Przedmiotem wynalazku jest utwardzajaca sie w temperaturze pokojowej, przeznaczona zwlasz¬ cza do celów stomatologicznych, elastomeryczna masa odciskowa na osnowie dwuhydroksy-poli- dwumetylosiloksanu, zawierajaca sól metaliczna kwasu karboksylowego jako przyspieszacz i krze¬ mian organiczny jako srodek sieciujacy oraz zna¬ ne substancje pomocnicze.Do wykonywania prac protetycznych niezbedny jest model, który otrzymuje sie w ten sposób, ze stomatolog wprowadza do ust pacjenta lyzke od¬ ciskowa, wypelniona miekka masa odciskowa, i te po wykonanym odcisku i po utwardzeniu ma¬ sy odciskowej wyjmuje. W wydrazona forme odcis¬ kowa wylewa sie nastepnie mase modelowa. Po utwardzaniu masy modelowej zdejmuje sie ly¬ zeczka odciskowa z masa odciskowa, otrzymujac tym samym model, na którym wykonywane sa prace protetyczne.W dostosowaniu do róznorodnosci zadan prote¬ tycznych wystepuje szereg metod odciskowych, materialów odciskowych i materialów modelo¬ wych. I tak obok metody odciskowej zwanej Stent na osnowie mas termoplastycznych znane sa alginianowe masy odciskowe i metoda odciskowa wykorzystujaca silikony. Tego rodzaju silikonowe masy odtwarzajace ksztalt skladaja sie na przy¬ klad z tak zwanych past osnowowych na pod¬ stawie polimetylosiloksanów, ewentualnie ze zmiek- czacza oraz napelniaczy, barwników i utwardzacza, skladajacego sie z dwulaurynianiu lub dwukapry- lanu dwubutylocynowego wzglednie krzemianu po- lietylowego lub polimetylowego (porównaj opisy patentowe St. Zjedn. Am. nr 3324058, nr 3792147, nr 3287291, nr 2902467 i nr 3170894, australijski opis patentowy nr 418255 oraz brytyjskie opisy pa¬ tentowe nr 1162025 i 844128).Wobec znanych mas odciskowych, które wpraw¬ dzie daja dobre wyniki odciskowe jednak nie wy¬ kazuja szeregu jeszcze potrzebnych wlasciwosci, celem wynalazku jest uzyskanie utwardzajacych sie na zimno, elastomerycznych mas odciskowych, wykazujacych podane w punktach 1—17 nastepu- jace wlasciwosci: 1. Powinowactwo do gipsu w znaczeniu dobrej odtwarzalnosci szczególów na modelu gipsowym. 2. Dobra, wystarczajaco dlugo utrzymujaca sie zdolnosc plyniecia i zwiazana z tym dokladnosc odtworzenia rzezby. 3. Nieznaczny, w praktyce ledwie zauwazalny skurcz podczas procesu utwardzania przy stopnio¬ wym wytwarzaniu wysokiej wewnetrznej szty¬ wnosci, utrzymujacej sie w ciagu dlugiego okre- ¦ su czasu. 4. Powoli rozpoczynajace sie w temperaturze po¬ kojowej, a w temperaturze 37°C szybko zacho¬ dzace twardnienie.. Dajace sie, zgodnie z potrzeba, regulowac wydluzenie i wytrzymalosc na rozerwanie. 6. Obnizone napiecie powierzchniowe wobec o- 91586to 3 srodków wilgotnych i zwiazane z tym ulatwienie odtworzenia rzezby zebów i blon sluzowych. 7. Poczatkowo w okresie pobrania — nieznacz¬ na, ^a pózniej w okresie wytwarzania modelu gipsowego — podwyzszona twardosc wedlug Sho- re'a. Dzieki temu dla pacjentów bezpieczne po¬ branie oddisku a nadto wskutek wysokiej twar¬ dosci koncowej wedlug Shore'a wierne w ksztal¬ cie odtworzenie modelu gipsowego. 