PL71574B1 - - Google Patents

Description

Sposób modyfikowania syntetycznych wlókien Wynalazek dotyczy sposobu modyfikowania syntetycznych wlókien. Znana jest obróbka materialów wlókienniczych, zawierajacych wlókna syntetyczne za pomoca srodków zmiekczajacych, jak 1/ emulsje polie* tylenowe, 2/ produkty addycji tlenku etylenu i fenoli lub amin i 3/ zwiazki kationowe, jak sole amin i amino- amidów tluszczowych Ci6—C22- W tych znanych sposobach obróbce srodkami zmiekczajacymi korzystnie poddaje sie wilgotne wlókno, bezposrednio po barwieniu, przy czym konieczne jest aby zmiekczacz zostal przyssany do wlókna.Wada tych znanych sposobów jest to, ze stosowane w nich konwencjonalne srodki zmiekczajace wyzej wymienionych typów albo nie spelniaja podanego warunku albo ulegaja niezupelnie tylko czesciowemu przyssaniu tak, ze znaczna czesc zmiekczacza zostaje zmarnowana, jak i stracona podczas plukania wlókna.Celem wynalazku bylo usuniecie wymienionych wad, przez zastosowanie substancji ulegajacych praktycz¬ nie ilosciowo calkowitemu przyssaniu dowlókien. • Cel ten osiagnieto przez zastosowanie obróbki wlókna substancjami polioksyalkilenowymi, których lancuchy zakonczone sa grupami tiolowymi uzyskujac równoczesnie poprawe wlasciwosci syntetycznych materialów wlóknistych przejawiajaca sie zwlaszcza w bardziej miekkim i sprezystym chwycie jak i poprawie wlasnosci przeciwbrudzacych i antystatycznych, przy czym uzyskane efekty charakteryzowaly sie trwaloscia i odpornoscia na plukanie i czyszczenie na sucho. Tiole te moga ponadto spelniac role smarów przy przedzeniu oraz olejów tkackich i dziewiarskich.Sposobem wedlug wynalazku modyfikowanie wlókien syntetycznych polega na tym, ze poddaje sie obróbce wlókno, nie zawierajace substancji keratynowej, za pomoca politiolu, zawierajacego co najmniej dwie grupy tiolowe w czasteczce i zawierajacego ponadto a/ rodnik alkoholu wielowodorotlenowego, b/ co najmniej dwie grupy polioksyalkilenowego zwiazane z tym rodnikiem, c/ zwiazane poprzez atomy tlenu z atomami wegla wspomnianych lancuchów polioksyalkilenowych, co najmniej dwie grupy, takie jak reszty acylowe alifatycznych kwasów karboksylowych, zawierajacych grupy tiolowe lub reszty pozostale po usunieciu grupy hydroksylowa z alkoholi alifatycznych zawierajacych grupy tiolowe, po czym naniesiony politiol poddaje sie odpowiednio sieciowanym wlóknie.f 71574 Sposób wedlug wynalazku obejmuje wiec równiez syntetyczne materialy wlókniste, nie zawierajace materialu keratynowcgo, z naniesionym politiolem w postaci usieciowanej lub dajacej sie jeszcze usieciowac.Politiol mozna równiez stosowac w polaczeniu z aminoplastem, przy czym dzialanie tiolem i aminoplastem oraz ich sieciowanie mozna przeprowadzic w dowolnej kolejnosci. Na przyklad, wlókno mozna zaimpregnowac mieszanina aminoplastu ipolitiolu, a nastepnie aminoplast i politiol poddac mozna sieciowaniu. Mozna tez wlókna nasycic najpierw politiolem, a nastepnie aminoplastem, lub odwrotnie, a potem poddac je sieciowaniu.Mozna równiez usieciowac aminoplast na wlóknie, wlókno zaimpregnowac politiolem i nastepnie poddac politiol sieciowaniu. Zamiast aminoplastu mozna równiez uzyc inna zywice lub substancje tworzaca zywice* która mozna usieciowac na wlóknie syntetycznym, np» mozna uzyc zywice epoksydowa.Wlókna syntetyczne, które mozna obrabiac sposobem wedlug wynalazku, moga miec postac wlókna luznego, przedzy, nici, materialów wlókienniczych tkanych, nietkanych i dzianych oraz odziezy, a takze tkanych i puszystych dywanów, oraz iglowych lub w inny sposób mechanicznie wytwarzanych materialów chodniko¬ wych. Najkorzystniej stosuje sie wlókna poliamidowe (nylony), poliestrowe, poliakrylonitrylowe oraz wlókna oparte na polialkoholu winylowym. Okreslenie „wlókna syntetyczne" stosowane w niniejszym opisie obejmuje wszystkie wlókna syntetyczne a wiec i wlókna wywodzace sie z celulozy, w których wszystkie trzy dostepne grupy hydroksylowe w kazdym ogniwie glikozowym zmodyfikowano na drodze chemicznej, np. w wyniku acylowania, estryfikacji lub cyjanoetylowania, tak wiec trójoctan celulozy jest równiez uwazany za wlókno syntetyczne. Mieszaniny dwu lub wiekszej liczby syntetycznych materialów wlóknistych, wlaczajac w to mieszaniny z pochodnymi celulozy mozna równiez obrabiac opisanym sposobem. Nalezy tu jednak podkreslic, ze mieszaniny syntetycznych materialów wlóknistych z materialami keratynowymi nie wchodza w zakres niniejszego wynalazku.Politiole stosowane w sposobie wedlug wynalazku zawieraja dwie, trzy, a zwlaszcza nie wiecej niz szesc grup tiolowych w czasteczce, przy czym szczególnie dobre wyniki uzyskuje sie przy zastosowaniu tioli, zawiera¬ jacych dwie lub trzy grupy tiolowe w czasteczce.Korzystnymi tiolami sa zwiazki o ciezarze czasteczkowym 400—10000, okreslone wzorem 1, w którym m oznacza liczbe calkowita wieksza od zera vynoszaca co najmniej 1, która moze przybierac rózne wartosci w lancuchach oznaczonych symbolami p i (q—l),n oznacza dodatnia liczbe calkowita nie wieksza od 2, poznacza dodatnia liczbe calkowita wynoszaca co najmniej 2, q oznacza dodatnia liczbe calkowita spelniajaca warunek ze (p+q) wynosi co najmniej 3 i nie wiecej jak 7, kazda grupa alkilenowa („alkilen") stanowi lancuch, zawierajacy co najmniej 2 i nie wiecej jak 6 atomów wegla miedzy dwoma kolejnymi atomami tlenu. R oznacza rodnik alifatyczny, zawierajacy co najmniej 2 atomy wegla, zas X oznacza rodnik alifatyczny zawierajacy co najmniej jedna grupe tiolowa.Jednostki oksyalkilenowe w poszczególnych lancuchach polioksyalkilenowych moga byc rózne i moga ewentualnie zawierac podstawniki jak grupy fenylowe lub chlorometylowe. Odpowiednie sa wiec czesciowo lub calkowicie zestryfikowane zwiazki o wzorze 2, w którym R „alkilen", m, p i q maja wyzej podane znaczenie, zas r oznacza dodatnia, calkowita wartosc liczbowa 1-18 lub nawet 19—24.Innymi korzystnymi zwiazkami sa estry o wzorze 3, w którym „alkilen", m, p i q maja wyzej podane znaczenie, u oznacza dodatnia, calkowita wartosc liczbowa nie wieksza od 2, zas R1 oznacza alifatyczny rodnik weglowodorowy, zawierajacy co najmniej 2, a nie wiecej jak 6 atomów wegla.Jeszcze innymi korzystnymi estrami sa zwiazki o wzorach 4, 5 i 6,w których „alkilen", m i u maja wyzej podane znaczenie, p2 oznacza wartosc liczbowa 2 lub 3, pi oznacza wartosc liczbowa zero lub 1, z tym, ze wartosci liczbowe pt i p2 sa tak dobrane aby wyrazenie p! +p2 =2 lub 3, p3 oznacza calkowita wartosc liczbowa 3—6, zas R2 oznacza alifatyczny rodnik weglowodorowy zawierajacy 3—6 atomów wegla. Korzystnymi zwiazkami sa równiez estry oparte na glicerynie, heksantriolu-1,2,5, heksantriolu-1,2,6, glikolu etylenowym lub propylenowym, tlenku etylenu i/lub propylenu, badz tez butantiolu-1,4 i czterohydrofuranie, tj. zwiazki o wzorach 7—12, w których mi u maja wyzej podane znaczenie, zas t oznacza wartosc liczbowa 2 lub 3.Korzystnym zwiazkiem jest politiol o wzorze 13, w którym m ma wyzej podane znaczenie, przy czym ciezar / czasteczkowy tego zwiazku wynosi 1000-7500.Estry politiolowe szczególnie korzystne do stosowania w sposobie wedlug wynalazku sa estrami wytwa¬ rzanymi z gliceryny, glikolu propylenowego, lub tlenku propylenu i kwasu tioglikolowego, tj. zwiazek o wzorze 14 i ciezarze czasteczkowym 1000-5000 lub nawet 7500, lub tez zwiazek o wzorze 15 lub 16 i ciezarze czasteczkowym 1000-7500. We wzorach tych m ma wyzej podane znaczenie. Estry takie sa ogólnie dostepne.Estry polialkilenotlenkowe zakonczone grupami tiolowymi mozna latwo wytworzyc przez poddanie reakcji alkoholu wielowodorotlenowego z tlenkiem alkilenu i nastepna czesciowa lub calkowita estryfikacje krancowych grup hydroksylowych kwasem merkaptokarboksylowym.3 71574 Jako alkohole wielowodorotlenowe odpowiednie sa glikol etylenowy, glikole polioksylenowe, glikol propylenowy, glikole polioksypropylenowe, propandiol-1,3, poliepichlorohydryny, butandiol-1,2, butandiol-1,3, butandiol-1,4, butandiol-2,3, glikole poli-(oksy-l,l-dwumetyloetylenowe, policzterohydrofurany, gliceryna, 1,1,1-trójmetyloloetan, 1,1,1-trójmetylolipropan, heksantriol-1,2,5, heksantriol-1,2,6, pentaerytryt, dwupentaerytryt, mannitol, sorbitol oraz addukty (produkty addycji) tlenków alkilenów, z amoniakiem lub aminami, jak dwuetanoloamina i tetrakis-N-(2-hydroksyetylo)-etyleno-dwuamina. Jako odpowiednie tlenki alkile¬ nów wymienia sie tlenek etylenu, tlenek, propylenu, czterohydrofuran i — mniej korzystnie- epichlorohydryne.Jesli jest to pozadane, wówczas alkohol wielowodorotlenowy mozna poczatkowo