Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.X.1972 65729 KI. 421,13/01 MKP BOH 9/04 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Bernard Siczek, Mieczyslaw Strzelecki Wlasciciel patentu: Polska Akademia Nauk (Zaklad Doswiadczalny Bu¬ dowy Aparatury Naukowej UNIPAN), Warszawa (Polska) Rozbieralne zlacze krzyzowe, zwlaszcza do statywów Przedmiotem wynalazku jest rozbieralne zlacze krzyzowe, zwlaszcza do statywów, umozliwiajace ustalenie dwóch pretów lub rur pod dowolnym katem wzgledem siebie i w dowolnym polozeniu wzdluz ich osi symetrii.Znane zlacza krzyzowe do laczenia pretów lub rur, najczesciej w pozycji prostopadlej, skladaja sie zazwyczaj z korpusu w którym sa wykonane pro¬ stopadle otwory odpowiadajace srednicom prowad¬ nic. Scianki korpusu zaopatrzone sa w ucha roz¬ ciete wzdluz osi symetrii otworu, wskutek czego utworzone zostaja dwa sprezyste uchwyty dla pro¬ wadnic. Po wprowadzeniu prowadnic w otwory kor¬ pusu ustala sie ich pozycje wzgledem siebie przez sciagniecie scianek zlaczem srubowym.Znane jest równiez zlacze krzyzowe, w którym rure pozioma i pionowa obejmuja lupiny skladajace sie kazda z dwóch czesci. Polówki lupin sa umie¬ szczone na nosnym trzonie, do którego przymoco¬ wane sa zawiasy. W górnej parze zawiasów umo¬ cowany jest obrotowo nagwintowany bolec, zas w dolnej parze zawiasów umocowana jest takze obrotowo zewnetrzna lupinowa czesc ruchoma uchwytu szczekowo-zaciskowego. Za pomoca do¬ krecania nakretki znajdujacej sie na gwincie bolca, uchwyt szczekowo-zaciskowy sciska silnie rure tworzac z nia polaczenie. W celu polaczenia tej ru¬ ry z druga, przebiegajaca do niej prostopadle, zla¬ cze posiada drugi uchwyt szczekowo-zaciskowy, takze umocowany na zawiasach. 20 30 Wada znanych rozwiazan zlaczy jest przede wszystkim duza pracochlonnosc wymagana dla kaz¬ dorazowego uzyskania polaczenia. Zlacza te ponad¬ to cechuja sie stosunkowo duzym ciezarem i calko¬ wita zawodnoscia w przypadku uszkodzenia gwin¬ tu, co przy wielokrotnym ich uzywaniu jest zjawi¬ skiem czestym.Celem wynalazku jest zlacze krzyzowe, które umozliwialoby szybkie i pewne ustalenie pretów lub rur wzgledem siebie oraz które byloby przy¬ datne do wielokrotnego uzytku, a przy tym nie wy* magaloby zadnych narzedzi do uzyskania polacze¬ nia.Cel ten zostal osiagniety w zlaczu krzyzowym we¬ dlug niniejszego wynalazku przez to, ze zawiera ono opaske w ksztalcie podwójnej litery U oraz ma jednoramienna, mimosrodowa dzwignie osadzona kolistym czolem we wglebieniu ksztaltowej prze¬ kladki, a przekladka i mimosrodowa dzwignia sa osadzone miedzy otwartymi ramionami jednego U opaski, natomiast drugie U opaski i dzwignia prze¬ wleczone sa pretem lub rura, które stanowia jedno¬ czesnie os obrotu mimosrodowej dzwigni.Korzyscia techniczna, jaka zapewnia wynalazek, jest mozliwosc szybkiego i wielokrotnego dokony¬ wania polaczen dwóch pretów lub rur, bez uzycia jakichkolwiek dodatkowych narzedzi czy przyrza¬ dów. Zlacze cechuje prostota konstrukcyjna i dluga zywotnosc eksploatacyjna, gdyz mimo scierania ko¬ listego czola dzwigni, nastepuje ciagla jego kom- 657293 65729 4 10 pensacja przez zwiekszenie kata obrotu mimosro- dowej dzwigni, co wystarcza do zacisniecia zlacza.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia poszczególne elementy zlacza, w wi¬ doku aksonometrycznym, natomiast fig. 2 przed¬ stawia, takze w widoku aksonometrycznym, zlacze krzyzowe tworzace polaczenie dwóch pretów przy¬ kladowo prostopadle do siebie.Rozbieralne zlacze krzyzowe wedlug wynalazku sklada sie z mimosrodowej dzwigni 1, z ksztalto¬ wej przekladki 2 oraz opaski 3 w ksztalcie podwój¬ nej litery U. Ksztaltowa przekladka 2 ma po obu stronach pólkoliste wglebienia, z których jedno wglebienie dostosowane jest do srednicy preta lub 15 rury, natomiast wglebienie drugie odpowiada zew¬ netrznej srednicy dzwigni 1 w osi jej obrotu.Dzwignia 1 ma przelotowy otwór luzno pasowany z pretem 4; otwór ten jest usytuowany mimosro- dowo w stosunku do zewnetrznej srednicy dzwigni. 20 Wglebienia w ksztaltowej przekladce 2 wykonane sa w przykladzie prostopadle do siebie, mozna jed¬ nak wykonywac je pod róznymi katami w zalez¬ nosci od kata zadanego polaczenia pretów.Wykonanie polaczenia dwóch pretów zlaczem 25 wedlug wynalazku opisano nizej. Na pionowy pret 5 naklada sie opaske 3 od strony otwartych ramion litery U. Miedzy ramiona opaski 3 wklada sie ksztaltowa przekladke 2, a w jej poziome wglebie¬ nie mimosrodowa dzwignie 1. Poziomym pretem 4, stanowiacym os obrotu dzwigni 1, przewleka sie dzwignie 1 oraz oba ramiona opaski 3. Tak zmon- 30 towane zlacze moze byc luzno przesuwane zarówno wzdluz preta 5 pionowego, jak i wzdluz preta 4 poziomego. Po wybraniu zadanej pozycji obraca sie mimosrodowa dzwignie 1, która zaciska sie we wglebieniu ksztaltowej przekladki 2 dociskajac ja do preta 5, a jednoczesnie wywoluje naciagniecie opaski 3 przez poziomy pret 4, dzieki czemu pola¬ czenie zostaje usztywnione. Zwolnienie polaczenia, dla zmian}' usytuowania pretów 4 i 5 wzgledem siebie uzyskuje sie tylko przez obrót mimosrodowej dzwigni 