TARIFNAME KARMASIK TAHMIN VE BIR DÖNÜSÜM UZUNLUGU GÖSTERGESI YARDIMIYLA YAPILAN ÇOK KANALLI SES KODLAMASI Mevcut bulus, ses islemesine ve özellikle de iki veya daha fazla kanal sinyaline sahip çok kanalli bir sinyalin çok kanalli ses islemesine iliskindir. Çok kanalli veya stereo isleme alaninda, orta/yan stereo kodlama olarak adlandirilan uygulamanin yapildigi bilinmektedir. Bu konseptte, bir orta veya mono sinyal M elde etmek üzere, sol veya birinci ses kanal sinyali ve sag veya ikinci ses kanal sinyalinin bir kombinasyonu olusturulmaktadir. Ilaveten, bir yan sinyal S elde etmek üzere, sol veya birinci kanal sinyali ve sag veya ikinci kanal sinyali arasinda bir fark meydana getirilmektedir. Söz konusu olan bu orta/yan kodlama yöntemi, yan sinyal oldukça küçük olacagi için, sol sinyal ve sag sinyal birbirine çok benzer nitelikte oldugu zaman kayda deger ölçüde bir kodlama kazanimi ortaya çikarmaktadir. Tipik olarak, kuantize edilecek/entropik olarak enkode edilecek degerlerin araligi küçüldügü zaman, bir kuantizasyon/entropi enkoder asamasina ait olan bir kodlama kazanimi daha yüksek hal alacaktir. Dolayisiyla, yan sinyal küçüldügü zaman, bir PCM 'veyar bir Huffman tabanli veya aritmetik entropi enkoderi için kodlama kazanimi artis göstermektedir. Bununla birlikte, orta/yan kodlamanin, bir kodlama kazanimi ortaya çikarmadigi belirli durumlar mevcuttur. Söz konusu olan bu durum, her iki kanalda bulunan sinyallerde birbirine dogru faz kaydirmasi, örnegin 90°'lik, yapildigi zaman meydana gelmektedir. Bunun akabinde, orta sinyal ve yan sinyal, oldukça benzer bir aralikta olabilmekte ve bu nedenle, orta sinyalin ve yan sinyalin entropi enkoderi kullanilarak yapilan kodlamasi neticesinde bir kodlama kazanimi ortaya çikmamakta ve hatta bu durum bit hizinin artmasina sebep olabilmektedir. Dolayisiyla, yan sinyalin, örnegin orijinal sol sinyale iliskin olarak belirli bir ölçü dahilinde daha küçük bir hale gelmedigi bantlardaki orta/yan kodlamanin etkisiz hale getirilmesi için frekans seçici bir orta/yan kodlama uygulanabilmektedir. Her ne kadar yan sinyal, sol ve sag sinyalin birbiriyle ayni oldugu durumlarda sifir olacak ve yan sinyalin bertaraf edilmesinden dolayi azami kodlama kazanimini ortaya çikaracak olsa da orta sinyal ve yan sinyal dalga formunun sekli hususunda birbiri ile ayni olup, söz konusu bu iki sinyal arasindaki tek fark bu sinyallerin genel genligi oldugunda bahis konusu olan durum bir kez daha farkli bir hal almaktadir. Bu durumda, ilaveten yan sinyalde orta sinyale dogru faz kaymasinin olmadigi varsayiminda bulunuldugu zaman, yan sinyal kayda deger ölçüde artmakta ancak öte yandan orta sinyalde, kendi deger araligina iliskin olarak çok fazla azalma olmamaktadir. Belirli bir frekans bandinda bu türden bir duruni meydana geldigi zaman, kodlama kazaniminin eksikligi nedeniyle orta/yan kodlamanin yeniden etkisiz hale getirilmesi gerekir. Orta/yan kodlama, frekans seçici olarak veya alternatif olarak zaman alaninda uygulanabilmektedir. Orta/yan kodlama olarak bir tür dalga formu yaklasimina degil, belirli binoral isaretler temelinde parametrik islemeye dayanan, alternatif çok kanalli kodlama teknikleri bulunmaktadir. Bu türden teknikler, "binoral isaret kodlamasi", "parametrik stereo kodlama" veya "MPEG Surround kodlama" terimleri altinda bilinmektedir. Burada, belirli isaretler, birçok frekans bandi için hesaplanmaktadir. Söz konusu olan bu isaretler, kanallar arasi seviye farklarini, kanallar arasi evre uyumluluk ölçülerini, kanallar arasi zaman farklarini ve/veya kanallar arasi faz farkliliklarini kapsamaktadir. Dinleyicinin çok kanalli bir etkiyi hissetmesine yönelik varsayimdan baslayan bu yaklasimlar, iki kanala ait detayli dalga formlarina degil, daha ziyade dogru frekans seçmeli olarak saglanan isaretlere veya kanallar arasi bilgiye dayanmaktadir. Bunun anlami, bir renderleme makinesinde, isaretleri dogru bir sekilde yansitan çok kanalli sinyallerin renderlenmesi isleminde dikkat gösterilmesi gerektigidir ancak dalga formlari belirleyici önem arz etmemektedir. Söz konusu olan bu yaklasim, her ne kadar tüm bu kanallar, bir tane kanaldan ve ayni downmiks kanalindan türetilmis olsalar da dekoderin birbirinden ilintisizlestirilen stereo sinyallerini yapay olarak üretmek için bir ilintisizlestirme islemesi uygulamasi gerektigi durumlarda özellikle karmasik bir hale gelebilmektedir. Bu amaç için olan ilintisizlestiriciler, uygulamalarina bagli olarak, karmasik olabilmekte ve özellikle geçici sinyal kisimlari durumunda yapayliklar ortaya çikarabilmektedir. Ilaveten, dalga formu kodlamasinin aksine, parametrik kodlama yaklasimi, yalnizca tipik nicemlemeden degil, ayni zamanda belirli dalga formlari yerine binoral isaretlere bakilmasindan kaynaklanan bilgi kaybina kaçinilmaz surette yol açan kayipli bir kodlama yaklasimidir. Bahis konusu olan bu yaklasim, oldukça düsük bit hizlarina neden olmakla beraber, kaliteden verilen ödünleri de kapsayabilmektedir. Sekil 7a'da gösterildigi üzere, birlesik konusma ve ses kodlamasi (USAC) için son zamanlarda meydana gelen yeni gelismeler bulunmaktadir. Bir çekirdek dekoderi 700, orta/yan olarak enkode edilebilen, giriste 70l enkode edilmis stereo sinyalinin kod çözümü islemesi gerçeklestirir. Söz konusu çekirdek dekoderi, hat 702 üzerinde bir orta sinyal ve hat 703 üzerinde bir yan veya artik sinyal çiktilamaktadir. Her iki sinyal de QMF filtre bankalari 704 ve 705 vasitasiyla bir QMF alanina dönüstürülür. Akabinde, bir sol kanal sinyali 707 ve bir sag kanal sinyali 708 olusturmak üzere bir MPEG Surround dekoderi 706 uygulanmaktadir. Söz konusu olan bu düsük bant sinyalleri, genis bant sol L ve sag R sinyallerin elde edilebilmesi için QMF sentezi filtre bankalari 712, 713 vasitasiyla bir zaman alanina dönüstürülen hatlari 710 ve 711 üzerinde genis bant sol ve sag sinyallerini meydana getiren bir spektral bant replikasyon (SBR) dekoderine 709 yerlestirilmektedir. Sekil 7b, MPEG Surround dekoderinin 706 bir orta/yan dekode islemini gerçeklestirecegi durumu göstermektedir. Alternatif olarak, MPEG Surround dekoder blogu 706, tek bir mono çekirdek dekoder sinyalinden stereo sinyallerinin olusturulmasi için bir binoral isaret tabanli parametrik dekode islemis gerçeklestirebilmektedir. Dogal olarak, MPEG Surround dekoderi 706, kanallar arasi seviye farkliliklari, kanallar arasi evre uyumluluk ölçülerini veya bunun gibi diger kanallar arasi bilgi parametreleri gibi parametrik bilgilerden faydalanarak SBR dekoder bloguna 709 girdilenecek olan birçok düsük bant çikis sinyali meydana getirebilmektedir. MPEG Surround dekoder blogu 706, Sekil 7b'de gösterildigi üzere orta/yan dekode islemi gerçeklestirdigi zaman, bir reel kazanim faktörü g uygulanabilmekte ve DMX/RES ve L/R sirasiyla downmiks/artik› ve sol/sag sinyalleri olmakta ve kompleks hibrid QMF alaninda gösterimlenmektedirler. Bir blok 706 ve bir blogun 709 bir kombinasyonunun kullanilmasi, bir stereo dekoderin baz olarak alindigi durum ile karsilastirildiginda, bilgisayimsal karmasiklikta yalnizca küçük. bir artisa neden olmaktadir, zira sinyalin karmasik QMF gösterimi, SBR dekoderinin bir parçasi olarak hali hazirda mevcut durumdadir. Bununla beraber, SBR olmayan bir konfigürasyonda, QMF tabanli stereo kodlama, birlesik konusma ve ses kodlamasi (USAC) baglaminda da öngörüldügü üzere, bu Örnek dahilinde 64-bant analiz bankalarina ve 64- bant sentez bankalarina ihtiyaç duyacak olan gerekli QMF bankalari sayesinde, bilgisayimsal karmasiklik hususunda kayda deger bir artis meydana getirecektir. Söz konusu olan bu filtre bankalarinin, yalnizca stereo kodlama amaciyla eklenmesi gerekmektedir. Bununla beraber, gelistirme asamasinda olan MPEG USAC sisteminde, SBR'in tipik olarak kullanilmadigi yüksek bit hizlarinda kodlama modlari da mevcuttur. Asagida belirtilen iki MPEG birlesik konusma ve ses kodlamasi (USAC) dokümani, çok kanalli ses kodlama/dekode etme düzenlerini örnekler nitelikte olup, söz konusu düzenler dahilindeki bir ayirim sinyali, karmasik degerli bir tahmin katsayisi vasitasiyla bir downmiks/toplam/mono sinyalinden tahmin edilmektedir: HEIKO PURNHAGEN ve ARK: "Technical description of proposed Unified Stereo Coding in USAC",90. MPEG BULUSMASI; 26-10- BIRLIGI (MOTION PICTURE EXPERT GROUP) VEYA ISO/IEC MAx NEUENDORF (EDITÖR): "WDS of USAC",90. MPEG BULUSMASI; BIRLIGI (MOTION PICTURE EXPERT GROUP) ISO/IECJTCl/SC29/ WO90/l6l36 Al sayili doküman, sol ve sag giris kanallarinin, bir* gecikme hesaplayicisi (örn. maksimuni çapraz korelasyon degerinin türetilmesi suretiyle) tarafindan kontrol edilen degisken gecikme asamalari vasitasiyla zaman hizalamasina tabi tutuldugu ve akabinde toplam ve fark sinyallerinin olusturulmasi için bir toplayici dahilinde toplandigi ve bir çikarici dahilinde çikartildigi polifonik (Örn. stereo) bir sesli konferans sistemini açiklamaktadir. Toplam sinyal, göreceli olarak yüksek bir kalitede iletilmekte; fark sinyali ise adaptif bir filtre yardimiyla toplam sinyalden elde edilen tahmin vasitasiyla dekoderde yeniden yapilandirilmaktadir. Dekoder adaptif filtresi, alinan filtre katsayilari vasitasiyla. ya da kodlayici dahilinde karsilik gelen adaptif bir filtre vasitasiyla meydana getirilen, alinan artik bir sinyalden ters adaptasyon ile veya her ikisi Tercihen, söz konusu olan adaptif filtre, katsayi güncellemesi için gradyan bir algoritmadan faydalanan bir kafes filtredir. Adaptif filtrenin karmasikligi, enkoder dahilinde, toplami ve fark sinyalleri için toplam kanaldan türetilen, karsilik gelen beyazlatma filtrelerinin kullanilmasi ile ön beyazlatma yapilarak azaltilmaktadir. sinyalinden, uzamsal parametreler temel alinarak bir sol sinyal ve bir sag sinyal meydana getiren parametrik bir stereo upmiks aygitini ortaya koymaktadir. Bahis konusu olan parametrik stereo upmiks, bir tahmin katsayisi ile ölçeklendirilen mono downmiks sinyaline dayali olarak sol sinyal ile sag sinyal arasindaki bir farki içeren bir fark sinyalinin tahmin edilmesi için bir yöntem içermesi ile karakterize edilmektedir. Söz konusu. olan tahmin katsayisi ise uzamsal. parametrelerden. türetilmektedir. Bahsedilen parametrik stereo upmiks aygiti ayrica, sol sinyalin ve sag sinyalin, mono downmiks sinyalinin ve söz konusu olan fark sinyalinin bir toplami ve bir farki temelinde türetilebilmesi için aritmetik bir yöntem içermektedir. Mevcut bulusun amaci, bir yandan yüksek kodlama kazanimi elde edilmesini saglayan ve diger yandan ise iyi ses kalitesi ve/veya azaltilmis bilgisayimsal karmasiklik meydana getirilmesine olanak taniyan gelistirilmis bir ses isleme konsepti ortaya koymaktir. Söz konusu olan bu amaca, Istem l'e göre olan bir ses dekoderi, Istem 4'e göre olan bir ses enkoderi, Istem 8'e göre olan bir ses dekode etme yöntemi, Istem 9'a göre olan bir ses enkode etme yöntemi veya Istem lO'a göre olan bir bilgisayar programi vasitasiyla ulasilmaktadir. Mevcut bulus, yüksek kalite dalga formu kodlamasi yaklasimi ile elde edilen bir kodlama kazaniminin, kombinasyon sinyallerinin her ikisinin de orta/yan kombinasyon kurali gibi bir kombinasyon kuralindan yararlanarak orijinal kanal sinyallerinden türetildigi bir birinci kombinasyon sinyalinden faydalanan ikinci bir kombinasyon sinyalinin tahmini yordamiyla kayda deger oranda gelistirilebildigi bulgusuna dayanmaktadir. Söz konusu olan bu tahmin