Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania L-lizyny na drodze fermentacji glebinowej.Znanych jest wiele sposobów wytwarzania L-lizyny przy uzyciu drobnoustrojów, nalezacych do róznych gatunków, na pozywkach, zawierajacych przyswajalne zródlo azotu i wegla. Szczególna zdolnoscia wytwarzania L-lizyny odznaczaja sie mutanty auksotroficzne, takie jak np. Micrococcus glutamicus ATCC 13287 i Brevibacterium flavum ATCC 21129. Otrzymywanie wysokich wydajnosci L-lizyny nie tylko zalezy od aktywnosci szczepu, lecz równiez od skladników pozywki produkcyjnej zapewniajacych wlasciwy wzrost drobnoustróju-producenta i równoczesnie stymulujacych wytwarzanie pozadanego aminokwasu. W produkcji L-lizyny podstawowym warunkiem uzyskania wysokich wydajnosci jest dobór odpowiedniego zródla azotu pochodzenia naturalnego.Dotychczas wysokie wydajnosci L-lizyny otrzymywano na pozywkach, zawierajacych jako zródlo azotu pochodzenia naturalnego hydrolizaty maki sojowej i maki arachidowej. Zarówno substrat, jak i sam proces hydrolizy, który prowadzi sie w 120°C w srodowisku 6n H2S04l sa stosunkowo drogie. Ponadto maka sojowa i arachidowa sa produktami importowanymi.W sposobie wedlug wynalazku hydrolizaty maki sojowej i arachidowej zastepuje sie latwo dostepnym sokiem komórkowym ziemniaka, który jako zródlo azotu pochodzenia naturalnego nie ustepuje pod wzgledem wartosci produkcyjnej wymienionym hydrolizatom. Na pozywkach z sokiem ziemniaczanym uzyskuje sie wydajnosci L-lizyny co najmniej tego samego rzedu, co na pozywkach z hydrolizatami maki sojowej lub arachidowej.Sok komórkowy ziemniaka dostepny jest w kraju w olbrzymich ilosciach. Przy produkcji krochmalu 75% przerabianych ziemniaków stanowi sok komórkowy, który jako produkt odpadowy zaliczany jest do uciazliwych scieków. Wody sciekowe z krochmalni w pewnej czesci wykorzystywane sa w rolnictwie do nawadniania roli i lak. Pozbywanie sie w ten sposób uciazliwych scieków ma jednak ograniczony zasieg. Tereny nawadniane musza byc dokladnie zniwelowane i ilosc doprowadzonych wód sciekowych z krochmalni dokladnie obliczona.Istnieje bowiem niebezpieczenstwo szkodliwego przesycenia ziemi substancjami soku ziemniaczanego a tym samym zaniepzyszczania naturalnego srodowiska czlowieka.2 94 291 Wykorzystanie z wielkotonazowej produkcji L-lizyny soku ziemniaczanego otwiera olbrzymie perspektywy utylizacji uciazliwych scieków przemyslowych i prowadzi do uzyskania duzych efektów ekonomicznych, wynikajacych z zamiany scieków na cenny, majacy szerokie zastosowanie egzogenny aminokwas, L-lizyne.Sklad chemiczny nierozcienczonego soku ziemniaczanego waha sie w nastepujacych granicach: sucha masa ,38-6,1% w tym: cukry redukujace okolo 2,15% azot ogólny 1,65-1,95% azot aminowy okolo 0,08% popiól okolo 0,9%. Obok bialka, reszte substancji azotowych stanowia peptony 13,4% aminokwasy 22,3%, amidy 12,3% i zwiazki amonowe 2,8%. Z aminokwasów w soku ziemniaczanym w wiekszych ilosciach wystepuja: kwas asparaginowy i glutaminowy, walina, arginina i tyrozyna, a w mniejszych-lizyna, leucyna, metionina, treonina, fenyloalanina i tryptofan. Z weglowodanów wystepuja w soku ziemniaczanym: skrobia, glukoza, sacharoza i galaktoza, a ze zwiazków nieorganicznych wiekszosc bardzo wartosciowych mikroelementów. Ponadto sok ziemniaczany zawiera witaminy A, Bi, B2, B6, PP, C, enzymy i kwasy organiczne.Z powyzszej analizy wynika, ze sok ziemniaczany zawiera wartosciowe skladniki dla rozwoju szczepu produkujacego i dla wytwarzania L-lizyny.Wedlug wynalazku biosynteze L-lizyny prowadzi sie przy uzyciu mutantów drobnoustrojów z blokami genetycznymi, sprzyjajacymi wytwarzaniu L-lizyny, takich jak np. Micococcus glutamicus ATCC 13287, na pozywkach, zawierajacych jako zródlo azotu pochodzenia naturalnego sok komórkowy ziemniaka, otrzymywany przy produkcji krochmalu oraz przyswajalne zródla wegla i sole mineralne, w temperaturze ponizej 40°C, przy równoczesnym mieszaniu i napowietrzaniu w czasie, potrzebnym do wytworzenia L-lizyny z której przygotowuje sie znanymi sposobami preparaty do celów leczniczych, spozywczych i paszowych.