poddac dzialaniu jednego tlenku alkilenu, np. tlenku propylenu, a nastepnie prowadzic dalej reakcje przy stosowaniu innego tlenku alkilenu, jak np. tlenku etylenu.Korzystnymi do stosowania przy estryfikacji kwasami merkaptokarboksylowymi sa, jak juz wspomniano, kwasy tioglikolowy (2-merkaptooctowy) i 2-merkaptopropionowy, lecz mozna tu równiez zastosowac inne kwasy merkaptojednokarboksylowe, wlaczajac w to kwasy merkaptodecylokarboksylowy i merkaptostearowy.Druga klasa polialkilenotlenkowych, zawierajacych na koncach czasteczki grupy tiolowe sa zwiazki o wzorze 17, w którym R3 oznacza grupe hydroksylowa lub grupe o wzorze 18 badz 19, R, „alkilen" m, p, ^ i u maja wyzej podane znaczenie, zas v oznacza calkowita wartosc liczbowa co najmniej 1, która moze przybierac rózne wartosci w róznych lancuchach p. Jednostki oksyalkilenowe w poszczególnych lancuchach polioksyalkile- nowych moga byc równiez rózne, lecz korzystne jest jesli sa takie same. Jednostki te ewentualnie moga byc podstawione, np. grupami fenylowymi lub chlorometylowymi.Korzystnymi zwiazkami sposród takich eterów sa zwiazki o wzorze 20 i 21, w których „alkilen", R1, R2, R3, m, p, q.i p3 maja wyzej podane znaczenie. Szczególnie korzystnymi eterami sa zwiazki o wzorze 22, gdzie R2, t, m, i p3 maja wyzej podane znaczenie.Etery o wzorze 17, w którym Ró oznacza grupe -OH mozna wytworzyc w znany sposób w wyniku reakcji tlenku alkilenu z alkoholem wielowodorotlenowym, eteryfikacji grup hydroksylowych w produkcie za pomoca epichlorohydryny, a nastepnie dzialania wodorosiarczkiem sodowym w celu zastapienia atomów chloru grupami wodorosiarczkowymi (patrz opisy patentowe: amerykanski nr. 3258495 i brytyjski nr. 1076725 i 1144761).W wielu przypadkach srednia liczba grup tiolowych przypadajaca na czasteczke nie jest calkowita, lecz moze wynosic np. 2,6, co spowodowane jest tym, ze zastapienie atomów chloru przez grupy —SH nie jest calkowite, jak i przebiegiem reakcji ubocznych, jak np. eter chlorohydrynowy otrzymany w wyniku reakcji z epichloro- hydryna moze takze reagowac z epichlorochydryna, tworzac w ten sposób eter, który zawiera dwie dajace sie zastapic atomy chloru na kazda grupe hydroksylowa wystepujaca pierwotnie w alkoholu wielowodorotlenowym.Podobnie korzystne sa etery o wzorze 23, w którym R2, t, m, v i p3 maja wyzej podane znaczenie. Etery o wzorze 17, gdzie R3 oznacza grupe —(Oalkilen)vOH mozna wytworzyc w wyniku dzialania na produkt otrzymany z epichlorohydryny, tlenku alkilenu i alkoholu wielowodorotlenowego, najpierw za pomoca tlenku alkilenu, a nastepnie wodorosiarczkiem sodu (patrz: brytyjski opis patentowy nr 1144761). Najkorzystniejszymi eterami sa zwiazki o wzorze 24, gdzie m ma wyzej podane znaczenie, a zwlaszcza takie etery, których ciezar czasteczkowy wynosi 700—3500, a nawet do 7500.Eteroestry o wzorze 17, w którym R3 oznacza grupe -O.CO. CUH2USH lub -(0-alkilen)vO.CO.CuH2uSH w których to grupach u i v maja wyzej podane znaczenie mozna otrzymac w wyniku ekstryfikacji odpowiednich alkoholi za pomoca kwasu merkaptokarboksylowego HOOC-CuH2USH.Wiele politioli tego typu jest nierozpuszczalnych w wodzie, lecz mozna je stosowac w postaci zawiesin lub emulsji wodnych. Mozna je takze stosowac w postaci roztworów w rozpuszczalnikach organicznych, takich jak nizsze alkohole, np. alkohol etylowy, nizsze ketony, np. keton metylowoetylowy, benzen i chlorowcowane weglowodory, a zwlaszcza weglowodory chlorowane i/lub fluorowane, zawierajace nie wiecej jak 3 atomy wegla, jak np. rozpuszczalniki do prania na sucho, czterochlorek wegla, trójchloroetylen i perchloroetylen.Ilosc stosowanego w sposobie wedlug wynalazku politiolu zalezy od zadanego efektu. Dla wiekszosci celów korzystnie jest stosowac 0,1—10% wagowych w odniesieniu do ciezaru wlókna poddawanego obróbce. Chwyt obrabianego materialu zalezy oczywiscie od ilosci uzytego politiolu i w prostym eksperymencie mozna okreslic najmniejsza ilosc politiolu niezbedna do uzyskania pozadanego efektu. Ponadto na wymagana ilosc politiolu wplyw ma sklad wlókna oraz budowa (splot) tkaniny, przy czym zazwyczaj zadane efekty uzyskuje sie przy stosowaniu 0,1—1,0% politiolu.Jesli w polaczeniu z politiolem stosuje sie aminoplasty," to wówczas zawieraja one w kazdej czasteczce co najmniej dwie bezposrednio polaczone z amidowym atomem lub atomami azotu grupy o wzorze —CH2OR , gdzie R4 oznacza atom wodoru, grupe alkilowa zawierajaca 1—4 atomy wegla lub grupe acetylowa. Przykladami takich aminoplastów sa pochodne N-hydroksymetylowa, N-alkoksymetylowa i N-acetoksymetylowa nastepuja¬ cych amidów i substancji amidopodobnych. I. Mocznik, tiomocznik oraz pierscieniowe pochodne mocznika4 71574 o wzorze 25, w którym Y oznacza albo grupe o wzorze 26, gdzie Q oznacza atom tlenu lub siarki, albo dwuwartosciowa grupe zawierajaca 2—4 atomy wegla w lancuchu. Lancuch ten moze byc podstawiony grupa metylowa, metoksylowa, lub hydroksylowa, badz w sklad lancucha moga wchodzic grupy —CO—, —O—, lub grupa o wzorze 27, gdzie R5 oznacza grupe alkilowa lub hydroksyalkilowa zawierajaca do 4 atomów wegla.Jako wyzej wymienionego typu cykliczne pochodne mocznika wymienia sie etylenomocznik (czyli imidazolidynon-2), dwuhydroksyetylenomocznik (4,5-dwuhydroksyimidazolidynon-2), hydantoina, czterowodo- rooksadiazynon-4, 1,2-propylenomocznik (4-metyloimidazolidynon-2), 1,3-propylenomocznik (szesciowo- doro-2H-pirymidon-2), hydroksypropylenomocznik (5-hydroksyszesciowodoro-2H-pirymidon-2), dwumetylopro- pylenomocznik (5,5-dwumetyloszesciowodoro-2H-pirymidon-2), dwumetylohydroksypropylenomocznik i dwu- metylometoksypropylenomocznik (tj. 4-hydroksy- i4-metoksy-5,5-dwumetyloszesciowodoro-2H-pirymidon-2) oraz 5-etylo- i 5-(2-hydroksyetylo)-triazynon-2. II. Karbaminiany i dwukarbaminiany alifatycznych alkoholi jedno- i dwuwodorotlenowych, zawierajacych nie wiecej jak 4 atomy wegla, np. karbaminiany: metylu, etylu, izopropylu, 2-hydroksyetylu, 2-metoksyetylu, 2-hydroksy-n-propylu i 3-hydroksy-n-propylu oraz dwukarbamini¬ any etylenowy i 1,4-butylenowy. III. Melamina i inne poliaminotriazyny-1,3,5.Jesli jest to pozadane, wówczas mozna uzyc aminoplastów zawierajacych dwie grupy N-hydroksymetylowa i N-alkoksymetylowa lub N-hydroksymetylowa i N-acetoksymetylowa, np. szesciometylolomelamina w której 1—5 grup metylolowych zostalo zestryfikowanych lub zeteryfikowanych.Zwykle stosuje sie aminoplast jako taki, lecz mozna takze — jesli stosuje sie produkt mocznikowoformalde- hydowy lub melaminowo-formaldehydowy — wytwarzac go in situ konwencjonalnym sposobem z koncentratu mocznikowo-formaldehydowego lub melaminowo-formaldehydowego i wymaganej ilosci dodatkowego mocznika lub melaminy.Stosowane aminoplasty sa, ogólnie biorac, rozpuszczalne w wodzie i mozna je stosowac z roztworów wodnych; mozna je równiez stosowac w postaci emulsji wodnych, roztworów we wspomnianych juz rozpuszczal¬ nikach do czyszczenia „na sucho" lub w postaci roztworów w mieszaninie wody i innego odpowiedniego wspólrozpuszczalnika, jak np. metanol. Wzajemne stosunki ilosciowe politiolu i aminoplastu moga sie zmieniac w szerokich granicach. Zwykle na 1 równowaznik grupy tiolowej w politiolu stosuje sie 2—50, a nawet 75, lecz najczesciej 5—40 równowazników grup N-metylolowej, N-alkoksymetylowej lub N-acetoksymetylowej w aminoplascie.Pozadane efekty moga nie byc w pelni osiagalne az do zasadniczo usieciowania politiolu na materiale.W zwyklych temperaturach moze to trwac 5—10 dni lub nawet dluzej. Reakcje sieciowania mozna znacznie przyspieszac przez uzycie katalizatora i na ogól korzystne jest wprowadzenie katalizatora do obrabianego materialu w tym samym momencie, kiedy stosuje sie politiol, lecz mozna katalizator dodac wczesniej lub pózniej. Czas sieciowania mozna regulowac odpowiednim doborem katalizatora, zas dobór tego czasu zalezy od konkretnego wykonania sposobu wedlug wynalazku.Jako katalizatory odpowiednie sa zasady, sykatywy, siarka i zwiazki organiczne zawierajace siarke oraz katalizatory wolnorodnikowe, jak np. azodwuizobutyronitryl, nadtlenki i wodorotlenki, lub ich mieszaniny.Jako zasady organiczne mozna zastosowac aminy pierwszo- lub drugorzedowe, jak nizsze alkanoloaminy, np. jedno- i dwuetanoloamina, lub nizsze alkilenopoliamidy, np. etylenodwuamina, dwuetylenotrójamina, trójetylenoczteroamina, czteroetylenopiecioamina, 1,2-i 1,3-dwuaminopropan i szesciometylenodwuamina. Jako zasady nieorganiczne mozna zastosowac rozpuszczalne w wodzie tlenki i wodorotlenki, np. wodorotlenek sodu, lub rozpuszczalne w wodzie silnie zasadowe sole, jak np. fosforan trójsodowy, czteroboran dwusodowy i weglan sodowy, a takze amoniak.Zwiazki organiczne zawierajace siarke, które mozna zastosowac jako katalizatory obejmuja takie zwiazki, w których atomy siarki nie wystepuja wylacznie w postaci grup merkaptanowych, a zwlaszcza merkaptobenzo- tiazole i ich pochodne, dwutiokarbaminiany, siarczki tiuramu, tiomoczniki, dwusiarczki, siarczki ksantogenoalki- lowe i ksanteniany alkilu.Przykladami sykatyw sa nafteniany wapnia, miedzi, zelaza, olowiu, ceru i kobaltu. Przykladami odpowied¬ nich nadtlenków i wodoronadtlenków sa wodoronadtlenek kumenu, wodoronadtlenek Ill-rzed.