Sposób wytwarzania pozywki z grzybów, zwlaszcza z grzybów jadalnych dla przygotowywania materialu szczepiennego i hodowlanego Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania pozywki z grzybów, zwlaszcza z grzybów jadalnych, do przygotowywania materialu szczepiennego i ho- dowalnego.W znanych sposobach hodowli grzybów dysponuje sie przy wytwarzaniu podloza potrzebnymi do ho¬ dowli owocnikami * róznymi rotworami.Najwazniejszym skladnikiem podlozy stosowanych dla grzybów jest niezbedny do ich rozwoju wegiel, zawarty w zwiazkach ogranicznych podloza. Znane sposoby przygotowania podloza sa nastepujace. Sto¬ suje sie podloze bez obróbki lub tylko w stanie fizycznej przemiany np. w sposobach hodowli grzy¬ bów ksylofagowych na drewnie lub na innych ma¬ terialach, stosuje sie rozdrabnianie podloza hodo¬ wlanego. Material podstawowy poddaje sie prze¬ mianie przy pomocy metod mikrobiologicznych.W tradycyjnej metoda hodowli Champignon, pod¬ loze sterylizuje sie w podwyzszonej temperaturze i nastepnie pozwala sie rozwijac grzybom w wa¬ runkach sterylnych, podloze roztwarza sie pod cis¬ nieniem atmosferycznym lub pod zwiekszonym cis¬ nieniem i stosuje bez zadnej obróbki albo zaopa¬ truje w selektywnie dzialajacy chemiczny srodek ochronny, podloze roztwarza sie pod cisnieniem atmosferycznym lub pod zwiekszonym cisnieniem, nastepnie chroni, przez wytworzenie metabolitu o dzialaniu ochronnym, przed antagonistycznie dzia¬ lajacymi drobnoustrojami, bez ograniczenia warun¬ ków niezbednych dla rozwijajacego sie grzyba. 30 W ostatnim sposobie potrzebne do wytworzenia owofiników podloze, zawierajace celuloze przenosi sie w stanie wilgotnym do otwartych naczyn hodo¬ wlanych, roztwarza dzialaniem pary wodnej w te peraturze okolo 100°C lub w wyzszej temperaturze, zaszczepia potrzebnym do wytworzenia termofilnej mikroflory materialem posiewowym i przechowuje w odpowiednich warunkach do wymaganego roz¬ woju drobnoustrojów chroniacych przed szkodliwym dzialaniem drobnoustrojów, po czym zaszczepia pod¬ loze materialem posiewowym grzyba hodowlanego, celem jego rozmnozenia sie.Jako material posiewowy do wytworzenia termo¬ filnej mikroflory stosuje sie zwilzona substancje zawierajaca coluloze, poddana wstepnie dzialaniu, nasyconego para wodna i wzbogaconego tlenem, po¬ wietrza w temperaturze 45—62°C, przy czym sklad tej substancji odpowiada skladowi podloza.Ostatnio opisany sposób hodowli nadaje sie do stosowania w skali przemyslowej. Wada tego pro¬ cesu jest jego dwustopniowosc, co komplikuje orga¬ nizacje produkcji i organizacje pracy, poza tym sposób ten jest kosztowny a prace na odcinku przygotowawczym sa przedluzone. Do roztwarzania po(T zwiekszonym cisnieniem potrzebne jest stosun¬ kowo kosztowne urzadzenie, zuzycie energii cieplnej jest wysokie a obróbka substancji wymaga prowa¬ dzenia w znacznym zakresie prac przygotowaw¬ czych, poniewaz podloze, po jego roztworzeniu, na¬ lezy usunac z naczynia, w którym bylo roztwarza- 81547 /81547 3 4 ne, nastepnie po zaszczepieniu materialem posiewo- wym mikroflory termofilnej napelnia sie naczynie zapasowe i po czym nastepuje wytwarzanie meta¬ bolitu o dzialaniu ochronnym.Drugim decydujacym problemem znanego procesu 5 hodowli jest sposób wytwarzania materialu posie¬ wowego, wzglednie sposób rozmnazania grzybni w przygotowanym do hodowli podlozu. Na ogól stosuje sie laboratoryjny material szczepienny, w sklad którego wchodzi sluzaca jako podloze do io rozmnazania grzybni substancja nosnikowa. Labo¬ ratoryjny material szczepienny jest hodowla czys- sta, to znaczy