Pierwszenstwo: Opublikowano: 19.VI.1968 (P 127 581) 30.Y.1970 60286 KI. 49 a, 23/00 MKP B 23 b, 23/00 UKD Twórca wynalazku: mgr inz. Leszek Lacheta Wlasciciel patentu: Czestochowska Fabryka Urzadzen Mechanicznych Przedsiebiorstwo Panstwowe, Czestochowa (Polska) Kiel tokarski obrotowy Przedmiotem wynalazku jest kiel tokarski obro¬ towy do podpierania i centrowania z konika tokarki oraz do przenoszenia sily promieniowej i wzdluznej przy toczeniu.Znane typy klów obrotowych posiadaja szereg wad uwypuklajacych sie szczególnie przy duzych predkosciach obrotowych. Stosowane powszechnie kly z wrzecionem wspartym w przedniej jego czesci na lozysku stozkowym i w czesci tylnej na lozysku kuUikoiwym lulb igielkowym osadzonym w czesci chwytowej,, maja tuz za przednim lozyskiem stoz¬ kowym osadzone lozysko kulkowe wzdluzne.W tak zbudowanych klach nie ma kompensacji dodatkowej sily osiowej pochodzacej od wydluze¬ nia cieplnego toczonego walka, a w miare wzrostu obciazenia nastepuje rozregulowanie przedniego lo¬ zyska, utrata dokladnosci obrotu wrzeciona kla i dzialania sily promieniowej na lozyska kulkowe wzdluzne.Lozyska stozkowe maja znacznie nizsze obroty graniczne niz odpowiedniej wielkosci lozyska kul¬ kowe promieniowe. Zachowanie wspólosiowosci otworów, w których osadzone sa przednie i tylne, szeroko rozstawione, lozyska promieniowe, jest w tego typu klach szczególnie trudne, w zwiazku z czym charakteryzuja sie one duzym biciem pro¬ mieniowym wzrastajacym w miare wzrostu obcia¬ zenia i predkosci obrotowej.Znane i stosowane kly obrotowe, w których wszystkie lozyska sa umieszczone w przedniej 25 30 czesci kla, sa bardziej technologiczne, lecz wyste¬ puje w nich takze brak kompensacji dodatkowej sily osiowej, a takze brak mozliwosci regulowania luzu promieniowego w przednim lozysku.W znanych i stosowanych klach z kompensacja dodatkowej sily osiowej przednie i tylne lozyska promieniowe sa takze szeroko rozstawione, co stwa¬ rza omówione wyzej trudnosci technologiczne w uzyskaniu duzej dokladnosci obrotu wrzeciona kla.W tego typu klach, w miare wzrostu obciazenia wzdluznego, ugina sie element kompensacyjny i wrzeciono kla wraz z wewnetrznym pierscieniem przedniego lozyska promieniowego, przesuwa sie wzdluznie wzgledem nieruchomego pierscienia zew¬ netrznego tegoz lozyska.Wymagana dokladnosc obrotu wrzeciona kla wzgledem chwytu jest tego rzedu co bicie lozysk.Suma bledów niewspólosiowosci elementów kla, bicia lozysk i luzów wewnetrznych lozysk tocznych, przekracza zwykle dopuszczalne bicie kla, wskutek czego dla uzyskania wymaganej dokladnosci, kon¬ cówka lub chwyt stozkowy kla sa przeszlifowane po montazu.Ze wzgledu na niewielkie sily wystepujace przy szlifowaniu, bedacym operacja nadawania klom za¬ danej duzej dokladnosci obrotu, wzajemne poloze¬ nie elementów kla jest inne przy tej operacji niz w czasie eksploatacji kla.Celem wynalazku jest wyeliminowanie powyz¬ szych wad konstrukcyjnych i technologicznych. 6028660286 Istota wynalazku polega na tym, ze zespól lo¬ zysk tocznych oddzielonych przekladkami jest pod wstepnym napieciem sprezyn talerzykowych i two¬ rzy zespól przesuwajacy sie wzdluz osi wrzeciona pod wplywem zmiany obciazenia osiowego.W« tak zbudowanym kle nie wystepuja luzy i prze¬ suniecia wewnatrz lozysk, lecz zawsze mniejsze lub wieksze napiecia, a szlifowanie koncówki lub chwytu stozkowego kla w stanie zmontowanym i pomiar bicia promieni owego, odbywaja sie w wa¬ runkach obciazenia lozysk zblizonych do obciazen eksploatacyjnych. v Przykladowe wykonanie kla wedlug wynalazku pokazane jest na rysunku, na którym przedstawia sie jego przekrój podluzny.Kiel sklada sie z kadluba 1 z chwytem stozko¬ wym 2, wrzeciona 3, osadzonego na trzech lozyskach kulkowych skosnych 4, 5 i 6, ustawionych w ten sposób, ze lozyska 4 i 5 zwrócone sa do siebie szer¬ szymi czolami pierscieni wewnetrznych, a lozyska 5 i 6 szerszymi czolami pierscieni zewnetrznych, przy czym konstrukcja i wymiary nominalne lo¬ zysk, rozdzielonych przekladkami 7 i 8, sa jedna¬ kowe, a przekladka 7 posiada wystep wchodzacy w podluzny rowek kadluba 1.Przednia czesc kadluba 1 jest zamknieta pierscie¬ niem 9, ustalonym wkretem 10. Miedzy lozyskiem 4, opartym o podtoczenie wrzeciona 3, a lozyskiem 5 istnieje zacisk wstepny wytworzony za pomoca dwóch nakretek 11 i 12 o przeciwnym kierunku gwintu. Miedzy lozyskiem 5 a lozyskiem 6, opar¬ tym o sprezyny talerzykowe 13 i 14 za posrednic¬ twem tulejki 15, istnieje zacisk wstepny wytworzo¬ ny za pomoca pierscienia 9 z gwintem drobnozwo- jowym. 15 20 25 30 35 Wrzeciono 3 z lozyskami 4, 5 i 6, przekladkami 7 i 8 oraz nakretkami 11 i 12, tworzy zespól kon¬ strukcyjny, przesuwajacy sie wzdluz kadluba 1 pod wplywem zmiany zewnetrznego obciazenia osio¬ wego.Kiel wedlug wynalazku odznacza sie duza do¬ kladnoscia obrotu pod obciazeniem przy wysokich predkosciach obrotowych, zdolnoscia do kompen¬ sacji dodatkowej sily osiowej i tlumienia drgan oraz prosta i latwa technologicznie budowa. Dodat¬ kowa zaleta kla wedlug wynalazku jest mozliwosc wyeliminowania koniecznosci stosowania lozysk podwyzszonej dokladnosci z regulacja luzu pro¬ mieniowego, co ma istotny wplyw na obnizenie kosztów produkcji. PL PL PL