TARIFNAME KARMASIK ÖNGÖRÜ VE PENCERE SEKIL BILGISI KULLANARAK ÇOK KANALLI SES KODLAMA Mevcut bulus, ses isleme ile, özellikle de iki veya daha fazla kanal sinyali olan Çok kanalli bir sinyalin çok kanalli ses islemesi ile ilgilidir. Çok kanalli veya stereo isleme alaninda, orta/yan (M/S: mid/side) stereo kodlama olarak bilinen yöntemin uygulanmasi bilinmektedir. Bu konseptte, bir orta veya mono sinyali (M) elde etmek üzere sol veya birinci ses kanali sinyali ile sag veya ikinci ses kanali sinyalinin bir kombinasyonu olusturulur. Buna ilave olarak, yan sinyali (S) elde etmek üzere sol veya birinci kanal sinyali ile sag veya ikinci kanal sinyalinin arasinda bir fark olusturulur. Sol sinyal ile sag sinyalin birbirlerine oldukça benzer oldugu durumda yan sinyal oldukça küçük olacagindan, bu orta/yan kodlama yöntemi ciddi bir kodlama kazanci ile sonuçlanir. Genel olarak, nicemlenecek/entropi-kodlanacak degerlerin araligi küçüldügü zaman, nicemleyici/entropi kodlayici asamasindaki kodlama kazanci artacaktir. Dolayisiyla yan sinyal küçüldügü zaman, bir PCM (Pulse Code Modulation: Darbe/vurum kod kiplenimi) veya Huffman-tabanli veya aritmetik entropi- kodlayici için kodlama kazanci artacaktir. Ancak orta/yan kodlamanin kodlama kazanci ile sonuçlanmadigi bazi durumlar da mevcuttur. Bu durum, her iki kanaldaki sinyallerde birbirlerine örnegin 90° faz-kaydirma yapildigi zaman gerçeklesebilir. Ardindan, orta sinyal ile yan sinyal oldukça benzer bir araliktar olabilir, bu sebeple entropi-kodlayici kullanilarak orta sinyal ile yan sinyalin kodlanmasi kodlama kazanci ile sonuçlanmayacak, hatta artan bir bit orani ile sonuçlanacaktir. Dolayisiyla, bantlarda orta/yan kodlamayi etkisiz hale getirmek için, örnegin yan sinyalin orijinal sol sinyale göre bir dereceye kadar küçülmedigi frekans-seçici bir orta/yan kodlama uygulanabilir. Sol ve sag sinyaller özdes oldugunda yan sinyal sifir olmasina, bunun da yan sinyalin elimine edilmesinden kaynakli maksimum kodlama kazanci ile sonuçlanmasina karsin, durum orta sinyal ile yan sinyalin, bu iki sinyal arasindaki tek fark genel genlikleri olmak kaydiyla dalga biçimi bakimindan özdes olmasi halinde farkli bir hal alir. Bu durumda, yan sinyalden orta sinyale faz-kayma olmadigi da varsayildiginda, yan sinyal anlamli ölçüde artarken, orta sinyalde deger araligi bakimindan çok fazla bir düsüs görülmez. Belli bir frekans bandinda bu durum gerçeklestigi zaman, kodlama kazanci olmamasindan ötürü orta/yan kodlama etkisiz hale getirilebilir. Orta/yan kodlama frekans-seçici olarak uygulanabilecegi gibi, alternatif olarak zaman bölgesinde de uygulanabilir. Orta/yan kodlama gibi bir dalga biçimi yaklasimina degil, belli stereofonik ipuçlarina dayali olarak parametrik islemeye dayanan alternatif çok kanalli kodlama teknikler mevcuttur. Bu teknikler "çifte ipucu kodlama", "parametrik stereo kodlama" veya "MPEG çevre kodlama" olarak bilinir. Burada çoklu frekans bantlari için belli ipuçlari hesaplanir. Bu ipuçlari; kanallararasi seviye farklarini, kanallararasi uyum ölçümlerini, kanallararasi zaman farklarini ve/veya kanallararasi faz farklarini içerir. Bu yaklasimlar dinleyici tarafindan hissedilen çok kanalli bir etkinin, kanallarin detayli dalga biçimlerine dayanmasinin zorunlu olmadigi, aksine frekans-seçici olarak saglanmis dogru ipuçlarina veya kanallararasi bilgiye dayandigi varsayimindan gelmektedir. Bu da bir renderlama nakinesinde ipuçlarini dogru bir sekilde yansitan çok kanalli sinyallerin renderlanmasi esnasinda dikkatli olunmasini gerektigi, ancak dalga biçimlerinin belirleyici bir öneme sahip olmadigi anlamina gelmektedir. Bu yaklasim özellikle, bütün bu kanallar bir veya ayni downmix kanalindan türetilmis olsa da, kod. çözücünün birbirlerinden ilintisizlestirilmis stereo sinyallerini yapay olarak. elde etmesi için bir ilintisizlestirme isleme uygulamak zorunda oldugu durumda karmasik olabilir. Uygulamaya bagli olarak, bu amaca yönelik ilintisizlestiriciler karmasiktir ve özellikle geçisli sinyal kisimlarinda yapayliklara neden olabilir. Ayrica parametrik kodlama yaklasimi, dalga biçimi kodlamanin aksine hem tipik nicemlemeden hem de belirli dalga biçimleri yerine stereofonik ipuçlarina bakilmasindan kaynaklanan kaçinilmaz bir bilgi kaybina neden olan kayipli bir kodlama yaklasimidir. Bu yaklasimi çok düsük. bit oranlarina olanak saglar, ancak kaliteden ödün vermeyi gerektirebilir. Son dönemde, Sekil 7'de görülen tümlesik konusma ve ses kodlamada (USAC; Unified Speech and Audio Coding) gelistirmeler yapilmistir. Bir çekirdek kod çözücü (700), giris 70l'de orta/yan kodlanmis olabilen kodlanmis stereo sinyalde kod çözme islemini gerçeklestirir. Çekirdek kod çözücü, hat 702'de bir orta sinyal, hat 703'te ise bir yan veya artik sinyal çikisi yapar. Her iki sinyal de QMF (Quadrature Mirror Filter; Çeyrek Ayna Süzgeç) süzgeç öbekleriyle (704 ve 705) bir QMF bölgesine dönüstürülür. Ardindan, bir sol kanal sinyalini (707) ve bir sag kanal sinyalini ( uygulanir. Sonrasinda düsük bantli sinyaller bir spektral bant kopyalama (SBR; Spectral Band Replication) kod çözücüye (709) iletilir, bu da hat 7l0 ve 7ll'de genis bantli sol ve sag sinyalleri üretir ve ardindan bunlar genis bantli sol ve sag sinyalleri (L, R) elde etmek, üzere QMF sentez süzgeç öbekleri (712, 713) ile bir zaman bölgesine dönüstürülür. Sekil 7'de MPEG çevre kod çözücünün (706) bir orta/yan kod çözmeyi