Przy utwardzaniu stali skladniki, utwo¬ rzone przez uprzednie powolne stygniecie, jak perlit i ferryt, przechodza, przy pod¬ grzaniu do okolo 700° (do punktu a1 w wy¬ kresie weglika w zelazie), ponownie w pewien staly rozklad* Rozklad ten pod wzgledem chemicznym nie ulega zmianie przy nastepnem gwaltownem ostudzeniu, przyczem tworzy sie tak zwany marten- syt, twardszy od ferrytu i perlitu.Poniewaz perlit i ferryt sa drobno roz¬ dzielone w stali, uzyskujemy przy utwar¬ dzaniu twardosc o stosunkowo duzej rów¬ nomiernosci, zwiekszajacej sie wraz z pierwotna zawartoscia perlitu.Stal eutektyczna z uwarstwieniem wy¬ lacznie perlitowem nalezy wiec do gatun¬ ku zdatnego do najwiecej równomiernego utwardzania.Skladniki uwarstwienia zeliwa sa na¬ tomiast nastepujace: cementyt, perlit, ferryt, grafit oraz, w zaleznosci od zawartosci fo¬ sforu, siarki i manganu, eutektykum fosfi- dowe i siarczek manganu. Cementyt zawie¬ ra okolo 6,6% weglika, perlit okolo 0,9%, a ferryt okolo 0,05%. Poszczególne sklad¬ niki struktury zeliwnej sa o wiele mniej regularnie i mialko rozdzielone niz w stali.W sasiedztwie zyl grafitu uklada sie ferryt szeroka plaszczyzna, obok niego znajduje sie ziarnka perlitu, cementyt znów przewa¬ za w warstwach zewnetrznych materjalu.Zloza zespolów eutektykum fosfidowego i siarczku manganu rozmieszczaja sie zupel-nie nieregularnie w zaleznosci od zawarto¬ sci fosforu, siarki i manganu.Przy utwardzaniu zeliwa podobna dro¬ ga jak stali, perlit i ferryt zamieniaja sie wprawdzie na marteijsyt lecz z powodu opisanej nieregularnósci zlóz poszczegól¬ nych skladników, nie mozna nawet w przy¬ blizeniu uzyskac równomiernego utwardze¬ nia, tern bardziej, ze nieregularnie, czescio¬ wo w postaci zyl, czesciowo zas w gnia¬ zdach, wydzielony grafit, zachowuje sie wogóle obojetnie wobec utwardzenia i tym wiecej utrudnia prace, im nieregularniej przenika warstwy zeliwa.W takich warunkach wszelkie dotad przeprowadzone próby utwardzania zeli¬ wa musialy dawac wyniki ujemne.Wynalazcy zdolali uzyskac zeliwo spo¬ sobem tak zwanego odlewu perlitowego1 o strukturze perlitowej, równajacej sie na- ogól strukturze perlitowej stali eutektycz- nej i zawierajacej grafit tylko w niewiel¬ kiej drobno i równomiernie rozdzielonej ilosci.Przeprowadzone pfóby daly ten wynik, ze zeliwo powyzsze mozna utwardzac zu¬ pelnie równomiernie do tego stopnia, ze nadaje sie ona do wyrobu narzedzi do tou karek, strugarek i frezarek.Objasnienie tych*wyników potwierdzaja powyzej przytoczone przyklady. Z ladunku zawierajacego weglan, krzem, siarke, man¬ gan i fosfor tylko w malych ilosciach, a mianowicie 2,9% C, 0,8% Si, 0,4% S, 0,6% Mn i 0,1% P, odlano sposobem per- litowem pret o strukturze czysto perlito¬ wej, a wiec bez ferrytu i cementytu, zawie¬ rajacej jedynie drobne zloza eutektykum fosfidowego i siarczku manganu. Z preta wykuto narzedzia i utwardzono je podob¬ nie jak narzedzia stalowe. Twardosc ostrza równala sie prawie calkowicie twardosci ostrzy narzedzi wyrobionych ze stali na¬ rzedziowej.Wynalazek niniejszy daje moznosc zasto¬ sowania zeliwa do wyrobu calego szeregu przedmiotów, które dotad nie mozna bylo wytwarzac z zeliwa. Zeliwo perlitowe moz¬ na równiez uzyskac w tych wypadkach za¬ miast stali, gdzie np. zawile ksztalty przed¬ miotu utrudnialy wyrób jego zapomoca kucia ze stali. W przeciwienstwie do odle¬ wu stalowego, utwardzone zeliwo perlitowe jest wiecej zwiezle, a odlew jest latwiejszy i nie utrudnia obróbki przed utwardzeniem.Zamiast zwyklego zeliwa perlitowego mozna stosowac takze, tak zwane ulepszo¬ ne zeliwo perlitowe, zawierajace przy strukturze perlitowej takze dodatki ulep¬ szajace jak nikiel, tytan i inne. PL PL