-butylenu, nadtlenek dwukumenu, nadtlenek dwulaurylu, nadtlenek ketonu metylowoetylowego, nadtlenodwuweglan dwnizopropylu i nadtlenek chlorobenzoilu.Jeszcze innymi katalizatorami sa sole metali ciezkich i kwasów o mocy (-log pk) ponizej 5 oraz zwiazki diebtowe metali ciezkich, w tym chelaty bedace solami. Termin „metal ciezki" odnosi sie do metali uznanych za ^ciezkie" w ksiazce „Lanqe's Haudbook of Chemistry", wydanie 10 poprawione, Mc Graw-Hill Book Co., str. 60-61, tj. metale nalezace do grupy IB, IIB, IIIB, IVB, VB, VIB, VIIB lub VIII ukladu okresowego lub tez metal zgrupy IIIA o liczbie atomowej co najmniej 13, metal z grupy IVA o liczbie atomowej co najmniej 32 lub metal grupy VA o liczbie atomowej co najmniej 51. Korzystnymi metalami sa metale grup IB, IIB, IVB, VB, VIB, VIIB5 71574 i Vttl, szczególnie pierwszy sfcefeg tych metale tj, tytan, wanad, chrom, mangan, nikiel, a zwlaszcza zelazo, kobalt i miedz. Odpowiednimi kwasami, które tworza sole sa kwasy mineralne, zwlaszcza chlorowodorowy, bfomowodorowy, azotowy, siarkowy, fosforawy i fosforowy oraz kwasy organiczne, jak chlorooctowy, fumarowy, meleinowy, szczawiowy, salicylowy, a zwlaszcza cytrynowy. Odpowiednimi srodkami chelatujacymi sa zwiazki, w których chelatujacymi sa atomy tlenu i/lub azotu, np. 1,2- i 1,3-dwuketony, jak acetyloaceton, alkilenodwuaminy, jak etylenodwuamina, a zwlaszcza kwas etylenodwuaminoczterooctowy.Stosowana ilosc katalizatora moze sie wahac w szerokich granicach, ogólnie biorac od 0,1 do 20% wagowych, korzystnie 1—10% wagowych w odniesieniu do wagowej ilosci uzytego politiolu, aczkolwiek mozna uzyc znacznie wiekszych ilosci katalizatora. Sieciowanie politiolu przebiega znacznie szybciej przy pH powyzej 7, np. od 7,5 do 12. Sieciowaniu sprzyja takze podwyzszona temperatura, np. 30—180°C lub nawet wyzsza. Tak wiec obrabiane wlókno mozna ogrzewac do temperatury od 35-95°C, lecz niekiedy stosuje sie temperatury powyzej 180°C, a nawet do 220°C, jesli sieciowanie polaczone jest z obróbka cieplna. Sieciowanie jest równiez szybsze przy wiekszej wilgotnosci.Aminoplast, dodawany pojedynczo, mozna sieciowac w zwyklych warunkach, tj. w temperaturze pokojo- wej lub podwyzszonej. Moze okazac sie pozadane dodanie katalizatora do sieciowania aminoplastu. Jako odpo¬ wiednie w tym przypadku katalizatory wymienia sie takie substancje jak zwiazki o utajonym charakterze kwasów (moga to byc sole metali) lub ich mieszaniny, badz tez pewne substancje zasadowe. Sole amonowe, które stanowia utajone kwasy ujawniajac swoja kwasowosc w czasie ogrzewania mieszaniny obejmuja chlorek amonu, dwuwodorofosforen amonu, siarczan amonu i tiocyjanian amonu. Te sole amonowe mozna uzyc w mieszaninie z solami metali, które wykazuja równiez wlasnosci katalityczne. Mozna równiez stosowac sole amin, np. chloro¬ wodorek 2-amino-2-metylopropanolu. Wsród odpowiednich utajonych kwasów o postaci soli metalicznych wymienic nalezy azotan cynku, fluoroboran cynku, chlorek cynku, tlenochlorek cyrkonu, chlorek magnezu, fluoroboran magnezu i dwuwodoroortosforan magnezu. Katalizatory te stosuje sie zwykle w stezeniu 0,3—5% wagowych w odniesieniu do*wagowej ilosci tworzacego zywice aminoplastu. Mozna tu uzyc takze mocniejszych kwasów, jak chlorowodorowy lub siarkowy, które stosuje sie w postaci roztworu wodnego (np. jako roztwory 4N lub 8N) lub tez, które rozpuszcza sie w mieszaninie wody i rozpuszczalnika niemieszajacego sie lub mieszajacego sie tylko czesciowo z woda. Mozna takze jako katalizatory wykorzystywac gazy o charakterze kwasnym.Mozna tu równiez stosowac substancje zasadowe, jak weglan i kwasny weglan sodu. Przy zastosowaniu silnych kwasowych katalizatorów w postaci cieklej lub gazowej, ogrzewanie nie jest niezbedne. Winnych przypadkach moze byc konieczne ogrzewanie obrabianego materialu np. w temperaturze 80—200°C przez okres od 30 sek do 10 min, a zwlaszcza w temperaturze 120—180°C przez okres 2—7 minut.Politiol oraz katalizator, jesli taki zostal uzyty, mozna nanosic na material konwencjonalnymi sposobami; Na przyklad, jesli obróbce poddaje sie materialy wlókiennicze lub przedze, wówczas politiol i katalizator nanosi sie z roztworu, emulsji lub zawiesiny, badz tez material zanurza sie w kapieli. Jesli obróbce poddaje sie odziez, wówczas dogodnie jest ja spryskiwac roztworem, emulsja lub zawiesina. Szczególnie efektywna droga realizacji sposobu wedlug wynalazku jest zanurzanie wlókna w srodowisku wodnym zawierajacym politiol i nastepnie ogrzewanie do temperatury 25-95°C. Przyssanie sie politiolu do wlókna zostaje zintensyfikowane jesli operacje te prowadzi sie w srodowisku nieco kwasnym. Srodowisko wodne winno miec odczyn o wartosci pH 3—6.Kompozycje stosowane w sposobie wedlug wynalazku moga równiez zawierac srodki przeciw brudzeniu sie, srodki antystatyczne, bakteriostatyczne, przeciwbutwieniu, apretury przeciwpalne lub srodki zwilzajace.Moga one równiez zawierac srodki do impregnacji wodoodpornej, jak np. wosk parafinowy lub fluorescencyjne srodki wybielajace.Sposób wedlug wynalazku- ilustruja nizej podane przyklady, w których jesli nie zaznaczono inaczej czesci i procenty oznaczaja wielkosci wagowe. Zastosowane tiole wytworzono w nastepujacy sposób: Tiol A. Mieszanine zawierajaca 800 g (0,2 mola) tiolu polioksypropylenowego o srednim ciezarze czastecz¬ kowym 4000, otrzymanego z gliceryny i tlenku propylenu (tzw. poliol A), 55,2 g (0,6 mola) kwasu tioglikolowe- go, 5 g kwasu p-toluenosulfonowego i 350 nil toluenu, stale mieszajac, w atmosferze azotu, ogrzewano w ciagu 4 godzin do wrzenia pod chlodnica zwrotna. Wode (10,8 ml, tj. 0,6 mola) wytwarzajaca sie w czasie przebiegu reakcji usuwano w postaci azeotropu z toluenem, po czym mieszanine ochlodzono, przemyto woda, oddzielono warstwe organiczna, oddestylowano rozpuszczalnik pod obnizonym cisnieniem, uzyskujac 193 g pozostalosci stanowiacej tris (tioglikolan), tzw. tiol A, zawierajacy grupy tiolowe w ilosci 0,59 równowaznika na kg.Z uzyskanego tiolu wytworzono emulsje wodna oznaczona jako Emulsja A o nizej podanym skladzie: TiolA 500 g Srodekemulgujacy 50 g Sól sodowa karboksymetylocelulozy 5g Woda 445g6 71574 Skladniki mieszano w mieszalniku Silversona, az do uzyskania jednorodnej emulsji, przy czym jako srodek emulgujacy zastosowano produkt addyqi mieszaniny pierwszorzedowych amin alifatycznych Ci6—Ci8 (1 mol) Z tlenkiem etylenu (70 moli). Wytworzona stezona emulsje rozcienczono nastepnie za pomoca 99 czesci wody uzyskujac „emulsje A".Tiol B. Tak oznaczono polieter 2-hydroksy-3-merkaptopropylowy otrzymany z adduktu gliceryny i tlenku propylenu o srednim ciezarze czasteczkowym okolo 4800, epichlorohydryny i wodorosiarczku sodowego.Zawartosc grup merkaptanowych w produkcie wynosila 0,32 równowaznika na 1 kg, co odpowiada 2,6 grupy SH na srednia czasteczke.Tiole oznaczone literami od C do L wytworzono analogicznym sposobem, jak tiol A, przy czym sklad tych tioli podano nizej w tablicy 1. Tiol Mjest podobny do tiolu B, z tym ze addukt gliceryny i tlenku propylenu, zastosowany jako poliol, mial sredni ciezar czasteczkowy 700. Tiol M zawieral 2,17 równowaznika grup merkaptanowych na 1 kg, co odpowiada 2,3 grupy SH na srednia czasteczke. Emulsje oznaczone literami od C do M wytworzono w sposób opisany dla emulsji A, zastepujac politiol A ta sama iloscia odpowiedniego politiolu. Dla celów porównawczych wytworzono emulsje Z, w której politiol A zastapiono triolem polioksypropylenowym o srednim ciezarze czasteczkowym 4000.Emulsje N i O. Z tioli A i G wytworzono odpowiednio emulsje N i O przez zmieszanie w mieszalniku Silversona w temperaturze pokojowej nastepujacych skladników: Tiol A lubG 500 g . r< Srodekemulgujacy 50 g Sól sodowa karboksymetylocelulozy 5 g Woda 445g Opisany w przykladach test barwienia polega na zanurzeniu próbki w roztworze wodnym, zawierajacym 2g jodu i 20 g jodku