PL244590B1 - Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem - Google Patents

Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem Download PDF

Info

Publication number
PL244590B1
PL244590B1 PL439065A PL43906521A PL244590B1 PL 244590 B1 PL244590 B1 PL 244590B1 PL 439065 A PL439065 A PL 439065A PL 43906521 A PL43906521 A PL 43906521A PL 244590 B1 PL244590 B1 PL 244590B1
Authority
PL
Poland
Prior art keywords
zno
nanoparticles
zinc
group
organic
Prior art date
Application number
PL439065A
Other languages
English (en)
Other versions
PL439065A1 (pl
Inventor
Zygmunt Wojciech Drużyński
Małgorzata Wolska-Pietkiewicz
Janusz Lewiński
Original Assignee
Politechnika Warszawska
Priority date (The priority date is an assumption and is not a legal conclusion. Google has not performed a legal analysis and makes no representation as to the accuracy of the date listed.)
Filing date
Publication date
Application filed by Politechnika Warszawska filed Critical Politechnika Warszawska
Priority to PL439065A priority Critical patent/PL244590B1/pl
Publication of PL439065A1 publication Critical patent/PL439065A1/pl
Publication of PL244590B1 publication Critical patent/PL244590B1/pl

Links

Classifications

    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01GCOMPOUNDS CONTAINING METALS NOT COVERED BY SUBCLASSES C01D OR C01F
    • C01G9/00Compounds of zinc
    • C01G9/02Oxides; Hydroxides
    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B82NANOTECHNOLOGY
    • B82YSPECIFIC USES OR APPLICATIONS OF NANOSTRUCTURES; MEASUREMENT OR ANALYSIS OF NANOSTRUCTURES; MANUFACTURE OR TREATMENT OF NANOSTRUCTURES
    • B82Y40/00Manufacture or treatment of nanostructures
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01GCOMPOUNDS CONTAINING METALS NOT COVERED BY SUBCLASSES C01D OR C01F
    • C01G9/00Compounds of zinc
    • C01G9/006Compounds containing zinc, with or without oxygen or hydrogen, and containing two or more other elements
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2002/00Crystal-structural characteristics
    • C01P2002/70Crystal-structural characteristics defined by measured X-ray, neutron or electron diffraction data
    • C01P2002/72Crystal-structural characteristics defined by measured X-ray, neutron or electron diffraction data by d-values or two theta-values, e.g. as X-ray diagram
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2002/00Crystal-structural characteristics
    • C01P2002/80Crystal-structural characteristics defined by measured data other than those specified in group C01P2002/70
    • C01P2002/88Crystal-structural characteristics defined by measured data other than those specified in group C01P2002/70 by thermal analysis data, e.g. TGA, DTA, DSC
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2004/00Particle morphology
    • C01P2004/01Particle morphology depicted by an image
    • C01P2004/04Particle morphology depicted by an image obtained by TEM, STEM, STM or AFM
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2004/00Particle morphology
    • C01P2004/51Particles with a specific particle size distribution
    • C01P2004/52Particles with a specific particle size distribution highly monodisperse size distribution
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2004/00Particle morphology
    • C01P2004/60Particles characterised by their size
    • C01P2004/64Nanometer sized, i.e. from 1-100 nanometer
    • CCHEMISTRY; METALLURGY
    • C01INORGANIC CHEMISTRY
    • C01PINDEXING SCHEME RELATING TO STRUCTURAL AND PHYSICAL ASPECTS OF SOLID INORGANIC COMPOUNDS
    • C01P2006/00Physical properties of inorganic compounds
    • C01P2006/22Rheological behaviour as dispersion, e.g. viscosity, sedimentation stability

Landscapes

  • Chemical & Material Sciences (AREA)
  • Organic Chemistry (AREA)
  • Engineering & Computer Science (AREA)
  • Inorganic Chemistry (AREA)
  • Nanotechnology (AREA)
  • Physics & Mathematics (AREA)
  • Condensed Matter Physics & Semiconductors (AREA)
  • General Physics & Mathematics (AREA)
  • Manufacturing & Machinery (AREA)
  • Crystallography & Structural Chemistry (AREA)
  • Inorganic Compounds Of Heavy Metals (AREA)

