Przedmiotem wynalazku jest element sprezysty zamkniecia zasuwowego, kadzi odlewniczych do cie¬ klych metali, szczególnie stali. Niezawodne zamknie¬ cie zasuwowe posiada wymieniona stacjonarna ply¬ te ceramiczna glowicy i podtrzymujaca ja, prze¬ waznie napedzana mechanicznie, wzgledem niej przesuwana, zamocowana wymiennie w ramie sli¬ zgowej, ceramiczna plyte zasuwowa, która dosu- wana jest na plyte glowicy z podtrzymujacym ja tuleja wylewowa za pomoca powierzchni oporo¬ wych, zamocowanego w ramie slizgowej elementu sprezystego.Skonstruowane w ten sposób zamkniecia zasu¬ wowe wykazuja zadowalajaca trwalosc: kanaly przelotowe w plycie glowicy plyty zasuwowej, jak równiez tulei zlewowej, ograniczone sa ich wy¬ kladzina ceramiczna i zatem tworza nie tylko me¬ chanicznie twardy lecz takze wytrzymaly cieplnie material. Nie tylko plyta glowicy lecz takze ply¬ ta zasuwowa z tuleja wylewowa, lub przy od¬ dzielnej konstrukcji takze tuleja wylewowa daja sie latwo wymienic tak, ze przy wystepujacych ich uszkodzeniach, jak równiez po ich zuzyciu mo¬ ga byc latwo wymienione.Waznym czynnikiem zapewniajacym dzialanie zamkniecia zasuwowego jak równiez przedluzenia zywotnosci nie tylko plyty glowicy lecz takze ply¬ ty zasuwowej, jak równiez w danyim przypadku 30 tulei wylewowej okazalo sie dociskanie plyty za¬ suwowej do powierzchni czolowej plyty glowicy, jak równiez tulei wylewowej do plyty zasuwowej, za pomoca elementów sprezystych. Zapewniaja one z jednej .strony duza sile nacisku, która szczegól¬ nie przy napelnionej kadzi odlewniczej wymagana jest do zamkniecia z powodu cisnienia hydrosta¬ tycznego dzialajacego na zasuwe; z drugiej stro¬ ny elementy sprezyste zapewniaja to, ze takze przy nie calkiem gladkich powierzchniach czolo¬ wych plyty glowicy jak równiez plyty zasuwowej, nie zostanie przekroczona okreslona sila nacisku.Dla spowodowania duzej sily nacisku z wystar¬ czajaca strzalka ugiecia sprezyny przy malym za¬ potrzebowaniu miejsca, stosuje sie zwarte elemen¬ ty sprezyste, przy których sprezyna dociskowa, uksztaltowana jak sprezyna srubowa, podtrzymu¬ je od spodu wzmocniona glówke trzpienia, który swoja powierzchnia czolowa opiera sie, podtrzy¬ muje i wywoluje naprezenie wstepne na plycie zasuwowej wzglednie na tulei zlewowej. Wpraw¬ dzie za pomoca takich elementów sprezystych osia¬ gnac mozna wymagany nacisk i przy ograniczo¬ nej drodze trzpienia mozna takze latwo dokonac wymiany plyty zasuwowej. Okazalo sie jednakze, ze wlasnosci docierajacej do wsadu sprezyny do¬ ciskowej zmieniaja sie podczas pracy wskutek od¬ dzialywania wystepujacego zaru i po dluzszym okresie eksploatacji w temperaturze pracy, sila 9297492974 3 dociskowa wywierana na plyte zasuwowa zmniej¬ sza sie.Dla zagwarantowania niezawodnej pracy, wy¬ magana jest dlatego kontrola elementów sprezy- 5 stych i ich wymiana po stosunkowo niewielkim czasie eksploatacji. Duze obciazenie cieplne wy¬ maga doboru zaroodpornych stali sprezynowych, dodatkowego oziebiania wg niemieckiego opisu wylozeniowego nr 2 024 829, jak równiez uksztal- 10 towania tylko niewielkich powierzchni styku. W ten sposób mozna przedluzyc osiagalna zywotnosc, nie uzyskujac pozadanej przydatnosci przez dluz¬ szy okres czasu.' Celem .wynalazku jest dalsze udoskonalenie ele- is mentu sprezystego wyzej okreslonego rodzaju tak, aby zapewnic niezawodna prace zamkniecia zasu¬ wowego przez dluzszy okres czasu, takze bez cia¬ glych kontroli elementów sprezystych i powtarza¬ jacej sie ich wymiany, przy zalozeniu zachowa- 20 rria~ latwej wymienialnosci niezaleznych elementów sprezystych.