8. Ledwie zauwazalny, prawdziwie sympatyczny zapach i smak swiezo sporzadzonej mieszanki ma¬ sy ódciskowej. 9. Dobra tolerowalnosc wzgledem blon sluzowych, dopuszczajaca do kilkukrotnego pobrania odcisku w ciagu 1 godziny bez zadnych trudnosci.. Srodek sieciujacy i przyspieszacz wystepu¬ ja w postaci jednej mieszaniny utwardzacza. 11. Tworza sie miekkie pozostalosci hydroli- tyczne masy utwardzacza, jesli styka sie ona w ciagu dluzszego czasu z powietrzem w nie zam¬ knietym naczyniu (tuba, doza), co pozwala na ponowne latwe oczyszczenie otworu dawkujace¬ go. 12. Korzystna wlasciwosc mieszania pasty za¬ sadowej i masy utwardzacza, wskutek czego jest szybkie i jednorodne zarobienie masy ódciskowej bardzo ulatwione a wykluczone sa zgrubne ble¬ dy w stosunku i wlasciwosciach mieszaniny. 13. Mieszanina jest najpierw niskolepka, dzie¬ ki czemu bardzo ulatwia przebieg zmieszania. 14. Dajaca sie latwo uzyskac pastowata konsy¬ stencja utwardacza oraz jego niska lepkosc umo¬ zliwiaja zastosowanie nieskomplikowanych urza¬ dzen dozujacych i mieszalników do sporzadzania masy ódciskowej.. Kilka warstw masy ódciskowej, w sensie stomatologicznego odcisku podwójnego, utwardzo¬ nych jedna na drugiej, laczy sie mocno ze soba. 18. Wlasciwosc utwardzacza pozwalajaca na to, aby wytwarzac masy odciskowe o szczególnie ni¬ sko utrzymujacej sie odksztalcalnosci. 17. Jesli potrzebne jest przyspieszone zwiaza¬ nie, to mozna podwyzszyc ilosc utwardzacza w pewnych granicach, nie nadajac przy tym masie ódciskowej niekorzystnych wlasciwosci, np. pod¬ wyzszonej twardosci Shore'a, lamliwosci itp.Utwardzajaca sie w temperaturze pokojowej, przeznaczona zwlaszcza do celów stomatologicz¬ nych elastomeryczna masa odciskowa, wykazuja¬ ca wyzej wspomniane wlasciwosci, wedlug wy¬ nalazku zawiera produkt reakcji w, w'-dwuhydro- ksy-polidwumetylosiloksanu o lepkosci 800—200000 cP w temperautrze 20°C z utwardzaczem, skla¬ dajacym sie z organicznych soli cyny, korzystnie z 0,5—10*/o dwulaurynianu dwubutylocynowego, jako przyspieszacza, i z organicznych krzemia¬ nów, zawierajacych jedna lub dwie grupy aloksy- poliizopropoksylowe o ciezarze czasteczkowym 800—3000, korzystnie grupy n-butoksypoliizopro- poksylowe o ciezarze czasteczkowym 1900, oraz dwie lub trzy grupy metoksylowe i/lub etoksy- lowe na jeden atom krzemu, jako srodka sieciu¬ jacego, przy czym atomy wegla grup alkoksy-po- liizopropoksylowych, polaczone poprzez mostek S8C 4 tlenowy z krzemem, sa zwiazane 2 dwoma ato¬ mami wegla.Nieoczekiwanie okazalo sie, ze obecnosc nowych, zawierajacych zwiazany krzemianowo, drugorze- dowy atom wegla grup alkoksy-poliizopropoksylo- wych w srodku sieciujacym, stanowiacym sklad¬ nik utwardzacza, powoduje to, iz otrzymane ma¬ sy odciskowe wykazujac wszystkie potrzebne wla¬ sciwosci, znakomicie nadaja sie do praktycznego stosowania, a przy tym sa ekonomiczne w uzyciu.Tak korzystnego rezultatu nie mozna bylo sie spodziewac, gdyz dlugolancuchowe grupy poliete- rowe, takie jak grupa alkoksy-polialkoksylowa, wy¬ wieraja zazwyczaj znaczny wplyw na pozostale ligandy w czasteczce krzemianowej srodka sieciu¬ jacego i moga zmniejszac szybkosc utwardzania, przy czym dodatkowo nalezaloby liczyc sie z za¬ klócajacym odszczepianiem polimerycznego etero- alkoholu. 