gerçeklestirdigi durum gösterilmistir. Alternatif olarak, MPEG çevre kod çözücü blogu (706), tek bir mono çekirdek kod. çözücü sinyalinden stereo sinyalleri üretmeye yönelik bir stereofonik ipucu tabanli parametrik kod çözmeyi gerçeklestirir. MPEG çevre kod çözücü (706) ayrica kanallararasi seviye farklari, kanallararasi uyum ölçümleri gibi parametrik bilgileri veya bu türdeki diger kanallararasi bilgi parametrelerini kullanarak, SBR kod çözücü bloguna (709) girilecek olan çoklu düsük bantli çikis sinyallerini de üretebilir. MPEG çevre kod çözücü blogu (706) Sekil 7b'de gösterilen orta/yan kod çözmeyi gerçeklestirdiginde, bir gerçek-kazanç katsayisi (g) uygulanabilir; DMX/RES ve L/R sirasiyla karmasik karma QMF bölgesinde gösterilen downmix/artik ve sol/sag sinyallerdir. Blok 706 ve blok 709'un bir kombinasyonunun kullanilmasi, temel olarak bir stereo kod çözücünün kullanimi ile kiyaslandiginda sayisal karmasiklikta sadece çok az bir artisa neden olur, çünkü sinyale ait karmasik QMF gösterimi SBR kod çözücünün bir parçasi olarak halihazirda mevcuttur. SBR olmayan bir yapida ise USAC baglaminda açiklanan QMF tabanli stereo kodlama, bu örnekte 64-bant analiz öbekleri ve 64-bant sentez öbeklerini gerektiren gerekli QMF öbeklerinden ötürü sayisal karmasikliktaki anlamli bir artis ile sonuçlanabilir. Bu süzgeç öbekleri sadece stereo kodlama amaçli olarak eklenmelidir. Gelistirilmekte olan MPEG USAC sisteminde ise genellikle SBR'nin kullanilmadigi yüksek bit oranlarindaki kodlama modlari mevcuttur. Asagida verilen dokümanlarda bir karmasik degerli öngörü katsayisi vasitasiylar bir downmix/toplam/mono sinyalden farkli bir sinyalin tahmin edildigi çok kanalli ses kodlama/kod çözme semalarina iliskin örnekler mevcuttur: HEIKO PURNHAGEN VE ARK.: "Technical description of proposed Unified Stereo Coding in USAC", 90. MPEG TOPLANTISI; 26-10- MAX NEUENDORF (EDITÖR): "WD5 of USAC", 90. MPEG TOPLANTISI; 12-08), sayfa l-l46; yapilmistir. Mevcut bulusun bir amaci bir yandan yüksek kodlama kazanci saglarken, diger yandan da iyi bir ses kalitesi ve/Veya azalan sayisal karmasiklik ile sonuçlanan iyilestirilmis bir ses isleme konsepti ortaya koymaktir. Bu amaca Istem l'deki gibi bir ses kodu çözücü, Istem l3'teki gibi bir ses kodlayici, Istem l7'deki gibi bir ses kodu çözme yöntemi, Istem l8'deki gibi bir ses kodlama yöntemi veya Istem 19'daki gibi bir bilgisayar programi ile ulasilmaktadir. Mevcut bulus, yüksek kaliteli dalga biçimi kodlama yaklasimindaki bir kodlama kazancinin bir birinci kombinasyon sinyali kullanilarak bir ikinci kombinasyon sinyalinin anlamli ölçüde arttirilabilecegi bulgusuna dayanmakta olup, buradaki sinyallerin her ikisi de orta/yan kombinasyon kurali gibi bir kombinasyon kurali kullanilarak orijinal kanal sinyallerinden türetilir. Bulus konusu öngörünün parametre tabanli bir çift veya çok kanalli kodlama yaklasimindan ziyade dalga biçimi tabanli bir kodlama olmasindan dolayi, bu öngörü bilgisinin, bir optimizasyon hedefi yerine getirilecek, sadece küçük. bir ek yüke neden olacak, fakat ses kalitesinde herhangi bir kayip olmaksizin yan sinyal için gereken bit oraninda anlamli bir azalma ile sonuçlanacak sekilde ses kodlayicidaki bir öngörücü tarafindan hesaplandigi bulunmustur. Sayisal karmasikligi azaltmak adina, öngörü bilgisinin bant-seçici bir sekilde frekans bölgesi girisinden türetildigi bir frekans-bölgesi kodlamanin gerçeklestirilmesi tercih edilir. Zaman bölgesi gösteriminin bir spektral gösterime dönüstürülmesine yönelik dönüsüm algoritmasi tercihen, karmasik dönüsümde bir spektrumun gerçek ve karmasik degerleri 2 kat yüksek hizda örnekleme (oversampling) ile sonuçlanacak sekilde hesaplanirken, karmasik dönüsümden sadece gerçek degerlerin veya sanal degerlerin hesaplanmasi bakimindan fakli olan, modifiye edilmis kesintili kosinüs dönüsümü (MDCT: Modified Discrete Cosine Transform) veya modifiye edilmis kesintili sinüs dönüsümü (MDST; Modified Discrete Sine Transform) gibi kritik olarak örneklenmis bir islemdir. Tercihen, örtüsen bir sununi ve silmeye dayali bir dönüsüm kullanilir. Özellikle MDCT böyle bir dönüsümdür ve kod çözücü tarafindaki örtüsme-ekleme-isleme sayesinde elde edilen iyi bilinen zaman bölgesi esdes silme (TDAC: Time Domain Aliasing Cancellation) özelliginden ötürü herhangi bir ek yük olmaksizin sonraki bloklar arasinda bir çapraz-sönümlemeye olanak saglar. Tercihen, kodlayicida hesaplanan, kod çözücüye iletilen ve kod çözücüde kullanilan öngörü bilgisi, avantajli olarak 0° ve 360° arasindaki miktarlardan rastgele seçilen iki ses kanali arasindaki faz farkliliklarini yansitan bir sanal parçayi içerir. Sayisal karmasiklik, sadece gerçek degerli bir dönüsüm veya genel anlamda sadece gerçek bir spektrum ya da sadece sanal bir spektrum saglayan bir dönüsüm uygulandigi zaman anlamli ölçüde azaltilir. Sol sinyale ait belli bir bant ile sag sinyale ait karsilik gelen bir bant arasindaki faz kaymasini belirten bu sanal öngörü bilgisinden faydalanmakr için, orijinal kombinasyonr sinyaline göre faz- döndürülmüs olan birinci kombinasyon sinyalinden bir öngörü artik sinyali hesaplamak üzere kod çözücüde bir gerçekten- sanala. dönüstürücü ya da dönüsüni uygulamasina bagli olarak bir sanaldan-gerçege dönüstürücü saglanir. Sonrasinda bu faz- döndürülmüs öngörü artik sinyali, son asamada belli bir banttaki kodu çözülmüs sol kanali ve bu banttaki kodu çözülmüs sag kanali elde etmek üzere