Abstract

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku, w którym mieszaninę zawierającą prekursor cynkoorganiczny oraz ligand organiczny o charakterze jonu obojnaczego (S) w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym poddaje się działaniu czynnika utleniającego, przy czym jako prekursor cynkoorganiczny stosuje się związek dialkilo- lub diarylocynkowy o wzorze R<sub>2</sub>Zn, w którym: R oznacza liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkilową C1-C10 lub liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkenylową C1-C10, grupę benzylową, grupę fenylową, grupę mezytylową, w których dowolny atom wodoru może być podstawiony atomem fluoru, chloru, bromu lub jodu; S oznacza dwufunkcyjne ligandy organiczne zawierające odseparowane fragmenty o ładunku dodatnim i ujemnym, perfluorowane pochodne tych związków, lub mieszaniny tych związków; a jako czynnik utleniający stosuje się powietrze atmosferyczne, tlen, wodę i ich mieszaniny. Przedmiotem wynalazku są również nanocząstki tlenku cynku wytworzone sposobem według wynalazku.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku (ZnO NPs) stabilizowanych przez warstwę organiczną obdarzoną ładunkiem dodatnim (tj. nanocząstek kationowych) lub ujemnym (tj. nanocząstek anionowych) oraz nanocząstki tlenku cynku wytworzone wspomnianym sposobem. Ciekawym rozwiązaniem jest zastosowanie związków organicznych o charakterze organicznych jonów obojnaczych, tj. zawierających odseparowane fragmenty o ładunku dodatnim (np. czwartorzędowy atom azotu oraz pochodne soli sulfoniowych lub soli fosfoniowych) i ujemnym (m.in. grupę COO - w przypadku związków należących do grupy betain lub SO3- w przypadku sulfobetain).[12] Zastosowanie ligandów organicznych wspomnianego typu ma na celu wytworzenie stabilnych, luminescencyjnych nieorganiczno-organicznych układów hybrydowych, które charakteryzują się niewielkim rozmiarem rdzenia i tworzą roztwory koloidalne zarówno w rozpuszczalnikach niepolarnych, jak i polarnych (np. w wodzie i w roztworach alkoholowych).
Nanokrystaliczny tlenek cynku (ZnO) zalicza się do nanomateriałów półprzewodnikowych (przerwa energetyczna wynosi ok. 3,3 eV) grupy II-IV. Materiał ten charakteryzuje się wysoką energia wiązania ekscytonowego równą 60 meV w temperaturze pokojowej i przewodnością typu n .[3] Na przestrzeni wielu lat badań opracowano szereg różnorodnych metod syntetycznych pozwalających na wytwarzanie zero- i wielomiarowych nanostruktur ZnO o różnorodnych morfologiach (tj. nanocząstki, nanodruty, nanoklatki, nanomuszle, nanośmigła, nanopierścienie, nanospirale, czy nanohelisy).[4] Obecnie ZnO NPs mogą być z powodzeniem stosowane w biologii i w medycynie, jako m.in. znaczniki fluorescencyjne do obrazowania biologicznego, nośniki leków[5,6] oraz jako materiały o znacznej aktywności antymikrobiologicznej i przeciwnowotworowej,[7] natomiast w przemyśle kosmetycznym wykorzystywane są jako filtry UV.[8] Nanocząstki ZnO mogą również stanowić składnik materiałów, których zadaniem jest ochrona żywności przed rozwojem szkodliwych drobnoustrojów,[9] jako komponent powłok chroniących składowane materiały (np. drewno) przed szkodnikami,[10] a także materiałów tekstylnych utrudniając rozwój mikroorganizmów na ich powierzchni.[11] Poza wymienionymi powyżej zastosowaniami, nanokrystaliczny ZnO jest również szeroko stosowany w elektronice i w urządzeniach konwertujących energię, m.in. w sensorach chemicznych do wykrywania gazów i/lub oparów np. etanolu,[12] czy piezoelektrycznych nanogeneratorach[13] oraz jako warstwa transportująca elektrony (ETL) w solarach.[14,15,16]
Istnieje szereg metod syntezy nanokrystalicznego ZnO, wśród których można wyróżnić procesy fizyczne i metody chemiczne, które z kolei dzielimy m.in. ze względu na rodzaj użytego prekursora na metody z zastosowaniem prekursorów nieorganicznych (m.in. proste sole cynkowe)[17, 18, 19, 20, 21 22, 23] i metaloorganicznych (m.in. związki dialkilo-[24,25, 26, 27,28] i alkilocynkowe[29, 30]). Nieorganiczne metody syntezy, w tym proces zol-żel są obecnie najczęściej stosowane w procesie wytwarzania ZnO NPs.i17,23,31! Głównym założeniem tej metody jest hydrolityczny rozpad organicznej lub nieorganicznej soli cynkowej (np. octanu lub azotanu cynku) w środowisku rozpuszczalnika polarnego w wyniku zmiany charakteru roztworu na alkaliczny (np. układ ROH/LiOH).[31] Kontrolę właściwości fizykochemicznych finalnego produktu uzyskuje się stosując: różnorodne dodatki (w tym m.in. surfaktanty), rozpuszczalniki o zróżnicowanych właściwościach, zmienne pH mieszaniny, a także ustalając stosowny czas i temperaturę procesu.[32] Niska powtarzalność i odtwarzalność to główne wady tej metody. Co więcej szybka nukleacja i brak możliwości precyzyjnej kontroli wzrostu ZnO w początkowej fazie prowadzi do otrzymania niejednorodnych pod względem kształtu i pokrycia powierzchni nanocząstek.
Alternatywą dla powszechnie stosowanych metod nieorganicznych są procedury z zastosowaniem związków cynkoorganicznych. Zespół B. Chaudreta przedstawił syntezę nanocząstek i nanorodów ZnO o właściwościach luminescencyjnych, przekształcając metaloorganiczny prekursor dicykloheksylocynkowy (Cy2Zn) w obecności heksadecyloaminy (oraz innych długołańcuchowych amin lub kwasów karboksylowych pełniących funkcję stabilizującą) w wybranych rozpuszczalnikach organicznych.[24,26] Formowanie się nanostruktur następuje przy udziale tlenu i wilgoci zawartych w powietrzu atmosferycznym. Autorzy wynalazku twierdzą, że opisana przez nich metoda umożliwia kontrolę rozmiaru i kształtu nanocząstek ZnO dzięki stosowaniu różnych, neutralnych ligandów stabilizujących oraz zmiennego czasu reakcji.[24,33] Inne podejście zaprezentowano w pracy opublikowanej przez zespół Charlotte K. Williams w 2012 roku.[27] Autorzy otrzymali nanocząstki ZnO stabilizowane monoanionowymi ligandami karboksylanowymi poprzez kontrolowaną hydrolizę mieszaniny dietylocynku (Et2Zn) i niewielkiej ilości odpowiedniej soli cynkowej. Zaprezentowany proces polega na wprowadzeniu roztworu wody w aceto nie do przygotowanego in situ prekursora (tj. mieszaniny Et2Zn i odpowiedniej soli cynkowej, np. dodekanianu cynku, heksanianu cynku lub stearynianu cynku), a następnie przekształceniu do nanokrystalicznego ZnO, które wymaga stałego kontaktu mieszaniny reakcyjnej z atmosferą o kontrolo wanej wilgotności oraz ciągłego mieszania przez min. 24 godziny. Powyższą reakcję prowadzi się w temperaturze pokojowej stosując toluen jako medium reakcyjne. Dodatkowo, poprzez odpowiednie stosunki stechiometryczne reagentów tj. związku cynkoorganicznego do soli cynkowej uniknięto nadmiaru ligandów stabilizujących i otrzymano ZnO NPs o wurcytowej strukturze rdzenia (3-4 nm), które charakteryzowały się wysoką czystością. W zespole J. Lewińskiego opracowano metodę OSSOM (ang. one-pot self-supporting organometallic approach) wykorzystującą kompleksy alkilocynkowe typu [RZn-X], (gdzie: R - grupa alkilowa lub arylowa; X - monoanionowy ligand organiczny) jako cynkoorganiczne prekursory ZnO NPs.[29,30] Wspomniane prekursory otrzymuje się w wyniku bezpośredniej reakcji związków dialkilocynkowych z wybranymi proligandami organicznymi należącymi do grupy m.in. kwasów karboksylowych[30a-c,f-h] i fosfinowych[30d], amidów, alkoholi i aminoalkoholi[30e] oraz fosforanów[30i]. Synteza kompleksu [RZn-X] przebiega w warunkach gazu inertnego, w odtlenionych i bezwodnych rozpuszczalnikach. W kolejnym etapie otrzymany w formie krystalicznej[29] lub in-situ[30] prekursor cynkoorganiczny w odpowiednim rozpuszczalniku organicznym poddaje się bezpośredniej i kontrolowanej ekspozycji na powietrze atmosferyczne w temperaturze otoczenia[29, 30] lub do roztworu prekursora dodawana jest odpowiednia ilość wody lub roztworu wody w THF[27,28,34,35] Zaletą powyższej metody jest możliwość otrzymywania ZnO NPs stabilizowanych gęsto upakowaną i wysoko uporządkowaną warstwa organiczną[30], co warunkuje ich dobrą stabilność koloidalną (tj. bez agregacji i aglomeracji obserwowanych w czasie przechowywania) oraz możliwością post-syntetycznej funkcjonalizacji bez utraty właściwości luminescencyjnych).[29,30] Dzięki opisanej metodzie otrzymuje się stabilne, niedomieszkowane innymi metalami krystaliczne nanostruktury ZnO wykazujące luminescencję oraz unikalną morfologię.[29,30] Kolejną metodą metaloorganiczną jest jednoetapowe wytwarzanie ZnO NPs pozbawionych „tradycyjnej” warstwy stabilizującej (tj. solwatowanych przez neutralne krótkołańcuchowe ligandy organiczne o charakterze donorowym) w wyniku bezpośredniej ekspozycja Et2Zn w DMSO na warunki powietrza atmosferycznego. Cały proces trwa ok. 48 h i prowadzi do otrzymania NPs stabilizowanych przez łatwo-usuwalną warstwę solwatującą, które ponownie zdyspergowane tworzą stabilne koloidy w DMSO i w mieszaninach DMSO-woda, a także charakteryzują się wysoką stabilnością funkcjonalną (tj. QD zachowują swoje właściwości fizykochemiczne po wysuszeniu, wytrąceniu i ponownym rozpuszczeniu oraz tworzą roztwory koloidalne nawet po zastosowaniu obróbki procesowej w wysokiej temperaturze)[36] Ciekawą alternatywą dla technik mokrych są metody mechanochemiczne (tj. bezrozpuszczalnikowe) wykorzystujące siłę mechaniczną w procesie transformacji wybranego prekursora (zarówno nieorganicznego, [37,38,39]jak i metaloorganicznego[40] do nanokrystalicznego ZnO.