stanowi sterylizowana substancje nosnikowa z rozwinieta grzybnia hodowanego grzy¬ ba, która stosuje sie nastepnie bezposrednio do 15 zaszczepienia podloza hodowlanego. Metoda ta za¬ pewnia calkowite bezpieczenstwo, jednakze jest kosztowna.Dla obnizenia kosztów zaproponowano rózne spo¬ soby, których celem jest dalsze rozmnazanie la- 20 boratoryjne materialu szczepiennego; dotychczas znanymi sposobami nie udalo sie calkowicie za¬ hamowac równoczesnego rozmnazania sie drobno¬ ustrojów. Z tego powodu stosowanie znanych spo¬ sobów jest polaczone z niebezpieczenstwem osia- 25 gniecia przewagi przez drobnoustroje, na przyklad wskutek dodatkowego zakazenia, wtedy hodowla ulega calkowitemu zniszczeniu.Celem wynalazku jest wytwarzanie podlo¬ za — glównie z grzybów nadajacych sie na 30 pozywki do rozmnazania — do materialu szczepien- nego i do hodowli, przy zastosowaniu sposobu, w którym roztwarzanie podloza i wytworzenie w roztworzonym podlozu metabolitów hamujacych rozwój drobnoustrojów — przebiega w skali pro- 35 dukcyjnej, jednostopniowo, bardziej bezpiecznie i jest bardziej ekonomiczne oraz przy uzyciu bardziej uproszczonych, niz poprzednio, srodków pomocni¬ czych.Wytwarzanie, sposobem wedlug wynalazku, pod- 40 loza dla grzybów, zwlaszcza dla grzybów jadalnych, celem przygotowania produkcyjnego materialu szcze¬ piennego i do hodowli — charakteryzuje sie tym, ze substancje celulozowe stosowane jako material pod¬ stawowy hodowli i/albo nosnik produkcyjnego ma- 45 terialu szczepiennego — zawierajace co najmniej 50°/o wilgotnosci, ewentualnie uzupelniajace podloza ogrzewa sie pod cisnieniem atmosferycznym, w wa¬ runkach tlenowych, w obecnosci termofilnych i ter- motolerancyjnych drobnoustrojów — do tempera- 50 tury nie przekraczajacej 70°C i roztwarza na drodze biochemicznej, nastepnie obniza sie temperature ponizej 70°C, celowo do zakresu 45—58°C, przy czym metabolizm drobnoustrojów termofilnych w poprzednio podanych niezmienionych warunkach — 55 wzrasta i roztworzone w ten sposób podloze i za¬ wierajace metabolit hamujacy rozwój organizmów antagonistycznych stosuje sie w znany sposób jako nosnik produkcyjnego materialu szczepiennego lub jako rjodloze hodowlane. 60 W przypadku wytwarzania produkcyjnego mate¬ rialu szczepiennego, przygotowane podloze zaszczepia sie laboratoryjnym materialem posiewowym hodo¬ wanego grzyba. Do szczepienia uzywa sie, po prze¬ liczeniu na ciezar podloza, co najmniej 0,6% obje- 65 tosciowych materialu posiewowego. Szczepic mozna równiez metoda szczepienia mieszanego. Przy przy¬ gotowywaniu podloza pobiera sie material posie- wowy zlozony z termofilnej mikroflory ze zródla zewnetrznego, albo aktywuje sie w substancji pod¬ stawowej obecnie w stanie utajonym drobnoustroje.Proces hydrolizy, w którym podloze dla grzyba hodowlanego zuzywane jest w zwiekszonej masie, przebiega w obecnosci odpowiedniej zawartosci wody, w stosunkowo niskiej temperaturze, o ile w podlozu obecne sa równoczesnie drobnoustroje wytwarzajace metabolit ochronny i produkujace, oprócz dzialajacego metabolitu, potrzebne do roz¬ mnazania enzymy rozszczepiajace podloze, wzgle¬ dnie przyspieszajace hydrolize a takze wylaczajace zuzytkowanie podloza przez pozostale drobnou¬ stroje.Praktyczne zastosowanie tego wynalazku umozli¬ wia równiez wytwarzanie materialu posiewowego, pochodzacego z czystej hodowli laboratoryjnej, rów¬ nowartosciowego, lecz znacznie tanszego produkcyj¬ nego materialu szczepiennego, przy czym, stosuje sie, roztworzone w procesie jednostopniowym, za¬ wierajace metabolit ochronny, podloze