Pierwszenstwo: Opublikowano: 18.Y.1966 (P 114 641) 25. IX. 1968 56171 KI. 22 cl,^/oo MKP C 09 b 64l*o CZYTlLinIA TDJK©t) Patem»vv*go ffllbMi) fticiFH3i„i,--tj Luaowej Wspóltwórcy wynalazku: Jan Gmaj, Halina Scibisz, Józef Mielicki, Lech Wojciechowski Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania barwników nitrowych rozpuszczalnych w wodzie Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych, rozpuszczalnych w wodzie barwników nitrowych, pochodnych dwufenyloaminy, barwia¬ cych wlókna poliamidowe i poliakrylonitrylowe na kolor zólty i wykazujacych bardzo dobre odpornos¬ ci na swiatlo i pranie.Cecha charakterystyczna tych barwników jest obecnosc w ich czasteczce ugrupowania — (CH2)n — — N = RRi, polaczonego z pierscieniem benzeno¬ wym za posrednictwem atomu tlenu.Barwniki otrzymane sposobem wedlug wynalaz¬ ku posiadaja budowe o wzorze ogólnym 1, w któ¬ rym X i Y oznaczaja atomy wodoru, grupy alkilo¬ wej alkoksylowe lub atomy chlorowców, R i Ri oznaczaja grupy alkilowe, hydroksyalkilowe, cyja- noalkilowe lub tworza z atomem azotu uklad he¬ terocykliczny, przy czym wymienione grupy alki¬ lowe, alkoksylowe, hydroksyalkilowe i cyjanoalki- lowe zawieraja 1 — 4 atomów wegla, a n oznacza liczbe calkowita 1 — 4.Wedlug wynalazku barwniki te otrzymuje sie przez kondensacje 2,4-dwunitrochlorobenzenu ze zwiazkiem o wzorze ogólnym 3, w którym X, Y, R, Ri i n posiadaja podane wyzej znaczenie.Kondensacje prowadzi sie w wodzie w tempera¬ turze okolo 100°C, ewentualnie w obecnosci srod¬ ków buforujacych, takich jak tlenek magnezowy lub weglan wapniowy wzglednie sodowy.Barwniki o wzorze 1 ewentualnie przeprowadza sie za pomoca czynnika alkilujacego o wzorze ogól- 15 20 25 30 nym R2A, w którym R2 oznacza grupe alkilowa, za¬ wierajaca 1 — 4 atomów wegla, a A oznacza jedno- wartosciowy anion, taki jak Cl^, CH3COO-, CH3S04~ itd., korzystnie za pomoca siarczanu dwumetylowego, chlorku etylowego lub benzeno- wzglednie toluenosulfonianu metylowego, w barw¬ niki o wzorze ogólnym 2, w którym X, Y, R, Ri, R2, A oraz n posiadaja podane wyzej znaczenie.Alkilowanie barwników o wzorze 1 prowadzi sie w rozpuszczalnikach organicznych lub w wodzie w temperaturze pokojowej lub podwyzszonej (50 — 130°C), ewentualnie w obecnosci srodków buforu¬ jacych, takich jak tlenek magnezowy lub weglan wapniowy wzglednie sodowy.Odmiane sposobu wedlug wynalazku stanowi otrzymywanie barwników o wzorze 2 przez kon¬ densacje 2,4-dwunitrochlorobenzenu ze zwiazkiem o wzorze ogólnym 4, w którym X, Y, R, Ra, R2, A oraz n posiadaja podane wyzej znaczenie. Konden¬ sacje te prowadzi sie w warunkach podanych po¬ wyzej dla kondensacji 2,4-dwunitrochlorobenzenu ze zwiazkiem o wzorze 3.Zwiazki o wzorze ogólnym 4 otrzymuje sie przez alkilowanie czynnikiem alkilujacym o wzorze R2 A, w którym R2 i A maja wyzej podane znaczenie zwiazków o wzorze ogólnym 3.Otrzymane sposobem wedlug wynalazku barwni¬ ki o wzorze ogólnym 1 oraz ich pochodne, barwniki o wzorze ogólnym 2, barwia wlókna poliamidowe i poliakrylonitrylowe z roztworu lub zawiesiny 56171 \56171 wodnej, ewentualnie w i obecnosci srodków pomoc¬ niczych w podwyzszonej temperaturze jako zwiaz¬ ki jednorodne oraz w postaci mieszanek.Otrzymane wybarwienia posiadaja- wysokie od¬ pornosci na swiatlo i czynniki mokre.Wynalazek wyjasniaja, nie ograniczajac jego za¬ kresu, nastepujace przyklady w których czesci oznaczaja czesci wagowe: Przyklad I. Do 20 czesci wody dodaje sie 1 czesc 2-[p-(-N, N-dwuetyloamino)-etoksy-] -anili¬ ny, 1 czesc 2,4-dwunitrochlorobenzenu i 0,2 czesci weglanu sodowego, ogrzewa do temperatury 97 — 100°C i utrzymuje w tej temperaturze w ciagu 3—4 godzin. Nastepnie dodaje sie 50 czesci goracej wody, zakwasza 30% roztworem kwasu solnego do wartosci pH okolo 4 i saczy na goraco z weglem.Roztwór barwnika chlodzi sie do temperatury 60°C i wysala przez dodanie chlorku sodowego. Po osty¬ gnieciu saczy sie wytracony ^barwnik, i suszy w temperaturze 50 — 60°C. Otrzymuje sie barwnik z wydajnoscia okolo 90%, o temperaturze topnienia 198 — 199°C, barwiacy wlókno poliamidowe i po- liakrylonitrylowe na kolor zólty. Wybarwienia od¬ znaczaja sie bardzo dobrymi .'odpornosciami na swiatlo i pranie.