potasu w 1 1 na okres 30 sek w temperaturze pokojowej. Próbke nastepnie przemywano w wodzie wciagu 10 sek, odciskano miedzy arkuszami papieru filtracyjnego w celu usuniecia nadmiaru wody i pozostawiono w temperaturze pokojowej na okres okolo 10 minut. Nastepnie barwe mierzono korzystajac z tzw. „szarej skali" (wg normy brytyjskiej B.S. 2663; 1961-150 Recommendation R 105(l)Part 3), gdzie „5" oznacza brak zmiany barwy, zas „1" calkowita utrate barwy, co odpowiada nie usunieciu i calkowitemu usunieciu politiolu.Przyklad I. Wytworzono plyn impregnacyjny przez dodanie 10 ml emulsji A do 190 ml wody. Plyn ogrzano do temperatury 60° C i zanurzono, w nim 10-cio gramowy motek przedzy z krótkich wlókienek poliestrowych, politereftalenu etylenowego. Utrzymywano temperature 60°C przez okres 30 min stale poruszajac przedze w cieczy za pomoca szklanej bagietki. Ciecz, poczatkowo mleczna, stawala sie stopniowo coraz bardziej klarowana, co wskazywalo na przysysanie sie politiolu do wlókna. Nastepnie przedze wyjeto z plynu, nawinieto na suszarke nawojowa i wysuszono dalej w temperaturze 70—80°C. Tak obrabiana przedza niespodziewanie charakteryzowala sie duza miekkoscia i miala przyjemnie jedwabisty chwyt.Przyklad II. Przygotowano plyny impregnacyjne o skladzie: EmulsjaA 20 ml Etanoloamina (1%-owy roztwór wodny) 5 ml Woda 175 ml Trzy 10-cio gramowe próbki tkaniny poliestrowej wytwarzanej pod nazwa handlowa „Crimplene", dokladnie zwazono i umieszczono w plynach impregnacyjnych, które ogrzewano do róznych temperatur, mianowicie do 40, 60 i80°C. Ciecze mieszano, utrzymujac podane temperatury przez okres 10 min, po czym próbki tkaniny wyjmowano z cieczy, suszono na suszarce nawojowej i suszono dalej jak w przykladzie I, a nastepnie wazono, uzyskujac nizej podane przyrosty ciezaru: próbka temperatura obróbki przyrost ciezaru °C % 1 40 0,37 2 60 0,47 3 80 0,58 Wszystkie obrabiane próbki tkaniny wykazywaly wieksza miekkosc i przyjemniejszy chwyt niz tkanina nieobrabiana.P rzyklad III. Przygotowano trzy plyny impregnacyjne dokladnie wedlug sposobu opisanego w przykladzie II, i po czym dokladnie odwazono 10 gramowe próbki tkaniny poliestrowej. Próbki te umieszczo¬ no w roztworach jak wyzej podano i wszystkie roztwory utrzymywano w tym przypadku w temperaturze 60°C.Czas obróbki poszczególnych próbek wynosil odpowiednio 10, 30 i 90 minut. Po uplywie podanych okresów czasu próbki tkaniny wyjmowano, suszono i wazono, uzyskujac nizej podane przyrosty ciezaru:7 71574 próbka czas obróbki w minutach przyrost ciezaru % 4 10 0,47 5 30 0,56 6 90 0,60 Wszystkie obrabiane próbki tkaniny wykazywaly wieksza miekkosc i przyjemniejszy chwyt niz tkanina nieobrabiana.Przyklad IV. Przygotowano plyn impregnacyjny o skladzie: EmulsjaA 20 ml Nadtlenek wodoru (roztwór20%) 40 ml Woda 340ml Plyn ogrzano do temperatury 60°C i umieszczono w nim na okres 30 minut 20 g motek przedzy z wlókna poliestrowego. Motek poruszano stale w cieczy i po wyjeciu nawinieto na suszarke nawojowa a nastepnie wysuszono w temperaturze 70°C. Po wyjeciu motka plyn impregnacyjny byl zasadniczo przejrzysty, co wskazywalo na niemal calkowite przyssanie sie politiolu. Tak obrabiana przedza wykazywala znacznie ulepszony chwyt i mogla byc okreslona jako miekka ijedwabista.Przyklad V. Plasko tkana tkanine z przedzy poliestrowej obrabiano zgodnie ze sposobem opisanym w przykladzie IV. Przyssanie sie cieczy impregnacyjnej spowodowalo, ze tkanina stala sie bardziej miekka ijedwabista w dotyku. Po zgnieceniu tkaniny i wyprostowaniu jej stwierdzono, ze tkanina wykazuje znacznie zwiekszona sprezystosc i w znacznie lepszym stopniu wraca do stanu zgniecenia niz material nieobrabiany.Ponizej podano wyniki badan pomiarów kata odprezania wedlug metody standartowej *): Kat odprezenia*) , (osnowa i watek) Tkanina poliestrowanieobrabiana 202° Tkanina poliestrowa obrabiana wedlug sposobu opisanego w przykladzie IV v. 238° Uzytkaruel.^r^flikiipotwierdzaja korzystny wplyw obróbki na wlasnosci tkaniny.*) Standartowa metoda testowa, w której próbki tkaniny zgniata sie przy uzyciu standartowego ciezaru i kat odprezania mierzony po uplywie umownego czasu stanowi wynik pomiaru. Podane wartosci sa suma tych katów dla próbek krajanych w kierunku osnowy i w kierunku watku.Przyklad VI. Przygotowano szereg plynów impregnacyjnych o skladzie: EmulsjaA 20 ml Etanolamina (1%-owy roztwór wodny) 0,2 ml Woda 179,8 ml . Plyny te ogrzewano do temperatury 60°C. Oczyszczone motki przedzy z wlókien syntetycznych o masie 10 g kazda sporzadzone z nastepujacych wlókien: wlókno poliestrowe, wlókno ztrójoctanu celulozy, wlókno akrylowe znane pod nazwa Acrilan 16 i dziewiarskie wlókno poliamidowe (nylon), zanurzono i poruszano w plynach, obróbke prowadzono w temperaturze 60°C w ciagu 30 minut, po czym motki wyjeto i wysuszono wedlug sposobu opisanego w poprzednich przykladach. Motki poddano badaniu porównawczym z materialem nie obrabianym w celu oszacowania poprawienia wlasnosci wlókna. Wplyw obróbki na przedze poliestrowa byl wyraznie korzystny, zas efekty przyjemnego wzrostu miekkosci zanotowano dla wszystkich wlókien.Przyklad VII. Tiole A i B stosowano do obróbki wielu róznych przedz z roztworu w perchloroetyle- nie. Przedze, w temperaturze pokojowej, zanurzano do roztworu politiolu w perchloroetylenie, przy czym roztwór ten zawieral równiez dwuetyleno trójamine jako katalizator. Nastepnie przedze odwirowano, do uzyskania naniesienia jedynie 1% wagowego politiolu i 0,02% wagowych dwuetylenotrójaminy, po czym próbki wysuszono w suszarce w temperaturze 60° C i pozostawiono na noc w atmosferze o wilgotnosci wzglednej 66% w temperaturze 20°C i oceniano chwyt wedlug ponizszej klasyfikacji: 0 Brak poprawy w porównaniu z materialem nie obrabianym 1 Nieco bardziej miekkie 2 Znacznie mieksze 3 Bardzo miekkie Uzyskano nastepujace wyniki: Przedza Chwyt po obróbce tiolemA Tiolen B Poliestrowa(Terylen) 3 * 3, Poliamidowa(nylon) 3 3 Poliakrylowa(Akrylan) 2 2 Trójoctanowa 3 3 Terylen, akrylan i tricel sa zastrzezonymi nazwami handlowymi.) 8 71574 Przyklad VIII. Przeprowadzono badania porównawcze w celu wykazania, ze zastapienie politiolu A triolem polioksy propylenowym wywiera zaledwie minimalny wplyw na wlasnosci wlókna. Do obróbki oczyszczonego wlókna „Crimplene" uzyto emulsji A i Z wplynie impregnacyjnym w stosunku 20:1, stosujac plyn o skladzie: Emulsja A lubZ 20 g Woda 180ml Próbki oczyszczonego wlókna „Crimplene" (10 g) obrabiano w tych plynach w temperaturze 60°C, w ciagu 30 minut, po czym nawinieto na suszarke nawojowa bez plukania i wysuszono w suszarce w temperatu¬ rze 70°C w ciagu 30 minut. Niektóre próbki obrabiano równiez termicznie przez ogrzewanie w temperaturze 165°C wciagu 30 sekund. Próbki obrabiane emulsja A byly znacznie bardziej miekkie niz próbki obrabiane emulsja Z, które w dotyku niemal nie róznily sie od wlókna nieobrabianego.Przyklad IX. Przeprowadzono badania w celu wykazania, ze przy dodaniu do kapieli katalizatora do sieciowania emulsji A, uzyskuje sie znacznie zwiekszone zwiazanie srodka zmiekczajacego. Stosowano plyny, o wartosci pH okolo 4, przygotowane wedlug receptur podanych nizej w tablicy 2, przy czym próbki oczyszczo¬ nego wlókna „Crimplene" o wadze 10 gramów zanurzano na okres 30 minut do plynu o temperaturze 60°C.Plyny te, które poczatkowo mialy wyglad mleczny, w miare obróbki stawaly sie klarowniejsze. Próbki nawijano na suszarke nawojowa bez plukania, suszono w temperaturze 70°C w ciagu 30 minut a nastepnie pozostawiono na noc w celu sieciowania. Nastepnie oceniano zwiazanie tiolu albo przez plukanie próbek w wodzie o tempera¬ turze 60°C, zawierajacej 1% niejonowego detergenta, albo przez gotowanie ich w heksanie wciagu 10 minut.Nastepnie plukane i nieplukane próbki poddawano barwieniu jodem i oceniano róznice w barwie. Uzyskane wyniki uwidocznione w tablicy II.Przyklad X. Wodne plyny impregnacyjne zawierajace emulsje A, C, D, E, F iG uzyto do obróbki oczyszczonego wlókna „Crimplene". Plyny te zawieraly 1% (w odniesieniu do ilosci wlókna) poszczególnych tioli. pH plynów doprowadzano do wartosci 3,5 za pomoca kwasu octowego i prowadzono obróbke przy stosunku cieczy so wlókna 20:1, wciagu 30 minut w temperaturze 60°C. Po uplywie 15 minut do roztworu wprowadzano nadtlenek wodoru w takiej ilosci aby koncowe stezenie objetosciowo wynosilo 1. Plyny te w miare obróbki wlókna tracily swój mleczny wyglad, stajac sie klarowniejsze. Próbki nawijano na suszarke nawojowa bez plukania i suszono w suszarce w temperaturze 60° C