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie konstrukcji, w której element sprezysty uksztal¬ towany jest jako zamknieta w sobie, wypelniona 25 gazem, cylindryczna komora, która ma powierzch¬ nie oporowej na jednej z jej powierzchni czolo¬ wych i ze powierzchnie oporowe," co najmniej w temperaturze pracy, pod dzialaniem cisnienia za¬ wartego w komorze gazu, sprezynuj'a w sposób 30 ograniczony w kierunku osiowym wzgledem ich przesuwu. Sprezyny gazowe znane sa wprawdzie i opisane w publikacji inz. A. Dittes'a, Offenbach pt. „System sprezynowania azotem w konstruk¬ cji tloczników" jak równiez w artykule tego sa- as mego autora opublikowanym w VDI-Zeitung Nr 40 z 3.10.1973 r. Zastosowane zostaly tam do sprezy¬ nowania zwykle cylindry ze srodkiem nacisku, które podlaczone sa do zbiorników. Znanym spo¬ sobem jest równiez stosowanie zamiast elementów 40 sprezystych cylindrów hydraulicznych. . •. \- ..'¦.Cylindry ze srodkiem nacisku sprezyn gazowych jak i cylindry hydrauliczne, szczególnie jednak ich uszczelnienia, nie nadaja sie do pracy w wyz¬ szych temperaturach, wymagane przewody cisnie- 45 niowe sa kosztowne i utrudniaja konserwacje i kontrole, jak równiez w danym przypadku wy¬ magaja wymiany a zastosowanie zbiorników srod¬ ka nacisku daje wprawdzie czesto pozadana roz¬ szerzona charakterystyke sprezyny, komplikuje je- 50 d-nak znacznie urzadzenie i ogranicza w duzym stopniu takze korzystne wplywy temperatury.Wedlug wynalazku uzyskano jednak to, ze przy zastosowaniu elementów sprezystych i zamykaniu zamkniecia zasuwowego uzywane sa tylko stosun- 55 kowo niewielkie sily, podczas pracy jednakze osia¬ gana jest wymagana sila nacisku przez wystepu¬ jace nagrzewanie.Dla praktycznego zastosowania niezawodny oka¬ zal sie element sprezysty, którego komora wyko- 6° nana jest jako czesc stala i zawiera uszczelniony i osiowo przesuwny tlok, którego wal wystaje po¬ nad powierzchnie czolowa komory jak równiez po¬ siada powierzchnie oporowa. Bezpieczne wyklu¬ czajace ulatnianie sie gazu zamkniecie przestrzeni 65 tlocznej komory, uzyskac mozna, gdy tlok uszczel¬ niony jest wzgledem jego prowadnicy za pomoca polaczonego z nim jednym koncem gazoszczelnie i przeciwwybuchowo mieszka sprezystego. Proste* prowadzenie w polaczeniu z ograniczeniem suwu mozna osiagnac, gdy powierzchnia tloka przewi¬ dziana jest na centrujacym mieszek sprezysty wa¬ le, którego swobodny koniec prowadzony jest i osa¬ dzony w otworze plyty czolowej komory. Prowa¬ dzenie mozna poprawic, gdy plyta podstawowa komory wyposazona jest we wchodzace w tlok i wal trzpienie prowadzace.Wyjatkowo prosta konstrukcja elementu spre¬ zystego wynika z tego, ze komora ma plyte opo¬ rowa wykazujaca powierzchnie podstawowa jak równiez oporowa, które w danym przypadku uzu¬ pelnione sa do konca komory przez mieszek spre¬ zysty mocno i szczelnie polaczony z nimi jednym z jego konców. Ograniczenie suwu mozna przy tym osiagnac za pomoca prostych srodków, gdy plyta podstawowa i oporowa elementu sprezyste¬ go polaczone sa ze soba gietka linia metalowa, rozciagajaca sie w stanie napietym, osiowo