Pierwszenstwo: Opublikowano: 20.X.1972 65729 KI. 421,13/01 MKP BOH 9/04 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Bernard Siczek, Mieczyslaw Strzelecki Wlasciciel patentu: Polska Akademia Nauk (Zaklad Doswiadczalny Bu¬ dowy Aparatury Naukowej UNIPAN), Warszawa (Polska) Rozbieralne zlacze krzyzowe, zwlaszcza do statywów Przedmiotem wynalazku jest rozbieralne zlacze krzyzowe, zwlaszcza do statywów, umozliwiajace ustalenie dwóch pretów lub rur pod dowolnym katem wzgledem siebie i w dowolnym polozeniu wzdluz ich osi symetrii.Znane zlacza krzyzowe do laczenia pretów lub rur, najczesciej w pozycji prostopadlej, skladaja sie zazwyczaj z korpusu w którym sa wykonane pro¬ stopadle otwory odpowiadajace srednicom prowad¬ nic. Scianki korpusu zaopatrzone sa w ucha roz¬ ciete wzdluz osi symetrii otworu, wskutek czego utworzone zostaja dwa sprezyste uchwyty dla pro¬ wadnic. Po wprowadzeniu prowadnic w otwory kor¬ pusu ustala sie ich pozycje wzgledem siebie przez sciagniecie scianek zlaczem srubowym.Znane jest równiez zlacze krzyzowe, w którym rure pozioma i pionowa obejmuja lupiny skladajace sie kazda z dwóch czesci. Polówki lupin sa umie¬ szczone na nosnym trzonie, do którego przymoco¬ wane sa zawiasy. W górnej parze zawiasów umo¬ cowany jest obrotowo nagwintowany bolec, zas w dolnej parze zawiasów umocowana jest takze obrotowo zewnetrzna lupinowa czesc ruchoma uchwytu szczekowo-zaciskowego. Za pomoca do¬ krecania nakretki znajdujacej sie na gwincie bolca, uchwyt szczekowo-zaciskowy sciska silnie rure tworzac z nia polaczenie. W celu polaczenia tej ru¬ ry z druga, przebiegajaca do niej prostopadle, zla¬ cze posiada drugi uchwyt szczekowo-zaciskowy, takze umocowany na zawiasach. 20 30 Wada znanych rozwiazan zlaczy jest przede wszystkim duza pracochlonnosc wymagana dla kaz¬ dorazowego uzyskania polaczenia. Zlacza te ponad¬ to cechuja sie stosunkowo duzym ciezarem i calko¬ wita zawodnoscia w przypadku uszkodzenia gwin¬ tu, co przy wielokrotnym ich uzywaniu jest zjawi¬ skiem czestym.Celem wynalazku jest zlacze krzyzowe, które umozliwialoby szybkie i pewne ustalenie pretów lub rur wzgledem siebie oraz które byloby przy¬ datne do wielokrotnego uzytku, a przy tym nie wy* magaloby zadnych narzedzi do uzyskania polacze¬ nia.Cel ten zostal osiagniety w zlaczu krzyzowym we¬ dlug niniejszego wynalazku przez to, ze zawiera ono opaske w ksztalcie podwójnej litery U oraz ma jednoramienna, mimosrodowa dzwignie osadzona kolistym czolem we wglebieniu ksztaltowej prze¬ kladki, a przekladka i mimosrodowa dzwignia sa osadzone miedzy otwartymi ramionami jednego U opaski, natomiast drugie U opaski i dzwignia prze¬ wleczone sa pretem lub rura, które stanowia jedno¬ czesnie os obrotu mimosrodowej dzwigni.Korzyscia techniczna, jaka zapewnia wynalazek, jest mozliwosc szybkiego i wielokrotnego dokony¬ wania polaczen dwóch pretów lub rur, bez uzycia jakichkolwiek dodatkowych narzedzi czy przyrza¬ dów. Zlacze cechuje prostota konstrukcyjna i dluga zywotnosc eksploatacyjna, gdyz mimo scierania ko¬ listego czola dzwigni, nastepuje ciagla jego kom- 657293 65729 4 10 pensacja przez zwiekszenie kata obrotu mimosro- dowej dzwigni, co wystarcza do zacisniecia zlacza.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia poszczególne elementy zlacza, w wi¬ doku aksonometrycznym, natomiast fig. 2 przed¬ stawia, takze w widoku aksonometrycznym, zlacze krzyzowe tworzace polaczenie dwóch pretów przy¬ kladowo prostopadle do siebie.Rozbieralne zlacze krzyzowe wedlug wynalazku sklada sie z mimosrodowej dzwigni 1, z ksztalto¬ wej przekladki 2 oraz opaski 3 w ksztalcie podwój¬ nej litery U. Ksztaltowa przekladka 2 ma po obu stronach pólkoliste wglebienia, z których jedno wglebienie dostosowane jest do srednicy preta lub 15 rury, natomiast wglebienie drugie odpowiada zew¬ netrznej srednicy dzwigni 1 w osi jej obrotu.Dzwignia 1 ma przelotowy otwór luzno pasowany z pretem 4; otwór ten jest usytuowany mimosro- dowo w stosunku do zewnetrznej srednicy dzwigni. 20 Wglebienia w ksztaltowej przekladce 2 wykonane sa w przykladzie prostopadle do siebie, mozna jed¬ nak wykonywac je pod róznymi katami w zalez¬ nosci od kata zadanego polaczenia pretów.Wykonanie polaczenia dwóch pretów zlaczem 25 wedlug wynalazku opisano nizej. Na pionowy pret 5 naklada sie opaske 3 od strony otwartych ramion litery U. Miedzy ramiona opaski 3 wklada sie ksztaltowa przekladke 2, a w jej poziome wglebie¬ nie mimosrodowa dzwignie 1. Poziomym pretem 4, stanowiacym os obrotu dzwigni 1, przewleka sie dzwignie 1 oraz oba ramiona opaski 3. Tak zmon- 30 towane zlacze moze byc luzno przesuwane zarówno wzdluz preta 5 pionowego, jak i wzdluz preta 4 poziomego. Po wybraniu zadanej pozycji obraca sie mimosrodowa dzwignie 1, która zaciska sie we wglebieniu ksztaltowej przekladki 2 dociskajac ja do preta 5, a jednoczesnie wywoluje naciagniecie opaski 3 przez poziomy pret 4, dzieki czemu pola¬ czenie zostaje usztywnione. Zwolnienie polaczenia, dla zmian}' usytuowania pretów 4 i 5 wzgledem siebie uzyskuje sie tylko przez obrót mimosrodowej dzwigni 1 w kierunku przeciwnym do kierunku za¬ ciskania. PL PL PL