bilgisinin, bir optimizasyon hedefinin gerçeklestirilmesi için bulus konusu tahminin mamafih parametre tabanli bir stereo ya da çok kanalli bir kodlama yaklasimi olmayip, dalga formu tabanli bir kodlama olmasi sayesinde bir ses enkoderi dahilindeki bir tahminci vasitasiyla hesaplandigi, yalnizca ufak bir miktarda yüke sebep oldugu ancak ses kalitesinde herhangi bir kayip olmaksizin yan sinyal için gerekli olan bit hizinda kayda deger ölçüde bir azalma meydana getirdigi kesfedilmistir. Bilgisayimsal karmasikligin azaltilmasi için, tahmin. bilgisinin, frekans bölgesi giris verilerinden bant seçici bir sekilde türetildigi frekans bölgesi enkode etme isleminin gerçeklestirilmesi tercih edilmektedir. Zaman alani gösteriminin, spektral bir gösterime dönüstürülmesi için kullanilan dönüstürme algoritmasi, tercihen bir spektruma ait reel ve karmasik degerlerin hesaplanmasi ile 2 kat daha fazla yüksek hizda örneklemeye sebep olan karmasik bir dönüsümden farkli olarak, yalnizca gerçek degerlerin veya yalnizca sanal degerlerin hesaplandigi modifiye edilmis bir kesikli kosinüs dönüsümü (MDCT) veya modifiye edilmis kesikli bir sinüs dönüsümü (MDST) gibi ciddi ölçüde örneklenen bir islemdir. Tercihen, örtüsme girisi ve iptaline dayali bir dönüsüm kullanilmaktadir. Özellikle, modifiye edilmis kesikli kosinüs dönüsümü (MDCT), bahsedilen türden bir dönüsümdür ve dekoder tarafinda gerçeklestirilen örtüsmeli-eklemeli isleme vasitasiyla elde edilen, iyi bilinen zaman alani örtüsme iptali (TDAC) özelligi sayesinde herhangi bir yük ortaya çikarmaksizin birbirini izleyen bloklar arasinda çapraz sönümleme yapilmasina imkân tanimaktadir. Tercihen, enkoderde hesaplanan, dekodere iletilen ve dekoder dahilinde kullanilan tahmin bilgisi, O° ila 360° arasinda rastgele seçilmis miktarlarda, iki ses kanali arasindaki faz farkliliklarini avantajli bir sekilde yansitabilen sanal bir kisim içermektedir. Bilgisayimsal karmasiklik, yalnizca reel bir spektrum saglayan veya yalnizca sanal bir spektrum saglayan yalnizca bir reel degerli dönüsüm veya genel anlamda bir dönüsüm uygulandigi zaman kayda deger ölçüde azalma göstermektedir. Söz konusu olan, sol sinyale ait belirli bir bant ile sag sinyale ait karsilik gelen bir bant arasindaki bir faz kaymasini belirten sanal tahmin bilgisinden faydalanmak için orijinal kombinasyon sinyaline iliskin olarak fazi döndürülmüs birinci kombinasyon sinyalinden bir tahmin artik sinyali hesaplamak üzere dekoder dahilinde bir reel-sanal dönüstürücü veya dönüsümün uygulanmasina bagli olarak bir sanal-reel dönüstürücü saglanmaktadir. Bahis konusu olan bu fazi döndürülmüs tahmin artik sinyali, nihayetinde belirli bir` bant dahilinde dekode edilmis sol kanal ve yine söz konusu bant dahilinde dekode edilmis bir sag kanal elde etmek üzere orta sinyal ile birlestirilebilen bir yan sinyalin yeniden olusturulmasi için akabinde bit akisi içinde iletilen tahmin artik sinyali ile birlestirilebilmektedir. Ses kalitesinin artirilmasi için dekoder tarafinda uygulanan ayni reel-sanal veya sanal-reel dönüstürücü, tahmin artik sinyalinin enkoderde hesaplandigi durumlarda enkoderde de uygulanmaktadir. Mevcut bulus, ayni bit hizina veya ayni ses kalitesine sahip olan sistemler› ile karsilastirildiginda iyilestirilmis bir ses kalitesi ve azaltilmis bir bit hizi saglamasi yönlerinden avantajli durumda olmaktadir. Ilaveten, SBR'in tipik olarak kullanilmadigi durumlarda, yüksek bit hizlarina sahip MPEG birlestirilmis konusma ve ses kodlamasi (USAC) sistemi dahilinde kullanisli durumda. olan birlestirilmis stereo kodlamasinin bilgisayimsal verimliligine iliskin avantajlar da elde edilmektedir. Bahis konusu olan bu yaklasimlar, sinyalin karmasik hibrid QMF bölgesinde islenmesi yerine, altta yatan stereo dönüsüm kodlaycisinin yerel MDCT bölgesi dahilinde artik tabanli tahminsel stereo kodlama gerçeklestirmektedir. Mevcut bulusun bir yönüne göre, mevcut bulus, bir stereo sinyalin MDCT bölgesinde karmasik tahmin vasitasiyla meydana getirilmesi için bir aygit veya yöntem içermekte olup, burada söz konusu olan karmasik tahmin islemi MDCT bölgesinde bir reel-karmasik dönüsüm kullanilarak gerçeklestirilmektedir ve yine burada bahis konusu olan stereo sinyal, bulus konusu stereo sinyalin meydana getirilmesi için olan aygit veya yöntem dekoder tarafinda uygulandigi zaman, enkoder tarafinda enkode edilmis bir stereo sinyal veya alternatif olarak dekode edilmis/iletilmis stereo sinyal olabilmektedir. Mevcut bulusun tercih edilen düzenlemeleri, akabinde ilisikte sunulan çizimlere iliskin olarak açiklanmakta olup, burada: Sekil 1 bir ses dekoderine ait bir örnegin bir diyagramidir. Sekil 2 bir ses enkoderine ait bir örnegin bir blok diyagramidir. Sekil 3a Sekil 2'deki enkoder hesaplayicisinin bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 3b Sekil 2'deki enkoder hesaplayicisinin alternatif bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 3c enkoder tarafinda uygulanacak olan bir orta/yan kombinasyon kuralini göstermektedir. Sekil 4a Sekil l'deki dekoder hesaplayicisinin bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 4b Dekoder hesaplayicisinin bir matris hesaplayicisi formunda alternatif bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 4G Sekil 3c'de gösterilen kombinasyon kuralina karsilik gelen bir orta/yan ters kombinasyon kuralini göstermektedir. Sekil 5a tercihen reel degerli bir frekans bölgesi olan frekans bölgesinde çalisan bir ses enkoderine ait bir düzenlemeyi göstermektedir. Sekil 5b frekans bölgesinde çalisan bir ses dekoderine ait Sekil 6a mevcut bulusun bir düzenlemesine göre, MDCT bölgesinde çalisan ve reel-sanal dönüsümünden faydalanan bir ses enkoderine ait alternatif bir uygulamayi göstermektedir. Sekil 6b mevcut bulusun bir düzenlemesine göre, MDCT bölgesinde çalisan ve bir reel-sanal dönüsümden faydalanan bir ses dekoderini göstermektedir. Sekil 7a Bir stereo dekoderinden faydalanan bir ses art islemcisini ve sonradan baglanan bir SBR dekoderini göstermektedir. Sekil 7b bir orta/yan upmiks matrisini göstermektedir. Sekil 8a Sekil 6a'daki MDCT bloguna dair detayli bir görünümü göstermektedir. Sekil 8b Sekil 6b'deki MDCT-l bloguna dair detayli bir görünümü göstermektedir. Sekil 9a MDCT çikisina iliskin olarak düsürülmüs çözünürlükte çalisan bir eniyilestiriciye ait bir uygulamayi göstermektedir. Sekil 9b bir MDCT spektrumunu ve tahmin bilgisinin hesaplandigi karsilik gelen düsük çözünürlüklü bantlarin bir temsilini göstermektedir. Sekil lOaSekil 6a veya Sekil 6b'ye göre olan reel-sanal dönüstürücüsünün bir uygulamasini göstermektedir. Sekil lObSekil lOa'daki sanal spektrum hesaplayicisina ait muhtemel bir uygulamayi göstermektedir. Sekil 1, bir giris hattinda lOO elde edilen enkode edilmis çok kanalli bir ses sinyalinin dekode edilmesi için olan bir ses dekoderini göstermektedir. Enkode edilen çok kanalli ses sinyali, çok kanalli ses sinyalini temsil eden bir birinci kanal sinyali ve ikinci bir kanal sinyalinin birlestirilmesi için bir kombinasyon kuralindan faydalanilarak meydana getirilen, enkode edilmis birinci kombinasyon sinyalini, enkode edilmis bir tahmin artik sinyalini ve tahmin bilgisini içermektedir. Enkode edilmis çok kanalli sinyal, çoklanmis bir yapida üç bilesene sahip olan bir bit akisi gibi bir veri akisi olabilmektedir. Ilave yan bilgi, hat 100 üzerindeki enkode edilmis çok kanalli sinyale dahil edilebilmektedir. Söz konusu sinyal, bir giris arayüzüne 102 girdilenmektedir. Giris arayüzü 102, hat 104 üzerinde enkode edilmis birinci kombinasyon sinyalini, hat 106 üzerinde enkode edilmis artik sinyalini ve hat 108 üzerinde tahmin bilgisini çiktilayan bir veri akisi çogullama çözücüsü olarak uygulanabilmektedir. Tercihen tahmin bilgisi, sifira esit olmayan reel bir kisma ve/Veya sifirdan farkli sanal bir kisma sahip olan bir faktördür. Enkode edilmis kombinasyon sinyali ve enkode edilmis artik. sinyal, hat 112 üzerinde dekode edilmis bir birinci kombinasyon sinyali elde etmek üzere birinci kombinasyon sinyalinin dekode edilmesi için bir sinyal dekoderine 110 girdilenmektedir. Sinyal dekoderi 110 ilaveten, hat 114 üzerinde dekode edilmis bir artik sinyal elde etmek üzere enkode edilmis artik sinyalin dekode edilmesi için konfigüre edilmektedir. Bir ses enkoderi tarafindaki enkode etme islemine bagli olarak, ilgili bir ses enkoderi dahilindeki bir kuantizer islemi ile uyumlu olan bir dekuantizasyon islemi gerçeklestirmek için bir Huffman dekoderi gibi bir entropi dekoderi, bir aritmetik dekoder veya herhangi bir entropi dekoderi ve akabinde baglanan dekuantizasyon asamasi içerebilmektedir. Hat 112 ve 114 üzerindeki sinyaller, stereo sinyaller veya çok kanalli bir ses sinyalinin iki kanali olabilen, hat 117 üzerindeki birinci kanal sinyalini ve hat 118 üzerindeki ikinci kanal sinyalini çiktilayan bir dekoder hesaplayicisina 115 girdilenmektedir. Örnegin, çok kanalli ses sinyalinin bes kanal ihtiva ettigi durumlarda, iki sinyal, çok kanalli sinyalden gelen iki kanal olmaktadir. Bu sekilde bes kanala sahip çok kanalli bir sinyalin tam anlamiyla enkode edilmesi için, birinci dekoderin sol kanal ve sag kanali isledigi, ikinci dekoderin sol surround kanalini ve sag surround kanalini isledigi ve üçüncü. bir` mono dekoderin ise merkez kanalda mono enkode etme islemini gerçeklestirmek üzere kullanilacagi biçimde, Sekil 1'de gösterilen iki dekoder uygulanabilmektedir. Bununla birlikte, dalga formu kodlayicilarinin ve parametrik kodlayicilarin gruplamalari veya kombinasyonlarida uygulanabilmektedir. Tahmin düzeninin iki kanaldan daha fazlasina genellestirilmesi için izlenebilecek alternatif bir yol ise üç (veya daha fazla) sinyalin ayni zamanda islemden geçirilmesi olabilmektedir, baska bir deyisle, MPEG Surround dahilinde bulunan "iki-veya- üç" modülüne çok benzer bir sekilde, iki tahmin katsayisi kullanilarak bir birinci ve bir ikinci sinyalden üçüncü bir kombinasyon sinyalinin tahmin edilmesi gibi. Dekoder hesaplayicisi 116, dekode edilmis artik sinyalden 114, tahmin bilgisinden 108 ve dekode edilmis birinci kombinasyon sinyalinden 112 faydalanarak dekode edilmis birinci kanal sinyaline 117 ve dekode edilmis ikinci kanal sinyaline 118 sahip dekode edilmis çok kanalli bir sinyalin hesaplanmasi için konfigüre edilmektedir. Dekoder hesaplayicisi 116, özellikle, dekode edilen birinci kanal sinyali ve dekode edilen ikinci kanal sinyali, birinci kombinasyon sinyali ve tahmin artik sinyali meydana getirilirken kombinasyon kurali vasitasiyla birlestirilen, karsilik gelen bir enkodere girdilenen çok kanalli sinyale ait bir birinci kanal sinyalinin ve bir ikinci kanal sinyalinin en az bir yaklasigi olacagi bir biçimde çalismak üzere konfigüre edilmektedir. Spesifik olarak, hat 108 üzerindeki tahmin bilgisi, sifirdan farkli reel degerli bir kisim ve/Veya sifirdan farkli sanal bir kisim içermektedir. Dekoder hesaplayicisi 116, farkli sekillerde de uygulanabilmektedir. Birinci uygulama, Sekil 4a'da gösterilmektedir. Söz konusu olan uygulama, bir tahminci 1160, bir kombinasyon sinyali hesaplayicisi 1161 ve bir birlestirici 1162 içermektedir. Tahminci 108, dekode edilmis birinci kombinasyon sinyalini 112 ve tahmin bilgisini almakta ve bir tahmin sinyali 1163 çiktilamaktadir. Spesifik olarak, söz konusu tahminci 1160, tahmin bilgisini 108, dekode edilmis birinci kombinasyon sinyaline 112 veya dekode