bir orta sinyal ile birlestirilebilen bir yan sinyali yeniden üretmek için bit akisinda iletilen öngörü artik sinyali ile birlestirilebilir. Ses kalitesini arttirmak için, kod çözücü tarafinda uygulanan ayni gerçekten-sanala veya sanaldan-gerçege dönüstürücü, öngörü artik sinyali kodlayicida hesaplanirken kodlayici tarafinda da uygulanir. Mevcut bulus, ayni bit oranina ve ayni ses kalitesine sahip sistemler ile kiyaslandiginda iyilestirilmis bir ses kalitesi ve azaltilmis bir bit orani saglamasi bakimindan avantajlidir. Ayrica, genellikle SBR'nin kullanilmadigi, yüksek bit oranlarinda MPEG USAC sisteminde faydali olan birlestirilmis stereo kodlamanin sayisal verimliligi bakimindan da avantajlar elde edilmistir. Bu yaklasimlarda, sinyalin karmasik karma QMF bölgesinde islenmesinin yerine, alttaki stereo dönüsüm kodlayicinin yerel MDCT bölgesinde artik tabanli öngörücü stereo kodlama uygulanir. Mevcut bulusun bir yönüne uygun olarak, mevcut bulus MDCT bölgesinde karmasik öngörü yoluyla bir stereo sinyalin üretimi için bir cihaz veya yönteni içermekte olup, burada› karmasik öngörü bir gerçekten-karmasiga dönüsüm kullanilarak MDCT bölgesinde yapilir; burada sözü edilen stereo sinyal, stereo sinyal üretme cihazi veya yöntem kod çözücü tarafinda uygulandiginda, kodlayici tarafindaki kodlanmis bir stereo sinyal olabilecegi gibi alternatif olarak kodu çözülmüs/iletilmis bir stereo sinyal de olabilir. Asagida mevcut bulusun tercih edilen düzenlemeleri ekli sekillere atifta bulunularak açiklanacak olup, bu sekillerden; Sekil 1, bir ses kodu çözücünün bir semasidir; Sekil 2, bir ses kodlayicinin bir blok semasidir; Sekil 3a, Sekil 2'deki kodlayici hesaplayicinin bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 3b,Sekil 2'deki kodlayici hesaplayicinin alternatif bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 3c,kodlayici tarafinda uygulanacak bir orta/yan kombinasyon kuralini göstermektedir; Sekil 4a,Sekil l'deki kod Çözücü hesaplayicinin bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 4b,bir matris hesaplayici formundaki kod çözücü hesaplayicinin alternatif bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 4c,Sekil 3c'de gösterilen kombinasyon kuralina karsilik gelen bir orta/yan ters kombinasyon kuralini göstermektedir; Sekil 5a,tercihen gerçek degerli bir frekans bölgesi olan frekans bölgesinde isleyen bir ses kodlayici düzenlemesini göstermektedir; Sekil 5b,frekans bölgesinde isleyen bir ses kodu çözücünün bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 6a,mevcut bulusun edilen bir düzenlemesine uygun olarak MDCT bölgesinde isleyen ve bir gerçekten-sanala dönüsümü kullanan bir ses kodlayicinin alternatif bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 6b,mevcut bulusun edilen bir düzenlemesine uygun olarak MDCT bölgesinde isleyen ve bir gerçekten-sanala dönüsümü kullanan bir ses kod çözücüyü göstermektedir; Sekil 7a,bir stereo kod çözücüyü ve sonradan baglanan bir SBR kod çözücüyü kullanan bir ses son islemcisini göstermektedir; Sekil 7b,bir orta/yan upmix matrisini göstermektedir; Sekil 8a,Sekil 6a'daki MDCT blogunun detayli bir görünümünü göstermektedir; Sekil 8b,Sekil 6b'deki MDCT"l blogunun detayli bir görünümünü göstermektedir; Sekil 9a,MDCT çikisina göre azaltilmis çözünürlükte isleyen bir iyilestiricinin (optimize edici) bir uygulamasini göstermektedir; Sekil 9b,bir MDCT spektrumunun ve öngörü bilgisinin hesaplandigi karsilik gelen düsük çözünürlük bantlarinin bir gösterimini göstermektedir; Sekil lOaSekil 6a veya 6b'deki gerçekten-sanala dönüstürücünün bir uygulamasini göstermektedir ve Sekil lObSekil loa'daki sanal spektruni hesaplayicinin olasi bir uygulamasini göstermektedir. Sekil 1, bir giris hattinda (100) elde edilen kodlanmis çok kanalli bir ses sinyalinin kodunu çözmeye yönelik bir ses kodu çözücüyü göstermektedir. Kodlanmis çok kanalli ses sinyali, çok kanalli ses sinyalini gösteren bir birinci kanal sinyali ile bir ikinci kanal sinyalini birlestirmeye yönelik bir kombinasyon kurali kullanilarak üretilen bir kodlanmis birinci kombinasyon sinyalini, kodlanmis bir öngörü artik sinyalini ve bir öngörü bilgisini içerir. Kodlanmis çok kanalli sinyal, çogullamali formdaki üç bilesene sahip olan bir bit akisi gibi bir veri akisi olabilir. Hat 100'de kodlanmis çok kanalli sinyale ilave yan bilgi dahil edilebilir. Sinyal giris arayüzüne (102) girilir. Giris arayüzü (102) hat 104'te kodlanmis birinci kombinasyon sinyalini, hat lO6'da kodlanmis artik sinyali, hat lO8'de ise öngörü bilgisini çikaran bir veri akisi çogullama çözücü olarak uygulanabilir. Öngörü bilgisi tercihen sifira esit olmayan bir gerçek parça ve/veya sifirdan farkli olan bir sanal parçaya sahip olan bir faktördür. Kodlanmis kombinasyon sinyali ile kodlanmis artik sinyal, hat 112'de kodu çözülmüs bir birinci kombinasyon sinyali elde etmek üzere birinci kombinasyon sinyalinin kodunu çözmek için bir sinyal kodu çözücüye (110) girilir. Ek olarak, sinyal kodu çözücü (110) hat 114'de kodu çözülmüs bir artik sinyali elde etmek üzere kodlanmis artik sinyalin kodunu çözecek sekilde yapilandirilmistir. Bir ses kodlayici tarafindaki kodlama islemeye bagli olarak, sinyal kodu çözücü bir Huffman kod çözücü, bir aritmetik kod çözücü veya herhangi bir diger entropi-kod çözücü gibi bir entropi-kod çözücüyü ve iliskili bir ses kodlayicida bir nicemleyici islemiyle eslesen bir nicemleme giderme