mie¬ dzy nimi.Ochrone elementu sprezystego jak równiez w danym przypadku prowadzenie mozna uzyskac, gdy plyta podstawowa polaczona jest z obejmuja¬ ca i w danym przypadku centrujaca mieszek spre¬ zysty, rura oslaniajaca. Przy tym, plyta oporowa moze byc prowadzona w rurze oslaniajacej. Z dru¬ giej strony lub tez dodatkowo, mozna wyposazyc plyty podstawowa i oporowa w stempel i obejmu¬ jaca go rure prowadzaca przy czyim, przez jej przedluzenie i/lub przez przechodzaca przez nia linie, utworzone moze byc *ograniczenie ruchu.Napelnianie elementów sprezystych mozna uproscic i osiagnac bezpieczne zanikniecie po wprowadzeniu okreslonej ilosci srodka wypelniaja¬ cego, gdy plyta podstawowa wyposazona jest w otwór napelniajacy zaopatrzony w zamek. Z dru¬ giej strony istnieje takze mozliwosc wyposazenia komory w polaczenie cisnieniowe.Jako osrodek sprezysty okazaly sie przydatne lotne w temperaturze pracy gazy a takze ciecze, parujace pomiedzy temperatura otoczenia a tem¬ peratura pracy. Zaleca sie stosowanie, jako ela¬ stycznego osrodka, gazów obojetnych jak przy¬ kladowo azot lub argon.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w dwóch przykladach wykonania elementów sprezystych na rysunku, na którym fig. 1' przedstawia schematycz¬ nie przekrój zamkniecia zasuwowego podanego ro¬ dzaju z przynaleznymi elementami sprezystymi fig. 2 — powiekszony przekrój osiowy elementu sprezystego, umieszczonego w ramie slizgowej i fig. 3 — przekrój zmienionego, zamocowanego w ramie slizgowej elementu sprezystego, który w polozeniu roboczym podtrzymuje plyte glowicy.Na fig. 1 przedstawiono obreb oprózniania kadzi odlewniczej 1, wyposazonej w zamocowane przy plycie montazowej 2 zamkniecie zasuwowe 3. Z plyta montazowa 2 polaczona jest zawiasowo za pomoca, lezacego poza obrebem rysunku, nie po-92974 kazanego srodka, obudowa 4 zasuwy i zaryglowa¬ na w pokazanym polozeniu.W obudowie 4 zasjuwy przewidziana jest nape¬ dzana mechanicznie, wzdluznie przesuwana, rama 5 slizgowa 5, w której umieszczone sa jedna nad drugim kolnierz blaszany 6 z otoczona przez niego tuleja wylewu 7, jak równiez wanna stalowa 8 z wlozona w nia plyta zasuwowa 9.W wycieciach ramy slizgowej 5 przewidziane sa 10 elementy sprezyste 10, które podtrzymuja swoimi glowicami nasade kolnierza blaszanego 6 jak rów¬ niez wanne stalowa 8 i wywoluja naprezenie montazowe tulei wylewu 7 wzgledem plyty zasu¬ wowej 9, jak równiez plyty zasuwowej 9 w kie- 15 runku otworu wylewowego kadzi odlewniczej 1, która podtrzymywana jest przez osadzona za po¬ moca zaprawy murarskiej, w stalowej ramie 11, plyte glowicy 12. Naprezana montazowo przez ele¬ menty sprezyste 10 plyta zasuwowa 9 dociskana 20 jest do nich tak, ze powierzchnie slizgowe plyty glowicy 12 i plyty zasuwowej 9 znajduja sie je¬ dna na drugiej. Jednoczesnie uszczelniane sa przy tym, za pomoca wchodzacych w rowki pierscie¬ niowe sprezyn pierscieniowych, tuleja wylewu 7 M wzgle"dem plyty zasuwowej 9 i plyta glowicy 12 wzgledem otworu wylewowego.Dolna strona zamkniecia zasuwowego 3 pokryta jest plytami ochronnymi, a obudowa 4 zasuwy ma skierowane na prawo, posiadajace ksztalt tulei 30 elementy sprzegajace do zazebienia, dobranego jako urzadzenie nastawcze, nie pokazanego cylindra hy¬ draulicznego.Osadzony w wycieciu ramy slizgowej 5 element sprezysty powiekszony i przeciety