Istotnym zagadnieniem w kontekście wytwarzania nanomateriałów funkcjonalnych jest stabilizacja, a następnie modyfikacja/funkcjonalizacja powierzchni. Istnieje wiele metod stabilizacji powierzchni nanomateriałów, w tym również nanostruktur tlenkowych, które pozwalają im na dłużej zachować swoje unikalne właściwości. Jednym z ważniejszych sposobów klasyfikacji ligandów stabilizujących jest podział na ligandy typu L (neutralny donor), X (ligand anionowy) i Z (neutralny akceptor)!41] Rolę ligandów stabilizujących powierzchnię nanomateriałów mogą pełnić związki organiczne[24, 25, 26] oraz ich jony [27, 29, 30] jony nieorganiczne,[42] sole,[43, 44] makrocząsteczki/45, 46] polimery,[47] surfaktanty/2426] a także rozpuszczalniki i małe cząsteczki neutralne tworzące ustrukturyzowaną[48] lub labilną warstwę solwatacyjną.[36] Najczęściej stosowanymi związkami są tradycyjne surfaktanty długołańcuchowe, które tworzą labilną warstwę stabilizującą i mogą brać udział w procedurze wymiany ligandów na powierzchni nanomateriałów. W procesie syntezy nanomateriałów surfaktanty stosowane są nie tylko jako związki stabilizujące właściwości szerokiej gamy nanomateriałów, ale także zmieniające charakterystykę ich powierzchni w kierunku wybranych zastosowań..[49, 50] Dodatkowo wykazano, że surfaktanty mogą również pełnić rolę matrycy (tj. templatu) do tworzenia krystalicznych nieorganicznych nanostruktur. Istnieje wiele doniesień literaturowych opisujących wpływ surfaktantów obojnaczych na proces formowania (m.in. kształt i rozmiar) nanostruktur[51, 52] np. nanocząstek Au,[53, 54, 55, 56] Ag,[57] Pd,[58] Cu[59]) oraz nanomateriałów tlenkowych takich, jak ZrO2,[60] TiO2,[61] Cu2o,[62] SnO2,[63] SiO2,[64] nanocząstek magnetycznych[65, 66] i kropek kwantowych/67]
W niniejszym wynalazku w celu stabilizacji powierzchni ZnO NPs zastosowano nierozpatrywane jak do tej pory w tym kontekście ligandy organiczne o charakterze jonów obojnaczych, tj. związki zawierające odseparowane fragmenty o ładunku dodatnim i ujemnym często klasyfikowane jako surfaktanty jonowe.[12] Obecnie jedynie długołańcuchowe surfaktanty są wykorzystywane w procesie syntezy nanostruktur ZnO zarówno z prekursorów nieorganicznych,[68] jak i metaloorganicznych[24'26] oraz w metodach fizycznych (np. w metodzie ablacji laserowej[69]). Przykładowo zastosowanie w metodzie zol-żel kationowego surfaktantu CTAB (tj. bromek heksadecylotrimetyloamoniowy) w różnych proporcjach względem octanu cynku pozwala na kontrolę rozmiaru otrzymywanych nanocząstek (tj. wzrost stężenia CTAB prowadzi do zmniejszenia wymiarów nanocząstek). Dodatek CTAB lub innych surfaktantów, jak np. SDS i PVP, pozwala również na otrzymywanie nanostruktur ZnO o zróżnicowanej morfologii, tj. nanorurek lub nanoprętów. [70]
Związki krótkołańcuchowe takie jak np. betaina, sulfobetaina i fosfocholina wykorzystywane były tylko w roli związków stabilizujących wodne roztwory koloidalne różnych typów nanocząstek.[71] Przykładowo, betainę wykorzystano do post-syntetycznej funkcjonalizacji powierzchni nanocząstek tlenku grafenu poprzez interakcje z wolnymi grupami funkcyjnymi obecnymi na powierzchni tych nanocząstek .[72] W innej pracy betainę wykorzystano bezpośrednio w procesie syntezy nanocząstek Mg(OH)2 jako hydrofitowe ligandy stabilizujące. Otrzymane w ten sposób biocydowe nanocząstki wykazywały morfologię warstwową (—100 nm), a hydrofilowa otoczka organiczna znacząco poprawiła ich biodostępność.[73] Niskocząsteczkowe betainy i sulfobetainy występują także jako monomery w polimerowych otoczkach stabilizujących nanocząstki przeciwdziałając m.in. adsorpcji białek (ang. protein corona) na powierzchni rdzenia CdSe/CdS/ZnS QDs,[74] czy hamując odpowiedź immunologiczną analogiczną do tej indukowanej przez polimery na bazie poli(tlenku etylenu).[75] Z kolei dodatek prostej sulfobetainy (tj. SB3C16) już na etapie syntezy nanocząstek CU2O wpływa na ich stopień krystaliczności.[76] Dodatkowo pochodne sulfobetainy z przyłączoną odpowiednią grupą funkcyjną do aminowego końca cząsteczki są wykorzystywane do pokrywania powierzchni gotowych nanocząstkek pozostawiając wolną terminalną grupę -SO3-.[77, 78] Kolejną grupą związków niskocząsteczkowych wymienioną wyżej są fosfocholiny. O ile same cząsteczki fosfocholinowe nie są często wykorzystywane w syntezie lub modyfikacji powierzchni nanomateriałów, o tyle istnieją liczne doniesienia na temat fosfolipidów, zawierających ugrupowanie fosfocholinowe, które może oddziaływać z powierzchnią różnorodnych nanomateriałów. [79,80]
Ze względu na fakt, że właściwości ZnO silnie zależą od sposobu jego wytwarzania, wciąż poszukuje się efektywnych metod syntezy nanokrystalicznego tlenku cynku o zadanych właściwościach i parametrach fizykochemicznych oraz odpowiednio dobranej warstwie stabilizującej, która będzie warunkować doskonałą stabilność koloidalną układu zarówno w rozpuszczalnikach organicznych, jak i w środowisku wodnym. Równie ważne jest, by opracowane technologie charakteryzowały się wysoką powtarzalnością, odtwarzalnością i prostotą syntezy.
Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku typu charged nanoparticles[81] (z ang. nanocząstek naładowanych) stabilizowanych przez warstwę organiczną obdarzoną dodatkowym ładunkiem dodatnim (nanocząstki kationowe) lub ujemnym (nanocząstki anionowe), w którym mieszaninę zawierającą prekursor cynkoorganiczny oraz ligand organiczny o charakterze jonu obojnaczego (S) w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym poddaje się działaniu czynnika utleniającego, przy czym jako prekursor cynkoorganiczny stosuje się związek dialkilo- lub diarylocynkowy o wzorze R2Zn, w którym R oznacza liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkilową C1-C10 lub liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkenylową C1-C10, grupę benzylową, grupę fenylową, grupę mezytylową, w których dowolny atom wodoru może być podstawiony atomem fluoru, chloru, bromu lub jodu; S oznacza dwufunkcyjne neutralne ligandy organiczne zawierające dwa odseparowane fragmenty o przeciwnych ładunkach jednostkowych, tj. dodatnim i ujemnym należące do grupy betain, sulfobetain, pochodnych choliny i aminokwasów, perfluorowane pochodne tych związków, lub mieszaniny tych związków; a jako czynnik utleniający stosuje się powietrze atmosferyczne, tlen, wodę i ich mieszaniny.
Korzystnie stosuje się równomolowe i nierównomolowe mieszaniny związków R2Zn i S.
Korzystnie, jako ligandy S stosuje się jony obojnacze, w których jednostkowy ładunek dodatni jest zlokalizowany na atomie azotu (N), fosforu (P) lub siarki (S), a jednostkowy ładunek ujemny stanowi grupa COO-, SO3-, PO42- lub OH-.
Korzystniej jako S stosuje się betainę, L-karnitynę, N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanian, 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonian, 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonian i chlorek choliny.
Korzystnie, jako ligandy S stosuje się związki achiralne lub optycznie czynne.
Korzystnie, za pomocą sposobu według wynalazku wytwarza się nanocząstki tlenku cynku stabilizowane otoczką organiczną utworzoną z co najmniej jednego liganda organicznego, korzystniej z dwóch lub więcej ligandów organicznych wybranych spośród S, gdzie S jest takie jak określono powyżej.
Korzystnie, wytwarza się nanocząstki tlenku cynku o średnicy mniejszej lub równej 10 nm.
Korzystnie, otrzymaną mieszaninę reakcyjną zawierającą prekursor cynkoorganiczny i ligand organiczny S pozostawia się przed poddaniem działaniu czynnika utleniającego w atmosferze gazu obojętnego na okres od 0 minut do 48 godzin w temperaturze od -78°C do 40°C.
Korzystnie, jako związek dialkilo- lub diarylocynkowy stosuje się roztwór tego związku w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym.
Korzystnie, związek dialkilocynkowy jest wybrany z grupy obejmującej dietylocynk, dimetylocynk, di-izo-propylocynk, di-tert-butylocynk, dicyklopentylocynk, dicykloheksylocynk i dicyklopentadienylocynk.
Korzystnie, związek diarylocynkowy jest wybrany z grupy obejmującej difenylocynk i di-pentafluorocynk.
