Barwniki kadziowe, nadajace sie do barwienia welny, t. j. barwniki posiadajace powinowactwo chemiczne wzgledem wlókien zwierzecych i barwiace je w wannie slabo- zasadowej zyskuja coraz to wieksze zasto¬ sowanie. Zaleta ich polega na tern, ze barw¬ niki te wymagaja niewielkiej ilosci wegla, gdyz barwienie prowadzi sie w temperatu¬ rze niskiej i trwa znacznie krócej, z drugiej zas strony wyzszosc ich polega przede- wszystkiem na zjawisku ogólnie uznanem, iz metoda kadziowa barwienia welny nie wplywa ujemnie na wlókno, wskutek czego wlasnosci fizyczne tegoz zostaja zachowa¬ ne w stopniu wyzszym, niz przy stosowaniu innych sposobów barwienia.Barwienie welny indygiem i nowemi barwnikami kadziowemi dotychczas je¬ szcze prowadzi sie wedlug sposobów zna- nycht opisanych w patentach niemieckich Nr Nr 144 788 i 152 907. Istota obu tych sposobów polega na tern, ze dla zabezpie¬ czenia leukokwasów barwników od wytra¬ cenia dodaje sie do wanny koloidy, po- czem przed lub podczas samego procesu barwienia zawartosc wanny doprowadza sie, dodajac kwasów lub soli kwasnych (pa¬ tent niemiecki Nr 144 788), do odczynu o- bojetnego, badz tez zmniejsza sie jej zasa¬ dowosc, dodajac soli amonjakalnych (pa¬ tent niemiecki Nr 152 907). Zobojetnianie to udziela leukopolaczeniom wiekszej zdol¬ nosci krycia i barwniki, zawarte w kadzi, zostaja wykorzystane dokladnie. Podczas gdy wedlug sposobu pierwszego zawartosc wanny o odczynie alkalicznym doprowadzasie do odczynu mniej lub wiecej kwasnego, wskutek czego barwniki zawarte w kadzi zostajaUstosun^oi/tfo dobrze wykorzystane, to pracujac wedlug sposobu drugiego sto¬ sunkowo znaczna czesc barwnika pozosta¬ je w kadzi bezuzytecznie. Wskutek tego sposób ostatni stosuje sie dotychczas pra¬ wie wylacznie do barwienia na odcienie stopniowe, w którem dalsze korzystanie z kadzi w celu wytworzenia takich lub po¬ dobnych wybarwien jest niepotrzebne. Do wybarwien na kolor jednolity barwniki ka¬ dziowe nie znalazly dotychczas szerszego zastosowania.Ponadto w wielu wypadkach barwienia welny w postaci runa po zakonczeniu bar¬ wienia welne nalezy bezposrednio po wy¬ jeciu jej z wanny uwolnic od nadmiaru cieczy zapomoca wyzymania, stosujac mozliwie wy¬ sokie cisnienie, co wymaga swoistych urza¬ dzen. To samo dotyczy równiez barwienia welny czesankowej i przedzy. Barwienie kadziowe welny czasankowej znalazlo po¬ nadto jeszcze mniejsze zastosowanie, gdyz usuniecie cieczy barwiacej i utlenianie czesanki napotyka trudnosci i bardzo cze¬ sto prowadzi do tak zwanego „zaduszenia" barwy. Wprawdzie starano sie temu zara¬ dzic przez prowadzenie pracy w warun¬ kach podanych w patencie niemieckim Nr 98 749, nie zdolano jednak osiagnac dosta¬ tecznej pewnosci i uproszczenia pracy. Po¬ stepujac wedlug sposobu, o którym mowa ostatnio, traci sie ponadto dosc znaczna ilosc barwnika.Obecnie zauwazono, ze barwienie welny zapomoca barwników kadziowych mozna przeprowadzic w sposób najprostszy, w na¬ czyniu dowolnem lub aparacie barwniczym, jezeli sie postepuje w sposób nastepujacy.Wanne napelnia sie roztworem barwni¬ ka, dodajac kleju, amonjaku lub sody i hy- drosiarczynu, po wlozeniu materjalu b- grzewa do 50°C, mieszajac ten ostatni lub puszczajac w ruch pompe. Po uplywie okolo. 