isleminin gerçeklestirilmesine yönelik sonradan baglamali bir nicemleme giderme (nicemlenmis bir görüntüde kaybolan detayin geri kazanilmasi) adimini içerebilir. Hat 112 ve 114'teki sinyaller hat 117'de birinci kanal sinyalini, hat llS'de ikinci kanal sinyalini çikaran bir kod çözücü hesaplayioiya (115) girilir ki burada sözü edilen iki sinyal birçok kanalli ses sinyaline ait iki kanal ya da stereo sinyaldir. Örnegin çok kanalli ses sinyali bes kanal içeriyorsa, bu durumda söz konusu iki sinyal, çok kanalli sinyalden gelen iki kanaldir. Bes kanali olan bu tür birçok kanalli sinyali tamamen kodlamak için, Sekil 1'de gösterildigi gibi iki kod çözücü uygulanabilir ki burada birinci kod çözücü sol kanali ve sag kanali isler, ikinci kod çözücü sol çevre kanalini ve sag çevre kanalini isler, yine burada merkez kanalda mono-kodlama uygulamak için bir üçüncü mono kod çözücü kullanilabilir. Bununla birlikte dalga biçimi kodlayicilar ve parametrik kodlayicilarin baska gruplamalari ve kombinasyonlari da uygulanabilir. Öngörü semasini ikiden fazla kanala genellemenin alternatif bir yolu da üç (veya daha fazla) sinyali ayni anda isleme tabi tutmak, yani MPEG Çevre'de "ikiden üçe (two-to-three)" yaklasimina oldukça benzer sekilde iki öngörü katsayisini kullanarak 1. ve 2. sinyallerden bir 3. kombinasyon sinyalini öngörmektir. Kod çözücü hesaplayici (116); kodu çözülmüs artik sinyal (114), öngörü bilgisi (108) ve kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyalini (112) kullanarak kodu çözülmüs birinci kanal sinyali (117) ve kodu çözülmüs ikinci kanal sinyali (118) bulunan bir kodu çözülmüs çok kanalli sinyali hesaplamak üzere yapilandirilmistir. Kod çözücü hesaplayici (116) özellikle kodu çözülmüs birinci kanal sinyali ve kodu çözülmüs ikinci kanal sinyali, birinci kombinasyon sinyali ve öngörü artik sinyali üretildigi esnada kombinasyon kurali ile birlestirilen, karsilik gelen bir kodlayiciya girilen çok kanalli sinyale ait bir birinci kanal sinyali ve bir ikinci kanal sinyalinin en azindan bir yaklasigi olacak sekilde islemek üzere yapilandirilmistir. Özel olarak belirtmek gerekirse, hat 108'deki öngörü bilgisi sifirdan farkli bir gerçek degerli parça ve/veya sifirdan farkli bir sanal parça Kod çözücü hesaplayici (116) farkli sekillerde uygulanabilir. Bir birinci uygulama Sekil 4a'da gösterilmistir. Bu uygulama bir öngörücüyü (1160), bir kombinasyon sinyali hesaplayiciyi (1161) ve bir birlestiriciyi (1162) içerir. Öngörücü kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyali (112) ile öngörü bilgisini (108) alir ve bir öngörü sinyalini (1163) çikarir. Yine özel olarak, öngörücü (1160) öngörü bilgisini (108) kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyaline (112) veya kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyalinden türetilen bir sinyale uygulamak üzere yapilandirilmistir. Öngörü bilgisinin (108) uygulandigi sinyali türetmeye yönelik türetme kurali, bir gerçekten-sanala dönüsüm ya da esit bir biçimde bir sanaldan-gerçege dönüsüm veya bir agirliklandirma islemi olabilecegi gibi, uygulamaya bagli olarak bir faz kaymasi islemi veya birlestirilmis bir agirliklandirma/faz kaymasi islemi de olabilir. Kodu çözülmüs ikinci kombinasyon sinyalini (1165) hesaplamak için öngörü sinyali (1163) kodu çözülmüs artik sinyal ile birlikte kombinasyon sinyali hesaplayiciya (1161) girilir. Sirayla hat 1166 ile hat 1167'de kodu çözülmüs birinci kanal sinyali ve kodu çözülmüs ikinci kanal sinyali bulunan kodu çözülmüs çok kanalli ses sinyalini elde etmek üzere, sinyallerin (112 ve 1165) her ikisi de kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyali ve ikinci kombinasyon sinyalini birlestiren birlestiriciye (1162) girilir. Alternatif olarak, kod çözücü hesaplayici giris olarak kodu çözülmüs birinci kombinasyon sinyali veya M sinyalini, kodu çözülmüs artik sinyal veya D sinyalini ve öngörü bilgisini (108) alan bir matris hesaplayici (1168) olarak uygulanir. Matris hesaplayici (1168) L, R çikis sinyallerini elde etmek için M, D sinyallerine 1169 ile gösterilen bir dönüsüm matrisini uygular; burada L kodu çözülmüs birinci kanal sinyali, R ise kodu çözülmüs ikinci kanal sinyalidir. Sekil 4b'deki yazim, bir sol kanalli (L) ve bir sag kanalli (R) bir stereo yazima benzer. Kolay bir anlasilma açisindan bu yazim uygulanmistir, ancak teknik alanda uzman kisilerce anlasilacagi üzere 1" R sinyalleri, ikiden fazla kanal sinyali bulunan birçok kanalli sinyal içerisindeki iki kanal sinyalinin herhangi bir kombinasyonu ve 1162'deki islemleri bir tür "tek durumlu (single-shot)" matris hesaplamaya birlestirir; burada Sekil 4a'daki devreye yapilan girisler ve Sekil 4a'daki devreden gelen çikislar, matris hesaplayiciya (1168) yapilan girislere ve matris hesaplayicidan (1168) gelen çikislara özdestir. Sekil 4c, Sekil 4a'daki birlestirici (1162) tarafindan uygulanan bir ters kombinasyon kuralinin bir örnegini göstermektedir. Özellikle, bu kombinasyon kurali iyi bilinen orta/yan kodlamadaki kod çözücü tarafi kombinasyon kuralina benzer olup, burada L = M + 8 ve R = M - S'dir. Sekil 4c'deki ters kombinasyon kurali tarafindan kullanilan S sinyalinin kombinasyon sinyali hesaplayici tarafindan hesaplanan sinyal, yani hat 1163'teki öngörü sinyali ile hat 114'teki kodu çözülmüs artik sinyalin bir kombinasyonu olduguna dikkat edilmelidir. Yine, bu tarifnamede, hatlar üzerindeki sinyallerin bazi durumlarda hatlar