Korzystnie, jako związek dialkilo- lub diarylocynkowy stosuje się związek należący do kategorii czystości od czystości technicznej 90-99% do czystości spektralnej 99,999-99,9999%.
Korzystnie, sposób według wynalazku przeprowadza się w temperaturze w zakresie od -78°C do 70°C, korzystniej w zakresie od -78°C do 40°C.
Korzystnie, sposób według wynalazku przeprowadza się przez czas od 24 do 168 godzin.
Korzystnie, jako aprotyczny rozpuszczalnik organiczny stosuje się rozpuszczalnik bezwodny lub zawierający wodę.
Korzystnie, stężenie wody w rozpuszczalniku jest mniejsze niż 0,5%.
Korzystnie, aprotyczny rozpuszczalnik organiczny jest wybrany z grupy obejmującej tetrahydrofuran, toluen, ksylen, benzen, dimetylosulfotlenek, dichlorometan, dioksan, chloroform, heksan, aceton, eter dietylowy i ich mieszaniny.
Korzystnie, stężenie molowe prekursora cynkoorganicznego w mieszaninie reakcyjnej wynosi w zakresie od 0,01 mol/l do 0,5 mol/l.
Korzystnie, w celu otrzymania wysokiej jakości materiału sposób według wynalazku obejmuje dodatkowo co najmniej jeden etap przemywania wytworzonych nanocząstek tlenku cynku za pomocą rozpuszczalnika organicznego w celu odmycia nadmiarowego liganda organicznego, korzystniej etap przemywania przeprowadza się dwukrotnie.
Korzystnie, rozpuszczalnik organiczny do przemywania jest wybrany z grupy obejmującej heksan, etanol, metanol, aceton, toluen, benzen, ksylen, tetrahydrofuran, dioksan, eter dietylowy, dichlorometan i ich mieszaniny.
Przedmiotem wynalazku są również nanocząstki tlenku cynku wytworzone sposobem według wynalazku.
Korzystnie, nanocząstki tlenku cynku są stabilizowane otoczką organiczną obdarzona ładunkiem dodatnim lub ujemnym.
Korzystniej, otoczka organiczna jest utworzona z co najmniej jednego liganda organicznego wybranego spośród S, przy czym S oznacza dwufunkcyjne neutralne ligandy organiczne zawierające dwa odseparowane fragmenty o przeciwnych ładunkach jednostkowych, tj. dodatnim i ujemnym należące do grupy betain, sulfobetain, pochodnych choliny i aminokwasów, perfluorowane pochodne tych związków, lub mieszaniny tych związków.
Jeszcze korzystniej, ligandy S oznaczają jony obojnacze, w których jednostkowy ładunek dodatni jest zlokalizowany na atomie azotu, fosforu lub siarki, a jednostkowy ładunek ujemny stanowi grupa COO-, SO3-, PO42- lub OH-.
Najkorzystniej, jako S stosuje się betainę, L-karnitynę, N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanian, 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonian, 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonian i chlorek choliny.
Korzystnie, ligandy S są wybrane spośród związków achiralnych lub optycznie czynnych.
Korzystnie, otoczka organiczna jest utworzona z dwóch lub więcej ligandów organicznych wybranych spośród S, gdzie S są takie jak określono powyżej.
Korzystnie, średnica nanocząstek tlenku cynku jest mniejsza lub równa 10 nm.
Za pomocą sposobu według wynalazku wytwarza się nanocząstki tlenku cynku stabilizowane przez warstwę organiczną obdarzoną dodatkowym ładunkiem dodatnim lub ujemnym zbudowaną z ligandów typu S lub ich mieszanin, charakteryzujące się wysokim stopniem czystości i krystaliczności, stabilnością, jednorodnością pod względem kształtu i rozmiaru. Zastosowanie nierozważanych jak dotąd organicznych jonów obojnaczych pozwoliło na rozwiązanie problemów występujących w przypadku sposobów opisanych w stanie techniki. Dodatkowo pozwala to na ścisłe powiązanie właściwości otrzymywanych nanocząstek z ich budową oraz w sposób znaczący ułatwia projektowanie nowych nanomateriałów o zdefiniowanej budowie i pożądanych właściwościach fizykochemicznych oraz rozpuszczalności i/lub stabilności w wybranych mediach. Sposób według wynalazku otwiera nowe możliwości w projektowaniu i syntezie nowych nanomateriałów funkcjonalnych opartych na ZnO.
Wyniki badań nanocząstek tlenku cynku otrzymanych za pomocą sposobu według wynalazku są przedstawione na rysunku, na którym:
Fig. 1 przedstawia dyfraktogram ZnO(LK-1) NPs wraz ze wzorcem ZnO typu bulk (Przykład 1).
Fig. 2(a-b) przedstawia mikrografie TEM wykonane dla ZnO(LK-1) NPs, a Fig. 1(c) rozkład wielkości tych nanocząstek; oznaczenia stosowane na rysunku: n - liczba zliczeń, d - średnica rdzenia NPs (Przykład 1).
Fig. 3 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-1) (Przykład 1).
Fig. 4(a) przedstawia zdjęcie roztworu koloidalnego ZnO(LK-1) NPs w metanolu, a
Fig. 4(b) widma absorpcji i emisji otrzymanego układu (Przykład 1).
Fig. 5 przedstawia zdjęcie stabilnych roztworów koloidalnych i dyspersji ZnO(LK-2) NPs w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 2).
Fig. 6 widma absorpcji i emisji ZnO(LK-2) NPs (Przykład 2).
Fig. 7 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-2) (Przykład 2).
Fig. 8 przedstawia dyfraktogram ZnO(LK-3) NPs wraz ze wzorcem ZnO typu bulk (Przykład 3).
Fig. 9 przedstawia zdjęcie stabilnych roztworów koloidalnych ZnO(LK-3) NPs w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 3).
Fig. 10 przedstawia średnicę solwodynamiczną układu ZnO(LK-3) NPs wyznaczoną metodą DLS na podstawie (a) Int. - intensywności światła rozproszonego, (b) V - objętości fazy rozpraszającej, (c) n - liczby cząstek fazy rozpraszającej oraz (d) korelogram (Przykład 3).
Fig. 11 widma absorpcji i emisji ZnO(LK-3) NPs (Przykład 3).
Fig. 12 przedstawia dyfraktogram ZnO(LK-4) NPs wraz ze wzorcem ZnO typu bulk (Przykład 4).
Fig. 13(a-b) przedstawia mikrografie TEM wykonane dla ZnO(LK-4) NPs, a Fig. 1(c) rozkład wielkości tych nanocząstek; oznaczenia stosowane na rysunku: n - liczba zliczeń, d - średnica rdzenia NPs (Przykład 4).
Fig. 14 przedstawia zdjęcie ZnO(LK-4) NPs zdyspergowanych w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 4).
Fig 15 przedstawia średnicę solwodynamiczną układu ZnO(LK-4) NPs wyznaczoną metodą DLS na podstawie (a) Int. - intensywności światła rozproszonego, (b) V - objętości fazy rozpraszającej, (c) n - liczby cząstek fazy rozpraszającej oraz (d) korelogram (Przykład 4).
Fig. 16 przedstawia krzywe TG (linia ciągła) i DTG (linia przerywana) zarejestrowane dla układu ZnOLK-(4) w przepływie powietrza syntetycznego (Przykład 4).
Fig. 17 przedstawia dyfraktogram ZnO(LK-5) NPs wraz ze wzorcem ZnO typu bulk (Przykład 5).
Fig. 18 przedstawia zdjęcie stabilnych roztworów koloidalnych i dyspersji ZnO(LK-5) NPs w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 5).
Fig. 19 widma absorpcji i emisji ZnO(LK-5) NPs (Przykład 5).
Fig. 20(a-b) przedstawia mikrografie TEM wykonane dla ZnO(LK-6) NPs, a Fig. 1 (c) rozkład wielkości tych nanocząstek; oznaczenia stosowane na rysunku: n - liczba zliczeń, d - średnica rdzenia NPs (Przykład 6).
Fig. 21 przedstawia średnicę solwodynamiczną układu ZnO(LK-6) NPs wyznaczoną metodą DLS na podstawie (a) Int. - intensywności światła rozproszonego, (b) V - objętości fazy rozpraszającej, (c) n - liczby cząstek fazy rozpraszającej oraz (d) korelogram (Przykład 6).
Fig. 22 widma absorpcji i emisji ZnO(LK-6) NPs (Przykład 6).
Fig. 23 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-6) (Przykład 6).
Fig. 24 przedstawia krzywe TG (linia ciągła) i DTG (linia przerywana) zarejestrowane dla układu ZnO(LK-6) w przepływie powietrza syntetycznego (Przykład 6).
Fig. 25 przedstawia zdjęcie stabilnych roztworów koloidalnych i dyspersji ZnO(LK-6) NPs w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 6).
Fig. 26 widma absorpcji i emisji ZnO(LK-7) NPs (Przykład 7).
Fig. 27 przedstawia średnicę solwodynamiczną układu ZnO(LK-7) NPs wyznaczoną metodą DLS na podstawie (a) Int. - intensywności światła rozproszonego, (b) V - objętości fazy rozpraszającej, (c) n - liczby cząstek fazy rozpraszającej oraz (d) korelogram (Przykład 7).
Fig. 28 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-7) (Przykład 7).
Fig. 29 przedstawia dyfraktogram ZnO(LK-8) NPs wraz ze wzorcem ZnO typu bulk (Przykład 8).
Fig. 30 przedstawia krzywe TG (linia ciągła) i DTG (linia przerywana) zarejestrowane dla układu ZnO(LK-9) w przepływie powietrza syntetycznego (Przykład 9).
Fig. 31 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-9) (Przykład 9).
Fig. 32 przedstawia średnicę solwodynamiczną układu ZnO(LK-lO) NPs wyznaczoną metodą DLS na podstawie (a) Int. - intensywności światła rozproszonego, (b) V - objętości fazy rozpraszającej, (c) n - liczby cząstek fazy rozpraszającej oraz (d) korelogram (Przykład 10).
Fig. 33 przedstawia widmo IR nanocząstek ZnO(LK-lO) (Przykład 10).
Fig. 34 przedstawia zdjęcie stabilnych roztworów koloidalnych i dyspersji ZnO(LK-10) NPs w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Przykład 10).
Przedmiot wynalazku został bliżej przedstawiony w przykładach.