20 minut do wanny dodaje sie taka ilosc soli amonjakalnej, izby nastapilo przeksztalcenie calej swobodnej ilosci za¬ wartego w wannie stalego zwiazku zasado¬ wego z sola amonjakalna; po uplywie dal¬ szych 10 minut dodaje sie kwas lub sól kwasna w ilosci niezbednej do zwiazania calej ilosci wolnego amonjaku i nadaje ka¬ dzi pod koniec odczyn kwasny. Nastepnie wypompowuje sie lub usuwa czesc lecz najkorzystniej cala ciecz barwiaca i do¬ pelnia kadz taka sama iloscia wody zimnej, wskutek czego welna pozostajaca w kadzi pokryta jest stale ciecza. Wybarwiona w ten sposób welne wyjmuje sie z naczynia lub aparatu, odwadnia na wirówkach lub w celu odwodnienia i utlenienia pozostawia w koszach.Zalety sposobu niniejszego polegaja na tern, ze postepujac wedlug niego mozna barwic welne na kolor jasny, sredni, ciem¬ ny lub zupelnie czarny za jednem zanu¬ rzeniem w barwnik, wykorzystujac calko¬ wita ilosc znajdujacego sie w kadzi barw¬ nika. Wykorzystanie to jest tego rodzaju, iz welne w ilosciach od 100 do 200 kg moz¬ na barwic wedlug recept ustalonych u- przednio w laboratorjum przy wybarwie- niu kilku gramów welny. Dalsza zalete te¬ go sposobu stanowi to, iz barwienie zapo¬ moca barwników kadziowych mozna usku¬ tecznic w naczyniu dowolnem, a wiec w ko¬ tle otwartym kadzi, w aparacie do barwie¬ nia mechanicznego; w celu uwolnienia wel¬ ny lub przedzy welnianej od cieczy barwia¬ cej nie potrzeba stosowac szczególnych wy¬ zymaczek.Sposób niniejszy objasniony jest poni¬ zej na kilku nastepujacych przykladach.Przyklad I. Barwienie welny na zielo¬ no w kotle otwartym. Kociol otwarty napel¬ nia sie, liczac na 100 kg welny, 3000 litrów wody, poczem dodaje sie y^% kleju, 2% amonjaku, 2% hydrosiarczynu w postaci proszku, 2% barwnika, znajdujacego sie w handlu i skladajacego sie z p-dwuchloro- dwuanilinobenzochinonu i wreszcie 5,5% — 2 —indyga kadziowego. Po zanurzeniu w kadz welny, ogrzewa sie do 50°C i welne prze¬ wraca i miesza zapomoca mieszadel w cia¬ gu 20 minut, poczem dodaje sie 2 — 3% siarczynu amonowego, pozostawia ja w ciagu 20 minut i wyczerpuje kadz, dodajac 3—4% kwasu octowego, w ciagu x/4 godzi¬ ny. Siarczyn amonowy i kwas octowy na¬ lezy dodawac stopniowo w stanie rozcien¬ czonym, baczac, aby kadz, majaca poczat¬ kowo odczyn slabo zasadowy, posiadala po dodaniu siarczynu amonowego odczyn pra¬ wie obojetny.Wanna pod koniec barwienia jest pra¬ wie calkowicie wyczerpana, tak iz mozna cala jej zawartosc usunac. W miare odply¬ wania tej ostatniej doprowadza sie do ka¬ dzi w takiej samej ilosci swieza wode zim¬ na, wskutek czego welna stale plywa w wodzie. Po zupelnem ostudzeniu przerywa sie doplyw wody, spuszcza wode sluzaca do przeplókania i welne odwadnia zapo¬ moca wirówek lub w tym celu umieszcza sie ja w koszach.Przyklad II. Barwienie na blekit o- chronny (Schupo) na