için kullanilan referans numaralari kullanilarak, bazi durumlarda da hatlara istinaden kullanilan referans numaralarinin kendisi kullanilarak isimlendirildigi belirtilmelidir. Dolayisiyla yazim, belli bir sinyale sahip olan bir hattin sinyalin kendisini belirttigi seklindedir. Bir hat, donanimla bütünlesik bir uygulamada fiziksel bir hat olabilir. Bilgisayar donanimli bir uygulamada ise fiziksel bir hat bulunmaz, bunun yerine hattin temsil ettigi sinyal bir hesaplama Hmdülünden diger bir hesaplama modülüne iletilir. Sekil 2, iki veya daha fazla kanal sinyaline sahip olan birçok kanalli ses sinyalinin (200) kodlanmasina yönelik bir ses kodlayiciyi göstermekte olup, burada birinci kanal sinyali 201'de, ikinci kanal ise 202'de gösterilmistir. Öngörü artik sinyali (205), birinci kombinasyon sinyalinden (204) türetilen bir öngörü sinyali ile birlestirildiginde ve öngörü bilgisi (206) bir birinci kombinasyon sinyali (204) ile sonuçlandiginda, birinci kombinasyon sinyali ile ikinci kombinasyon sinyali, bir kombinasyon kurali kullanilarak birinci kanal sinyalinden (201) ve ikinci kanal sinyalinden (202) türetilebilecek sekilde, her iki sinyal de birinci kanal sinyali (201) ile ikinci kanal sinyalini (202) ve öngörü bilgisini (206) kullanarak bir birinci kombinasyon sinyali (204) ile bir öngörü artik sinyalini (205) hesaplamaya yönelik bir kodlayici hesaplayiciya (203) Öngörü bilgisi, öngörü artik sinyali bir optimizasyon hedefini (208) yerine getirecek sekilde öngörü bilgisini (206) hesaplamaya yönelik bir iyilestirici (207) tarafindan üretilir. Birinci kombinasyon sinyali (204) ve artik sinyal (205), bir kodlanmis birinci kombinasyon sinyalini (210) elde etmek için birinci kombinasyon sinyalini kodlamaya ve bir kodlanmis artik sinyali (211) elde etmek için artik sinyali (205) kodlamaya yönelik bir sinyal kodlayiciya (209) girilir. Sekil 1'de gösterilen ses kodu çözücünün giris arayüzüne (102) girilen kodlanmis çok kanalli sinyale (100) benzer bir kodlanmis çok kanalli sinyal (213) elde etmek üzere, kodlanmis sinyallerin (210, 211) her ikisi de kodlanmis birinci kombinasyon sinyalini (201) kodlanmis öngörü artik sinyali (211) ve öngörü bilgisiyle (206) birlestirmeye yönelik bir çikis arayüzüne girilir. Uygulamaya bagli olarak, iyilestirici (207) ya birinci kanal sinyalini (201) ve ikinci kanal sinyalini (202) alir ya da hat 214 ve 215 ile gösterilen, Sekil 3a'daki birlestiriciden (2031) (daha sonra açiklanacaktir) türetilen birinci kombinasyon sinyalini (214) ve ikinci kombinasyon sinyalini (215) alir. Sekil 2'de tercih edilen bir optimizasyon hedefi gösterilmekte olup, burada kodlama kazanci maksimuma çikarilmistir, yani bit orani olabildigince azaltilmistir. Bu optimizasyon hedefinde D artik sinyali, a'ya göre ndnimuma indirilmistir. Baska bir deyisle, öngörü bilgisi a "8 dMHZ minimuma indirilecek sekilde seçilmistir. Bu da Sekil 2'de gösterilen d için bir çözümle sonuçlanir. S, M sinyalleri bloksal olarak verilmistir ve tercihen spektral bölge sinyalleridir; burada H..." yazimi bagimsiz degiskenin 2-normudur` ve <... her zamanki gibi iç çarpimi gösterir. Birinci kanal sinyali 201 ile ikinci kanal sinyali 202 iyilestiriciye (207) girildiginde, iyilestirici kombinasyon kuralini uygulayabilir (örnek bir kombinasyon kurali Sekil 3c'de gösterilmistir). Ancak birinci kombinasyon sinyali 214 ile ikinci kombinasyon sinyali 215 iyilestiriciye (207) girildiginde ise iyilestiricinin (207) kombinasyon kuralini kendiliginden uygulamasina gerek yoktur. Diger optimizasyon hedefleri algi kalitesi ile iliskili olabilir. Optimizasyon hedefi, maksimum algi kalitesinin elde edilmesi olabilir. Bu durumda, iyilestirici bir algisal modelden ilave bilgi edinilmesini gerektirebilir. Optimizasyon hedefinin diger uygulamalari minimum veya sabit bir bit oraninin elde edilmesi ile ilgili olabilir. Ardindan a, minimum bit orani veya alternatif olarak sabit bit orani gibi gereklilikleri yerine getirmek üzere ayarlanacak sekilde belli a degerleri için gereken bit oranini belirlemek için, nicemleme/entropi-kodlama islemini gerçeklestirmek adina iyilestirici (207) uygulanabilir. Optimizasyon hedefinin diger uygulamalari kodlayici veya kod çözücü kaynaklarinin minimum düzeyde kullanimi ile ilgili olabilir. Böyle bir optimizasyon hedefinin uygulanmasi halinde, belli bir optimizasyon için gereken kaynaklara iliskin bilgi iyilestiricide (207) mevcut olabilir. Buna ek olarak, öngörü bilgisini (206) hesaplayan iyilestiriciyi (207) kontrol etmek adina bu optimizasyon hedeflerinin veya diger optimizasyon hedeflerinin bir kombinasyonu uygulanabilir. Sekil 2'deki kodlayici hesaplayici çesitli sekillerde uygulanabilmekle birlikte, birlestiricide (2031) açik bir kombinasyon kuralinin gerçeklestirildigi bir birinci uygulama örnegi Sekil 3a'da gösterilmistir. Sekil 3b'de bir matris hesaplayicinin (2039) kullanildigi bir alternatif örnek uygulama gösterilmistir. Sekil 3a'daki birlestirici (2031) Sekil 3c'de gösterilen, tüm dallara 0,5 agirlik faktörünün uygulandigi iyi bilinen bir orta/yan kodlama kurali örnegi olan kombinasyon kuralini gerçeklestirmek için uygulanabilir. Ancak, uygulamaya bagli olarak diger agirlik faktörleri uygulanabilecegi gibi hiçbir agirlik faktörünün uygulanmamasi da mümkündür. Ayrica, kodlayici tarafindan uygulanan kombinasyon kuralina ters olan bir kombinasyon kuralini uygulayan Sekil 4a'da gösterilen kod. çözücü