W przykładach korzystano z bezwodnych rozpuszczalników wstępnie suszonych nad sitami molekularnymi, wygrzewanych ze stopem potasowo-sodowym, a następnie destylowanych w atmosferze suchego i odtlenionego gazu obojętnego lub oczyszczanych w układzie do oczyszczania rozpuszcza lników (ang. solvent purification system, SPS), które w zależności od warunków oczyszczania mogły zawierać nieznaczne tj. nieprzekraczające 0,5% ilości wody. We wszystkich przykładach używano komercyjnie dostępne związki dialkilo- lub diarylocynkowe o czystości zadeklarowanej przez producenta jako czystość techniczna (90-99%) lub wyższa, np. czystość spektralna (99,999--99,9999%) oraz naczynia Schlenka o pojemności 100-150 cm3. Stosowany w poniższych przykładach termin temperatura otoczenia oznacza temperaturę w zakresie od 10°C do 30°C, a temperatura pokojowa oznacza temperaturę w zakresie od 22°C do 27°C. Otrzymane materiały scharakteryzowano za pomocą szerokiej gamy technik analitycznych, takich jak: transmisyjna mikroskopia elektronowa (TEM), proszkowa dyfraktometria rentgenowska (PXRD), spektroskopia w podczerwieni (FTIR), termograwimetria (TGA), dynamiczne rozpraszanie światła (DLS) oraz spektrofotometria (UV-Vis) i spektrofluorymetria (PL).
Stosowany w całym opisie skrót ZnO NPs oznacza nanocząstki tlenku cynku, natomiast termin cząsteczka stosowany w kontekście organicznej warstwy stabilizującej oznacza zarówno formę neutralną, jon obojnaczy, jak również kation lub anion organiczny będący pochodną stosowanego w procesie syntezy związku organicznego. Dodatkowo termin jon obojnaczy (zwitterjon) oznacza cząsteczkę zawierająca równą liczbę grup zjonizowanych o przeciwnych ładunkach, która nie jest naładowana dodatnio ani ujemnie.
Przykład 1
Otrzymywanie ZnO NPs z Et2Zn i betainy w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 117 mg (1 mmol) N,N,N-trimetyloglicyny (tj. betainy o wzorze (CH3)3N+CH2CO2-) lub 135 mg (1 mmol) dowolnej monofluorowanej pochodnej betainy w 5 ml bezwodnego THF. Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny (produkt o analogicznych właściwościach można również otrzymać mieszając reagenty w temperaturze otoczenia). Następnie układ reakcyjny poddano kontrolowanej ekspozycji na działanie powietrza atmosferycznego przez okres ok. 7 dni w temperaturze otoczenia. Otrzymano białą zawiesinę, a produkt reakcji wyizolowano za pomocą heksanu (ok. 10 ml), zdekantowano i poddano procesowi oczyszczania przemywając 2-krotnie niewielkimi porcjami metanolu (lub mieszaniną metanol/aceton), a następnie osuszono. Na podstawie PXRD produkt zidentyfikowano jako nanokrystaliczny ZnO (oznaczany dalej jako ZnO(LK-1) NPs) o strukturze wurcytowej (Fig. 1). Brak dodatkowych refleksów na dyfraktogramie wskazuje na dużą czystość otrzymanego produktu (Fig. 1), a rozmiar nanokrystalitów wyznaczony za pomocą równania Scherrera wynosi 4,91 ± 0,80 nm. Zdjęcia TEM otrzymanych nanocząstek ZnO zaprezentowano na Fig. 2. Na mikrografiach widoczne są quasi-sferyczne nanostruktury ZnO o rozmiarze rzędu kilku nanometrów i o średniej wielkości rdzenia równej 6,70 ± 0,60 nm (Fig. 2). Na podstawie analizy FTIR potwierdzono obecność na powierzchni ZnO(LK-1) NPs otoczki organicznej zbudowanej z cząsteczek betainy (Fig. 3). Otrzymane według powyższej metody ZnO(LK-1) NPs tworzą stabilne zawiesiny w rozpuszczalnikach organicznych (takich jak metanol, etanol, DMSO) i w wodzie oraz np. w buforze fosforanowym o pH = 7. Badania DLS wykazały, że średnica solwodynamiczną ZnO(LK-1) NPs obecnych w roztworze metanolowym wynosi ok. 14,5 nm, a wartość zeta potencjału wynosi ok. 27,9 ± 9,97 mV, co wskazuje na wysoką stabilność koloidalną otrzymanego układu kationowego. Widma absorpcji i emisji ZnO NPs zdyspergowanych w metanolu (λabs = 342 nm, λem = 540 nm) przedstawiono na Fig. 4. Produkt w postaci nanocząstek kationowych stabilizowanych betainą o analogicznych właściwościach fizykochemicznych można otrzymać stosując Et2Zn o wysokim stopniu czystości (99,9998%).
Przykład 2
Otrzymywanie ZnO NPs z Me2Zn i betainy w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W wyniku reakcji z zastosowaniem Me2Zn (0,36 ml 2,80 M roztworu w heksanie, 1 mmol) prowadzonej zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 1 otrzymano nanokrystaliczny ZnO (oznaczany dalej jako ZnO(LK-2) NPs) o właściwościach fizykochemicznych zbliżonych do ZnO(LK-1) NPs i tworzących stabilne roztwory koloidalne w wybranych rozpuszczalnikach organicznych oraz w wodzie (Fig. 5). Widma absorpcji i emisji ZnO NPs zdyspergowanych w etanolu (λabs = 334 nm, λem = 523 nm) przedstawiono na Fig. 6. Analiza FTIR potwierdziła obecność pasm odpowiadających drganiom wiązania Zn-O położonych przy 438 cm-1 oraz pasm charakterystycznych wskazujących na obecność organicznej otoczki stabilizującej złożonej z cząsteczek betainy (Fig. 7). Analogiczne wyniki uzyskano w przypadku stosowania innych związków dilalkilocynkowych, takich jak di-tert-butylocynk, dicyklopentylocynk, dicykloheksylocynk lub dicyklopentadienylocynk. Dodatkowo, zastosowanie nierównomolowej mieszaniny wyjściowej również nie wpływa na zmianę właściwości fizykochemicznych otrzymywanych NPs.
Przykład 3
Otrzymywanie ZnO NPs w wyniku hydrolizy prekursora cynkoorganicznego w obecności betainy jako czynnika stabilizującego
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 117 mg (1 mmol) betainy (CH3)3N+CH2CO2-) w 5 ml bezwodnego THF (produkt o analogicznych właściwościach można uzyskać stosując w procesie syntezy eter dietylowy jako rozpuszczalnik organiczny lub dowolne mieszaniny THF/eter dietylowy). Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny. Po tym czasie układ ponownie schłodzono do tem peratury -78°C i dodano 54 μl (3 mmol) odgazowanej wody demineralizowanej. W wyniku reakcji (po ok. 24 h) otrzymano produkt w postaci białej zawiesiny, który wytrącono za pomocą heksanu (ok. 10 ml), zdekantowano i poddano procesowi oczyszczania przemywając 2-krotnie niewielkimi porcjami metanolu (lub mieszaniną metanol/aceton), a następnie osuszono. Wyniki uzyskane metodą PXRD (obecność i poszerzenie refleksów charakterystycznych dla wurcytowej fazy krystalicznej tlenku cynku, Fig. 8) jednoznacznie potwierdziły obecność w badanym materiale nanokrystalicznego ZnO (oznaczanego dalej jako ZnO(LK-3) NPs) o średnim rozmiarze nanokrystalitów równym 4,64 ± 1,07 nm. ZnO(LK-3) NPs tworzą stabilne roztwory koloidalne m.in. w alkoholowych rozpuszczalnikach organicznych (takich jak metanol, etanol), DMSO i w wodzie (Fig. 9). Średnia wielkość asocjatów obecnych np. w roztworze etanolowym wynosi ok. 86,9 nm, a stosunkowo niski współczynnik polidyspersji (Pdl = 0,183) wskazuje na wysokie podobieństwo oraz wąski rozkład wielkości średnicy solwodynamicznej otrzymanych nanostruktur (Fig. 10). Widma absorpcji i emisji ZnO NPs zdyspergowanych w etanolu (λabs = 335 nm, λem = 535 nm) przedstawiono na Fig. 11. Produkt kationowy o analogicznych właściwościach można również otrzymać stosując 149 mg (1 mmol) chlorku choliny ((CH3)3N(Cl)CH2CH2OH) lub równomolową mieszaninę betainy i chlorku choliny.
Przykład 4
Otrzymywanie ZnO NPs z Et2Zn i N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanianu w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 150 mg (0,5 mmol) N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanianu (tj. DDMAB o wzorze CH3(CH2)iiN+(CH2)3CO2-) w 5 ml bezwodnego THF. Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny. Następnie mieszaninę reakcyjną poddano kontrolowanej ekspozycji na działanie powietrza atmosferycznego przez okres ok. 5 dni w temperaturze otoczenia. Po tym czasie otrzymano delikatnie opalizujący stabilny roztwór koloidalny wykazujący właściwości luminescencyjne (λabs = 308 nm, λem = 492 nm). Produkt reakcji (oznaczany dalej jako ZnO(LK-4) NPs) wyizolowano i oczyszczono zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 1. Średnia wielkość nanokrystalitów obliczona na podstawie równania Scherrera wynosi 2,61 ± 0,42 nm. Brak dodatkowych refleksów świadczy o wysokim stopniu czystości materiału (Fig. 12). Na mikrografiach widoczne są quasi-sferyczne nanostruktury ZnO o rozmiarze rzędu 3-5 nm (Fig. 13).Otrzymane według powyższej metody nanocząstki ZnO tworzą stabilne dyspersje w wielu rozpuszczalnikach organicznych (takich jak metanol, etanol, chloroform, dichlorometan, toluen, dimetyloformamid, aceton, dimetylosulfotlenek, tetrahydrofuran) (Fig. 14). Wynik badania DLS potwierdził wysoki stopień monodyspersyjności nanocząstek w roztworze toluenowym (Pdl = 0,129) oraz pozwolił na wyznaczenie średnicy solwodynamicznej równej ok. 9,9 nm (Fig. 15). Wartość zeta potencjału zmierzona dla kationowych NPs zdyspergowanych w metanolu wynosi ok. 29,6 mV (±12,3 mV). Obecność otoczki organicznej potwierdzono metodami FTIR oraz TGA (Fig. 16). Analogiczne wyniki uzyskano w przypadku stosowania innych związków dialkilocynkowych, takich jak dimetylocynk i di-tert- butylocynk.