- - Pr z y k l a d -II. Do 1-0 czesci wody -dodaje sie 1 czesc 4-[(3-(N,N-dwuetyloamino)-etoksy] -aniliny, 0,45 czesci tlenku magnezowego, 1,2 czesci benzeno- sulfonianu metylowego, ogrzewa do temperatury 70 — 80°C i utrzymuje sie w tej temperaturze w ciagu 1 godziny. Nastepnie dodaje sie 1,16 czesci 2,4- dwunitrochlorobenzenu, ogrzewa do tempera¬ tury okolo 100° i utrzymuje w tej temperaturze w ciagu 3—4 godzin, po czym dodaje sie 40 czesci wody, zakwasza 30% roztworem kwasu solnego do reakcji slabo kwasnej na papierek kongo i saczy na goraco z weglem. Do przesaczu dodaje sie 0,5 czesci octanu sodowego i wysala barwnik z roz¬ tworu za pomoca chlorku cynkowego i chlorku so¬ dowego. Otrzymuje sie barwnik z wydajnoscia oko¬ lo 85%, barwiacy wlókno poliakrylonitrylowe na kolor zólty. Wybarwienia wykazuja bardzo dobra odpornosc na swiatlo i pranie.Przyklad III. Do 10 czesci wody wprowadza sie 1 czesc 2-[[3-(N,N-dwuetyloamino)-etoksy] -5- -chloroaniliny, 0—5 czesci weglanu wapniowego, podgrzewa do temperatury 80 — 90° i dodaje 1,2 czesci stopionego 2,4-dwunitrochlorobenzenu. Ener¬ gicznie mieszajac ogrzewa sie do temperatury 95 — 97° i utrzymuje sie w tej temperaturze w ciagu 4 — 5 godzin. Nastepnie dodaje sie 60 czesci wody, za¬ kwasza 30% kwasem solnym do wartosci pH okolo 4 — 5 i saczy na goraco z weglem. Roztwór barw¬ nika chlodzi sie do temperatury okolo 50°C i wy¬ sala przez dodanie chlorku sodowego. Po wysole- niu zawiesine barwnika miesza sie az do ostygnie¬ cia do temperatury pokojowej i saczy wytracony barwnik. Otrzymuje sie barwnik nitrowy z wydaj¬ noscia okolo 92% o temperaturze topnienia 217 — 218°C, barwiacy wlókno poliamidowe i poliakrylo¬ nitrylowe na kolor zólty. Wybarwienia wykazuja bardzo dobra odpornosc na swiatlo i pranie.Przyklad IV. Do 15 czesci chlorobenzenu do¬ daje sie 1 czesc barwnika otrzymanego jak w przy¬ kladzie III, 0,1 czesci tlenku magnezowego, pod¬ grzewa do temperatury 70 — 8Ó°C i wkrapla w cia¬ gu 30 minut roztwór 0,5 czesci siarczanu dwumety- -~~-. lowego w 1,5 czesciach ¦ chlorobenzenu. Nastepnie 5 miesza sie w temperaturze 80 — 90° w ciagu 2 go¬ dzin, chlodzi do temperatury pokojowej i saczy wytracony osad barwnika. Barwnik oczyszcza sie przez rozpuszczenie go w goracej wodzie, przesa¬ czenie z weglem i ponowne wytracenie za pomoca 10 chlorku sodowego. Otrzymuje sie barwnik z wy¬ dajnoscia okolo 75%, barwiacy wlókno poliakry¬ lonitrylowe na kolor zólty. Wybarwienia odznacza¬ ja sie bardzo dobrymi odpornosciami na b swiatlo i pranie. 15 Przyklad V. Do 10 czesci wody dodaje sie 1,1 czesci 4-[P-(N-morfolino)-,etoksy] -aniliny, 1 czesc 24-dwunitrochlorqbenzenu, 0,5 czesci wegla¬ nu wapniowego, ogrzewa do wrzenia i utrzymuje w tej temperaturze w ciagu 2—3 godzin. Nastepnie 20 dodaje sie 1,2 czesci benzenosulfonianu metylowe¬ go i utrzymuje w temperaturze wrzenia w ciagu okolo 1 godziny, po czym dodaje sie 30 czesci wody, zakwasza 30% kwasem solnym do wartosci pH okolo 5 i roztwór barwnika saczy z weglem. Barw- 25 nik z roztworu wydziela sie przez wysolenie chlor¬ kiem cynkowym i chlorkiem sodowym. Otrzymuje sie barwnik z wydajnoscia okolo 83€/o, barwiacy wlókno poliakrylonitrylowe z kapieli slabo kwas¬ nej na kolor zólty. Wybarwienia na wlóknie po- 30 liakrylonitrylowym odznaczaja sie bardzo dobrymi odpornosciami na swiatlo i pranie. PL PL