2ó Jako pochodna cynoorganiczna mozna stosowac np. laurynian dwubutylocynowy lub odpowiedni dwukaprylan. Srodek sieciujacy wywodzi sie z krzemianu organicznego, takiego jak krzemian czterometylowy, krzemian czteroetylowy, szes- ciometoksysiloksan lub (przemiany mieszane, w których jedna lub dwie grupy organiczne zostaly zastapione grupa alkoksy-poliizopropoksylowa. Bu¬ dowe krzemianów organicznych stosowanych jako srodek sieciujacy w utwardaczu, zawartym w ma- M sie ódciskowej wedlug wynalazku, mozna przedsta¬ wic wzorami 1 i 2, w których Rlf R2 i R3 nioga sta¬ nowic grupy metylowe i/lub etylowe, a R3 i R4 moze oznaczac grupy alkoksy-poliizopropoksylowe, w których grupa alkoksylowa zawiera 1—4 ato- mów wegla.Utwardzacz stosowany do utwardzajacych sie w temperaturze pokojowej elastomerycznyeh mas odciskoWych, otrzymuje sie np. w ten sposób, ze nizszy krzemian organiczny na drodze czesciowe- 40 go przeestryfikowania w znany sposób wobec znanych katalizatorów przeprowadza sie z wielko¬ czasteczkowym polieteroalkoholem w mieszany e- ster, który wobec dodatku przyspieszacza, takiegfr Jak dwulaurynian dwubutylocynowy, przeprowa¬ dza sie w stan gotowy do bezposredniego sto¬ sowania. Utwardzacz ten mozna napelniac uszty¬ wniajacymi skladnikami znanego rodzaju, nada¬ jacymi mu pastowata konsystencje.Inna mozliwosc otrzymania sieciujacego sklad- 50 nika utwardzacza polega na traktowaniu cztero¬ chlorku krzemu mieszanina zlozona z nizszych alkoholi i wielkoczasteczkowych polieteroalkoholi.Podane nizej receptury objasniaja przykladowo sporzadzanie pasty osnowowej i utwardzacza, sto- 55 sowanych w masie ódciskowej wedlug wynalaz¬ ku, która omówiono w podanych nizej przykla¬ dach I—IV.Paste osnowowa otrzymuje sie np. w ten spo¬ sób, ze 94,32 kg liniowego w, w'-dwuhydroksy-po- 60 lidwumetylosiloksanu o lepkosci 2160 cP w tem¬ peraturze 20°C miesza sie pod próznia ze 184,3ff kg zmielonego kwarcu o granulacji nie przewyz¬ szajacej 20 mikronów. Po calkowitym ujednorod- nieniu tej mieszaniny, otrzymana pasta wykazuje 65 lepkosc odpowiadajaca 42—45 mm srednicy kra-91 zka, mierzonej wedlug zalecenia nr. 19 amery¬ kanskiego stowarzyszenia American Dental Asso- ciation.Utwardzacz otrzymuje sie np. w ten sposób, ze 2,00 kg w-butoksy-poliizopropoksypropanolu-2 o ciezarze czasteczkowym 1800 i 2,00 kg w-butoksy- poliizopropoksypropanolu-2 o ciezarze czasteczko¬ wym 2300 razem miesza sie, a po oczyszczeniu za pomoca wegla aktywnego, odgazowuje sie pod próznia. Do mieszaniny, zawierajacej 28,00 kg czterometoksysilanu, 0,208 kg dwularynianu dwubutylocynowego i 0,009 kg metanolanu sodowego, dodaje sie uprzednio przygotowana mieszanine po- lieterów, a mieszanine reakcyjna przeestryfiko- wuje