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest to, ze pozywka produkcyjna jest prosta i tania. Sklada sie ona z soku ziemniaczanego, wzbogaconego tanimi zródlami wegla i solami mineralnymi. Sposród zródel wegla stosuje sie rozpuszczalne weglowodany np. glukoze techniczna sacharoze, melase i inne cukry proste oraz ich mieszaniny.Jako zródlo wegla stosuje sie równiez alkohole, np. etanol, metanol, oraz kwasy organiczne i ich sole, np. kwas octowy i/lub octan sodu. Sposród soli mineralnych korzystny jest dodatek soli amonowych.L-lizyna, wytworzona w pozywkach, zawierajacych sok komórkowy ziemniaka, jest szczególnie dogodnym substratem do otrzymywania preparatów paszowych L-lizyny przez suszenie calej hodowli w suszarce rozpylowej. Metoda ta jest prosta, nie daje scieków i odpadów, a otrzymane preparaty oprócz lizyny zawieraja witaminy, rózne aminokwasy i sole mineralne, wytworzone w czasie biosyntezy L-lizyny.Dalsze szczególy sposobu wedlug wynalazku znajduja sie w przykladzie, który sluzy do objasnienia, nie ograniczajac wynalazku.Przyklad. Hodowla na pozywce stalej.Szczep bakterii Micrococcus glutamicus ATCC 13287 hoduje sie na skosie agarowym o nastepujacym skladzie: pepton-Proteaae - 1,0% NaCI - 0,5%, wyciag wolowy -0,22%, glukoza - 1,0%, agar -2,0%, woda destylowana—do 100%. Przed sterylizacja koryguje sie pH do wartosci 7,4. Sterylizacje pozywki agarowej prowadzi sie w temperaturze 117% przez 30 minut. Agary skosne szczepi sie komórkami bakterii, pobranymi oczkiem z 48 godzinnej hodowli, przechowywanej w chlodni w temperaturze +4°C. Zaszczepione agary skosne umieszcza sie w termostacie o temperaturze 28°C na 48 godzin. Komórki bakterii zmywa sie z hodowli agarowej 2 ml 0,85% roztworu NaCI w wodzie. Otrzymana zawiesine komórek szczepi sie pozywka posiewowa w kolbach.Hodowla na pozywce posiewowej. Hodowle posiewowa szczepu bakterii Micrococcus glutamicus ATCC 13287 prowadzi sie w kolbach stozkowych o objetosci 500 ml zawierajacych po 50 ml pozywki posiewowej o nastepujacym rkladzie: melasa - 4,0%, WNK (50 sm) - 1,0%, (NH4)2S04 - 1,5%, drozdze suszone pastewne — 0,25%, CaC03 techniczny 0,5% woda wodociagowa -do 100%. Przed sterylizacja koryguje sie pH pozywki do wartosci 7,2. Sterylizacje prowadzi sie w temperaturze 117°C przez 30 minut. Tak przygotowana pozywke posiewowa szczepi sie zawiesina komórek z hodowli na pozywce stalej w ilosci 0,2 ml zawiesiny na 50 ml pozywki. Hodowle posiewowa prowadzi sie przez 24 godziny na trzesawce obrotowej o 220 obr/minute, umieszczonej w termostacie o temperaturze 28°C.Hodowla na pozywce produkcyjnej.Hodowle produkcyjna szczepu bakterii Micrococcus glutamicus ATCC 13287 prowadzi sie w kolbach stozkowych a 500 ml z lamaczami i wydluzona szyjka, zawierajacych 30 ml pozywki o nastepujacym skladzie: CaC03 techn -2,0% (NH4)2S04 - 4,0%, melasa buraczana - 30%, sok ziemniaczany - do 100%. Melase buraczana wyjalawia sie oddzielnie. Roztwór pozostalych skladników pozywki wyjalawia sie w temperaturze 117°C przez 30 minut. Po sterylizacji pozywke uzupelnia sie melasa i szczepi hodowla posiewowa w ilosci 5%.Hodowle produkcyjna prowadzi sie przez 48—96 godzin na trzesawce obrotowej o 220 obr/minute, umieszczonej w termostacie o temperaturze 30°C. Po zakonczeniu procesu biosyntezy hodowla zawiera 37000-41000 mcg L-lizyny w 1 ml.94 291 3 PL PL