edilmis birinci kombinasyon sinyalinden türetilen bir sinyale uygulama üzere konfigüre edilmektedir. Tahmin bilgisinin 108 uygulanmakta oldugu sinyalin türetilmesi için olan türetim kurali, bir reel-sanal dönüsümü veya esit olarak, sanal-reel dönüsümü ya da bir agirliklandirma islemi veya uygulamaya bagli olarak, bir faz kaymasi islemi ya da birlestirilmis agirliklandirma/faz kaymasi islemi olabilmektedir. Tahmin sinyali 1163, dekode edilmis ikinci kombinasyon sinyalinin 1165 hesaplanabilmesi için dekode edilmis artik sinyal ile birlikte kombinasyon sinyal hesaplayicisina 1161 girdilenmektedir. Her iki sinyal 112 ve 1165 de sirasiyla hatlar 1166 ve 1167 üzerinde dekode edilmis birinci kanal sinyaline ve dekode edilmis ikinci kanal sinyaline sahip dekode edilmis Çok kanalli ses sinyali elde etmek üzere dekode edilmis birinci kombinasyon sinyalini ve ikinci kombinasyon sinyalini birlestiren birlestiriciye 1162 girdilenmektedir. Alternatif olarak dekoder hesaplayicisi, dekode edilmis birinci kombinasyon sinyalini veya sinyal M, dekode edilmis artik sinyali veya sinyal D ve tahmin bilgisini g 108 girdi olarak alan bir matris hesaplayicisi 1168 olarak uygulanabilmektedir. Matris hesaplayicisi 1168, L'nin dekode edilmis birinci kanal sinyali ve R'nin ise dekode edilmis ikinci kanal sinyali oldugu çikis sinyallerini L, R elde etmek için sinyallere M, D, 1169 olarak gösterilen bir dönüsüm matrisini uygulamaktadir. Sekil 4b'de bulunan gösterim, bir sol kanala L ve bir sag kanala R sahip bir stereo gösterimine benzerdir. Söz konusu olan bu gösterim, daha anlasilabilir olmasi açisindan uygulanmis olup, sinyallerin L, R, ikiden daha fazla sinyale sahip çok kanalli bir sinyal dahilindeki iki kanal sinyalinin herhangi bir kombinasyonu olabilecegi teknikte uzman kisiler için oldukça açiktir. Matris islemis 1169, Sekil 4a'daki bloklar 1160, 1161 ve 1162 dahilindeki islemleri bir tür "tek durumlu" matris hesaplamasina bütünlestirmekte olup, Sekil 4a dahilindeki devrede bulunan girdiler ve yine Sekil 4a dahilinde bulunan devredeki çiktilar, matris hesaplayicina 1168 olan girdiler ile özdes veya matris hesaplayicisindan 1168 gelen çiktilar ile özdes olmaktadir. Sekil 4c, Sekil 4a dahilindeki birlestirici 1162 tarafindan uygulanan bir ters kombinasyon kurali için bir örnegi göstermektedir. Kombinasyon kurali özellikle, L = M + 8, ve R = M - 8 oldugu iyi bilinen orta/yan kodlamadaki dekoder tarafi kombinasyon kuralina benzer niteliktedir. Sekil 4c dahilindeki ters kombinasyon kurali tarafindan kullanilan sinyalin S, kombinasyon sinyal hesaplayicisi tarafindan hesaplanan sinyal oldugu, diger bir deyisle, hat 1163 üzerindeki tahmin sinyali ile hat 114 üzerindeki dekode edilmis artik sinyalin kombinasyonu oldugu anlasilmaktadir. Burada verilen belirtimden, hatlar üzerindeki sinyallerin zaman zaman hatlar için olan referans numaralari ile isimlendirildikleri veya hatlara atifta bulunulan referans numaralarinin kendileri ile belirtildikleri anlasilmaktadir. Dolayisiyla gösterim, belirli bir sinyale sahip bir hattin sinyalin kendisini belirtmektedir. Bir hat, fiziksel baglantili bir uygulama dahilinde fiziksel bir hat olabilmektedir. Bununla birlikte, bilgisayarli bir uygulama dahilinde, fiziksel bir hat bulunmamakta olup, hat ile temsil edilen sinyal, bir hesaplama modülünden diger bir hesaplama modülüne iletilmektedir. Sekil 2, bir birinci kanal sinyalinin 201'de ve ikinci bir kanalin ise 202'de gösterildigi iki veya daha fazla kanal sinyaline sahip olan çok kanalli bir ses sinyalinin 200 enkode edilmesi için bir ses enkoderini göstermektedir. Her iki sinyal de tahmin artik sinyali 205, birinci kombinasyon sinyali 204 ve tahmin bilgisinden 206 türetilen bir tahmin sinyali ile birlestirildiginde, birinci kombinasyon sinyali ve ikinci kombinasyon sinyalinin, birinci kanal sinyalinden 201 ve ikinci kanal sinyalinden 202 bir kombinasyon kuralinin kullanilmasi suretiyle türetilebilir oldugu ikinci bir kombinasyon sinyalinin meydana getirilebilmesi için bir birinci kombinasyon sinyalinin 204 ve bir tahmin artik sinyalinin, birinci kanal sinyalinden 201, ikinci kanal sinyalinden 202 ve tahmin bilgisinden 206 faydalanilarak hesaplanmasi için bir enkoder hesaplayicisina 203 girdilenmektedir. Söz konusu olan tahmin bilgisi, tahmin artik sinyalinin bir optimizasyon hedefine 208 ulasabilmesi hususunda tahmin bilgisinin 206 hesaplanmasi için bir eniyilestirici 207 tarafindan meydana getirilmektedir. Akabinde birinci kombinasyon sinyali 204 ve artik sinyal 205, enkode edilmis bir birinci kombinasyon sinyalini 210 elde etmek üzere birinci kombinasyon sinyalinin enkode edilmesi için ve enkode edilmis bir artik sinyal 211 elde etmek üzere artik sinyalin 205 enkode edilmesi için bir sinyal enkoderine 209 girdilenmektedir. Enkode edilen her iki sinyal de 210, 211, enkode edilmis birçok kanalli sinyal 213 elde etmek üzere, enkode edilmis birinci kombinasyon sinyali 210 ile enkode edilmis tahmin artik sinyalinin 211 ve tahmin bilgisinin 206 birlestirilebilmesi için, Sekil 1'de gösterilen ses dekoderine ait giris arayüzüne 102 girilen enkode edilmis Çok kanalli sinyale 100 benzer bir biçimde bir çikis arayüzüne 212 girdilenmektedir. Uygulamaya bagli olarak, eniyilestirici 207 birinci kanal sinyalini 201 ve ikinci kanal sinyalini 202 ya da hatlar 214 ve 215 ile de gösterildigi üzere, Sekil 3a'da belirtilen ve daha sonradan açiklanacak olan bir birlestiriciden 2031 türetilen birinci kombinasyon sinyalini 214 ve ikinci kombinasyon sinyalini 215 almaktadir. Tercih edilen bir optimizasyon hedefi Sekil 2 dahilinde gösterilmekte olup, söz konusu tercih edilen optimizasyon hedefindeki kodlama kazanimi azami hale getirilmekte, diger bir deyisle, bit hizi mümkün olabildigi kadar azaltilmaktadir. Söz konusu olan bu optimizasyon hedefinde, artik sinyal D ise d'ya iliskin olarak asgari hale getirilmektedir. Bunun anlami, baska bir deyisle, tahmin bilgisi d, "8 - dMHZ'nin en aza indirgenebilmesi için seçilmektedir. Bunun sonucu, Sekil 2 dahilinde de gösterildigi üzere, d için bir çözüm meydana getirmektedir. Sinyaller S, M, bir blok suretine sahip olacak sekilde verilmekte ve tercihen H..." gösteriminin, degiskene ait 2 norm anlamina geldigi ve <... ifadesinin alisildigi gibi iç çarpimi gösterdigi spektral bölge sinyalleri olmaktadirlar. Birinci kanal sinyali 201 ve ikinci kanal sinyali 202 eniyilestiriciye 207 girdilendiginde, örnek niteliginde bir kombinasyon kuralinin Sekil 3c dahilinde gösterildigi kombinasyon kuralini uygulamasi gerekecektir. Bununla birlikte, birinci kombinasyon sinyali 214 ve ikinci kombinasyon sinyali 215 eniyilestiriciye 207 girdilendiginde ise eniyilestiricinin 207 kombinasyon kuralini kendi basina uygulamasina gerek olmamaktadir. Diger optimizasyon hedefleri, algisal kaliteye iliskin olabilmektedir. Bir optimizasyon hedefi, maksimum algisal kalitenin elde edilmesine yönelik olabilmektedir. Bunun akabinde eniyilestirici, algisal bir modelden ilave bilgiye ihtiyaç duyacaktir. Optimizasyon hedefinin diger uygulamalari, bir Hdnimum veya sabit bir bit hizinin elde edilmesine iliskin olabilmektedir. Ardindan eniyilestiricinin 207, d'nin minimum bit hizi veya alternatif olarak sabit bir bit hizi gibi gereksinimleri karsilamak üzere belirlenebilmesi için, belirli d degerleri için gerekli olan bit hizini belirlemek üzere bir kuantizasyon/entropik enkode etme islemi gerçeklestirmesi için uygulanmasi gerekecektir. Optimizasyon hedefinin diger uygulamalari, enkoder veya dekoder kaynaklarinin asgari düzeyde kullanilmasina iliskin olabilmektedir. Bu türden bir optimizasyon hedefinin uygulanmasi durumunda, belirli bir optimizasyon için olan gerekli kaynaklara iliskin bilgiler, eniyilestirici 207 dahilinde mevcut olacaktir. Ilaveten, söz konusu olan bu optimizasyon hedeflerinin bir kombinasyonu veya diger optimizasyon hedefleri, tahmin› bilgisinin 206 hesaplanmasi görevini yürüten eniyilestiricinin 207 kontrol edilmesi için uygulanabilmektedir. Sekil 2'de verilen enkoder hesaplayicisi 203 farkli biçimlerde uygulanabilmekte olup, bu dogrultuda bir örnek niteliginde olan ve belirgin bir kombinasyon kuralinin birlestirici 2031 dahilinde gerçeklestirildigi bir uygulama Sekil 3a'da gösterilmektedir. Yine örnek niteliginde olan alternatif bir uygulama Sekil 3b'de gösterilmekte olup, söz konusu uygulamada bir matris hesaplayicisi 2039 kullanilmaktadir. Sekil 3a'da gösterimi yapilan birlestirici 203l, yine örnek niteliginde iyi bilinen orta/yan enkode etme kurali olan ve 0.5'lik. bir agirliklandirma faktörünün tüm birimlere uygulandigi Sekil 3c dahilinde gösterilen kombinasyon kuralini gerçeklestirmek üzere uygulanabilmektedir. Bununla birlikte, uygulamaya bagli olarak, diger agirliklandirma faktörleri uygulanabilmekte veya herhangi bir agirliklandirma faktörü uygulanmayabilmektedir. Ilaveten, diger lineer kombinasyon kurallari veya lineer olmayan kombinasyon kurallari gibi diger kombinasyon kurallari da Sekil 4a'da gösterimi yapilan ve enkoder tarafindan uygulanan kombinasyon kuralina ters nitelikte olan bir kombinasyon kurali uygulayan dekoder birlestiricisi 1162 dahilinde uygulanabilen ilgili bir ters kombinasyon kurali mevcut oldugu sürece uygulanabilmektedir. Bu hususta, tahminin dalga formu üzerinde yarattigi etki bir eniyilestirici 207 tarafindan enkoder hesaplayicisi 203 ile kombinasyon halinde gerçeklestirilen tahmin islemi dalga formunu koruyan bir islem oldugu için herhangi bir hata iletilen artik sinyal dahilinde olmaktadir. Birlestirici 2031, birinci kombinasyon sinyalini 204 ve ikinci kombinasyon sinyalini 2032 çiktilamaktadir. Birinci kombinasyon sinyali, bir tahminciye 2033 girdilenmekte olup, ikinci kombinasyon sinyali 2032 ise artik hesaplayicisina 2034 girdilenmektedir. Söz konusu olan tahminci 2033, nihayetinde artik sinyali 205 elde etmek için ikinci kombinasyon sinyali 2032 ile birlestirilmis olan bir tahmin sinyalini 2035 hesaplamaktadir. Birlestirici 2031 özellikle, birinci kombinasyon sinyalini 204 ve ikinci kombinasyon sinyalini 2032 elde etmek üzere çok kanalli ses sinyaline ait iki kanal sinyalinin 201 ve 202 iki farkli sekilde birlestirilmesi için konfigüre edilmekte olup, söz konusu olan iki farkli sekilde birlestirme islemi, bir örnek niteligi tasiyan Sekil 3c dahilinde gösterilmektedir. Tahminci 2033, tahmin sinyalini 2035 elde etmek için tahmin bilgisinin birinci kombinasyon sinyaline 204 veya birinci kombinasyon sinyalinden türetilen bir sinyale uygulamak üzere konfigüre edilmektedir. Söz konusu kombinasyon sinyalinden türetilen sinyal, belirli degerlerin agirliklandirilmis ilavelerini gerçeklestiren bir FIR filtresi gibi bir lineer filtreden faydalanilarak uygulanabilen reel-sanal dönüsümün/sanal-reel dönüsümün tercih edilmekte oldugu herhangi bir lineer veya lineer olmayan islem 'vasitasiyla türetilebilmektedir. Sekil 3a dahilinde gösterimi yapilan artik hesaplayici 2034, tahmin sinyalinin ikinci kombinasyon sinyalinden çikarilabilmesi için bir çikarma islemi gerçeklestirebilmektedir. Bununla birlikte, artik hesaplayici dahilinde diger islemlerin yapilmasi da mümkündür. Buna uygun bir sekilde, Sekil 4a'da gösterimi yapilan sinyal hesaplayicisi 1161, ikinci kombinasyon sinyalinin 1165 elde edilmesi için dekode edilmis artik sinyalin 114 ve tahmin sinyalinin 1163 birbirine eklendigi bir ekleme islemi