osiowo z czes- 35 cla ramy slizgowej przedstawiony jest na fig. 2.Jak pokazano na fig. 2, przewidziane do zamoco- wywania elementu sprezystego wyciecie przez dwuczesciowa rame slizgowa 5 rozciaga sie do plyty dennej 13 i podpiera element sprezysty za 4( pomoca nasadki pierscieniowej.Element sprezysty zamkniety jest w rurze osla¬ niajacej, która dla utworzenia cylindrycznej ko¬ mory zamknieta jest od dolu przespawana plyta podstawowa 15, a od góry równiez przyspawana 45 plyta czolowa 16. W przestrzeni wewnetrznej ele¬ mentu sprezystego, umieszczony jest wolnostojaco tlok 17, którego wal 18 nasadzony jest, przez utworzenie pierscieniowej opaski, na posiadajacy mniejsza srednice, wykazujacy powierzchnie opo- 50 rowa 19 swobodny koniec 20.Swobodny koniec 20 wprowadzony jest w otwór 21, znajdujacy sie w srodku grubszej plyty czo¬ lowej 16. Tlok jest uszczelniony, gdy srodek plyty czolowej 16 polaczony jest szczelnie i mocno z kon- 55 cem metalowego mieszka 22, którego drugi koniec polaczony jest równiez mocno-szczelnie z tlokiem 17. Przestrzen, powstawala pomiedzy rura oslania¬ jaca 14 a mieszkiem metalowym 22, jak równiez tlokiem 17 a plyta podstawowa 15, wypelniana ^ jest przez zamykany zamkiem 23 otwór napelnia¬ jacy 24 obojetnym gazem pod cisnieniem, który dziala na denko tloka i dociska swobodny koniec walu 18 do ogranicznika ruchu na opasce przez otwór21. 65 W czasie pracy, nie przedstawionej na rysunku, kolnierz blaszany 6 tulei wylewu 7 lub wanna sta¬ lowa 8 plyty zasuwowej 9 naklada sie na po¬ wierzchnie oporowa 19 i przy zamykaniu zam¬ kniecia zasuwowego 3 powierzchnia oporowa 19 jest w ten sposób odpychana i przez to opaska podnoszona jest swobodnie od podpierajacej ja, jako ogranicznik ruchu, tylnej powierzchni plyty czolowej 16. Pod wplywem ciepla przenoszacego sie z kadzi odlewniczej wzrasta teraz cisnienie ga¬ zu w przestrzeni wewnetrznej elementu sprezy¬ stego a przez to i wywierana przez niego sila na¬ cisku do wartosci roboczej. Nie jest wiec juz po¬ trzebne chlodzenie elementu sprezystego i spec¬ jalne konstrukcyjne srodki do jego ochrony przed dzialaniem wysokich temperatur.Poniewaz przede wszystkim wywierana sila jest mniejsza, zamkniecie zasuwowe latwiejsze jest niz dotychczas do zamykania a podczas pracy wy¬ twarza sie cala sile nacisku elementów sprezy¬ stych, która, poniewaz opiera sie tylko na równa¬ niach obojetnych gazów przy wzrastajacej tempe¬ raturze, moze tylko jeszcze sie. zwiekszyc.Przedstawiony element sprezysty moze byc róz¬ ny. W praktycznym wykonaniu, do napelniania stosuje sie azot. Zalecane sa takze inne obojetne gazy, na przyklad argon i w koncu jest takze mo¬ zliwe stosowanie do napelniania cieczy^ które od¬ parowuja przed osiagnieciem temperatury pracy i pod dzialaniem wytworzonego cisnienia pary da¬ ja wymagana sile nacisku. Pojemnosc wypelniana gazem jest stosunkowo duza i powiekszona jest dalej przez to, ze plyta czolowa w obrebie ze¬ wnetrznym ma mniejsza grubosc. Wieksza ilosc gazu daje korzystna plaska charakterystyke spre¬ zystosci.Mieszek metalowy wykonany jest z elastycznego i odpornego na korozje materialu, który jest wy¬ starczajaco odporny na temperature. Niezawodna okazala sie na przyklad stal nierdzewna Nr 1.4541 wg DIN 17007. Przy odpowiednim doborze sredni¬ cy walu 18 unika sie stalego stykania sie z falda¬ mi