sie w ciagu 2 godzin. Niezbedne w tym ce¬ lu jest stosowanie bardzo dokladnie rozdzielaja¬ cej kolumny frakcyjnej, umozliwiajacej oddesty¬ lowanie wylacznie metanolu, tworzacego sie pod¬ czas reakcji przeestrowania.Po ochlodzeniu mieszaniny reakcyjnej wprowa¬ dza sie dwutlenek wegla do odczynu o wartosci pH=7,2, a nastepnie nadmiar czterometoksysilanu oddestylowuje sie pod próznia. Do jeszcze cieple¬ go utwardzacza dodaje sie 0,009 kg barwnika.Gotowy utwardacz zawiera wielkoczasteczkowy srodek sieciujacy razem z przyspieszaczem, tj. dwulaurynianem dwubutylocynowym. Po sklado¬ waniu w ciagu 14 dni utwardzacz i paste osno¬ wowa bada sie wedlug wytycznych zalecenia nr 19 amerykanskiego stowarzyszenia American Den¬ tal Association, przy czym zmienia sie ilosc u- twardzacza w zakresie 5—8 czesci na 100 czesci pasty.Podane nizej przyklady objasniaja blizej spo¬ rzadzanie i sklad utwardzajacych sie w tempera¬ turze pokojowej, elastomerycznych mas odcisko- wych.Przyklad I. 5 czesci wagowych utwardzacza, i 100 czesci wagowych pasty osnowowej, wytwo¬ rzonych w sposób omówiony wyzej, wprowadza sie na plytke do rozmieszan za pomoca dwóch odpowiednich - dozowników dawkujacych i w zna¬ ny sposób, unikajac wmieszania pecherzyków po¬ wietrza, jednorodnie miesza sie razem w ciagu 1 minuty, przy czym zabarwienie utwardzacza umo¬ zliwia sprawdzenie postepujacego ujednorodnienia.Zmierzona lepkosc odpowiada 39 mm srednicy krazka, a czas eksploatacji wynosi 4,5 minuty.Utrzymujace sie odksztalcenie wynosi 0,75% po uplywie 6 minut, zmiana wymiarów odpowiada —0,16%, odtwarzalnosc szczególów odpowiada 0,012 mm, twardosc wedlug Shore'a po uplywie 24 godzin wynosi 53, a odksztalcalnosc sprezysta ,5%.Przyklad II. 50 g pasty osnowowej i 3 g utwardzacza wazy sie na plytce do rozmieszan i mieszajac calkowicie ujednoradnia w ciagu 1 minuty. Wlasciwosci otrzymanej masy sa naste¬ pujace: czas przetwórstwa — 4 minuty; utrzy¬ mujace sie odksztalcenie — 0,65% po uplywie 5 minut; zmiana wymiarów — —0,28% odtwarzal¬ nosc szczególów — 0,012 mm; twardosc wedlug Shore'a — 53; odksztalcalnosc sprezysta — 6,23%.Przyklad III. Na plytce do rozmieszan mie¬ szajac ujednorodnia sie 40 g pasty osnowowej i 2,8 g utwardzacza w ciagu 1 minuty w tempera- 586 6 turze 20°C. Otrzymana masa wykazuje nastepu¬ jace wlasciwosci: czas przetwórstwa — 3*5 minuty; lepkosc — 38 mm srednicy krazka; utrzymujace sie odksztalcenie — 0,55% po uplywie 5 minut: zmiana wymiarów — 0,34%; odtwarzalnosc szcze¬ gólów — 0,012%; twardosc wedlug Shore'a — 57; odksztalcalnosc sprezysta — 5,27%.Przyklad IV. Z obu dozowników dawkuja¬ cych miesza sie razem 100 czesci wagowych pa- sty osnowowej i 8 czesci wagowych utwardza¬ cza. Otrzymana masa wykazuje nastepujace wla¬ sciwosci: czas przetwórstwa 3 minuty; utrzymu¬ jace sie odksztalcenie — 0,50% po uplywie 5 mi¬ nut; zmiana wymiarów — 0,37%; odtwarzalnosc szczególów — 0,020 mm; twardosc wedlug Shore'a po 24 godzinach — 58; odksztalcalnosc sprezysta — 4,97%. PL