gerçeklestirebilmektedir. Sekil 5a, bir ses enkoderinin tercih edilen bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 3a dahilinde gösterimi yapilan ses enkoderi ile karsilastirildiginda, birinci kanal sinyali 201, bir zaman bölgesi birinci kanal sinyalinin 55a spektral bir gösterimidir. Buna uygun olarak, ikinci kanal sinyali 202 ise bir zaman bölgesi kanal sinyalinin 55b spektral bir gösterimidir. Zaman bölgesinden spektral gösterime olan dönüstürme islemi, birinci kanal sinyali için bir zaman/frekans dönüstürücüsüv 50 tarafindan ve ikinci kanal sinyali için ise bir zaman/frekans dönüstürücüsü 51 tarafindan gerçeklestirilmektedir. Tercihen ancak zaruri olmamakla birlikte, spektral dönüstürücüler 50, 51, reel degerli birer dönüstürücü olarak uygulanmaktadir. Dönüsüm algoritmasi, yalnizca reel kismin kullanildigi bir ayrik kosinüs dönüsümü, bir FFT dönüsümü olabilmekte veya bir MDCT ya da reel degerlere sahip spektral degerler saglayan herhangi bir dönüsüm olabilmektedir. Alternatif olarak, her iki dönüsüm de bir DST, bir MDST veya bir FFT gibi yalnizca sanal kismin kullanildigi ve reel kismin çikartildigi sanal bir dönüsüm olarak uygulanabilmektedir. Bu hususta, yalnizca sanal degerlerin saglandigi baska herhangi bir dönüsümden de faydalanilabilmektedir. Saf reel degerli bir dönüsümün veya saf sanal bir dönüsümün kullanilmasindaki amaçlardan biri bilgisayimsal karmasikliktir, zira her bir spektral deger için büyüklük veya reel kisim ya da alternatif olarak faz veya sanal kisim gibi yalnizca tek bir degerin islenmesi gerekmektedir. Bir FFT, iki deger gibi tam anlamiyla karmasik bir dönüsümün aksine, diger bir deyisle, bilgisayimsal karmasiklikta en az 2 faktörlük Ibir artis meydana getiren reel kismin ve sanal kismin her bir spektral satir için islenmesi gerekecektir. Bu hususta, reel degerli bir dönüsümün kullanilmasindaki bir baska neden ise bu türden bir dönüsümün genellikle ciddi ölçüde örneklenmis olmasi ve bu sayede sinyal kuantizasyonu ve entropi kodlamasi ("MP3", AAC veya benzer ses kodlamasi sistemlerinde uygulanan standart biçimde kullanilan) bir bölge saglamasidir. Ilaveten Sekil Sa, yan sinyali, kendisine ait "arti" girisinde alan ve tahminciden 2033 gelen tahmin sinyali çiktisini ise "eksi" girisinde alan, bir toplayici olarak artik hesaplayicisini 2034 göstermektedir. Ilaveten Sekil 5a, tahminci kontrol bilgisinin, eniyilestiriciden enkode edilmis çok kanalli ses sinyalini temsil eden çoklanmis bir bit akisi çiktilayan çoklayiciya 212 iletildigi durumu göstermektedir. Tahmin islemi özellikle, yan sinyalin orta sinyalden Sekil 5a'nin sag tarafinda belirtilen Denklemler ile belirtildigi üzere tahmin edilecegi bir biçimde gerçeklestirilmektedir. Tercihen, tahminci kontrol bilgisi 206, Sekil 3b'nin sag tarafinda da gösterildigi üzere bir faktördür. Tahmin kontrol bilgisinin yalnizca karmasik degerli bir d'ya ait reel kismi veya yine karmasik degerli bir d'ya ait bir büyüklügü gibi bir reel kismi içerdigi ve söz konusu olan bu kismin sifirdan farkli bir faktöre karsilik geldigi bir durumda, orta sinyal ve yan sinyalin dalga formu yapilari nedeniyle birbirlerine benzer oldugu ancak farkli büyüklüklere sahip olduklari zaman kayda deger ölçüde bir kodlama kazanimi elde edilebilmektedir. Öte yandan, tahmin kontrol bilgisinin karmasik degerli bir faktörün sanal kismi veya karmasik degerli bir faktörün faz bilgisi olabildigi ve söz konusu olan sanal kismin veya faz bilgisinin sifirdan farkli oldugu yalnizca ikinci bir kismi içerdigi durumlarda ise mevcut bulus, O° veya 180°'den farkli bir deger ile birbirlerine dogru fazi kaydirilmis olan ve faz kaymasindan ayri olarak, benzer dalga formu karakteristigine ve benzer` büyüklük iliskilerine sahip olan sinyaller için kayda deger ölçüde kodlama kazaniminin elde edilmesini saglamaktadir. Bir tahmin kontrol bilgisi, tercihen karmasik degerlidir. Akabinde, büyüklükleri farkli olan ve faz kaydirmasi yapilan sinyaller için kayda deger oranda kodlama kazanimi elde edilebilmektedir. Zaman/frekans dönüsümlerinin karmasik spektrumlar sagladigi bir durumda, islem 2034, tahmin kontrol bilgisine ait reel kismin, karmasik spektrumun M reel kismina uygulandigi ve karmasik tahmin bilgisine ait sanal kismin ise karmasik spektrumun sanal kismina uygulandigi karmasik bir isleni olacaktir. Bunun ardindan, toplayici 2034 dahilinde, söz konusu olan bu tahmin isleminin sonucu tahmin edilmis reel bir spektrum ve yine tahmin edilmis sanal bir spektrum olup, karmasik bir artik spektrum D elde etmek için bahis konusu olan tahmin edilmis reel spektrum, yan sinyalin S (bant kapsaminda) reel spektrumundan çikartilacak ve tahmin edilmis sanal spektrum ise S'e ait spektrumun sanal kismindan çikartilacaktir. Zaman bölgesi sinyalleri L ve R reel degerli sinyaller olup, bununla birlikte frekans bölgesi sinyalleri de reel veya karmasik degerli olabilmektedir. Frekans bölgesi sinyallerinin reel degerli oldugu durumlarda ise dönüsüm, reel degerli bir dönüsüm olmaktadir. Frekans bölgesi sinyallerinin karmasik oldugu zamanlarda dönüsüm, karmasik degerli bir dönüsüm olmaktadir. Bunun anlami, zaman-frekans dönüsümlerine yapilan girdi ve frekans-zaman dönüsümlerinden alinan çikti reel degerli iken, frekans bölgesi sinyalleri, örnegin, karmasik degerli QMF-bölgesi sinyalleri olabilmektedir. Sekil 5b, Sekil 5a'da gösterimi yapilan ses enkoderine karsilik gelen bir ses dekoderini göstermektedir. Sekil 1'de verilen ses dekoderine iliskin olarak benzer unsurlar, benzer referans numaralarina sahiptir. Sekil 5a'daki bit akisi çoklayicisi 212 vasitasiyla çiktilanan bit akisi, Sekil 5b'deki bir bit akisi çogullama çözücüsüne 102 girdilenmektedir. Söz konusu bit akisi çogullama çözücüsü 102, bit akisini downmiks sinyaline M ve artik sinyaline D dogru olacak sekilde çogullama çözümü gerçeklestirmektedir. Downmiks sinyali M, bir dekuantizere llOa girdilenmektedir. Artik sinyal D ise bir dekuantizere 110b girdilenmektedir. Ilaveten, bit akisi çogullama çözücüsü 102, bit akisindan gelen bir tahminci kontrol bilgisinin 108 çogullama çözümü islemini gerçeklestirmekte ve aynisini tahminciye 1160 girdilemektedir. Söz konusu olan tahminci 1160, tahmin edilmis bir yan sinyali d ~ M çiktilamakta ve birlestirici 1161 ise nihayetinde yeniden yapilandirilmis yan sinyali S elde etmek üzere dekuantizerden 110b çiktilanan artik sinyal ile tahmin edilen yan sinyali birlestirmektedir. Akabinde sinyal, Sekil 4c'de gösterildigi üzere örnegin, orta/yan enkode etme islemine iliskin olarak bir toplam/fark islemesi gerçeklestiren birlestiriciye 1162 girdilenmektedir. Blok 1162 özellikle, sol kanalda bir frekans-bölge gösterimi elde etmek için ve sag kanalda bir frekans-bölge gösterimi elde etmek için bir (ters) orta/yan dekode etme islemi gerçeklestirmektedir. Bunun akabinde, frekans-bölge gösterimi, ilgili frekans/zaman dönüstürücüleri 52 ve 53 tarafindan bir zaman bölgesi gösterimine dönüstürülmektedir. Sistemin uygulanma biçimine bagli olarak, frekans/zaman dönüstürücüleri 52, 53, frekans-bölge gösteriminin reel degerli bir gösterim. oldugu durumlarda, reel degerli frekans/zaman dönüstürücüleri olmakta veya frekans-bölge gösteriminin karmasik degerli bir gösterim oldugu durumlarda ise karmasik degerli frekans/zaman dönüstürücüleri olmaktadirlar. Bununla birlikte, verimliligin artirilmasi için mevcut bulusun bir düzenlemesine uygun olarak Sekil 6a dahilindeki enkoder için olan bir baska uygulamada gösterildigi üzere ve yine mevcut bulusun bir düzenlemesine uygun olarak Sekil 6b dahilindeki dekoder için olan bir baska uygulamada gösterildigi üzere reel degerli bir dönüsümün gerçeklestirilmesi tercih edilmektedir. Reel degerli dönüsümler 50 ve 51, bir` MDCT tarafindan uygulanmaktadir. Ilaveten tahmin bilgisi, bir reel kisma ve bir sanal kisma sahip olan karmasik bir deger olarak hesaplanmaktadir. Her iki spektrum da M, 8, reel degerli spektrumlar oldugu için ve bu nedenle spektrumun sanal bir kismi bulunmadigi için sinyalin M reel degerli spektrumundan tahmini bir sanal spektrum 600 hesaplamasi islemi gerçeklestiren bir reel-sanal dönüstürücüsü 2070 saglanmaktadir. Söz konusu olan bu reel- sanal dönüstürücü 2070, eniyilestiricinin 207 bir parçasi olup, blok 2070 tarafindan tahmin islemi gerçeklestirilen sanal spektrum 600, an itibariyla 2073 ile belirtilen reel degerli bir faktöre ve 2074 ile gösterilen sanal bir faktöre sahip olan tahmin bilgisinin 206 hesaplanmasi için reel spektrum M ile birlikte d eniyilestirici asamasina 2071 girdilenmektedir. Akabinde, mevcut bulusun söz konusu olan bu düzenlemesine göre, akabinde reel degerli yan spektrumdan çikartilacak olan tahmin sinyalinin elde edilebilmesi için birinci kombinasyon sinyaline M ait olan reel degerli spektrum, reel kisim olan dR 2073 ile çarpilmaktadir. Ilaveten sanal spektrum 600, söz konusu olan bu tahmin sinyalinin 2034b ile belirtilen reel degerli yan spektrumundan çikartilacak olan bir baska tahmin sinyali elde etmek için 2074 ile gösterilen sanal kisim› dI ile çarpilmaktadir. Bunun ardindan, tahmin artik sinyali D, kuantizerde 209b kuantizasyon islemin tabi tutulurken, M'ye ait reel degerli spektrum ise blok 209a dahilinde kuantize edilmekte/enkode edilmektedir. Ilaveten, örnegin, Sekil 5a dahilinde gösterimi yapilan bit akisi çoklayicisina 212 iletilen ve nihayetinde tahmin bilgisi olarak bit akisina girdilenecek olan enkode edilmis karmasik d degerinin elde edilmesi için tahmin bilgisinin d, kuantizer/entropi enkoderi 2072 dahilinde kuantize ve enkode edilmesi tercih edilmektedir. Bu durumda, d için olan kuantizasyon/kodlama (Q/C) modülünün 2072 pozisyonuna iliskin olarak, tercihen çarpanlarin 2073 ve 2074 dekoder dahilinde de kullanilacak olan ayni (kuantize edilmis) d'yi kullanmalari dikkat edilmesi gereken bir husustur. Bu dogrultuda, 2072 dogrudan 2071'e ait çikisa tasinabilir veya d'nin kuantizasyon isleminin 2071'deki optimizasyon islemi dahilinde hali hazirda hesaba katildigi düsünülebilir. Her ne kadar enkoder tarafinda karmasik bir spektrum hesaplanabiliyor olsa da tüm bilgiler mevcut oldugundan, mevcut bulusun düzenlemelerinden birine göre Sekil 6b'de gösterilen bir dekodere iliskin olarak benzer kosullarin meydana getirilebilmesi için reel-karmasik dönüsümünün enkoder dahilindeki blokta 2070 gerçeklestirilmesi tercih edilmektedir. Söz konusu dekoder, birinci kombinasyon sinyaline ait reel degerli enkode edilmis bir spektrumu ve enkode edilen artik sinyale ait reel degerli bir spektral gösterimi almaktadir. Ilaveten, enkode edilmis karmasik bir tahmin bilgisi 108 dahilinde elde edilmekte olup, ll60b'de gösterilen reel kismin dR ve ll60c'de gösterilen sanal kismin Ai elde edilebilmesi için blok 65 dahilinde bir entropi dekode etme islemi ve bir dekuantizasyon islemi gerçeklestirilmektedir. Agirliklandirma unsurlari olan ll60b ve llGOc tarafindan çiktilanan orta sinyaller, dekode edilmis ve dekuantize edilmis tahmin artik sinyaline eklenmektedir. Özellikle, karmasik tahmin faktörüne ait sanal kismin agirliklandirma faktörü olarak kullanildigi agirliklandiriciya ll60c girdilenen spektral degerler, tercihen mevcut bulusun düzenlemelerinden birine göre enkoder tarafina iliskin olan Sekil 6a'daki blok 2070 ile ayni biçimde uygulanan reel-sanal dönüstürücüsü ll60a vasitasiyla reel degerli spektrumdan M türetilmektedir. Dekoder tarafinda, enkoder