Przykład 5
Otrzymywanie ZnO NPs w wyniku hydrolizy prekursora cynkoorganicznego oraz w obecności DDMAB jako czynnika stabilizującego
Stosując 0,5 mmol N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanianu, 1 mmol Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie), 3 mmol (54 μl) odgazowanej wody demineralizowanej oraz postępując zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 3 otrzymano nanokrystaliczny ZnO (oznaczany dalej jako ZnO(LK-5) NPs) o właściwościach fizykochemicznych zbliżonych do ZnO(LK-4) NPs. Na podstawie PXRD (Fig. 17) potwierdzono wurcytową strukturę ZnO NPs o wielkości rdzenia równej 5,05 ± 1,26 nm. Brak dodatkowych refleksów na dyfraktogramie świadczy o zadowalającym stopniu czystości próbki. ZnO(LK-5) NPs tworzą stabilne roztwory koloidalne w wielu rozpuszczalnikach organicznych (takich jak metanol, etanol, chloroform, dichlorometan, toluen, dimetyloformamid, aceton, dimetylosulfotlenek, tetrahydrofuran) (Fig. 18). Otrzymane ZnO NPs charakteryzują się występowaniem dobrze wykształconego pasma absorpcji z maksimum położonym przy długości fali λabs = 334 nm oraz stosunkowo szerokim pasmem emisji z maksimum w zakresie światła widzialnego (λem= 533 nm, Fig. 19).
Przykład 6
Otrzymywanie ZnO NPs z Et2Zn i L-karnityny w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 161 mg (1 mmol) 3-hydroksy-4-(trimetyloamonio)butanianu (tj. L-karnityny o wzorze (CH3)3N+CH2CH(OH)CH2CO2-) w 5 ml THF. Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny. Następnie mieszaninę reakcyjną poddano kontrolowanej ekspozycji na działanie powietrza atmosferycznego przez okres ok. 4-7 dni w temperaturze otoczenia. Produkt reakcji oczyszczono zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 1 i na podstawie PXRD zidentyfikowano jako nanokrystaliczny tlenek cynku (oznaczany dalej jako ZnO(LK-6) NPs). Mikrografie TEM przedstawiają quasi-sferyczne nanostruktury ZnO o rozmiarach rzędu kilku nanometrów (Fig. 20). Wynik badania DLS w MeOH potwierdził monodyspersyjność badanego układu (Pdl = 0,178; zeta potencjał 17,9 mV ± 10,6 mV), a zmierzona średnica solwodynamiczną jest równa 12,2 nm (Fig. 21). Widma absorpcji i emisji dyspersji ZnO(LK-6) NPs w MeOH przedstawiono na Fig. 22. ZnO NPs wykazują absorpcję z maksimum położonym przy λabs = 330 nm oraz pasmo emisyjne charakterystyczne dla ZnO położone przy λem = 521 nm (Fig. 22). Analiza FTIR oraz TG potwierdziły obecność na powierzchni nanokrystalicznego ZnO warstwy organicznej złożonej z cząsteczek L-karnityny (Fig. 23 i Fig. 24) przyłączonych do powierzchni rdzenia. Otrzymane według powyższej metody nanocząstki ZnO tworzą stabilne roztwory koloidalne lub dyspersje w m.in. metanolu, etanolu, DMF i w DMSO (Fig. 25). Analogiczne wyniki uzyskano w przypadku stosowania związków diarylocynkowych, takich jak difenylocynk i dipentafluorocynk.
Przykład 7
Otrzymywanie ZnO NPs z Me2Zn i L-karnityny w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W wyniku reakcji z zastosowaniem Me2Zn (0,36 ml 2,80 M roztworu w heksanie, 1 mmol) prowadzonej zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 6 otrzymano nanokrystaliczny ZnO (oznaczany dalej jako ZnO(LK-7) NPs) o właściwościach fizykochemicznych zbliżonych do ZnO(LK-6) NPs. Widma absorpcji i emisji ZnO(LK-7) NPs zdyspergowanych w metanolu (λabs = 340 nm, λem = 541 nm) przedstawiono na Fig. 26. Badania metodą DLS wykazały, że średnica solwodynamiczna nanocząstek ZnO(LK-7) wynosi 15,5 nm, a niski stopień polidyspersji (Pdl = 0,175) i potencjał zeta równy 30,8 ± 17,3 mV wskazuje na wąski rozkład wielkości i wysoką stabilność koloidalną otrzymanego produktu (Fig. 27). Analiza FTIR potwierdziła obecność na powierzchni nanokrystalicznego ZnO warstwy organicznej złożonej z cząsteczek L-karnityny (Fig. 28). Obecność pasm vas(COO-) i vs(COO-) położonych odpowiednio przy 1572 i 1392 cm-1 (Δν = 180 cm-1) wskazuje na obecność monoanionowych form liganda karboksylanowego pełniących funkcję mostkującą i związanych z powierzchnią rdzenia ZnO(LK-7) NPs m.in. na sposób μ2.
Przykład 8
Otrzymywanie ZnO NPs w wyniku hydrolizy prekursora cynkoorganicznego oraz w obecności L-karnityny jako czynnika stabilizującego
Stosując 1 mmol L-karnityny, 1 mmol Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie), 3 mmol (54 μl) odgazowanej wody demineralizowanej oraz postępując zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 3 otrzymano nanokrystaliczny ZnO (oznaczany dalej jako ZnO(LK-8) NPs) o właściwościach fizykochemicznych zbliżonych do ZnO(LK-4) NPs. Na podstawie PXRD (Fig. 29) potwierdzono wurcytową strukturę ZnO NPs o wielkości rdzenia równej 6,05 ± 1,42 nm. Brak dodatkowych refleksów na dyfraktogramie świadczy o wysokim stopniu czystości próbki. Otrzymane ZnO NPs charakteryzują się występowaniem dobrze wykształconego pasma z maksimum absorpcji przy długości fali λ = 351 nm oraz stosunkowo szerokim pasmem emisji z maksimum położonym w zakresie światła widzialnego λem 555 nm.
Przykład 9
Otrzymywanie ZnO NPs z Et2Zn i 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonianu w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 100 mg (0,5 mmol) 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonianu (tj. NDSB-201 o wzorze C5H5N+C3H6SO3-) w 5 ml bezwodnego THF. Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny. Następnie mieszaninę reakcyjną poddano kontrolowanej ekspozycji na działanie powietrza atmosferycznego przez okres 7 dni w temperaturze otoczenia. Produkt poddano procesowi oczyszczania zgodnie z procedura opisaną w Przykładzie 1. Na podstawie PXRD potwierdzono nanokrystaliczną, wurcytową strukturę ZnO NPs (oznaczany dalej jako ZnO(LK-9) NPs, a dokładna analiza wskazała, że luminescencyjne NPs (λabs = 345 nm, λem = 528 nm) mają dość regularny kształt o średniej wielkości ok. 3,77 ± 0,99 nm. Na profilu TGA przedstawionym na Fig. 30 widoczne są trzy główne ubytki masy z maksymalną prędkością rozkładu przy 96°C, 266°C i 533°C, a proces dekompozycji termicznej kończy się w temperaturze ~650°C z całkowitą utratą masy wynoszącą 59%. Analiza FTIR potwierdziła obecność organicznej warstwy stabilizującej obdarzonej dodatkowym ładunkiem dodatnim zbudowanej z cząsteczek 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonianu związanych na powierzchni ZnO(LK-9) NPs (Fig. 31). Analogiczne wyniki można również uzyskać stosując wodę jako źródło tlenu w procesie transformacji do ZnO NPs (analogicznie do procedury przedstawionej w Przykładzie 3). W tym przypadku zarówno średnia wielkości rdzenia (tj. 3,41 ± 0,56 nm) otrzymanych NPs jak i ich właściwości luminescencyjne (λabs = 352 nm, λem = 547 nm) są bardzo zbliżone do właściwości ZnO(LK-9) NPs.
Przykład 10.
Otrzymywanie ZnO NPs z mieszaniny Et2Zn i 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonianu w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym
W naczyniu Schlenka zaopatrzonym w magnetyczny element mieszający umieszczono 140 mg (0,5 mmol) 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonianu (tj. reprezentanta grupy sulfobetain SB-8 o wzorze (CH3)2(CH3)(CH2)/N+(CH2)3SO3-) w 5 ml THF. Całość schłodzono w łaźni izopropanolowej do temperatury -78°C. Następnie w atmosferze gazu obojętnego, za pomocą strzykawki wkroplono Et2Zn (0,41 ml 2,42 M roztworu w heksanie, 1 mmol). Reakcję początkowo prowadzono w obniżonej temperaturze, po czym mieszaninę reakcyjną pozostawiono do samorzutnego ogrzania do temperatury otoczenia i mieszano w tej temperaturze przez kolejne 24 godziny. Następnie mieszaninę reakcyjną pod dano kontrolowanej ekspozycji na działanie powietrza atmosferycznego przez okres 6 dni w temperaturze otoczenia. Produkt reakcji wykazujący właściwości luminescencyjne (oznaczany dalej jako ZnO(LK- 10) NPs) wyizolowano i oczyszczono zgodnie z procedurą opisaną w Przykładzie 1. Na podstawie PXRD potwierdzono nanokrystaliczną (średni rozmiar krystalitów 6,50 ± 2,29 nm), wurcytową strukturę ZnO NPs. Badania metodą DLS wykazały, że średnica solwodynamiczną nanocząstek ZnO(LK-10) w metanolu wynosi 53,25 nm (Fig. 32), a niski stopień polidyspersji (Pdl = 0,146) wskazuje na wąski rozkład wielkości i wysoką stabilność koloidalną otrzymanego produktu. Dodatkowo występowanie na powierzchni ZnO stabilnej i silnie związanej kationowej warstwy stabilizującej zbudowanej z ligandów sulfonianowych potwierdzono metodą FTIR (Fig. 33). ZnO(LK-10) NPs tworzą roztwory koloidalne lub stabilne dyspersje w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak m.in.: metanol, etanol, DMSO i DMF (Fig. 34).