jako nosnik produkcyjnego materialu szczepiennego grzyba ho¬ dowlanego.Jezeli zachodzi potrzeba, stosowany jako podloze w hodowli grzyba podstawowy material hodowlany rozdrabnia sie, zadajac woda i ewentualnie podlo¬ zami uzupelniajacymi, ewentualnie dodaje substan¬ cje wplywajace na strukture podloza, i w koncu homogenizuje z materialem posiewowym termofil¬ nej mikroflory. Material posiewowy mikroflory ter¬ mofilnej przygotowuje sie wedlug znanego poprzed¬ nio podanego sposobu. Podlozem tym napelnia sie naczynie, przy czym grubosc warstwy wynosi 10— 20 cm, co umozliwia w przygotowanym podlozu przebieg procesu mikrobiologicznego w atmosferze tlenowej.Nastepnie podnosi sie stosunkowo szybko tempe¬ rature substancji podstawowej, w ciagu 6—12 go¬ dzin, do temperatury 65°C, przy odpowiedniej dla roztwarzania zawartosci wody i w ten sposób za¬ pewnia sie równoczesnie warunki aerobowe dla ter¬ mofilnej mikroflory.Temperature roztwarzania pozostawia sie korzys¬ tnie w ciagu 24 godzin w zakresie 60—65°C. Dzia¬ lanie wilgoci, ciepla i enzymów mikroflory termo¬ filnej powoduje, ze roztwarzanie materialu podsta¬ wowego przebiega w ciagu tego czasu. Nastepnie, przy zachowaniu poprzednich warunków, oziebia sie material podstawowy w zakresie temperatury od 45—58°C i utrzymuje w tym zakresie tempera¬ tury w ciagu 48—72 godzin, celem zwiekszenia w podlozu stezenia antagonistycznie dzialajacych me¬ tabolitów wytwarzanych przez termofilne drobno¬ ustroje — do stezenia ochronnego.W ten sposób poddany przemianie w podlozu podstawowym material hodowlany oziebia sie w stosunkowo krótkim czasie, w ciagu 6—8 godzin, do temperatury 20°C i zaszczepia produkcyjnym materialem szczepiennym grzyba hodowlanego zho- mogenizowanym metoda hodowli mieszanych. Zasz¬ czepione podloze przenosi sie w znany sposób na miejsce, w którym z punktu widzenia rozwoju grzy- J81547 bni istnieja optymalne warunki temperatury i op- - tymalna wymiana powietrza, 1 w którym w zwiazku z hodowla grzyba pozostawia sie do zakonczenia namnazania grzybni.Do zaszczepienia podstawowego materialu hodo¬ wlanego stosowany produkcyjny material szczepien- ny wytwarza sie w nastepujacy sposób: Jako substancje odzywcza nosnikowa produkcyj¬ nego materialu szczepiennego do hodowli stosuje sie w poprzednio podany sposób przygotowane pod¬ loze, zaszczepione materialem posiewowym, pocho¬ dzacym z czystej hodowli laboratoryjnej.Optymalna ilosc materialu posiewowego w sto¬ sunku do masy podloza rózni sie dla poszczegól¬ nych grzybów w zaleznosci od intensywnosci ich rozwoju. Ilosc materialu posiewowego moze celowo zawierac sie miedzy 0,5—5% objetosciowych. Zasz¬ czepione podloze pozostawia sie do rozwoju w os¬ trych warunkach higieny w specjalnej do produk¬ cji materialu posiewowego przeznaczonym pomiesz¬ czeniu rozwojowym. W czasie rozwoju kontroluje sie na biezaco stan mikrobiologiczny podloza i stan powietrza. Po okresie rozwoju podloze jako produk¬ cyjny material szczepienny homogenizuje sie metoda hodowli mieszanych z przygotowanym w opisany sposób podlozem hodowlanym, celowo w ilosci 5— 10% objetosciowych. Oznacza to, ze na 1 m3 pod¬ loza hodowlanego potrzeba tylko okolo 1/1000 czesci to znaczy 1 litr laboratoryjnego materialu posiewo¬ wego. Przejawia sie tu istotna zaleta sposobu, po¬ niewaz w dotychczas znanych sposobach nie udalo sie, przy calkowitym ubezpieczeniu hodowli przed zakazeniem, obnizyc zuzycia w takiej ilosci, stosun¬ kowo kosztownego laboratoryjnego materialu posie¬ wowego.Mikroflore termofilna mozna równiez ewentualnie rozwinac w