RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWE) OPIS PATENTOWY Nr 47700 KL 12 o, 23/0! KI. internat. C 07 c Józef Skudrzyk Rybnik, Polska Sposób wytwarzania soli sodowej kwasu benzylonaflalenosulfonowego Patent trwa ód dnia 24 wrzesnia 1960 r.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwa¬ rzania soli sodowej kwasu benzylonaftalenosul- fonowego o wlasciwosciach pioracych.Znane dotychczas i stosowane jako srodki piorace rozpuszczalne w wodzie sole alkilosulfo- kwasów i arylosulfokwasów sa podstawione rodnikami alkilowymi o lancuchu weglowym prostym lub rozgalezionym.Sposób otrzymania tych zwiazków* szczegól¬ nie w postaci czystej jest stosunkowo skom¬ plikowany i pracochlonny, co w powaznym sto¬ pniu wplywa na koszty syntezy i cene produk¬ tu. Znane sa równiez srodki piorace, które zawieraja rozpuszczalne w wodzie sole tluszczo- wo-aromatycznych kwasów sulfonowych, pod¬ stawionych rodnikami alkilowymi lub arylo- alkilowymi, otrzymywane przez jednoczesne sulfonowanie i kondensacje tluszczów, kwasów tluszczowych lub bezwodników kwasów tlu¬ szczowych z cyklicznymi wielopierscieniowymi weglowodorami lub ich pochodnymi oraz z dzialajacymi jako, podstawniki* w pierscieniu alkoholami lub halogenkami aryloalkilowymi, za pomoca kwasu siarkowego, chloirosulfono- wego lub oleum.Sposób otrzymywania tych srodków pioracych jest równiez uciazliwy, gdyz wymaga stosowa¬ nia wzglednie duzych ilosci silnie aktywnych srodków sulfonujacych, jak oleum lub kwas chlorosulfonowy, a sam proces jest dlugotrwa¬ ly. Otrzymany produkt sulfonowania i konden-* sacji stanowi wieloskladnikowa mieszanine róz¬ nych produktów syntezy, co komplikuje wyo¬ drebnienie i oczyszczenie kwasów tluszczowo- arylosulfonowych z mieszaniny poreakcyjnej, w celu ich dalszej przeróbki.Badania wykazaly jednak, ze równie dobre wlasciwosci piorace posiadaja rozpuszczalne w wodzie sole sodowe arylosulfokwasów podsta¬ wionych rodnikami benzylowymi, natolniast synteza ich jest znacznie latwiejsza i mniej kosztowna, a sklad produktu jest bardzo je¬ dnolity w porównaniu ze srodkami otrzymy¬ wanymi sposobami dotychczas znanymi.Stwierdzono mianowicie, ze w podwyzszonej temperaturze i wobec sladowych ilosci bez¬ wodnego chlorku cynku jako katalizatora, chlo¬ rek benzylu reaguje z weglowodorami aroma¬ tycznymi na przyklad naftalenem, wydzielajac chlorowodór i tworzac zwiazki skladajace sie z rodników aromatycznych, polaczonych ze so¬ ba za posrednictwem grup metylenowych.Zwiazki te uzyskuje sie w bardzo czystej po¬ staci, wskutek czego mozna je bez dodatkowe¬ go oczyszczania, albo tylko po destylacji, pod¬ dac bezposrednio sulfonowaniu i zobojetnianiu.Aktywnosc powierzchniowa srodków otrzyma¬ nych sposobem wedlug wynalazku jest bardzo, wysoka wskutek wybitnej elektroujemnosci a- nionów, przy czym mozna ja jeszcze podwyz^ szyc zwiekszajac liczbe rodników benzylowych^ Zwiazek otrzymywany sposobem wedlug wy¬ nalazku stanowi rozpuszczalna w wodzie sól sodowa kwasu benzylonaftalenosulfonowego.Spl ta moze stanowic przy tym wylaczny slcladnilc srodka pioracego, albo tez jeden ze skladników mieszaniny, zawierajacej równiez inne znane skladniki.Przyklad: 1,28 kg naftalenu wsypuje sie do kolby szklanej o pojemnosci 6 litrów, zalewa 1,26 kg chlorku benzylu i dodaje 0,1 g bezwjpd-*, nego chlorku cynku. Kolbe zamyka sie kor¬ kiem z rurka do odprowadzenia chlorowodoru i podgrzewa do temperatury okolo 100°C. W tej temperaturze rozpoczyna sie burzliwa akcja polaczona z wydzielaniem chlorowodoru, który pochlania sie w naczyniu z woda. Po za¬ konczeniu reakcji mieszanine studzi sie. Pow¬ staly produkt ma wyglad bialej masy, która w tej samej kolbie zalewa sie 4 kg stezonego kwasu siarkowego i podgrzewa przy równo¬ czesnym mieszaniu do temperatury okolo 80°C.W tej temperaturze utrzymuje sie mase re¬ agujaca przez okolo 4 godziny i po ostygnie¬ ciu zalewa 1 litrem wody. Z roztworu wydzie¬ la sie sulfokwas, który po oddzieleniu od nad¬ miaru kwasu siarkowego, rozpuszczeniu w wo¬ dzie i, zobojetnieniu stanowi gotowy srodek pio¬ racy. PL PL