tarafinin aksine, orta sinyale veya yan sinyale ait karmasik degerli bir gösterim bulunmamaktadir. Bunun nedeni, bit hizlari ve karmasiklik sebeplerinden ötürü enkoderden dekodere yalnizca enkode edilmis reel degerli spektrumlarin aktarilmis olmasidir. Reel-sanal dönüstürücüsü ll60a veya Sekil 6a'daki ilgili blok dokümanlarinda ya da 6,980,933 sayili A.B.D. Patent dosyasinda belirtildigi üzere uygulanabilmektedir. Alternatif olarak, teknik dahilinde bilinen diger herhangi bir uygulama da gerçeklestirilebilmekte olup, bununla birlikte tercih edilen bir uygulama ise Sekiller 10a ve 10b'nin baglaminda açiklanmaktadir. Spesifik olarak, Sekil 10a dahilinde gösterildigi üzere, reel-sanal dönüstürücüsü 1160a, bir sanal spektrum hesaplayicisina 1001 bagli olan bir spektral çerçeve seçicisi 1000 içermektedir. Spektral çerçeve seçicisi 1000, giriste 1002 mevcut bir çerçeveye i ait bir gösterimi almakta ve uygulamaya bagli olarak, bir kontrol girisinde 1003 kontrol bilgisini almaktadir. Örnegin, hat 1002 üzerinde bulunan gösterim. mevcut bir çerçeve i için sanal bir spektrumun hesaplanacagi yönünde bir belirtim yaptigi zaman ve kontrol bilgisi 1003, söz konusu hesaplama islemi için yalnizca mevcut çerçevenin kullanilacagi dogrultusunda bir belirtim yaptiginda, akabinde spektral çerçeve seçicisi 1000 yalnizca mevcut çerçeveyi i seçmekte ve bu bilgiyi sanal spektrum hesaplayicisina iletmektedir. Bunun ardindan, sanal spektrum hesaplayicisi, Sekil 10b dahilinde 1004 ile gösterildigi biçimde sanal bir hattin hesaplanacagi mevcut spektral hattin k etrafinda veya yakininda olan frekansa iliskin olarak mevcut çerçeve (blok 1008) dahilinde pozisyonlandirilan hatlara ait agirliklandirilmis bir kombinasyon gerçeklestirmek için yalnizca mevcut çerçeveye i ait spektral hatlari kullanmaktadir. Bununla› birlikte, spektral çerçeve seçicisinin 1000, sanal spektrumun hesaplanmasi isleminde önceki çerçevenin i-l ve takip eden çerçevenin de i+1 kullanilacagini belirten bir kontrol bilgisi 1003 aldigi durumda, sanal spektrum hesaplayicisi, ilaveten çerçeveler i- 1 ve i+1'den degerleri almakta ve 1005 ile gösterildigi üzere çerçeve i-1 ve 1006'daki çerçeve i+1 için ilgili çerçeveler dahilinde hatlarin agirliklandirilmis bir kombinasyonunu gerçeklestirmektedir. Agirliklandirma islemlerinden elde edilen sonuçlar, toplayici ll6lb dahilinde dekoder için orta sinyale ait ilgili hatta eklenen, bu hat için tahmin sinyali elde etmek `üzere eleman 1160c dahilinde tahmin. bilgisinin sanal kismi ile çarpilan çerçeve fi için nihayetinde sanal bir hat elde etmek üzere blok 1007 dahilinde bulunan bir agirliklandirilmis kombinasyon vasitasiyla birlestirilmektedir. Ayni islem enkoderde de gerçeklestirilmekte ancak eleman 2034b dahilinde bir çikarma islemi yapilmaktadir. Kontrol bilgisinin 1003, ilaveten, çevreleyen iki çerçeveden daha fazlasinin kullanilmasina yönelik belirtimde bulunabilecegi veya sistematik gecikmeyi azaltmak için örnegin, yalnizca mevcut çerçevenin ve kesin olarak bir veya birden fazla sayida önceki çerçevenin kullanilacagina ancak bulunabilecegi dikkat edilmesi gereken bir husustur. Ek olarak, Sekil lOb'de gösterimi yapilan asama açisindan bir birinci islem dahilinde bir çerçeveden gelen hatlarin birlestirildigi ve akabinde söz konusu olan bu çerçeve baglamindaki kombinasyon islemlerinden elde edilen sonuçlarin birbirleriyle birlestirildigi agirliklandirilmis kombinasyon, diger sirada da gerçeklestirilebilmektedir. Burada söz konusu olan diger sira, bir birinci adimda, kontrol bilgisi 103 tarafindan belirtilen birkaç bitisik çerçeveden, mevcut frekans k için olan hatlarin agirliklandirilmis bir kombinasyon ile birlestirilmesi anlamina gelmektedir. Agirliklandirilmis kombinasyon islemi, sanal hatlarin tahmini için kullanilacak olan bitisik hatlarin sayisina bagli olarak, k, k-1, k-2, k+1, k+2 Vb. hatlar için gerçeklestirilmektedir. Bunun ardindan, söz konusu olan nihayetinde çerçeve fi için sanal hat k elde etmek üzere tutulmaktadir. Agirliklara ait degerler tercihen -1 ila 1 arasinda olacak sekilde belirlenmekte olup, söz konusu olan agirliklar, farkli frekanslardan ve farkli çerçevelerden gelen spektral hatlarin veya spektral sinyallerin lineer kombinasyonunu gerçeklestiren dogrudan bir FIR veya IIR filtresi kombinasyonu dahilinde uygulanabilmektedir. Sekiller 6a ve 6b'de gösterildigi üzere, tercih edilen dönüsüm algoritmasi, MDCT dönüsüm algoritmasi olup, söz konusu olan bu algoritma, spektral bölgede çalisan birlestiricide 1162 gerçeklesen bir kombinasyon islemini takiben, Sekil 6a'daki elemanlar 50 ve 51 dahilinde ileri yönde uygulanmakta ve elemanlar 52, 53 dahilinde ise geriye dogru bir yönde uygulanmaktadir. Sekil 8a, blok 50 veya 51'in daha detayli bir uygulamasini göstermektedir. Özellikle, bir zaman bölgesi ses örnekleri sekansi, bir analiz penceresinden faydalanarak bir pencereleme islemi gerçeklestiren bir analiz pencereleyicisine 500 girdilenmekte ve söz konusu olan bu islemi özellikle çerçeve çerçeve olacak. bir sekilde ancak gerçeklestirmektedir. Analiz pencereleyicisinin sonucu, bir baska deyisle, pencerelenmis örneklere ait bir çerçeveler sekansi, gerçek degerli MDCT çerçevelerine ait bir sekansi çiktilayan ve söz konusu çerçevelerin örtüsmeden etkilenmekte oldugu bir MDCT dönüsüm bloguna 501 girdilenmektedir. Örnek olacak sekilde, analiz pencereleyicisi, 2048 örnek uzunluguna sahip olan analiz pencerelerini uygulamaktadir. Bunun ardindan, MDCT dönüsüm blogu 501, 1024 reel spektral hatta veya MDCT degerlerine sahip olan MDCT spektrumlarini çiktilamaktadir. Tercihen, analiz pencereleyicisi 500 ve/veya MDCT dönüstürücüsü 501, daha iyi kodlama sonuçlari elde etmek üzere, örnegin, sinyal dahilindeki geçici kisimlarin, pencere uzunlugunun/dönüsüm uzunlugunun kisaltilabilmesi için bir pencere uzunlugu veya dönüsüm uzunlugu kontrolü 502 ile kontrol edilebilir niteliktedir. Sekil 8b, bloklar 52 ve 53 dahilinde gerçeklestirilen ters MDCT islemini göstermektedir. Örnek olacak sekilde, blok 52, çerçeve çerçeve ters MDCT dönüsümü isleminin gerçeklestirilmesi için bir blok 520 içermektedir. Örnegin, bir MDCT degerleri çerçevesinin 1024 degeri varsa, o halde söz konusu olan bu ters MDCT dönüsümüne ait çiktinin, örtüsmeden etkilenmis 2048 zaman örnegi bulunmaktadir. Bu türden bir çerçeve, söz konusu olan 2048 örnekli çerçeveye bir sentez penceresi uygulayan bir sentez pencereleyicisine 521 gönderilmektedir. Pencerelenen çerçeve, bunun ardindan bir örtüsme/ekleme islemcisine 522 iletilmekte olup, bahis konusu olan bu islemci, örnek olacak sekilde, birbirini izleyen iki çerçeve arasinda %50'lik bir örtüsme uygulamakta ve akabinde 2048 örneklik bir blogun nihayetinde 1024 yeni örnege sahip örtüsmesiz çikis sinyalini meydana gelmesi için örnek örnek bir ekleme islemi gerçeklestirmektedir. Yine, örnegin, 523'te gösterildigi üzere enkode edilmis çok kanalli sinyale ait yan bilgi dahilinde iletilen bilgi olan bir bilgiden faydalanan bir pencere/dönüsüm uzunlugu kontrolünün uygulanmasi tercih edilmektedir. d tahmin degerleri, bir MDCT spektrumuna ait her bir bireysel spektral hat için hesaplanabilmektedir. Bununla birlikte, bu durumun zaruri olmadigi ve kayda deger miktarda yan bilginin, tahmin bilgisinin bantsal bir hesaplamasinin gerçeklestirilmesi suretiyle korunabildigi kesfedilmistir. Farkli bir sekilde ifade etmek gerekirse, örnegin, Sekil 8a baglaminda belirtildigi üzere bir MDCT islemcisi olan, Sekil 9'da gösterimi yapilan bir spektral dönüstürücü 50, Sekil 9b'de gösterildigi gibi belirli spektral hatlara sahip yüksek frekansli bir çözünürlük spektrumu saglamaktadir. Söz konusu olan yüksek frekansli çözünürlük spektrumu, B1, B2, B3, ..., BN gibi çesitli bantlari içeren düsük frekansli bir çözünürlük spektrumu saglayan bir spektral hat seçicisi 90 tarafindan kullanilmaktadir. Bahsi geçen bu düsük frekansli çözünürlük spektrumu, bir tahmin bilgisinin her bir spektral hat yerine her bir bant için hesaplanmasini saglamak üzere tahmin bilgisinin hesaplanmasi için eniyilestiriciye 207 iletilmektedir. Eniyilestirici 207 bu maksatla, spektral hatlari her bir bant basina almakta ve optimizasyon islemini, bant dahilindeki tüm spektral hatlar için ayni d degerinin kullanildigi varsayimindan baslayacak sekilde hesaplamaktadir. Tercihen, bantlar, Sekil 9b'de gösterildigi üzere bantlarin ait bant genisliginin daha düsük frekanslardan daha yüksek frekanslara yükseltilebilmesi için psikoakustik bir biçime sahiptirler. Alternatif olarak, her ne kadar artirilan bant genisligi uygulamasi kadar tercih edilmese de her bir frekans bandinin en az iki veya tipik olarak daha çok, örnegin, en az frekans hattina sahip oldugu esit bir biçimde boyutlandirilmis frekans bantlari da kullanilabilmektedir. Tipik olarak, 1024 spektral hatlik bir spektrum için 30'dan az karmasik d degeri ve tercihen 5'ten fazla d degeri hesaplanmaktadir. 1024'ten az spektral hatta sahip (örn, 128 hat) spektrumlarda, d için daha az frekans bandi (örn. 6) kullanilmaktadir. d degerlerinin hesaplanmasi isleminin gerçeklestirilebilmesi için, yüksek çözünürlüklü MDCT spektrumu zaruri bir konumda degildir. Alternatif olarak, a degerlerinin hesaplanmasi için gerekli olan çözünürlüge benzer bir frekans çözünürlügüne sahip bir filtre bankasi da kullanilabilmektedir. Frekansi artan bantlarin uygulanmasi gerekli oldugunda ise söz konusu filtre bankasinin farklilasan bant genisligine sahip olmasi gerekmektedir. Bununla birlikte, düsükten yüksek frekanslara dogru sabit bir bant genisliginin yeterli oldugu durumlarda, esit genisliklerde alt bantlara sahip geleneksel bir filtre bankasi da kullanilabilmektedir. Uygulamaya bagli olarak, d degerinin Sekil 3b veya 4b'de gösterilen isareti ters çevrilebilmektedir. Bununla birlikte, istikrarin korunmasi için söz konusu olan isaretin ters döndürülmesi isleminin enkoder tarafinda kullanildigi gibi dekoder tarafinda da kullanilmasi gerekmektedir. Sekil 6a ile karsilastirildiginda, Sekil 5a, enkoderin genellestirilmis bir` görünümünü› göstermekte olup, burada› öge 2033, öge 207 dahilinde belirlenen ve bit akisi içine yan bilgi olarak yerlestirilen tahminci kontrol bilgisi 206 ile kontrol edilen bir tahmincidir. Sekil 6a'daki bloklar 50, 51 dahilinde kullanilan MDCT yerine, Sekil Sa'da belirtildigi üzere genellestirilmis bir zaman/frekans dönüsümü kullanilmaktadir. Sekil 6a, daha önceden de ana hatlariyla belirtildigi üzere, mevcut bulusun bir düzenlemesine göre olan Sekil 6b'dahilindeki dekoder islemine karsilik gelen yine mevcut bulusun bir düzenlemesine göre olan enkoder islemi olup, burada L, sol kanal sinyalini, R, sag kanal sinyalini, M, orta sinyali veya downmiks sinyalini, S, yan sinyali ve D ise artik sinyali temsil etmektedir. Alternatif olarak, ayrica, L, birinci kanal sinyali 201, R, ikinci kanal sinyali 202, M, birinci kombinasyon sinyali 204 ve S, ikinci kombinasyon sinyali 2032 olarak adlandirilmaktadir. Tercihen, enkoderdeki modüller 2070 ve dekoderdeki modüllerin 1160a, dogru dalga formu kodlamasinin saglanmasi için tam eslesmesi gerekmektedir. Bu durum, tercihen, söz konusu olan bu modüllerin, tepesi kesik filtreler gibi bir yakinlastirma biçiminin kullanildigi veya üç MDCT çerçevesi yerine bir veya iki tanesinden faydalanildigi, diger bir deyisle, hat 60 üzerindeki mevcut MDCT çerçevesi, hat 61 üzerinde bir önceki