metalowego mieszka 22 co zwiazane jest z je¬ go duzymi odksztalceniami. Podczas gdy metalo¬ wy mieszek sprezysty wedlug fig. 2 zasilany jest cisnieniem od zewnatrz, na fig. 3 pokazany jest w polozeniu roboczym inny element sprezysty, któ¬ rego zamknieta przez mieszek metalowy prze¬ strzen, wykorzystana jest jako przestrzen tlocz¬ na.Wedlug fig. 3 w wycieciu ramy slizgowej 5 przewidziany jest element sprezysty, którego ply¬ ta podstawowa 25 opiera sie na pierscieniowej strefie plyty dennej 13 ramy slizgowej 5. Plyta podstawowa 25 jest gazoszczelna i wytrzymala na sciskanie, polaczona z jednym koncem mieszka metalowego 27, którego drugi koniec polaczony jest równiez mocno-szczelnie z plyta nosna 26, która w polozeniu roboczym, tzn. po zamknieciu przy¬ leglego zamkniecia zasuwowego wedlug fig. 1, pod¬ trzymuje w naprezeniu montazowym plyte zasu¬ wowa 9.Naprezenie montazowe spowodowane jest przy tym przez azot wypelniajacy przestrzen pod cisnie-92974 8 ndem w mieszku metalowym 27. Przesuw plyty nos¬ nej 26 wzgledem plyty podstawowej 25 ograniczo¬ ny jest przez obustronnie z nia polaczona gietka line 28; jezeli element sprezysty zostanie odciazo¬ ny, plyta nosna 26 moze byc tloczona tylko do gó¬ ry do momentu naprezenia gietkiej liny 28 i zwie¬ kszenia sie, spowodowanej naciskiem, sily wywo¬ lujacej naprezenie montazowe.Wlasciwosci i zalety wypelnionych gazem ele¬ mentów sprezystych wedlug wynalazku zostana teraz objasnione na podstawie przykladów przed¬ stawionego na fig. 3 elementu sprezystego 31.Srodkowa powierzchnia tloczna elementu spre¬ zystego 31, tzn. zasilane cisnieniem srodkowe po¬ wierzchnie plyty podstawowej 25, jak równiez ply¬ ty nosnej 26, wynosza okolo 7 cm2. Cisnienie przy napelnianiu wstepnym, które oddzialywuje na otwór napelniajacy 30 przy napelnianiu w tempe¬ raturze pokojowej, wynosi w danym przykladzie 29,5 atmosfer nadcisnienia. Odpowiednio do niego sila oddzialywujaca na gietka line 28 wynosi 204 kp. Jezeli wiec wlozonych zostanie do ramy sliz¬ gowej szereg elementów sprezystych 29 i zostanie ona zamknieta, to element sprezysty bedzie scis¬ niety o 8,5 mm.Przez zmniejszenie objetosci nastepuje przy tym adiabatyczny wzrost cisnienia przy stalej tempe¬ raturze wzrost cisnienia moze byc takze wytluma¬ czony izoterma. Przez zmniejszenie objetosci, wzra¬ sta cisnienie z 29,5 atmosfery nadcisnienia do 36,8 atmosfery nadcisnienia i przez to kazdy z elemen¬ tów sprezystych powoduje wzrost sily wywolujacej naprezenie montazowe z 204 kp do 256 kp. Gdy kadz odlewnicza zostanie uruchomiona, element spre¬ zysty zostaje ogrzany (wraz z calym zawartym w nim gazem i przy wzroscie -temperatury od 293°iK do573°K, cisnienie wzrasta dalej do 72 atmosfer nadcisnienia a sila wywolujaca naprezenie monta¬ zowe, do 500 kp. Wynikaja stad wyraznie zalety wynalazku. Jezeli wymagana sila sprezynujaca wy¬ nosic ma 500 kp, to mozliwe jest wedlug wyna¬ lazku, przeprowadzenie zamykania przy okolo po¬ lowie wymaganej sily i zbedne sa dotychczas sto¬ sowane kosztowne srodki chlodzace elementy spre¬ zyste. Okazalo sie równiez, ze nie nastepuje pod cisnieniem cieplnym spadek sily sprezynujacej, jak równiez naprezenia roboczego.Kontrole elementów sprezystych moga byc ilos¬ ciowo znacznie zredukowane i tylko rzadko mu¬ sza byc wymieniane wadliwe elementy sprezyste.Stosowane cisnienie, w