birlestiricide (1162) uygulanabilen karsilik gelen bir ters kombinasyon kurali bulundugu sürece, diger dogrusal kombinasyon kurallari veya dogrusal olmayan kombinasyon kurallari gibi baska kombinasyon kurallarinin da uygulanabilecegi göz önünde bulundurulmalidir. Dalga› biçimi üzerindeki etki öngörü ile kombinasyon halinde iyilestirici (207) tarafindan gerçeklestirilen öngörü isleminin bir dalga biçimi-koruma süreci olmasindan ötürü mevcut herhangi bir hata iletilmis artik sinyalde kaldigi için herhangi bir terslenebilir öngörü kullanilabilir. Birlestirici (2031) birinci kombinasyon sinyali (204) ile bir ikinci kombinasyon sinyalini (2032) çikarir. Birinci kombinasyon sinyali bir öngörücüye (2033) girilirken ikinci kombinasyon sinyali (2032) artik hesaplayiciya (2034) girilir. Öngörücü (2033) bir öngörü sinyalini (2035) hesaplar, bu da son asamada bir artik sinyal (205) elde etmek üzere ikinci kombinasyon sinyali (2032) ile birlestirilir. Birlestirici (2031) özellikle, birinci kombinasyon sinyali (204) ve ikinci kombinasyon sinyalini (2032) elde etmek için farkli yollarla çok kanalli ses sinyaline ait iki kanal sinyalini (201 ve 202) birlestirmek üzere yapilandirilmis olup, söz konusu iki farkli yol Sekil 3c'de bir örnekte gösterilmistir. Öngörücü (2033), öngörü sinyalini (2035) elde etmek için öngörü bilgisini birinci kombinasyon sinyaline (204) veya birinci kombinasyon sinyalinden türetilen bir sinyale uygulamak üzere yapilandirilmistir. Kombinasyon sinyalinden türetilen sinyal, herhangi bir dogrusal olan veya olmayan islem ile türetilebilir; burada gerçekten-sanala dönüsüm/sanaldan-gerçege dönüsüm tercih edilir, ki bu belli degerlerin agirliklandirilmis toplama (/ekleme) islemlerini yapan bir FIR (Finite Impulse Response; Sonlu dürtü yaniti) süzgeci gibi dogrusal bir süzgeç kullanilarak uygulanabilir. Sekil 3a'daki artik hesaplayici (2034), öngörü sinyali, ikinci kombinasyon sinyalinden çikarilacak sekilde bir çikarma islemi de uygulayabilir. Bununla birlikte, artik hesaplayicida baska islemlerin gerçeklestirilmesi de mümkündür. Buna paralel olarak, Sekil 4a'daki kombinasyon sinyali hesaplayici (1161), ikinci kombinasyon sinyalini (1165) elde etmek üzere kodu çözülmüs artik sinyal (114) ile öngörü sinyalinin (1163) toplandigi bir toplama islemini gerçeklestirebilir. Sekil 5a, bir ses sifreleyici göstermektedir. Sekil 3a'da gösterilen ses kodlayici ile kiyaslandiginda, birinci kanal sinyali (201), bir zaman bölgesi birinci kanal sinyalinin (55a) bir spektral gösterimidir, Buna uygun olarak, ikinci kanal sinyali (202) bir zaman bölgesi kanal sinyalinin (55b) bir spektral gösterimidir. Zaman bölgesinden spektral gösterime dönüsüm, birinci kanal sinyali için bir zaman/frekans dönüstürücü (50) ile; ikinci kanal sinyali için ise bir baska zaman/frekans sinyali (51) ile gerçeklestirilir. Spektral dönüstürücüler (50, 51) tercihen gerçek degerli dönüstürücüler olarak uygulanir, ama bu zorunlu degildir. Dönüsüm algoritmasi; bir kesintili kosinüs dönüsümü, sadece bir tek gerçek parçanin kullanildigi bir FFT (Fast Fourier Transform; Hizli Fourier dönüsümü) dönüsümü, bir MDCT dönüsümü veya gerçek degerli spektral degerleri saglayan herhangi bir diger dönüsüm olabilir. Alternatif olarak, her iki dönüsüni de sadece tek. bir sanal parçanin kullanildigi ve gerçek parçanin atildigi DST (Discrete Sine Transform; Kesintili sinüs dönüsümü), MDST, FFT ve benzeri bir sanal dönüsüm. olarak uygulanabilir. Sadece sanal degerleri saglayan herhangi bir diger dönüsüm de uygulanabilir. Salt gerçek degerli dönüsümün ya da salt sanal dönüsümün kullanilmasinin bir amaci sayisal karmasikliktir, çünkü her bir spektral deger için örnegin büyüklük gibi tek bir degerin veya gerçek parçanin islenmesi ya da alternatif olarak faz veya sanal parçanin islenmesi gerekir. FFT gibi tamamen karmasik dönüsümün aksine, iki degerin, yani her bir spektral hat için bir gerçek parça ve bir sanal parçanin, en az 2 faktörlük bir sayisal karmasiklik artisi ile islenmesi gerekebilir. Burada gerçek degerli bir dönüsümü kullanmanin diger bir nedeni de bu tür bir dönüsümün kritik olarak örneklenmis olmasi, dolayisiyla da sinyal nicemleme ve entropi kodlama ("MP3", AAC veya benzer ses kodlama sistemlerinde uygulanan standart "algisal ses kodlama" paradigmasi) için uygun (ve ortak olarak kullanilan) bir bölge saglamasidir. Sekil 5a ayrica "arti" girisinde yan sinyali alan, "eksi" girisinde ise öngörücü (2033) tarafindan öngörü sinyali çikisini alan bir toplayici olarak kullanilan bir artik hesaplayiciyi (2034) göstermektedir. Buna ilaveten, Sekil 5a öngörücü kontrol bilgisinin iyilestiriciden kodlanmis çok kanalli ses sinyalini gösteren bir çogullamali bit akisini çikaran çogullayiciya (212) yönlendirildigi durumu göstermektedir. Özellikle, öngörü islemi, Sekil 5a'nin sagindaki Denklemlerle gösterildigi gibi yan sinyal, orta sinyalden öngörülecek sekilde gerçeklestirilir. Tercihen, öngörücü kontrol bilgisi (206) Sekil 3b'nin saginda gösterildigi gibi bir faktördür. Öngörü kontrol bilgisinin karmasik degerli a'nin bir büyüklügü veya karmasik degerli a'nin gerçek parçasi gibi gerçek bir kismi içerdigi ve bu kismin sifirdan farkli bir faktöre karsilik geldigi bir örnekte, orta sinyal ve yan sinyalin dalga biçimi yapilarindan ötürü birbirlerine benzer olup farkli genliklere sahip oldugunda ciddi bir kodlama kazanci elde edilebilir. Buna karsin, öngörü