Claims (18)

1. Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku, w którym mieszaninę zawierającą prekursor cynkoorganiczny oraz ligand organiczny w aprotycznym rozpuszczalniku organicznym poddaje się działaniu czynnika utleniającego, znamienny tym, że obejmuje następujące etapy:
a) sporządza się mieszaninę ligandu organicznego w rozpuszczalniku aprotycznym, po czym schładza się mieszaninę do temp -78°C;
b) dodaje się w atmosferze gazu obojętnego prekursor cynkoorganiczny;
c) ogrzewa się mieszaninę do temp. pokojowej, po czym prowadzi się reakcję przez czas od 0 do 48 h;
d) poddaje się mieszaninę działaniu czynnika utleniającego;
e) wydziela się osad i co najmniej raz przemywa się go rozpuszczalnikiem organicznym; przy czym jako prekursor cynkoorganiczny stosuje się związek dialkilo- lub diarylocynkowy o wzorze R2Zn, w którym R oznacza liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkilową C1-C10 lub liniową, rozgałęzioną lub cykliczną grupę alkenylową C1-C10, grupę benzylową, grupę fenylową, grupę mezytylową, w których dowolny atom wodoru może być podstawiony atomem fluoru, chloru, bromu lub jodu;
a jako ligand organiczny stosuje się dwufunkcyjne neutralne ligandy organiczne wybrane spośród grupy obejmującej betainę, L-karnitynę, N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanian, 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonian, 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonian, chlorek choliny, ich perfluorowanych analogi i mieszaniny, a jako czynnik utleniający stosuje się powietrze atmosferyczne, tlen, wodę i ich mieszaniny,
2. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że ligandem organicznym jest związek achiralny lub optycznie czynny.
3. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że rozpuszczalnik aprotyczny w etapie a) wybrany jest spośród grupy obejmującej tetrahydrofuran, toluen, ksylen, benzen, dimetylosulfotlenek, dichlorometan, dioksan, chloroform, heksan, aceton, eter dietylowy i ich mieszaniny.
4. Sposób wg dowolnego z zastrz. od 1 do 3, znamienny tym, że rozpuszczalnik aprotyczny jest bezwodnym rozpuszczalnikiem aprotycznym.
5. Sposób wg dowolnego z zastrz. od 1 do 4, znamienny tym, że rozpuszczalnik aprotyczny zawiera nie więcej niż 0,5% wody.
6. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że w etapie b) prekursorem cynkoorganicznym jest dialkilo- lub diarylocynk o czystości od czystości technicznej 90-99% do czystości spektralnej 99,999-99,9999%.
7. Sposób wg zastrz. 1 albo 6, znamienny tym, że w etapie b) prekursor cynkoorganiczny jest wybrany z grupy obejmującej dimetylocynk, dietylocynk, di-izo-propylocynk, di-tert-butylocynk, dicyklopentylocynk, dicykloheksylocynk, dicyklopentadienylocynk, difenylocynk i di-pentafluorocynk.
8. Sposób wg dowolnego z zastrz. od 1 do 7, znamienny tym, że w etapie b) po dodaniu prekursora cynkoorganicznego, jego stężenie w mieszaninie reakcyjnej wynosi od 0,01 mol/l do 0,5 mol/l.
9. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że stosunek ligandu organicznego do prekursora cynkoorganicznego jest równomoly lub nierównomolowy.
10. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że w etapie c) reakcję prowadzi się w temp. od -78°C do 40°C.
11. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że w etapie d) ekspozycja na działanie czynnika utleniającego trwa od 24 h do 168 godzin.
12. Sposób wg zastrz. 1, znamienny tym, że w etapie e) rozpuszczalnik organiczny wybrany jest z grupy obejmującej heksan, etanol, metanol, aceton, toluen, benzen, ksylen, tetrahydrofuran, dioksan, eter dietylowy, dichlorometan i ich mieszaniny.
13. Nanocząstki tlenku cynku zawierające otoczkę organiczną wytworzone sposobem określonym w którymkolwiek z zastrz. od 1 do 12.
14. Nanocząstki wg zastrz. 13, znamienne tym, że nanocząstki tlenku cynku są nanocząstkami typu naładowanego.
15. Nanocząstki wg dowolnego z zastrz. od 13 do 14, znamienne tym, że otoczkę organiczną stanowi co najmniej jeden ligand organiczny wybrane spośród grupy obejmującej betainę, L-karnitynę, N-dodecylo-N,N-(dimetyloamonio)butanian, 3-(1-pirydyno)-1-propanosulfonian, 3-(N,N-dimetyloktyloamonio)propanosulfonian, chlorku choliny, ich perfluorowanych analogów i mieszanin.
16. Nanocząstki wg dowolnego z zastrz. od 13 do 15, znamienne tym, że nanocząstki posiadają ładunek dodatni.
17. Nanocząstki wg dowolnego z zastrz. od 13 do 15, znamienne tym, że nanocząstki posiadają ładunek ujemny.
18. Nanocząstki wg dowolnego z zastrz. od 13 do 17, znamienne tym, że ich średnica jest mniejsza lub równa 10.
PL439065A 2021-09-29 2021-09-29 Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem PL244590B1 (pl)