wciagu 30 minut. Próbki nastepnie kondycjonowano przez noc w atmosferze o wilgotnosci 60% w temperaturze 20°C, a potem poddawano badaniom chwytu. Tiole E, F i G nadawaly tkaninie z „Crimplenu" niezwykle miekki i przyjemny chwyt, tiole A i D nadawaly bardzo duza miekkosc, zas tiol C powodowal, ze material mial chwyt wyraznie bardziej miekki niz material nieobrabiany.Przyklad XI. Przeprowadzono badania w celu wykazania, ze tiol A po naniesieniu na wlókno „Crim¬ plene" jfest niezwykle odporny na wyplukanie. Tiolem A obrabiano oczyszczony „Crimplene", w sposób opisany w przykladzie X. Próbki po obróbce kondycjonowano w ciagu 3 dni w temperaturze pokojowej przy wilgotnosci wzglednej 66%, a nastepnie oceniano zwiazanie tiolu podczas wyplukiwania. Na doskonala trwalosc obróbki wskazuje fakt, ze nie stwierdzono róznic w chwycie lub w stopniu barwienia jodem dla próbek plukanych inie plukanych,Próbki poddano plukaniu w nastepujacych roztworach: a) detergent jonowy o stezeniu 1 g/l -r b) weglan sodu o stezeniu 2 g/l; c) weglan sodu 2 g/l i wodorosiarczek sodu 3 g/l. Próbki plukano w roztworach o temperaturze 40, 70 i 100°C przez okres 10 min. Obrabiane próbki wykazaly pelna odpornosc na symulowane pocenie przy pH = 5,5 i 8,0.Przyklad XII. W przykladzie tym srodek wykanczajacy stosowano w srodowisku kwasnym, w celu uzyskania optymalnego przysysania sie tiolu do wlókna, a nastepnie srodowisko alkalizowano, w celu maksymalnego zwiazania i usieciowania tiolu.„Crimplene" obrabiano plynem stosowanym w stosunku 20 : 1, zawierajacym rozcienczona wodna zawiesine emulsji A (100 g/l) o pH doprowadzonym do wartosci 4 za pomoca kwasu octowego. Tkanine zanurzano do plynu o temperaturze 60°C. Wciagu 15 minut plyn stawal sie zasadniczo calkowicie klarowny, tracac swój poczatkowy, mleczno-bialy wyglad. Nastepnie pH plynu doprowadzano do wartosci 8,5 lub 10,0 dodajac albo a) dziesieciowodny fosforan dwusodowy w ilosci 3,5 g/l i dziesieciowodny fosforan trójsodowy w ilosci 1,5 g/l, albo b) dziesieciowodny fosforan dwusodowy w ilosci 2,5 g/l i dziesieciowodny fosforan trójsodowy w ilosci 2,5 g/l. Do roztworu (a) dodawano równiez 5% obj. nadtlenku wodoru o stezeniu 20% obj.Obróbke tkanin prowadzono w ciagu nastepnych 15 minut, po czym nawijano je na suszarke nawojowa i suszono w temperaturze 60°C. Niektóre zbadanych próbek plukano w roztworze detergenta niejonowego (1 g/l) w temperaturze 70°C wciagu 10 minut. Obrabiane próbki zarówno plukane, jak i nieplukane mialy znacznie miekszy chwyt niz material nieobrabiany. Próby barwienia za pomoca jodu próbek plukanych, jak i niepluka- nych wykazaly, ze podczas plukania nie ma strat politiolu.9 71574 Przyklad XIII. Wodne plyny zawierajace emulsje A, E, G—M uzyto do obróbki oczyszczonej, surowej przedzy poliestrowej przy czym zawartosc kazdego z tioli wynosila 1% w odniesieniu do wagowej ilosci wlókna. pH plynów doprowadzono do wartosci 4,0 za pomoca kwasu octowego i obrabiano wlókna przy stosunku cieczy do wlókna 20 :1 w ciagu 30 minut w temperaturze 60°C. Po uplywie 15 minut do plynu dodawano nadtlenek wodoru w takiej ilosci, aby koncowe jego stezenie wynosilo 1% objetosciowy. Plyny te poczatkowo mleczno—biale, stopniowo stawaly sie klarowne. Próbki tkanin nawinieto na suszarke nawojowa i suszono w suszarce w temperaturze 60°C w ciagu 30 minut, a nastepnie kondycjonowano przez noc w tempera¬ turze 20°C i przy wilgotnosci wzglednej 66%. Niektóre próbki plukano w roztworze, zawierajacym w 112 g niejonowego detergenta, w temperaturze 70°C wciagu 10 minut, a nastepnie suszono i kondycjonowano jak poprzednio. Zarówno plukane, jak i nieplukane próbki poddano badaniom chwytu oraz trwalosc oceniano na drodze badania barwienia za pomoca jodu. Uzyskane wyniki zestawiano w tablicy 3.Chwyt próbek oceniano wedlug ponizszej skali: 1 — Niezwykle miekka i przyjemna w dotyku, 2 — Bardzo miekka, 3-Miekka, 4 — Nieco mieksza niz material nieobrabiany, 5 — Szorstka (nieobrabiany).Przyklad XIV. W przykladzie tym zilustrowano zastosowanie róznych katalizatorów do zwiazania emulsji A. Emulsje te rozcienczono woda, i w niektórych przypadkach dodano kwasu octowego. Nastepnie próbki tkaniny z „Crimplene" o wadze 10 g kazda, poddano obróbce otrzymanymi plynami, w ciagu 15 minut w temperaturze 60°C, przy czym ilosci plynu do ilosci wlókna wynosil 20 :1. Katalizatory sieciowania, bedace cialami stalymi po dodaniu do kapieli, gwaltownie ulegly rozpuszczeniu. Obróbke tkanin kontynuowano w ciagu nastepnych 15 minut w tych samych warunkach, a nastepnie próbki nawinieto bez plukania na suszarke nawojowa i suszono w suszarce w temperaturze 55°C w ciagu 30 minut. Nastepnie oceniano zwiazanie tiolu przez plukanie próbek w wodzie z dodatkiem detergenta niejonowego (1 g/l) albo w temperaturze 70°C wciagu 10 minut, albo w temperaturze 85°C w ciagu 5 minut. Próbki plukane i nieplukane barwiono za pomoca jodu i oceniano efekty barwienia w oparciu o pomiary z wykorzystaniem szarek skali. Uzyskane wyniki przedstawiono w tablicy 4. Wszystkie próbki mialy miekszy i przyjemniejszy chwyt niz „Crimplene" nieobrabiany.Przyklad XV. Plasko tkana tkanine zmieszanego wlókna poliestrowo—bawelnianego (50:50) nasaczono plynami a, bic az do pochloniecia 70%, suszono przy zachowaniu ich pierwotnego ksztaltu na ramach rozciagajacych w temperaturze 60°C i ogrzano do temperatury 140°C w ciagu 5 minut. Katy miecia na sucho okreslano metoda Monsanto, uzywajac w kazdym tescie 12 próbek (szesc zgniatano zgodnie z kierunkiem watku i szesc — zgodnie z kierunkiem osnowy). Próbki zgniatano sila 2 kg dzialajaca przez okres 3 minut a nastepnie zawieszano na drucie i po dalszych 3 minutach mierzono kat zmiecia. Podane nizej wartosci sa srednia arytmetyczna polowy sum katów miecia zgodnie z kierunkiem osnowy i watku. Naprezenie rozrywajace okreslona metoda Elmendorfa zgodnie z norma TAPPI-T414m—49. Uzywano w tych badaniach trzech próbek o wymiarach 63 na 63 mm, rozrywajac je zgodnie z kierunkiem osnowy. Uzyskane wyniki przedstawiono w tablicy 5, gdzie termin „aminoplast" oznacza 50%—owy wodny roztwór bis—(N—hydroksymetylo)-dwuhydro- ksyetylenomocznika.Przyklad XVI. Wykonano próbe w celu wykazania, ze emulsje tioli moga nadawac wlasnosci antystatyczne. Próbki oczyszczonej tkaniny z wlókna „Crimplene" o wadze 10 g kazda obrabiano za pomoca plynu zawierajacego: EmulsjaA 20 g Wodny roztwór kwasu octowego (5%) 4 ml Woda 176ml o temperaturze 60°C w ciagu 30 minut, przy czym plyn poczatkowo o mlecznym wygladzie, w miare obróbki stawal sie klarowniejszy. Po uplywie 15 minut dodano nadtlenek wodoru w takiej ilosci, aby uzyskac stezenie 2% objetosciowych. Próbke nawinieto na suszarke nawojowa i wysuszono w temperaturze 60°C w ciagu 20 minut. Próbke i kawalek tkaniny surowej poddano obróbce cieplnej w ciagu 30 sekund w temperatu¬ rze 165°C. Obie tkaniny umieszczono w odleglosci 6 mm nad, popielniczka zawierajaca popiól z papierosów.Próbka nieobrabiana zostala pokryta popiolem, zas na próbce poddanej obróbce nie stwierdzono sladów popiolu.Przyklad XVII. W przykladzie tym wykazano, ze emulsje tiolowe nadaja wlasnosci przeciwbrudzace.Tkanine z wlókna „Crimplene" obrabiano wedlug sposobu opisanego w przykladzie XV, lecz z ta róóznica, ze nie zastosowano obróbki cieplnej. Próbki tkaniny obrabianej i nieobrabianej zadrukowano nastepnie w pasy przy uzyciu trzech kompozycji brudzacych. Kazdy pas zadrukowany mial szerokosc 3 cm i oddzielony byl od10 71574 nastepnego drukowanego przy uzyciu innej kompozyqi pasem niezadrukowanym równiez o szerokosci 3 cm.Kompozycja brudzaca A byla mieszanina brudnego, zuzytego oleju silnikowego (50%) i wazeliny (50%).Kompozycja B stanowila roztwór lanoliny (84%) i trójchloroetylen (16%). Kompozycja C stanowila mieszanina odsianego pylu z odkurzacza (20%), lanoliny (60%) i trójchloroetylenu (20%).Próbki suszono w suszarce w temperaturze 35°C w ciagu 2 godzin, a nastepnie czesc obrabianych i nieobra- bianych zabrudzonych tkanin prano w ciagu 30 minut w pralce, w temperaturze 40°C, przy uzyciu roztworu detergenta anionowego o stezeniu 5 g/l. Próbki tkanin suszono nastepnie w suszarce w temperaturze 60°C i oceniano ilosc pozostalego brudu oraz odpornosc na redepozycje brudu.Próbki obrabiane utracily w praniu niemal calkowicie brud oraz zasadniczo nie stwierdzono redepozycji brudu na niezabrudzonych czesciach tkaniny. Na próbkach nieobrabianych pozostala znaczna czesc brudu, a ponadto na niezabrudzonych pierwotnie czesciach tkaniny odlozyla sie znaczna ilosc brudu. PL PL