kontrol bilgisinin sadece karmasik degerli bir faktörün sanal parçasi veya karmasik degerli bir faktörün faz bilgisi olabilen bir ikinci kismi içerdigi ve sanal parçanin ya da faz bilgisinin sifirdan farkli oldugu durumda, mevcut bulus, 0° veya l80°'den farkli bir degerle birbirlerine faz kaydirilmis ve faz kaymasinin yani sira benzer dalga biçimi özellikleri ve benzer genlik iliskileri bulunan sinyaller için ciddi bir kodlama kazanci elde eder. Bir öngörü kontrol bilgisi tercihen karmasik degerlidir. Bu sayede genlik bakimindan farkli olan ve faz kaymasina tabi tutulmus sinyaller için ciddi bir kodlama kazanci elde edilebilir. Zaman/frekans dönüsümlerinin karmasik spektrumlar sagladigi bir durumda, islem (2034) öngörücü kontrol bilgisinin gerçek parçasinin karmasik M spektrumunun gerçek parçasina uygulandigi, karmasik öngörü bilgisinin sanal parçasinin karmasik. spektrumun sanal parçasina uygulandigi karmasik bir islem olacaktir. Ardindan ekleyicide (2034) bu öngörü isleminin sonucu öngörülmüs gerçek bir spektrüm ve öngörülmüs sanal bir spektrum olur; karmasik bir artik D spektrumu elde etmek üzere öngörülmüs gerçek spektrum, yan S sinyalinin gerçek spektrumundan çikarilir (bantsal olarak) ve öngörülmüs sanal spektruni S spektrumumun sanal parçasindan çikarilir. Zaman bölgesi sinyalleri (L ve R) gerçek degerli sinyallerdir, fakat frekans bölgesi sinyalleri gerçek degerli ya da karmasik degerli olabilir. Frekans bölgesi sinyalleri gerçek degerli ise dönüsüm de gerçek degerli bir dönüsüm olur. Frekans bölgesi sinyalleri karmasik ise dönüsüm de karmasik degerli bir dönüsüm olur. Bu, zamandan-frekansa girisin ve frekanstan-zamana dönüsümlerin çikisinin gerçek degerli oldugunu göstermekle birlikte, frekans bölgesi sinyalleri örnegin karmasik degerli QMF bölgesi sinyalleri olabilir. Sekil 5b, Sekil 5a'da gösterilen ses kodlayiciya karsilik gelen bir ses kodu Çözücüyü göstermektedir. Sekil 1'deki ses kodu çözücüye istinaden benzer ögeler benzer referans numaralarina sahiptir. Sekil 5a'daki bit akisi çogullayici (212) tarafindan yapilan bit akisi çikisi, Sekil 5b'deki bir bit akisi çogullama çözücüye (102) girilir. Bit akisi çogullama çözücü (102) bit akisini M downmix sinyali ve D artik sinyaline çogullar. M downmix sinyali nicemleme gidericiye (llOa) girilir. D artik sinyali ise bir baska nicemleme gidericiye (llOb) girilir. Buna ek olarak, bit akisi çogullama çözücü (102) bit akisindan öngörücü kontrol bilgisini (108) çogullar ve bunu öngörücüye (1160) girer. Öngörücü (1160) bir öngörülmüs yan sinyali (d - M) çikarir ve birlestirici (1161), son asamada yeniden olusturulmus yan S sinyalini elde etmek üzere nicemleme giderici (llOb) vasitasiyla öngörülmüs yan sinyal ile artik sinyal çikisini birlestirir. Ardindan sinyal, orta/yan kodlamaya istinaden Sekil 4c'de gösterildigi gibi örnegin bir toplam/fark islemeyi gerçeklestiren birlestiriciye (1162) girilir. Blok (1162) özellikle, sol kanalin bir frekans bölgesi gösterimini ve sag kanalin bir frekans bölgesi gösterimini elde etmek için bir (ters) orta/yan kod Çözmeyi gerçeklestirir. Sonrasinda frekans bölgesi gösterimi karsilik gelen frekans/zaman dönüstürücüler (52 ve 53) vasitasiyla bir zaman bölgesi gösterimine dönüstürülür. Sistem uygulamasina bagli olarak, frekans bölgesi gösterimi gerçek degerli bir gösterim ise frekans/zaman dönüstürücüler (52, 53) gerçek degerli frekans/zaman dönüstürücülerdir veyahut frekans bölgesi gösterimi karmasik degerli bir gösterim ise karmasik degerli frekans/zaman dönüstürücülerdir. Ancak verimliligin arttirilmasi için, mevcut bulusun bir düzenlemesi ile uyumlu olarak Sekil 6a'da kodlayici, mevcut bulusun bir düzenlemesi ile uyumlu olarak Sekil 6b'de kod çözücü için gösterilen diger bir uygulamada oldugu gibi gerçek degerli bir dönüsümün gerçeklestirilmesi tercih edilir. Gerçek degerli dönüsümler (50 ve 51) bir MDCT ile uygulanir. Ayrica, öngörü bilgisi bir gerçek parça ve bir sanal parçaya sahip olan bir karmasik deger olarak hesaplanir. M, 8 spektrumlarinin her ikisi de gerçek degerli spektrumlar oldugundan ve bu sebeple spektrumun sanal parçasi bulunmadigindan, M sinyalinin gerçek degerli spektrumundan kestirilen bir sanal spektrumu hesaplayan bir gerçekten- sanala dönüstürücü (2070) mevcuttur. Bu gerçekten-sanala dönüstürücü (2070) iyilestiricinin (207) bir parçasidir ve blok (2070) tarafindan kestirilen sanal spektrum (600), artik 2073'te belirtilen gerçek degerli bir faktöre ve 2074'te belirtilen sanal bir faktöre sahip olan öngörü bilgisini (206) hesaplamak için gerçek M spektrumu ile birlikte iyilestirici asamasina (2071) girilir. Bu asamada, söz konusu düzenlemeye uygun olarak, sonradan gerçek degerli yan spektrumdan çikarilacak olan öngörü sinyalini elde etmek üzere birinci M kombinasyon sinyalinin gerçek degerli spektrumu gerçek parça (dR, 2073) ile çarpilir. Ayrica, ilave öngörü sinyalini elde etmek için sanal spektrum (600) 2074'te gösterilen sanal parça (di) ile çarpilir; sonrasinda bu öngörü sinyali 2034b'de belirtilen gerçek degerli yan spektrumdan çikarilir. Daha sonra, D öngörü artik sinyali nicemleyicide (209b), gerçek degerli M spektrumu ise nicemlenmis/kodlanmis blokta (209a) nicemlenir. Ayrica, örnegin Sekil 5a'daki bit akisi çogullayiciya (212) yönlendirilen ve son asamada öngörü bilgisi olarak bit akisina girilen kodlanmis karmasik a degerini elde etmek için öngörü bilgisi a'nin nicemleyici/entropi