Priority Applications (1)

Application Number Priority Date Filing Date Title
PL439065A PL244590B1 (pl) 2021-09-29 2021-09-29 Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem

Applications Claiming Priority (1)

Application Number Priority Date Filing Date Title
PL439065A PL244590B1 (pl) 2021-09-29 2021-09-29 Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem

Publications (2)

Publication Number Publication Date
PL439065A1 PL439065A1 (pl) 2023-04-03
PL244590B1 true PL244590B1 (pl) 2024-02-12

Family

ID=85783983

Family Applications (1)

Application Number Title Priority Date Filing Date
PL439065A PL244590B1 (pl) 2021-09-29 2021-09-29 Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem

Country Status (1)

Country Link
PL (1) PL244590B1 (pl)

Also Published As

Publication number Publication date
PL439065A1 (pl) 2023-04-03

Similar Documents

Publication Publication Date Title
Moussodia et al. Biocompatible and stable ZnO quantum dots generated by functionalization with siloxane-core PAMAM dendrons
Vaseem et al. ZnO nanoparticles: growth, properties, and applications
KR20090096705A (ko) 나노입자의 제조 방법
JP2011508019A (ja) 混合型配位子表面改質ナノ粒子
CN104411780A (zh) 纳米颗粒的生产方法
Wolska‐Pietkiewicz et al. From Well‐Defined Alkylzinc Phosphinates to Quantum‐Sized ZnO Nanocrystals
KR102424759B1 (ko) 금속 산화물 반도체 나노물질의 조성물
US7229602B2 (en) Method of preparing metal chalcogenide particles
FR2930558A1 (fr) Particule de silice comprenant un compose organolanthanide, procede de preparation et utilisations
US7364716B2 (en) Surface modified nanoparticle and method of preparing same
PL244590B1 (pl) Sposób wytwarzania nanocząstek tlenku cynku i nanocząstki tlenku cynku wytworzone tym sposobem
WO2007026746A1 (ja) 半導体ナノ粒子及びその製造方法
Becerro et al. Quick synthesis, functionalization and properties of uniform, luminescent LuPO 4-based nanoparticles
KR20160134257A (ko) 발광 특성이 뛰어난 금 클러스터 및 이의 제조방법
US20220135420A1 (en) Method of preparation of zinc oxide nanoparticles, zinc oxide nanoparticles obtained by this method and their use
KR102408347B1 (ko) 금 나노클러스터와 이의 제조방법 및 이를 포함하는 광학 센서
CN1416988A (zh) 油溶性金属银纳米粉体及其制备方法
US10543477B2 (en) Polymer capsule having loaded thereon transition metal particles having excellent water dispersibility and stability, and method for preparing same
US20210402472A1 (en) Nanomaterials
Agnes et al. Preparation and characterization of Chitosan-Encapsulated Cobalt Oxide Nanoparticles modified with folic acid
Zamani CsPbX3 Nanoparticle Synthesis Via Nonpolar Solvent Choice and Microwave Heating, Growth Mechanism and CsPb (Br/I) 3 Stabilization by Halide Exchange
RU2695130C1 (ru) Способ получения коллоидных квантовых точек селенида кадмия в оболочке хитозана
Wang Surface Functionalization of Perovskite Nanocrystals Via Multidentate Polymer Ligands for Enhanced Stability and Photoemission
Foad et al. SYNTHESIS AND CHARACTERIZATION OF ZINC LAYERED HYDROXIDE INTERCALATED WITH 2-METHYL-4-CHLOROPHENOXYACETIC ACID AND ITS CONTROLLED RELEASE APPLICATION
Mbese Synthesis and characterization of metal sulfide nanoparticles/polymer nanocomposites