Claims (15)

1. Zastrzezenia patentowe 1. I. Sposób modyfikowania syntetycznych wlókien, znamienny tym, ze poddaje sie obróbce wlókno nie zawierajace substancji keratynowych za pomoca politiolu, zawierajacego co najmniej dwie grupy tiolowe w czasteczce i zawierajacego ponadto rodnik alkoholu wielowodorotlenowego, zwiazane z tym rodnikiem co najmniej dwa lancuchy polioksyalkilenowe oraz zwiazane poprzez atomy tlenu z atomami wegla lancuchów polioksyalkilenowych co najmniej dwie reszty wybrane sposród grupy obejmujacej reszty acylowe zawierajacych grupy tiolowe alifatycznych kwasów karboksylowych i reszty alkoholi alifatycznych zawierajace grupy tiolowe po usunieciu grupy hydroksylowej, przy czym politiol nanosi sie na wlókno w ilosci 0,1—10% wagowych w odnie¬ sieniu do wlókna, przez zanurzenie obrabianego wlókna w wodnym srodowisku o wartosci pH 3—6 i temperatu¬ rze do 95°C, przy czym naniesiony politiol poddaje sieciowaniu przed naniesieniem na wlókno, w czasie nanosze¬ nia lub po naniesieniu, korzystnie w temperaturze 30-180°C, a zwlaszcza w temperaturze 180—220°C jesli sieciowanie polaczone jest z obróbka cieplna i/lub przy wartosci pH powyzej 7, korzystnie 7,5—12,0 i ewentual¬ nie w obecnosci katalizatora. 2. *