podlozu bez potrzeby dodania mate¬ rialu posiewowego termofilnej mikroflory, gdy za¬ pewnione zostana warunki do namnazania dla obec¬ nych, w stanie utajonym, w podlozu drobnoustro¬ jów nieaktywnych — równoczesne dzialanie ciepla, wilgoci i wymiany powietrza w zakresie tempera¬ tury 50—60°C.Dalsze szczególy dotyczace sposobu postepowania zostana wyjasnione w nastepujacych przykladach.Przyklad I. Hodowla grzyba Pleurotus ostre- atus.Jako material podstawowy hodowlany stosuje sie kolby kukurydzy, które po rozdrobnieniu do odpo¬ wiedniej wielkosci ziarna zwilza sie w zaleznosci od zdolnosci wchlaniania wody przez substancje i homogenizuje z 5% objetosciowych i materialu posiewowego termofilnej mikroflory. Zmieszana sub¬ stancje, nieco zageszczona, napelnia sie peforowane skrzynie z tworzywa sztucznego, warstwa o 20 cm grubosci. Nastepnie przenosi skrzynie do pomiesz¬ czenia odpowiednio izolowanego pod wzgledem ciep¬ lnym i wilgotnosci i rozmieszcza przy optymalnym wykorzystaniu przestrzeni. Przestrzen ogrzewa sie bezposrednia para niskocisnieniowa do osiagniecia przez substancje zawarte w skrzyniach tempera¬ tury 62°C. Temperature taka utrzymuje sie w ciagu 24 godzin, przy potrzebnej zawartosci wilgoci i za¬ pewnia wewnatrz znajdujacej sie substancji warunki tlenowe przez napowietrzanie odcinkami pomiesz- 25 35 45 czenia rozwojowego. Nastepnie obniza sie tempera¬ ture do zakresu 45—58°C i utrzymuje w tym za¬ kresie temperatury w ciagu 72 godzin, przy odpo¬ wiedniej zawartosci wilgoci i w warunkach tleno¬ wych; po czym temperature substancji obniza sie do 20°C i homogenizuje metoda hodowli mieszanej z 10°/o objetosciowych produkcyjnego materialu szczepiennego. Zaszczepionym podlozem napelnia sie skrzynie hodowlane z tworzywa sztucznego warstwa co najwyzej 20 cm grubosci i nieco zageszcza. Na¬ pelnione skrzynie przenosi do pomieszczenia rozwo¬ jowego i rozmieszcza przy maksymalnym wyzyska¬ niu tego pomieszczenia. Dla rozwoju grzybni utrzy¬ muje sie temperature przestrzeni rozwojowej 0°, wilgotnosc wzgledna 90—95% i doklada starania dla odpowiedniej wymiany ciepla, usuwania wydzielo¬ nego ciepla endotermicznego i dwutlenku wegla.Wewnatrz pomieszczenia zapewnia sie równomier¬ ne rozmieszczenie temperatury w górnym i dolnym poziomie przez mieszanie powietrza, np. wywietrz¬ nikiem. Rozmnozone podloze, po okresie dojrzewa¬ nia, stosuje sie w znany sposób do hodowli.Przyklad II. Wytwarzanie produkcyjnego mate¬ rialu szczepiennego do hodowli grzyba Pleurotus ostreatus.Substancje nosna dla produkcyjnego materialu szczepiennego przygotowuje sie w sposób opisany w przykladzie I, praktycznie równoczesnie z przy¬ gotowaniem potrzebnego do hodowli podloza. Po zakonczeniu przygotowania i po oziebieniu podloza do temperatury 20° (zaszczepia sie podloze, metoda szczepienia mieszanego, czysta hodowla laborato¬ ryjna grzybów jadalnych oystermushroom rozmno¬ zona na ziarnach prosa jako nosnika. Zaszczepio¬ nym podlozem napelnia sie ponownie skrzynie, któ¬ re przenosi sie do pomieszczenia dla produkcyjnego materialu szczepiennego i ustawia jedna pomad dru¬ ga. Pomiedzy poszczególnymi stosami pozostawia sie przejscia dla ruchu kontrolnego. W przestrzeni wzrostowej utrzymuje sie warunki, jak podano w przykladzie I z ta róznica, ze filtruje sie powietrze celowo przez filtry z welny szklanej a dla unik¬ niecia wnikania powietrza z zewnatrz minimalne nadcisnienie. Rozmnozenie nastepuje w ciagu okolo 2 tygodni a otrzymany produkcyjny material szcze¬ pienny stosuje sie do szczepienia podloza hodowla¬ nego, w sposób