aparacie Lindner'a.Aparat sluzacy do barwienia mechanicz¬ nego o pojemnosci 100 kg zadaje sie y%% kleju, 2% amon jaku, 2% hydrosiar- czynu w proszku i 10% indyga ka¬ dziowego. Materjal welniany wklada sie do aparatu po ogrzaniu jego zawar¬ tosci do 50° C, poczem uszczelniwszy go pokrywa wybarwia materjal w sposób zwykly, stosujac ssanie i zmieniajac kieru¬ nek krazenia cieczy w ciagu 20 minut. Na¬ stepnie skrapla sie powoli 3% siarczynu amonowego, po uplywie zas dalszych 20 minut dodaje stopniowo 4—5% kwasu oc¬ towego. Po uplywie 20 minut barwienie jest skonczone. W celu utlenienia barwni¬ ka doprowadza sie wode.Przyklad III. Barwienie na czarno wel¬ ny nietkanej na aparacie Obermaier'a.Wanne zadaje sie liczac na 100 kg welny \% siarczynu amonowego, y2% kleju, 3% hydrosiarc^ynu w proszku i 8—10% mie¬ szaniny, skladajacej sie z indyga i barwni¬ ka brunatnego, otrzymanego wedlug paten¬ tu niemieckiego Nv 265 195 i znajdujace¬ go sie w handlu. Po ogrzaniu zawartosci do 50°C do wanny wklada sie welne i zmusza ciecz do krazenia, zmieniajac jej kieru¬ nek w ciagli V± godziny, poczem dodaje sie 3% siarczynu amonowego i prowadzi bar¬ wienie w ciagu dalszych 20 minut i wre¬ szcie po dodaniu 6% kwasu octowego wy¬ czerpuje wanne w ciagu nastepnych 20 mi¬ nut. Po uplywie tego czasu do wanny, w celu zabrawienia materjalu na zielono, do¬ prowadza sie wode w sposób opisany po¬ wyzej, a nastepnie welne odwadnia na wi¬ rówkach.Przyklad IV. Barwienie na kolor ja- sno-brunatny welny czesankowej na apa¬ racie Obermaier'a. Aparat Obermaier'a la¬ duje sie 50 kg materjalu = 10 motkom i zwilza go, przepuszczajac w ciagu % go¬ dziny mieszanine, zawierajaca 2% amo- njaku i xk% kleju, nastepnie dodaje sie, stosujac cisnienie, 2% hydrosiarczynu w proszku, potem rozciencza 5% barwnika wedlug patentu niemieckiego Nr 265 195 i 0,8% indyga kadziowego, przepuszczajac je kolejno w ciagu % godziny, poczem, jak zwykle, wkrapla powoli 2% octanu amono¬ wego. Po uplywie 20 minut wanne wyczer¬ puje, dodajac 3—4% kwasu octowego lub roztworu dwusiarczynu w ilosci 4—5%.I w tym wypadku w celu zabarwienia welny na zielono przez wanne przepuszcza sie wode zimna w ciagu nastepnych 20 mi¬ nut.Przyklad V. Barwienie na kolor jasno¬ niebieski 25 kg przedzy czesankowej, o- trzymanej na aparacie Esser'a (system wie¬ szania). 25 kg przedzy czesankowej napina sie na dragach i umieszcza w aparacie Esser'a, poczem materjal zwilza woda let¬ nia, do której dodaje sie 2% amonjaku, w temperaturze 50°C. Sklad cieczy barwiacej przygotowuje sie w sposób wskazany w — 3 —wypadku barwienia welny czesankowe], Stosujac cisnienie do zawartosci wanny do¬ daje sie x/2% kleju, 2% hydrosiarczynu w proszku a ponadto 0,75% indyga kadzio¬ wego i zmusza do krazenia, zmieniajac kie¬ runek w ciagu x/2 godziny, poczem dodaje sie 2% octanu amonowego. Nastepnie po dodaniu 3% kwasu octowego wyczerpuj 3 wanne w ciagu nastepnych 20 minut. W ce¬ lu otrzymania zabarwienia równomiernego nalezy przez wanne przepuszczac powoli zimna wode. PL PL PL