2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o szesciu grupach i ciezarze czasteczkowym 400-10000.

3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 1, w którym m ozna¬ cza liczbe calkowita wieksza od 0 wynoszaca co najmniej 1, która moze przybierac rózne wartosci w lancuchach oznaczonych symbolami p i (q— 1), n oznacza dodatnia liczbe calkowita nie wieksza od 2, p oznacza dodatnia liczbe calkowita co najmniej 2, q oznacza dodatnia liczbe calkowita spelniajaca warunek, ze wyrazenie (p+q) wynosi co najmniej 3 i nie wiecej jak 7, alkilen oznacza lancuch zawierajacy od 2—6 atomów wegla miedzy kolejnymi atomami tlenu, R oznacza alifatyczny rodnik weglowodorowy zawierajacy co najmniej 2 atomy wegla, zas X oznacza rodnik alifatyczny zawierajacy co najmniej 1 grupe tiolowa.

4. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 2, w którym R, alki¬ len, m, p i q maja znaczenie podane w zastrz. 3, zas r oznacza dodatnia liczbe calkowita.

5. Sposób wedlug zastrz. 4, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 3, w którym alkilen, m, p i q maja znaczenie podane w zastrz. 4, u wynosi 1 lub 2, zas R1 oznacza rodnik alifatyczny zawierajacy od 2 do 6 atomów wegla. 6. Sposób wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze stosuje "sie politiol o wzorze 5 lub 6, w którym alkilen oznacza lancuch zawierajacy 2—4 atomy wegla miedzy kolejnymi atomami tlenu, symbole u i m maja znaczenie poddane w zastrz. 5, R2 oznacza weglowodorowy rodnik alifatyczny zawierajacy 3—6 atomów wegla, zas p3 oznacza calkowita wartosc liczbowa 3—

6.

7. Sposób wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 7, 8,9,10,11 lub 12, w których to wzorach symbole m i u maja znaczenie podane w zastrz. 6, zas t oznacza wartosc liczbowa 2 lub 3.

8. Sposób wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o ciezarze czasteczkowym 1000—7500, o wzorze 14, 15,16 lub 13, w których to wzorach symbol m ma znaczenie podane w zastrz. 7.