1 w kierunku przeciwnym do kierunku za¬ ciskania. PL PLPriority: Published: 20.X.1972 65729 IC. 421,13 / 01 MKP BOH 9/04 UKD Inventors of the invention: Bernard Siczek, Mieczyslaw Strzelecki The owner of the patent: Polish Academy of Sciences (Zakład Badowy Budowy Scientific Aparatury UNIPAN), Warsaw (Poland) Dismountable cross connector, especially for tripods The subject of the invention is Detachable cross joints, especially for stands, enabling the installation of two rods or pipes at any angle to each other and in any position along their axis of symmetry. Known cross joints for connecting rods or pipes, most often in a perpendicular position, usually consist of a body in which they are made The holes are perpendicular to the diameters of the guides. The walls of the body are provided with lugs cut along the axis of symmetry of the opening, as a result of which two resilient holders for guides are formed. After inserting the guides into the holes of the body, their positions are determined in relation to each other by pulling the walls together with a screw joint. Cross joint is also known, in which the horizontal and vertical pipes include lupines consisting of two parts. The lupine halves are placed on a support shaft to which the hinges are attached. A threaded pin is rotatably mounted in the upper pair of hinges, and the outer lupine movable part of the jaw clamp is also rotatably mounted in the lower pair of hinges. By means of tightening the nut on the bolt thread, the jaw-clamp grip tightly presses the pipe and forms a connection with it. In order to connect this tube to a second, perpendicularly running thereto, the joint has a second jaw-clamp, also hinged. The disadvantage of the known connector solutions is, above all, the high laboriousness required to achieve the connection each time. These joints are also characterized by a relatively high weight and complete failure in the event of thread damage, which is a common phenomenon when used repeatedly. The object of the invention is a cross joint, which would allow for quick and reliable fixing of rods or pipes in relation to each other. and which would be reusable and would not require any tools to establish the connection. This aim was achieved in the cross-joint of the present invention by the fact that it includes a double U-shaped band and it has a one-armed, eccentric lever mounted with a circular forehead in the indentation of the shaped spacer, and the spacer and the eccentric lever are seated between the open arms of one U of the tie, while the other U of the tie and the lever are threaded with a rod or a pipe, which simultaneously constitute the axis of rotation of the eccentric lever. The technical advantage provided by the invention is the possibility of quick and multiple flights zen of two rods or pipes, without the use of any additional tools or devices. The connector is characterized by design simplicity and a long service life, because despite the abrasion of the spherical face of the lever, it is continuously compensated by increasing the angle of rotation of the eccentric lever, which is sufficient to tighten the joint. Fig. 1 shows the individual elements of the joint in an axonometric view, while Fig. 2 shows, also in an axonometric view, a cross joint forming a connection between two rods, for example perpendicular to each other. According to the invention, it consists of an eccentric lever 1, a shaped spacer 2 and a band 3 in the shape of a double U-letter. The shaped spacer 2 has on both sides semi-circular indentations, one of which is adapted to the diameter of the rod or the pipe, while the second indentation corresponds to the outer diameter of the lever 1 in the axis of its rotation. The lever 1 has a through hole o fitted with rod 4; this opening is located eccentrically with respect to the outer diameter of the lever. The indentations in the shaped spacer 2 are made, for example, perpendicular to each other, but may be made at different angles depending on the angle of the desired connection of the rods. The connection of two rods with a joint 25 according to the invention is described below. A band 3 is placed on the vertical rod 5 from the side of the open arms of the letter U. Between the arms of the band 3 a shaped spacer 2 is inserted, and in its horizontal recess eccentric levers 1. The horizontal rod 4, constituting the axis of rotation of the lever 1, is threaded by the levers 1 and both arms of the clamp 3. The joint thus assembled may be loosely moved both along the vertical bar and along the horizontal bar. After selecting the desired position, the eccentric lever 1 rotates, which clamps in the indent of the shaped spacer 2 pressing it against the rod 5, and at the same time causes the band 3 to be stretched by the horizontal rod 4, thanks to which the joint is stiffened. Releasing the connection for changing the position of the bars 4 and 5 relative to each other is only achieved by turning the eccentric lever 1 in the opposite direction to the pressing direction. PL PL