MDCT çerçevesi ve hat 62 üzerinde bir sonraki MDCT çerçevesinden yararlanildigi durumlar için de geçerli olmaktadir. Buna ek olarak, her` ne kadar dekoderde bulunan reel-sanal (RZI) modülünde 1160a girdi olarak yalnizca kuantize edilmis MDCT spektrumu mevcut olsa dahi Sekil 6a'daki enkoder dahilinde bulunan modülün 2070, girdi olarak kuantize edilmemis MDCT spektrumunu M almasi tercih edilmektedir. Alternatif olarak, uygulama, enkoderin modüle 2070 yapilacak girdi olarak kuantize edilmis MDCT katsayilarini kullanacagi bir biçimde de kullanilabilmektedir. Bununla birlikte, algisal bir bakis açisindan bakildiginda, tercih edilen yaklasim, modüle 2070 yapilacak girdi olarak kuantize edilmemis MDCT spektrumunun kullanilmasidir. Bunun akabinde, mevcut bulusa ait olan düzenlemelerin birçok yönü, detayli olarak açiklanmaktadir. Standart parametrik stereo kodlamasi, yüksek hizda Örneklenmis karmasik (hibrit) QMF bölgesinin, herhangi bir örtüsme yapayligi ortaya çikarmadan zaman ve frekans degiskenli algisal olarak güdülenen sinyal islemesi konusundaki yeterliligine dayanmaktadir. Bununla birlikte, downmiks/artik kodlamasinda (burada göz önünde bulundurulan yüksek. bit hizlari için kullanildigi üzere), sonuçta. elde edilen birlestirilmis stereo kodlayicisi, bir dalga formu kodlayicisi olarak görev yapmaktadir. Bu durum, dalga formu kodlama paradigmasi, MDCT-IMDCT isleme zincirine ait örtüsme iptali özelliginin yeterli derecede korunmus olmasini sagladigi için MDCT bölgesi gibi ciddi ölçüde örneklenmis bir bölge dahilinde çalisilmasina imkân tanimaktadir. Bununla, birlikte, karmasik, degerli bir tahmin katsayisi d vasitasiyla stereo sinyaller ile kanal arasi zaman veya faz farkliliklarinda elde edilebilecek olan gelistirilmis kodlama veriminden faydalanabilmek için girdi olarak karmasik degerli upmiks matrisi için downmiks sinyaline DMX ait karmasik degerli bir frekans bölgesi gösterimine gerek duyulmaktadir. Bu, DMX sinyali için olan MDCT dönüsümüne ilaveten bir MDST dönüsümünün kullanilmasiyla elde edilebilmektedir. MDST spektrumu ise MDCT spektrumundan (kesin veya bir yaklasik olarak) hesaplanabilmektedir. Ayrica, upmiks matrisinin parametrizasyonu, MP8 parametrelerinin yerine karmasik tahmin katsayisinin d iletilmesi suretiyle basitlestirilebilmektedir. Bu sayede, üç parametre (ICC, CLD ve IPD) yerine, yalnizca iki parametre (d'nin reel ve sanal kisimlari) iletilmektedir. Bu durum, downmiks/artik kodlama hususunda MP8 parametrizasyonunun gereksizligi olgusu sayesinde mümkün olmaktadir. MPS parametrizasyonu, dekoder (diger bir deyisle, RES ve DMX sinyalleri arasindaki enerji orani) dahilinde eklenecek olan dekorelasyona ait göreceli miktara iliskin bilgileri içermektedir ve söz konusu olan bu bilgi ise gerçek DMX ve RES sinyallerinin iletildigi bir durumda gereksiz olmaktadir. Ayni nedenden ötürü, yukaridaki upmiks matrisinde gösterilmis olan kazanim faktörü g, downmiks/artik kodlama konusunda kullanilmaz olmaktadir. Bu sayede, karmasik tahmin ile downmiks/artik kodlama için olan upmiks matrisi an itibariyla: Sekil 4b'de gösterimi yapilan Denklem 1169 ile karsilastirildiginda, bu denklem dahilinde alfa isaretinin ters çevrildigi, DMX=M oldugu ve RES=D oldugu görülmektedir. Bu nedenle, burada verilen, Sekil 4b'ye iliskin olarak alternatif bir uygulama/notasyondur. Enkoder dahilinde tahmin artik sinyalinin hesaplanmasi için iki adet opsiyon bulunmaktadir. Bu opsiyonlardan biri, downmikse ait kuantize edilmis MDCT spektral degerlerinden faydalanmaktir. Bu durum, enkoder ve dekoder, tahmin meydana getirmek için ayni degerleri kullandigindan, M/S kodlamasinda oldugu gibi ayni kuantizasyon hatasi dagilimina neden olacaktir. Diger opsiyon ise kuantize edilmemis MDCT spektral degerlerinin kullanilmasidir. Bu duruni ise anlik Inaskeleme özelliklerine göre kodlama hatasinin uzamsal olarak yeniden dagitilmasina bir dereceye kadar azalmis bir kodlama kazanimi pahasina imkân saglayan, enkoder ve dekoderde tahminin üretilmesinde ayni verilerin kullanilmayacagi anlamina gelmektedir. MDST spektrumunun dogrudan frekans bölgesi dahilinde, daha önceden belirtildigi üzere üç bitisik MDCT çerçevesinin iki boyutlu FIR filtrelemesi vasitasiyla hesaplanmasi tercih edilmektedir. Burada sonuncu olan, bir "reel-sanal" (RZI) dönüsümü olarak düsünülebilir. MDST'nin frekans bölgesi hesaplamasinin karmasikligi çesitli yollarla azaltilabilmekte olup, bunun anlami, MDST spektrumunun yalnizca bir yaklasiginin hesaplaniyor olmasidir: - FIR filtresi uçlari sayisinin sinirlandirilmasi. - Yalnizca mevcut MDCT çerçevesinden MDST'nin hesaplanmasi. i Mevcut ve bir önceki MDCT çerçevesinden MDST'nin hesaplanmasi. Enkoder ve dekoder dahilinde ayni yaklasiktan faydalanildigi sürece, dalga formu kodlamalarina ait özellikler etkilenmemektedirler. Bununla birlikte MDST spektrumuna ait bu türden yaklasiklastirmalar, karmasik tahmin vasitasiyla elde edilen kodlama kazaniminda bir azalmaya yol açabilmektedir. Sayet, temelde bulunan MDCT kodlayicisi, pencere biçimli anahtarlamayi destekliyorsa, iki boyutlu FIR filtresinin MDST spektrumunun hesaplamasinda kullanilan katsayilarinin, asil pencere sekillerine uyarlanmasi gerekmektedir. Mevcut çerçevenin MDCT spektrumuna uygulanan filtre katsayilari, tam pencereye dayanmaktadir, diger bir deyisle, her pencere tipi ve her pencere geçisi için bir takim katsayi gerekli olmaktadir. Önceki/sonraki çerçevenin MDCT spektrumuna uygulanan filtre katsayilari ise yalnizca mevcut çerçeve ile yarim. örtüsen pencereye dayanmaktadir, baska bir deyisle, bunlarda yalnizca her bir pencere tipi için (geçisler için ilave katsayi bulunmamaktadir) bir takim katsayiya ihtiyaç duyulmaktadir. Sayet, temelde bulunan MDCT kodlayicisi, önceki ve/veya sonraki MDCT çerçevesi de dahil olmak uzere, dönüsüm-uzunluk anahtarlamasindan faydalaniyorsa, o halde yaklasiklastirma islemi, farkli dönüsüm uzunluklari arasindaki geçislerde daha karmasik bir hal almaktadir. Mevcut ve önceki/sonraki çerçeve dahilinde farkli sayida MDCT katsayilarinin bulunmasindan ötürü, bu durumda iki boyutlu filtreleme daha karmasik olmaktadir. Artan bilgisayimsal ve yapisal karmasikliktan kaçinmak için Önceki/sonraki çerçeve, ilgili çerçeveler için yapilacak olan yaklasiklastirma isleminde daha› az kesinlik elde etme pahasina, dönüsüm-uzunluk geçislerindeki filtreleme isleminden çikartilabilmektedir. Ayrica, FIR filtrelemesi için gerekenden daha az çevreleyen MDCT katsayisinin bulundugu MDST spektrumunun en düsük ve en yüksek. kisimlarina (DC ve fs/2'ye yakin) özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir. Burada, filtreleme isleminin, MDST spektrumunun dogru bir biçimde hesaplanabilmesi için uyarlanmasi gerekmektedir. Bu islem, eksik olan katsayilar (ayrik zaman sinyallerinin spektrumunun periyodikligine göre) için MDCT spektrumuna ait simetrik bir uzantidan faydalanilarak veya filtre katsayilarini bu dogrultuda uyarlayarak gerçeklestirilebilmektedir. Söz konusu olan bu türden özel durumlarin idaresi, elbette MDST spektrumuna ait sinirlar civarinda elde edilecek azalmis bir kesinlik pahasina basitlestirilebilmektedir. Kesin MDST spektrumunun, dekoder dahilinde iletilen MDCT spektrumlarindan hesaplanmasi isi, dekoder gecikmesini bir çerçeve (1024 örnek oldugu varsayilmistir) artirmaktadir. Ilave gecikmeler, sonraki çerçevenin MDCT spektrumunu girdi olarak gerektirmeyen bir MDST spektrumu yaklasigi kullanilarak önlenebilmektedir. Asagida verilen madde isaretli liste, MDCT tabanli birlestirilmis stereo kodlamanin, QMF tabanli birlestirilmis stereo kodlamaya göre sundugu avantajlari özetlemektedir: - Bilgisayimsal karmasiklikta sadece küçük ölçüde bir artis (SBR kullanilmadiginda) olur. . MDCT spektrumlari kuantize edilmemisse, kusursuz yeniden yapilandirmaya kadar ölçek büyütebilir. Bu durumun, QMF tabanli birlestirilmis stereo kodlama için geçerli olmadigi unutulmamalidir. - M/S kodlamasinin ve yeginlik stereo uzantilanmasini saglar. kodlamasinin dogal - Stereo sinyal islemesi ve kuantizasyon/kodlama siki sikiya baglastirilabildigi basitlestiren daha için enkoder ayarlamasi islemini temiz bir mimari birlestirilmis stereo kodlamada, sunar. QMF tabanli MPEG Surround çerçevelerinin ve MDCT çerçevelerinin hizalanmis olmadiginin ve ölçek faktörü bantlari ile parametre bantlarinin bir gerekmektedir. MPEG Surround'daki birine uymadiginin unutulmamasi gibi üç parametre yerine, yalnizca iki parametrenin iletilmesi gerektigi için stereo parametrelerde verimli kodlama saglamaktadir. - Sayet, MDST spektrumu, ise (siradaki çe bir yaklasik olarak hesaplanmakta rçeve kullanilmadan) ilave dekoder gecikmesi olmamaktadir. Bir uygulamanin önemli özellikleri, özetlenebilir: aNMDST spektrumlar spektrumlarindan (yaklasiklastirmasi) i, iki boyutlu hesaplanmaktadir. için olan farkli asagida belirtildigi gibi FIR filtrelemesi sonraki MDCT MDST hesaplamasi karmasiklik/kalite ödünlesimleri, FIR filtresi ucu sayisinin ve/veya kullanilan MDCT çerçeveleri sayisinin azaltilmasi suretiyle mümkün olmaktadir. Özellikle, eger iletim veya dönüsüm-uzunluk anahtarlamasi esnasinda meydana gelen çerçeve kaybi nedeniyle bitisik bir çerçeve mevcut degilse, söz konusu olan eksik çerçeve MDST hesaplamasinin disindar birakilmaktadir. Dönüsüm-uzunlukr anahtarlamasi için söz konusu olan dislanim bit akisi dahilinde belirtilmektedir. b)ICC, CLD ve IPD parametreleri yerine, karmasik tahmin katsayisi olan d'nin reel ve sanal kisimlari olmak üzere yalnizca iki parametre iletilmektedir. d'nin reel ve sanal kisimlari bagimsiz olarak idare edilmekte olup, [-3.0, 3.0] araliginda sinirlandirilmakta ve O.l'lik bir boyuta sahip olan bir adimla kuantize edilmektedirler. Sayet, belirli bir parametre (d'nin reel ya da sanal kismi) verilen bir çerçeve dahilinde kullanilmiyorsa, bu durum bit akisi dahilinde bildirilmekte ve alakasiz olan parametre iletilmemektedir. Parametreler zaman-ayrimsal veya frekans- ayrimsal olarak. kodlanmakta ve nihayetinde ölçek faktörü kod çizelgesinden faydalanilan Huffman kodlamasi uygulanmaktadir. Tahmin katsayilari, her iki ölçek faktörü bandindan birinde güncellenmekte olup, bu durum MPEG Surround'dakine benzer olan bir frekans çözünürlügü ortaya çikarmaktadir. Söz konusu olan bu kuantizasyon ve kodlama düzeni, 96 kb/s'lik hedef bir bit hizina sahip tipik bir konfigürasyon dahilindeki stereo yan bilgisi için yaklasik 2 kb/s'lik bir ortalama bit hizi meydana getirmektedir. Tercih edilen ilave veya alternatif uygulamaya yönelik detaylar asagidakileri içermektedir: cyx'ya ait her iki parametre için bit akisi dahilindeki ilgili bir bit vasitasiyla belirtilen, çerçeve basina veya akis basina olan bir temelde ayrimsal olmayan (PCM) veya ayrimsal olan (DPCM) kodlama seçilebilmektedir. DPCM kodlamasi için zaman- veya frekans-ayrimsal kodlama mümkün olmaktadir. Bu durum yine bir tek-bit bayragi kullanilarak belirtilebilmektedir. mg parametre degerlerinin kodlanmasi için AAC ölçek faktör çizelgesi gibi önceden tanimlanan bir kod çizelgesinin yeniden kullanilmasi yerine adanmis degismez bir kod çizelgesi veya sinyal adaptif kod çizelgesinden faydalanilabilir veya sabit uzunluga (örn. 4-bit) geri dönülebilir ya da ikiye tümleyen kod sözcükleri kullanilabilmektedir. Q& parametre degerlerine ait araligin yani sira, parametre kuantizasyonu adim boyu da istege bagli olarak seçilebilmekte