9. Sposób wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 17, gdzie R3 oznacza grupe -OH, grupe o wzorze 18 lub grupe o wzorze 19, R oznacza alkilen, m, piq. maja znaczenie podane w zastrz. 3, u oznacza wartosc liczbowa 1 lub 2, zas V oznacza calkowita wartosc liczbowa co najmniej 1, która moze przybierac rózne wartosci w«kazdym z lancuchów p.

10. Sposób wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 20, w którym alkilen, m, p, q i R3 maja znaczenie podane w zastrz. 9, a R1 oznacza rodnik alifatyczny o 2-6 atomach wegla. 11.11.

II. Sposób wedlug zastrz. 10, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 21, w którym alkilen i m maja znaczenie podane w zastrz. 10, R2 oznacza rodnik alifatyczny o 3-6 atomach wegla, symbol p3 oznacza calkowita wartosc liczbowa 3—6, a R3 oznacza grupe OH, grupe o wzorze 18 lub grupe o wzorze 19.11 71574

12. Sposób wedlug zastrz. 11, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 22 lub 23, w których to wzorach m ma znaczenie podane w zastrz. 11, R2 oznacza rodnik alifatyczny o 3-6 atomach wegla, p3 oznacza calkowita wartosc liczbowa 3-6, symbol t oznacza wartosc liczbowa 2 lub 3, a symbol v oznacza calkowita wartosc liczbowa co najmniej 1, która moze przybierac rózne wartosci liczbowe w kazdym z m lancuchów p.

13. Sposób wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze stosuje sie politiol o wzorze 24, w którym m ma znaczenie podane w zastrz. 12, zas sredni ciezar czasteczkowy wynosi 750-7500.

14. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako katalizator stosuje sie zasade, sykatywe, siarke, zwiazek organiczny zawierajacy siarke, w których atomy siarki nie wystepuja wylacznie w postaci grup merkaptanowych, katalizator wolnorodnikowy, sól metalu ciezkiego i kwasu o mocy (-log pK) ponizej 5 lub zwiazek chelatowy metalu ciezkiego, lacznie ze zwiazkami chelatowymi stanowiacymi jednoczesnie sole.

15. Sposób wedlug zastrz. 14, znamienny tym, ze jako katalizator wolnorodnikowy stosuje sie nadtlenek wodoru. Tablica 1 Tiol Produkt addycji zwiazków Sredni ciezar czasteczkowy poliolu Kwas estryfikujacy Liczba grup tio- lowych c D E F G H I J K L gliceryna gliceryna gliceryna glikol propylenowy gliceryna gliceryna heksantriol-1,2,6 pentaerytryt gliceryna butandiol-1,4 tlenek propylenu 700 tlenek propylenu 3000 tlenek propylenu 6200 tlenek propylenu 2000 tlenek propylenu 4000 tlenek propylenu 4000 tlenek propylenu 1500 tlenek propylenu 2000 tlenek propylenu 1000 czterowodorofuran 1000 tioglikolowy 3 tioglikolowy 3 tioglikolowy 3 tioglikolowy 2 tioglikolowy 2 2-merkaptopropionowy 3 tioglikolowy 3 tioglikolowy 4 3-merkaptopropionowy 3 tioglikolowy 2 Tablica 2 Plyn Emulsja A (g) 5%-owy wodny roztwór kwasu octowego (ml) 20%-owy wodny roztwór nadtlenku wodoru (ml) l%K)wy wodny roztwór siarczanu miedzi (ml) 1%-owy roztwór wodny chlorku zelazowego (ml) woda (ml) Zabarwienie jodem po: (a) plukaniu w wodzie w temperaturze 60°C (b) gotowaniu w n-heksanie 1 ,8 20 20 20 20 20 20 20 20 44444444 - 15 10 5 2 1 - - ------ 2,5 - ------- 2,5 176 161 166 171 174 175 173,5 173,5 2 5 5 5 2-324 3-4 1-2 5 5 5 1-2 1-2 7-A 212 71574 Tablica 3 Emulsja Chwyt próbki Chwyt próbki Barwienie jodem nie plukanej plukanej po plukaniu A 2 2 3-4 E 1 2 - G ¦ 1 1 4 H 1 1 - I 1 3 J 2 3 2-3 K 3 2 2-3 L 1 1 4 M 3 3 3 Próbkanieobrabiana 5 5 — Tablica 4 Plyn Emulsja A(g) 20 20 20 20 10%-owy kwas octowy(ml) — . — — — Woda(ml) 180 179 180 179 N,N-dwuetylomocznik(g) — . — 0,25 Pieciometylenodwutiokarbminian piperydyny (g) — Barwienie jodem po plukaniu 2 2 * 5 0,25 5 Tablica 5 Plyn Próbka nie obrabiana a b c Aminiplast (g/l) - 150 150 150 MgCl2*6H20(g/l) - 20 20 W Emulsja N (g/l) - - 30 Emulsja O (g/l) - - 30 Kat miecia O 94 W 122 128 Naprezenie rozrywajace(g) 1344 1320 1376 136871574 R -(O-olkdenl- OH m {0-alkilen}-mO(CO)nJX 'n-1' Wzór 7 Ro-aLkLLen} OH JP m I i So-aUcUenlO.CO.CJL Sh] L J l 'm r 2r _j P R1 FfO-alkOenf OH, , L: ; m jq-l O-dkfienl O.CO.CMH9llSH 7 m u ^u Vi JP R' Pi -fO-alkUen) OH IO-atkaenlO.CO.CH.SH j. ym u iii JP2 RJ -(0-alkL[en)mOCOCuH2(jLSH lVzd/" ^71574 R' (O-alkUen) OCOC.hL.SH Wzór 6 \ CH2-(OCtH2t)mO.CO.CuH2uSH CH -(0CtH2t)maCOCuH2uSH ch2-(oCt^aca^H^ Wzór 7 CHj-lOCtHa^O.CO.C^SH ^-(OC^O.CO.C^SH (CH2)2 CH H |_CH2| {(OCt^O.CO.C^SHj Wzór 8 CH2-(OCtH2t)m0.C0.CaH2uSH CH "(0CtH2t)m0H CH2~(OCtH2t)mO.CO.CuH2uSH71574 (^-(OC^O.CO.C^SH ~CH (CH2). CH ¦(OC^OH HOC^O.CO.C^SH LCH2 J+H Wzórfi CHj-fOC^J^O.CD.C^SH CH2-(OCtHa)inO.CO.CuH2uSH Wzór 11 CH3-CH--(OCHtH2t)mO.CO.CuH2uSH CH3lOCtH2t)mO.CO.CuH2uSH Wzór 12 CH2-(0(CH2)4)m0COCH2SH (CH2) CH2-(0(CH2)4)mOCOCH2SH Wzór 1371574 CH2-(0C3H6)m0C0CH2SH CH -(OC3H6)m0COCH2SH CH2-(0C3H6)m0C0CH2SH Wzór 14 CM2-(0C3H6)m0C0CH2SH CA -(0C3H6)mOH CH2- (0C3H6)m0C0CH2SH Wzór 15 CH3-CH-(0C3H6)m0C0CH2SH CH2-(OC3H6)mOCOCH2SH Wzór 16 ¦(O-alkllen} OH R m' {0-QlkUen)-mOCH2CHCH2SH Wzór 17 -(0-afkLlen)v0H,-0.C0.CuH2uSH Wzór 18 -(0-alkUen)v0.C0.CuH2uSH Wzór 1971574 R1 {O-alkllenlOH RO-alkilen)- OCHgCHCHjSH R3 Jp Wzór 20 R' {O- :ikUen)vOCH2CHCH2SH m fr Jp3 Wzór 27 (OCtH2t)mO.CH2(j:HCH2SH OH Wzór 22 P3 R' (0CtH2t)m0CH?CHCH2SH (0CtH2t)v0H Wzór 23 CH2- (0C3H6)m0CH2CHCH2SH | . OH CH ~ (0C3H6) OCH2CHCH2SH OH CH2- (0C3H6) 0CH2CHCH2SH OH Wzór 2471574 Q II HN NH Wzór 25 I I WC-CH I I MN NH \ / C II Q Wzór 26 N I R5 CZYTELNIA Urzedo Pok»n*rweaci hlskiej IzBRwosr- «! li- *- • Prac. Poligraf, UP PRL naMcid 120 -l 18 Cena 10/^ PL PL