podany w przykladzie I.Przyklad III. Hodowla grzyba Pleuratus eryn- gii- Jako material podstawowy do hodowli stosuje sie pocieta na 1 cm dlugosci kawalki slome kukury¬ dziana. Sloma ta napelnia sie wielkie kosze drucia¬ ne, zamykane u góry pokrywa. Napelniony kosz zanurza sie na jedna minute do wody, w ciagu tego czasu zostaje wchlonieta potrzebna ilosc wody.Nadmiarowi wody pozwala sie odcieknac i napelnia substancja skrzynie aluminiowe o wymiarach 40 x 60 i 20 cm glebokie. Skrzynie uklada sie w stosy i przenosi do pomieszczenia w którym poddaje sie obróbce. Tutaj doprowadza sie niskocisnieniowa pare bezposrednia i ogrzewa przestrzen powietrzna do 65°C.Uzycie pary bezposredniej zapewnia równoczes¬ nie w przyblizeniu 100% wilgotnosc wzgledna. Róz¬ nice temperatury w pomieszczeniu wyrównuje sie7 81547 8 wywietrznikiem i mierzy równoczesnie temperature substancji znajdujacej sie w skrzyniach. Gdy tem¬ peratura substancji osiagnie 65°C, wtedy obniza sie temperature pomieszczenia i utrzymuje na tym nis¬ kim poziomie w ciagu 24 godzin po czym przecho¬ wuje zawarta w skrzyniach substancje w ciagu 3 dni w temperaturze 50—55°C, poniewaz w tym za¬ kresie czasu nastepuje rozmnozenie termofilnej mi¬ kroflory i proces ten wymaga obecnosci powietrza.Substancje oziebia sie w ciagu 12 godzin przez doprowadzenie swiezego powietrza, po czym metoda hodowli mieszanej dodaje, po przeliczeniu na pod¬ loze, 10%) objetosciowych produkcyjnego materialu szczepiennego grzyba Pleurotus eryngii substancji podstawionej, przenosi do pomieszczenia o tempe¬ raturze 20°C, gdzie w ciagu 4 tygodni nastepuje calkowite oplecenie substancji.Rozmnozone podloze przenosi sie do pomieszcze¬ nia dla zbioru grzybów i tutaj w znany sposób prowadzi hodowle owocników.Przy przygotowaniu produkcyjnego materialu szczepiennego wstepne przygotowanie substancji nosnikowej jest zgodne z poprzednio podanym prze¬ pisem z ta jednak róznica, ze substancje nosnikowa zaszczepia sie czysta hodowla laboratoryjna grzyba Pleurotus eryngii. Czas rozmnazania trwa okolo 10 dni dluzej niz w przypadku grzyba Pleurotus ostre- atus, poniewaz szybkosc rozwoju grzyba Pleurotus eryngii jest mniejsza.Przyklad IV. Wytwarzanie podloza do hodo¬ wli grzyba Champignon.Slome kukurydziana tnie sie na kawalki o dlu¬ gosci 1 cm i zwilza substancje do 70°/o zawartosci wody, nastepnie napelnia ta substancja skrzynie i zapoczatkowuje reakcje bilologiczna, jak i wyt¬ warzanie metabolitu. Po trwajacej okolo 4 dni ob¬ róbce substancje oziebia sie, zaszczepia 1% objetos¬ ciowy laboratoryjnego materialu posiewowego na¬ mnozonego na ziarnach prosa, nastepnie pozostawia zaszczepiona substancie w temperaturze 20°C do rozmnozenia w wilgotnej przestrzeni powietrznej, przy czym proces rozmnazania trwa okolo 3—4 ty¬ godni. Nastepnie rozdrabnia sie zaszczepiona subs¬ tancje i równoczesnie dodaje mieszajac dla wzbo¬ gacenia pozywki co najmniej 5°/o objetosciowych maczki z nasion bawelny.Maczke z nasion bawelny, przed jej dodaniem utrzymuje sie co najmniej w ciagu 3 dni w tem¬ peraturze 55—60°C, co ma na celu zmniejszenie ilosci zawartych w niej drobnoustrojów lub steryli¬ zuje w podwyzszonej temperaturze w ciagu krót¬ szego czasu.Po domieszaniu pozywki napelnia sie ponownie skrzynie substancja i przykrywa ich powierzchnie warstwa ziemi torfowej o grubosci 3—5 cm, utrzy¬ mujac w wilgotnym otoczeniu i w temperaturze 18—20°C. Grzyby pojawiaja sie w ciagu okolo 4 tygodni i mozna po uplywie kilku dni przystapic do ich zbioru.Warunki klimatyczne utrzymuje sie w znany sposób. PL PL PL PL PL