ve mevcut olan sinyal karakteristigine göre optimize edilebilmektedir. ÜAktif d parametre bantlarinin spektral ve/veya temporal genisligi de istege bagli olarak seçilebilmekte ve verilen sinyal karakteristigine göre optimize edilebilmektedir. Özellikle, bant konfigürasyonu, çerçeve basina veya akis basina olan bir temele dayali olarak bildirilebilmektedir. ek olarak veya bu Hßkanizmalarin yerine, yalnizca mevcut çerçeveye ait MDCT spektrumunun, MDST spektrum yaklasiginin hesaplanmasinda kullanildigi, diger bir deyisle, bitisik MDCT çerçevelerinin hesaba katilmadigi, bit akisi dahilinde çerçeve basina bit yöntemi vasitasiyla açik bir sekilde belirtilebilmektedir. Düzenlemeler, MDCT bölgesinde birlesik stereo kodlama için olan bir bulus sistemine iliskindir. MPEG USAC sistemindeki birlesik stereo kodlamasinin sundugu avantajlardan, daha yüksek bit hizlarinda (SBR'in kullanilmadigi yerlerde) ve QMF tabanli bir yaklasim ile ortaya çikacak olan bilgisayimsal karmasiklikta kayda deger bir artis olmaksizin faydalanilmasini saglamaktadir. Asagida verilen iki liste, önceden açiklamasi yapilan, tercih edilen konfigürasyon yönlerini özetlemekte olup, bunlar birbirlerine alternatif olarak veya diger yönlere ilaveten kullanilabilmektedir: la) genel konsept: Yan MDCT'nin, orta MDCT ve MDST'den karmasik tahmini; lb) MDCT'nin MDST'den ("RZI") frekans bölgesinde, 1 veya daha fazla çerçeve (3 çerçeve gecikme meydana getirmektedir) kullanilarak hesaplanmasi/yaklasiklanmasi; lc) bilgisayimsal karmasikligin azaltilmasi için filtrenin kisaltilmasi (l-çerçeve 2-uca kadar, diger bir deyisle, [-l 0 11); 1d) DC ve fs/2'nin dogru bir biçimde idare edilmesi; le) pencere sekli anahtarlamasinin dogru bir biçimde idare edilmesi; lf) farkli bir dönüsüm boyu mevcutsa, önceki/sonraki çerçevenin kullanilmamasi; lg) enkoderdeki kuantize edilmemis veya kuantize edilmis MDCT katsayilarinin temelinde tahmin gerçeklestirilmesi; 2a) karmasik tahmin katsayisina ait reel ve sanal kismin dogrudan kuantize edilmesi ve kodlanmasi (diger bir deyisle, MPEG Surround parametrizasyonunun yapilmamasi); 2b) bunun için üniform kuantizerin kullanilmasi (adim boyu 2c) tahmin katsayilari için uygun frekans çözünürlügünün kullanilmasi (örn. her 2 Ölçek Faktör Bandi için 1 katsayi); 2d) tüm tahmin katsayilarinin reel olmasi durumunda niteliksiz isaretlesme yapilmasi; 2e) l-çerçeve RZI isleminin zorlanmasi için çerçeve basina açik bit belirtilmesi. Enkoder ilaveten, iki kanal sinyaline ait bir zaman-bölge gösteriminin, iki kanal sinyali için alt bant sinyallerine sahip iki kanal sinyalinin spektral bir gösterimine dönüstürülmesi için bir spektral dönüstürücü (50, 51) içermekte olup, burada, birlestirici (2031), tahminci (2033) ve artik sinyal hesaplayicisi (2034), birinci birlestirilmis sinyal ve artik sinyalin birçok alt bant için elde edilebilsin diye, her bir alt bant sinyalini ayri ayri islemek üzere konfigüre edilmektedir ve burada, çikti arayüzü (212), enkode edilmis birinci birlestirilmis sinyali ve enkode edilmis artik sinyali birçok alt bant için birlestirmek üzere konfigüre edilmektedir. Her ne kadar bazi yönler bir aygit baglaminda açiklanmis olsa da söz konusu olan bu yönlerin ayni zamanda karsilik gelen, bir blok *veya cihazin ilgili bir yöntem. adimina veya bir yöntem adiminin bir özelligine karsilik geldigi yöntemin bir açiklamasini temsil ettigi açiktir. Benzer sekilde, bir yöntem adimi baglaminda açiklanmis olan yönler ise karsilik gelen bir aygita ait ilgili bloga, unsura veya özellige iliskin olan açiklamayi temsil etmektedir. Bir örnek dahilinde, pencere sekli anahtarlamasinin dogru bir biçimde idaresi uygulanmaktadir. Sekil 10a göz önünde bulunduruldugunda, bir pencere sekli bilgisi 109, sanal spektrum hesaplayicisina 1001 girdilenebilmektedir. Spesifik olarak, MDCT spektrumu gibi (Sekil 6a'da gösterilen eleman 2070 gibi veya Sekil 6b'de gösterilen eleman 1160a gibi) reel degerli spektrumun reel-sanal dönüsümünü gerçeklestiren sanal spektrum. hesaplayicisi, bir FIR veya IIR filtresi olarak uygulanabilmektedir. Söz konusu olan bu reel-sanal modülündeki 1001 FIR ve IIR katsayilari, mevcut çerçeveye ait sol yarim ve sag yariminin pencere biçimine dayanmaktadir. Pencere biçimi, bir sinüs penceresi veya bir KBD (Kaiser Bessel Türetilmis) pencere için farkli olabilmekte ve verilen pencere sekans konfigürasyonuna bagli olarak, bir uzun pencere, bir basla penceresi, bir dur penceresi ve dur-basla penceresi veya kisa bir pencere olabilmektedir. Reel-sanal modülü, iki boyutlu bir FIR filtresi içerebilmekte olup, burada boyutlardan biri, iki müteakip MDCT çerçevesinin FIR filtresine girdilendigi zaman boyutu iken, ikinci boyut ise bir çerçeveye ait frekans katsayilarinin girdilendigi frekans boyutudur. Asagida verilen tablo, mevcut bir pencere sekansi, farkli pencere biçimleri ve pencereye ait sol yarimin ve sag yarimin farkli uygulamalari için farkli MDST filtre katsayilari vermektedir. Tablo A: Mevcut Pencere için MDST Filtresi Parametreleri Mevcut Pencere Sol Yarim: Sinüs Sekli Sol Yarim: KBD Sekli Sekansi Sag Yarim: Sinüs Sekli Sag Yarim: KBD Sekli ONLY-LONG-SEQUENCE' %'îsîiâîîîfîîisisî S'ggîîgî'oöoâggggö EIGHT SHORT SE UENCE ` ' ' ° ' _ ' ' ' ' Mevcut Pencere Sol Yarim: Sinüs Sekli Sol Yarim: KBD Sekli Sekansi Sag Yarim: KBD Sekli Sag Yarim: Sinüs Sekli (devami) Mevcut Pencere SolUYarim: Sinüs Sekli Sel Yarim: KB? Sekli. Sekansi Sag Yarim; KBD Sekli Sag Yarim; Sinus Sekli Pencere biçimi bilgisi 109, ilaveten, spektrumundan MDST durumlarda, önceki pencere için saglamaktadir. Önceki pencere için olan önceki pencerenin MDCT spektrumunun hesaplanmasinda kullanildigi biçimi bilgisi ilgili MDST filtre katsayilari asagidaki tabloda verilmektedir. Tablo B: önceki Pencere için MDST Filtresi Parametreleri Mevcut Pencere Sekansi Mevcut Pencerenin Sol Yarisi: Sinüs Sekli Mevcut Pencerenin Sol Yarisi: KBD Sekli LONG_STOP_SEQUENCE, STOP_ START_SEQUENCE Dolayisi ile pencere biçimi bilgisine 109 bagli olarak, loa'da gösterimi farkli filtre uyarlanmaktadir. yapilan katsayilari setlerinin spektruni hesaplayicisi uygulanmasi 1001, suretiyle Dekoder tarafinda kullanilan pencere biçimi bilgisi, enkoder tarafinda hesaplanmakta ve enkoder çikis sinyali ile birlikte yan bilgi olarak iletilmektedir. Dekoder tarafinda, pencere biçimi bilgisi 109, bit akisi çogullama çözücüsü (örnegin, Sekil 5b'deki 102) vasitasiyla bit akisindan çikartilmakta ve Sekil lOa'da gösterildigi üzere sanal spektrum hesaplayicisina 1001 saglanmaktadir. Pencere biçim bilgisi 109, önceki çerçevenin farkli bir dönüsüm boyutuna sahip olduguna iliskin bir bildirimde bulundugunda, önceki çerçevenin, reel degerli spektrumdan sanal degerli spektrumun hesaplanmasi isleminde kullanilmamasi tercih edilmektedir. Ayni durum, pencere biçim bilgisinin 109 yorumlanmasi esnasinda, bir sonraki çerçevenin farkli bir dönüsüni boyuna sahip oldugunun bulunmasinda da geçerlidir. Akabinde, bir sonraki çerçeve, sanal spektrumun reel spektrumdan hesaplanmasi isleminde kullanilmamaktadir. Böyle bir durum söz konusu oldugunda, örnegin, önceki çerçevenin, mevcut çerçeveden farkli bir dönüsüm boyuna sahip oldugu zaman ve yine sonraki çerçevenin, mevcut çerçeve ile karsilastirildiginda farkli bir dönüsüm boyuna sahip oldugu zaman, o halde yalnizca mevcut çerçeve, diger bir deyisle, mevcut pencerenin spektral degerleri, sanal spektrumun hesaplanmasinda kullanilmaktadir. Enkoder` dahilindeki tahmin, MDCT katsayilari gibi kuantize edilmemis veya kuantize edilmis frekans katsayilarina dayanmaktadir. Sekil 3a'da bulunan eleman 2033 vasitasiyla gösterilen tahminin, örnegin, kuantize edilmemis verilere dayandigi bir durumda, o halde artik hesaplayicisi 2034 da tercihen kuantize edilmemis veriler` üzerinde çalismakta `ve artik hesaplayicisi çikis sinyali, diger bir deyisle, artik sinyal 205 entropik olarak enkode edilmeden ve bir dekodere iletilmeden önce kuantize edilmektedir. Bununla birlikte, alternatif bir düzenleme dahilinde, söz konusu olan tahminin kuantize edilmis MDCT katsayilarina dayanmasi tercih edilmektedir. Bunun ardindan, kuantizasyon islemi, kuantize edilmis bir birinci kanalin ve kuantize edilmis ikinci bir kanalin, artik sinyalin hesaplanmasi islemine temel olusturmasi için Sekil 3a'da gösterilen birlestiriciden 2031 önce gerçeklesebilmektedir. Alternatif olarak, söz konusu olan kuantizasyon islemi, bir birinci kombinasyon sinyalinin ve ikinci bir kombinasyon sinyalinin, kuantize edilmemis bir formda hesaplanabilmesi ve artik sinyalin hesaplanmasi isleminden önce kuantize edilebilmesi için birlestiricinin 2031 ardindan da gerçeklesebilmektedir. Yine, alternatif olarak, tahminci 2033 kuantize edilmemis bir bölgede çalisabilmekte ve tahmin sinyali 2035 ise artik hesaplayicisina girdilenmeden önce kuantize edilebilmektedir. Bunun ardindan, artik hesaplayicisina 2034 ayrica girdilenen ikinci kombinasyon sinyalinin 2032 de artik hesaplayicisi, Sekil 3a dahilindeki tahmincide 2033 uygulanabilen ve dekoder tarafinda mevcut olan ayni kuantize edilmis veriler üzerinde çalisan, Sekil 6a'daki artik sinyalin 1070 hesaplamasini gerçeklestirmeden kuantize edilmesi faydali olmaktadir. Akabinde, enkoder dahilinde, artik sinyalin hesaplanmasi isleminin gerçeklestirilmesi amaciyla tahmin edilen MDST spektrumunun, dekoder tarafinda ters tahmin isleminin gerçeklestirilmesi için kullanilan, diger bir deyisle, artik sinyali meydana getiren yan sinyalin hesaplanmasinda kullanilan MDST spektrumu ile bire bir ayni olmasi garanti edilebilmektedir. Bu maksatla, Sekil 6a'da gösterilen hat 204 üzerindeki sinyal M gibi bir birinci kombinasyon sinyali, bloga 2070 girdilenmeden önce kuantize edilmektedir. Bunun ardindan, mevcut çerçeveye ait kuantize edilmis MDCT spektrumundan faydalanilarak hesaplanan ve kontrol bilgisine bagli olan MDST spektrumu ve önceki veya sonraki çerçeveye ait kuantize edilmis MDCT spektrumu, çarpana 2074 girdilenmekte ve Sekil 6a'da gösterilen çarpanin çiktisi, yine kuantize edilmemis bir spektrum olmaktadir. Söz konusu olan bu kuantize edilmemis spektrum, spektrum girisinden toplayiciya 2034b çikartilacak olup, nihayetinde kuantizerde 209b kuantize edilecektir. Bir düzenleme dahilinde, her bir tahminr bandir basina olan karmasik tahmin katsayisinin reel ve sanal kismi, dogrudan, diger bir deyisle, örnegin MPEG Surround parametrizasyonu olmadan, kuantize edilmekte ve enkode edilmektedir. Söz konusu olan kuantizasyon islemi, adim boyu Örnegin 0.1 olan üniform bir kuantizerden faydalanilarak gerçeklestirilebilmektedir. Bunun anlami, herhangi bir logaritmik kuantizasyon adim boyunun veya benzerinin uygulanmayip, herhangi bir lineer adim boyunun uygulanmakta oldugudur. Bir uygulama dahilinde, karmasik tahmin katsayisina ait reel kisini ve sanal kisim için olan deger araligi, -3 ila 3 arasinda bulunmakta olup, bunun anlami 60 veya uygulamayla iliskili olan detaylara bagli olarak, 61 kuantizasyon adimlarinin, karmasik tahmin katsayisinin reel ve sanal kismi için kullanilmakta oldugudur. Tercihen, Sekil 6a'daki çarpan 2073 dahilinde uygulanan reel kisim ve yine Sekil 6a'da uygulanan sanal kisim 2074, yine, enkoder tarafinda tahmin için kullanilan ayni degerin dekoder tarafinda da mevcut olmasi için uygulanmadan önce kuantize edilmektedir. Bu durum, tahmin artik sinyalinin, ortaya çikan kuantizasyona hatasi