szczególnosci jednak nie¬ wielka objetosc gazu elementów sprezystych w polaczeniu z warunkiem, ze zastosowane beda one w wszechstronnie oblozonych wycieciach, wyklu¬ czaja wtórne nastepstwa zniszczenia elementów sprezystych przez inne obce wplywy a wskutek niewielkich objetosci mozna przestrzegac aby wiel¬ kosci zbiorników cisnieniowych umozliwialy latwe zastosowanie srodków bezpieczenstwa, kontroli i nadzoru.Istotna zaleta okazalo sie to, ze elementy spre¬ zyste maja zwarta konstrukcje i dzialaja nieza¬ leznie jeden od drugiego. Mozna je korzystnie do¬ pasowac pod wzgledem wielkosci do dotychczas stosowanych sprezyn srubowych tak, ze juz wy¬ konane zamkniecia zasuwowe wyposazane moga byc bez zadnych zmian w elementy sprezyste we- dlug wynalazku.Istnieje wprawdzie mozliwosc stosowania ele¬ mentów sprezystych wyposazonych w polaczenie cisnieniowe, które polaczone sa z centralnym zró¬ dlem cisnienia. Korzystne okazaly sie Jednak zwy¬ kle obslugiwane recznie, z uwagi na znacz¬ nie mniejsze koszty produkcji i ustalone cisnienie, napelniane i szczelnie zamkniete, wzglednie usz¬ czelnione, elementy sprezyste. ~~ Wynalazek moze posiadac szereg odmian. Mozli¬ we jest wiec zrezygnowanie w szeregu przypad¬ ków ze specjalnych srodków do centrowania me¬ talowego mieszka. W przypadku elementu spre¬ zystego 29, przedstawionego na fig. 3, metalowy mieszek dopasowany moze byc do wyciec w ra- mie 5 z zachowaniem niewielkiego przeswitu, a dla zmniejszenia wycierania sie w wycieciach, moga byc umieszczone tuleje o szczególnie glad¬ kich sciankach wewnetrznych lub tez same ele¬ menty sprezyste moga byc wyposazone w polaczo- na z plyta podstawowa rure oslaniajaca. Scianki wyciecia umieszczonej w nim tulei lub takze rury oslaniajacej, moga wchodzic z zachowaniem nie¬ wielkiego luzu w plyte nosna 26 i obejmowac meta¬ lowy mieszek w odpowiednio wiekszym odste- pie.W podobny sposób, w przypadku elementu spre¬ zystego wykonanego wedlug fig. 2, wal zapobiegac moze niekorzystnym odksztalceniom metalowego mieszka.Srodki ograniczajace prowadzenie jak równiez przesuw elementu sprezystego nie ograniczaja sie do przedstawionych. Jezeli takze przy elemencie sprezystym 29, gietka lina przy niewielkich ko¬ sztach spelniac bedzie stawiane wymagania i jeze- 40 li uwazane bedzie to za celowe ze wzgledu na szczelnosc aby linia zamocowana byla w otworach nieprzelotnych, przewidziane sa przewaznie, skie¬ rowane do wewnatrz podsadzenia plyty podsta¬ wowej 25 jak równiez plyty nosnej 26. Równiez 45 tu plyty wyposazone moga byc w stempel i obej¬ mujaca go rure prowadzaca tak, ze plyty podsta¬ wowe i nosna prowadzone sa równolegle do sie¬ bie.Przedluzenia stempla i rury prowadzacej moga so takze powodowac ograniczenie przesuwu a przez to i odciazenie metalowego mieszka od nadmier¬ nych sil rozciagajacych; ponadto stempel moze byc wykonany jako pusty w srodku i obejmowac gietka line. Rura prowadzaca moze dodatkowo 55 byc wykorzystywana do centrowania metalowego mieszka.W kazdym przypadku, uzyskano prosty, obslugi¬ wany recznie i przy umiarkowanym nakladzie ko¬ sztów, nastawny element sprezysty, który jest nie 60 tylko odporny na zuzycie ze wzgledu na wystepo¬ wanie wysokich temperatur, lecz takze wyróznia sie tym, ze doprowadzane w eksploatacji sily sa znacznie mniejsze od sil nacisku osiaganych w pracy.9 92974 PL