszanki zbiornikowej.

    Departament Wydawnictw UP RP