hariç olmak üzere, kuantize edilmemis bir tahmin katsayisi enkoder tarafinda uygulanirken, kuantize edilmis bir tahmin katsayisinin ise dekoder tarafinda uygulanmakta oldugu durumlarda ortaya çikabilen herhangi bir hatayi da kapsamasini saglamaktadir. Kuantizasyon tercihen, ayni durumun ve ayni sinyallerin enkoder tarafinda ve dekoder tarafinda mümkün olabildiginde mevcut olabilecek bir biçimde uygulanmaktadir. Bu nedenle, reel-sanal hesaplayicisina 2070 yapilan girdinin, 209a dahilindeki kuantizerde uygulandigi üzere ayni kuantizasyonun kullanilarak kuantize edilmesi tercih edilmektedir. Ilaveten, tahmin katsayisina d ait reel ve sanal kismin, unsur 2073 ve 2074 dahilinde çarpma islemlerinin gerçeklestirilmesi için kuantize edilmesi tercih edilmektedir. Söz konusu kuantizasyon, kuantizerde 2072 uygulanan ile aynidir. Ilaveten, Sekil 6a dahilindeki bloktan önce ayrica kuantize edilebilmektedir. Bununla birlikte, kuantizer 209b vasitasiyla yürütülen kuantizasyon isleminin, söz konusu olan toplayicilar yordamiyla uygulanan toplama isleminin kuantize edilmemis bir yan sinyal ile toplama islemine müteakip olarak gerçeklestirilmesi sorun arz etmemektedir. Bir baska örnekte ise tüm tahmin katsayilarinin reel oldugu bir durum dahilinde niteliksiz bir isaretlesme uygulanmaktadir. Tüm tahmin katsayilarinin belirli bir çerçeve için oldugu bir durum olabilmektedir, diger bir deyisle, ses sinyaline ait ayni zaman kismi için reel olacak sekilde hesaplanmaktadir. Bu türden bir durum, tam orta sinyalde ve tam yan sinyalde birbirlerine dogru faz kaydirmasinin yapilmadigi veya söz konusu olan bu faz kaymasinin çok az oldugu hallerde meydana gelebilmektedir. Bu durum, bitlerin korunmasi amaciyla, tekli bir reel gösterge vasitasiyla belirtilmektedir. Bunun ardindan, tahmin katsayisina ait sanal kismin, bit akisi dahilinde bir sifir degerini temsil eden bir kod sözcügü vasitasiyla isaret edilmesine gerek olmamaktadir. Dekoder tarafinda, bir bit akisi çogullama çözücüsü gibi bir bit akisi dekoder arayüzü, söz konusu olan bu reel göstergeyi yorumlayacak ve sanal bir kisim için olan kod sözcüklerine dair bir arama gerçeklestirmek yerine, bit akisinin ilgili bölümünde bulunan tüm bitlerin reel degerli tahmin katsayilari için olan bitler oldugunu varsayacaktir. Ayrica, tahmincinin 2033, çerçeve dahilindeki tahmin katsayilarina ait tüm sanal kisimlarin sifir olduguna iliskin bir gösterge aldigi zaman, bir MDST spektrumu veya genel anlamda reel degerli bir MDCT spektrumundan bir sanal spektrum hesaplamasi yapmasina gerek olmamaktadir. Bu sekilde, Sekil 6b'de gösterilen dekoderdeki eleman 1160a devre disi birakilacak ve ters tahmin islemi ise yalnizca Sekil 6b'de gösterilen çarpan 1160b dahilinde uygulanan reel degerli tahmin katsayisi kullanilarak gerçeklestirilecektir. Aynisi, enkoder tarafinda, elemanin 2070 devre disi birakilacagi ve tahmin isleminin yalnizca çarpanin 2073 kullanilarak gerçeklestirilecegi durum için de geçerli olmaktadir. Tercihen, söz konusu olan bu yan bilgi, çerçeve basina ilave bir bit olarak kullanilmakta olup, dekoder ise bu reel-sanal dönüstürücüsünün ll60a bir çerçeve için aktif olup olmayacagi hususunda karar verebilmesi için söz konusu olan bu biti çerçeve çerçeve okuyacaktir. Dolayisiyla, bu bilginin saglanmasi, bir çerçeve için sifir olan tahmin katsayisina ait tüm sanal kisimlara daha etkin bir sekilde isaret edilmesi sayesinde bit akisinin boyutunda bir azalma meydana getirmekte olup, ilaveten, dekodere bu türden bir çerçeve için karmasanin azaltilmasini saglamakta ve bu duruni bir islemcinin uygulanmakta oldugu durumlarda, örnegin, batarya ile çalisan mobil bir cihaz dahilinde batarya tüketiminin azaltilmasinda etkisini hemen göstermektedir. Mevcut bulusun tercih edilen düzenlemelerine göre olan karmasik stereo tahmini, kanallar arasinda seviye ve/veya faz farkliliklari bulunan kanal çiftlerinin verimli bir sekilde kodlanmasinda bir araç rolü üstlenmektedir. Karmasik degerli bir parametrenin d kullanilmasi suretiyle, sol ve sag kanallar asagida verilen matris vasitasiyla yeniden yapilandirilmakta olup, dmxIm, downmiks kanallarinin dmxRe MDCT'sine karsilik gelen MDST'yi simgelemektedir. cbnxae 1--0:Re -am 1~ 2 dmxlm ' LI + aRe alin W Yukarida verilen denklem bir baska gösterim olup, söz konusu olan bu denklem d'nin reel kismina ve sanal kismina iliskin olarak ayrilmakta ve tahmin edilen sinyalin S zaruri olarak hesaplanmadigi birlestirilmis bir tahmin/kombinasyon islemi için olan denklemi temsil etmektedir. Asagida verilen veri kullanilmaktadir: cplx;pred_all cplx_pred_used[g][sfb] complex_coef elemanlari, tercihen bu araç için O: cplx_pred_used[] vasitasiyla belirtildigi üzere bazi bantlar L/R kodlamasindan faydalanmaktadir 1: Tüm bantlar karmasik stereo tahmini kullanmaktadir Her bir pencere grubu g basina bir-bit bayragi ve ölçek faktörü bandi sfb (tahmin bantlarindan yapilan eslestirmenin ardindan), 0: karmasik tahminin kullanilmadigini, L/R kodlamasindan faydalanildigini belirtmektedir l: karmasik tahminin kullanildigini göstermektedir O: dIm = 0 tüm tahmin bantlari için 1: dIm tüm tahmin bantlari için iletilmektedir use_prev_frame O: MDST tahmini için yalnizca mevcut çerçeveyi kullan l: MDST tahmini için mevcut ve önceki çerçeveyi kullan delta_code_time O: Tahmin katsayilarinin frekans ayrimsal kodlamasi ayrimsal kodlamasi hcod;alpha_g_re d Re'nin Huffman kodu hcod;alpha_g_im d Im'nin Huffman kodu Yukarida belirtilen bu veri elemanlari, bir enkoder dahilinde hesaplanmakta olup, bir stereo'nun veya çok kanalli ses sinyalinin yan bilgisine yerlestirilmektedir. Elemanlar, dekoder tarafinda bir yan bilgi çikaricisi vasitasiyla yan bilgiden çikartilmakta olup, ilgili bir eylemin gerçeklestirilmesi hususunda dekoder hesaplayicisinin kontrol edilmesi için kullanilmaktadir. Karmasik stereo tahmini, mevcut kanal çiftine ait downmiks MDCT spektrumuna gerek duymakta ve complex_coef == 1 durumunda ise mevcut kanal çiftine ait downmiks MDST spektrumunun bir tahminini, diger bir deyisle, MDCT spektrumunun sanal tam benzerine ihtiyaç duymaktadir. Downmiks MDST tahmini, mevcut çerçevenin MDCT downmiksinden hesaplanmakta ve use_prev_frame == 1 durumunda ise önceki çerçevenin MDCT downmiksinden hesaplanmaktadir. Önceki çerçevenin pencere grubuna g ait MDCT downmiksi ve grup pencere b, söz konusu olan çerçevenin yeniden yapilandirilmis sol ve sag spektrumlarindan elde edilmektedir. Downmiks MDST tahmininin hesaplanmasinda, filtre çekirdeklerini içeren diziler olan ve önceki tablolara göre türetilen windowýsequence'in yani sira filterýcoefs ve filter_coefs_prev'e dayanan esit degerli MDCT dönüsüm uzunlugu kullanilmaktadir. Tüm tahmin katsayilari için önceki (zaman veya frekans dahilinde) bir degere olan fark, bir Huffman kod çizelgesi kullanilarak kodlanmaktadir. Tahmin katsayilari, cplx_pred_used = 0 olan tahmin bantlari için iletilmemektedir. Ters kuantize edilmis tahmin katsayilari alpha_re ve alpha_im asagida belirtilenler ile verilmektedir; alpha_re = alpha_q_re*0.l alpha_im : alpha_q_im*0.1 Mevcut bulusun yalnizca stereo sinyallere, diger bir deyisle, yalnizca iki kanali bulunan çok kanalli sinyallere uygulanabilir olmadiginin ayni zamanda, 5.1 veya 7.1 bir sinyal gibi üç veya daha fazla kanali bulunan çok kanalli sinyalin iki kanalina da uygulanabileceginin altini çizmek gerekmektedir. Mevcut bulusun düzenlemeleri, belirli uygulama gereksinimlerine bagli olarak, donanim veya yazilim dahilinde de uygulanabilmektedir. Söz konusu olan uygulama, örnegin bir disket, bir DVD, bir CD, bir ROM, bir PROM, bir EPROM, bir EEPROM veya bir FLAS bellek gibi elektronik olarak okunabilir nitelikte olan kontrol sinyallerinin depolandigi, ilgili yöntemin gerçeklestirilebilecegi sekilde programlanabilir bir bilgisayar sistemi ile birlikte çalisan (veya birlikte çalisma kabiliyeti bulunan) bir dijital depolama ortami kullanilarak gerçeklestirilebilmektedir. Mevcut bulusa göre olan birtakim düzenlemeler, elektronik olarak okunabilir nitelikte olan kontrol sinyallerini barindiran, burada açiklamasi yapilan yöntemlerden birinin gerçeklestirilebilecegi sekilde programlanabilir bir bilgisayar sistemi ile birlikte çalisabilme yetisine sahip geçici olmayan veya somut bir veri tasiyicisi içermektedir. Genel olarak, mevcut bulusun düzenlemeleri, bir program koduna sahip bir bilgisayar program ürünü olarak uygulanabilmekte olup, burada söz konusu olan program kodu, bilgisayar program. ürünü bir bilgisayar üzerinde çalistirildiginda yöntemlerden birini gerçeklestirmek için bir isletici görevi üstlenmektedir. Söz konusu olan program kodu, örnegin, bir makine tarafindan okunabilir bir tasiyici üzerinde depolanabilmektedir. Diger düzenlemeler, burada açiklanan yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesi için bir makine tarafindan okunabilir bir tasiyici üzerinde depolanan bilgisayar programi içerebilmektedir. Diger bir deyisle, bulus konusur yöntemini bir düzenlemesi, dolayisiyla, bilgisayar programi bir bilgisayar üzerinde çalistirildiginda, burada açiklamasi yapilan yöntemlerden birinin gerçeklestirilebilmesi için bir program koduna sahip bir bilgisayar programi olabilmektedir. Dolayisiyla, bulus konusu yöntemlerin bir baska düzenlemesi, burada açiklamasi verilen yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesi için bilgisayar programini içeren bir veri tasiyicisidir (veya bir dijital depolama ortamidir veya bilgisayar tarafindan okunabilir olan bir ortamdir). Bu nedenle, bulus konusu yöntemin bir baska düzenlemesi, burada açiklamasi yapilan yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesi için olan bilgisayar programini temsil eden bir sinyaller sekansi veya bir veri akisidir. Söz konusu olan veri akisi ya da sinyaller sekansi, örnegin, bir veri iletisim baglantisi, örnegin, Internet vasitasiyla tasinmak üzere konfigüre edilebilmektedir. Bir baska düzenleme ise burada açiklamasi verilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek üzere konfigüre edilen veya uyarlanan, örnegin, bir bilgisayar veya programlanabilir bir mantik cihazi gibi bir isleme yöntemi içermektedir. Bir baska düzenleme ise burada açiklamasi yapilan yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesi için olan bilgisayar programinin kuruldugu bir bilgisayar içermektedir. Bazi düzenlemelerde, burada açiklamasi yapilan yöntemlere ait fonksiyonelliklerin birkaçini veya tamamini gerçeklestirmek üzere, programlanabilir` bir* mantik cihazi (örnegin, alanda programlanabilir bir kapi dizisi gibi) kullanilabilmektedir. Bazi düzenlemeler dahilinde ise alanda programlanabilir bir kapi dizisi, burada açiklamasi verilen yöntemlerden› birini gerçeklestirmek üzere, bir mikro islemci ile birlikte çalisabilmektedir. Genel anlamda yöntemler, tercihen herhangi bir donanim aygiti tarafindan gerçeklestirilmektedir. Yukarida açiklamasi verilen düzenlemeler, mevcut bulusun ilkeleri için yalnizca örnekleyici nitelik tasimaktadir. Burada açiklamasi yapilan düzenleme ve detaylara iliskin modifikasyon ve varyasyonlarin, teknikte uzman kisiler için açik ve belirgin olacagi anlasilmaktadir. Dolayisiyla buradaki maksat, mevcut bulusun, buradaki düzenlemelere iliskin olarak açiklama. ve tarif yoluyla sunulan spesifik detaylarla degil, yalnizca asagida verilecek olan patent istemlerinin kapsamiyla sinirlandirilmasidir. TR TR TR TR TR