kodlayicida (2072) nicemlenmesi ve kodlanmasi tercih edilir. a için nicemleme/kodlama (Q/C) modülünün konumuyla ilgili olarak çarpicilarin (2073 ve 2074) tercihen kod çözücüde kullanilacak olanla ayni (nicemlenmis) a'yi kullandigi belirtilmelidir. Dolayisiyla, dogrudan 2071 çikisina hareket edilebilecegi gibi, a'nin nicemlemesinin halihazirda 207l'deki optimizasyon sürecinde göz önünde bulunduruldugu da düsünülebilir. Kodlayici tarafinda karmasik bir spektrumun hesaplanabilmesine karsin, tüm bilgi mevcut oldugundan, kod çözücü bakimindan Sekil 6b'de gösterilene benzer kosullarin üretilmesi için kodlayicida blok 2070'te gerçekten-karmasiga dönüsümün gerçeklestirilmesi tercih edilir. Kod çözücü, birinci kombinasyon sinyaline ait bir gerçek degerli kodlanmis spektrumu ve kodlanmis artik sinyale ait bir gerçek degerli spektral gösterimini alir. Buna ek olarak, lO8'de kodlanmis bir karmasik öngörü bilgisi elde edilir; ll60b'de gösterilen gerçekr parçayi dR ve llöOc'de gösterilen sanal parçayi d: elde etmek için bir entropi-kod çözme ve nicemleme giderme gerçeklestirilir. Agirliklandirma ögeleri (ll60b ve ll60c) tarafindan çikarilan orta sinyaller kodu çözülmüs ve nicemlemesi giderilmis öngörü artik sinyaline eklenir. Özel olarak belirtmek gerekirse, agirliklandiriciya (ll60c) girilen, agirlik faktörü olarak karmasik öngörü faktörünün sanal parçasinin kullanildigi spektral degerler, gerçekten- sanala dönüstürücü (1160a) vasitasiyla gerçek degerli M spektrumundan türetilir, ki bu tercihen Sekil 6a'daki kodlayici tarafiyla ilgili blok 2070'te oldugu gibi uygulanir. Kod çözücü tarafinda, kodlayici tarafinin aksine orta sinyale ve yan sinyale ait karmasik degerli bir gösterim mevcut degildir. Bunun nedeni, bit oranlarindan ve karmasiklik nedenlerinden ötürü kodlayicidan kod çözücüye sadece kodlanmis gerçek degerli spektrumlarin iletilmesidir. Sekil 6a'daki gerçekten-sanala dönüstürücü (ll60a) veya patentinde yayinlandigi gibi uygulanabilir. Alternatif olarak, ilgili teknik alandan bilinen herhangi bir diger uygulama da uygulanabilir; bu anlamda tercih edilen bir uygulama Sekil lOa, 10b'ye istinaden açiklanmistir. Yine özel olarak, Sekil lOa'da gösterildigi gibi, gerçekten- sanala dönüstürücü (ll60a) bir sanal spektrum hesaplayiciya (lOOl) baglanan bir spektral çerçeve seçiciyi (lOOO) içerir. Spektral çerçeve seçici (1000), giris 1002'de geçerli çerçeve i'nin bir göstergesini, uygulamaya bagli olarak da bir kontrol girisi 1003'te kontrol bilgisini alir. Örnegin hat 1002'deki göstergenin geçerli çerçeve i için sanal bir spektrumun. hesaplanacagini belirtmesi. ve kontrol bilgisinin (1003) söz konusu hesaplama için sadece geçerli çerçevenin kullanilacagini belirtmesi halinde, spektral çerçeve seçici (1000) sadece geçerli çerçeve i'yi seçer ve bu bilgiyi sanal spektrum hesaplayiciya gönderir. Ardindan sanal spektrum hesaplayici, frekans bakimindan Sekil lOb'de 1004'te gösterildigi gibi sanal bir hattin hesaplanacagi geçerli spektral hat k'ya yakin veya bunun çevresinde olan, geçerli çerçevede (blok 1008) konumlandirilan hatlarin agirliklandirilmis bir kombinasyonunu gerçeklestirmek için sadece geçerli çerçeve i'nin spektral hatlarini kullanir. Ancak spektral çerçeve seçici (1000), sanal spektrumun hesaplanmasi için önceki çerçeve (i-l) ve sonraki çerçevenin (i+1) de kullanilacagini belirten bir kontrol bilgisini aldiginda, sanal spektrum hesaplayici ilaveten çerçeveler i-1 ve i+1'den gelen degerleri de alir ve çerçeve i-1 için 1005'te, çerçeve i+1 için 1006'da gösterildigi gibi karsilik gelen çerçevelerde agirliklandirilmis bir kombinasyon gerçeklestirir. Agirliklandirma islemlerinin sonuçlari, son asamada çerçeve fi için bir sanal k hatti elde etmek üzere blok 1007'de agirliklandirilmis bir kombinasyon ile birlestirilir; sonrasinda bu, söz konusu hat için öngörü sinyalini elde etmek üzere öge 1160c'de öngörü bilgisinin sanal parçasi ile çarpilir; bu da ardindan kod çözücü için olan toplayicida 1161b orta sinyalin karsilik gelen hattina eklenir. Kodlayicida ayni islem gerçeklestirilir, ancak öge 2034b'de bir çikarma islemi yapilir. Kontrol bilgisinin (1003) ayrica çevreleyen iki çerçeveden daha fazla çerçeveyi kullanmayi veya örnegin sistematik gecikmeyi azaltmak adina "ilerideki" çerçeveleri kullanmadan, sadece geçerli çerçeveyi ve önceki çerçevelerden tam olarak bir veya daha fazlasini kullanmayi belirtebilecegi göz önünde bulundurulmalidir. Yine, diger sirada, bir birinci islemde bir çerçeveden gelen hatlarin birlestirildigi ve sonrasinda bu çerçevesel kombinasyon islemlerinin sonuçlarinin kendiliginden birlestirildigi Sekil 10b'deki gösterildigi gibi asamali agirliklandirilmis kombinasyonun da gerçeklestirilebilecegi belirtilmelidir. Burada diger sira ile kastedilen, bir birinci adimda kontrol bilgisi (103) ile belirtilen birtakim bitisik çerçeveden gelen geçerli k frekansi hatlarinin agirliklandirilmis bir kombinasyon ile birlestirilmesidir. Sanal hatti tahmin etmek için kullanilacak olan bitisik hat sayisina bagli olarak bu agirliklandirilmis kombinasyon k, k- l, k-2, k+l, k+2 Vb. için uygulanir. Sonrasinda, bu asamada fi çerçevesi için sanal k hattini elde etmek üzere tutulur. Agirliklar tercihen -1 ve 1 arasindaki degerlere ayarlanmistir ve spektral hatlarin veya farkli frekanslardan ve farkli çerçevelerden gelen spektral sinyallerin dogrusal kombinasyonunu gerçeklestiren bir dogrudan FIR veya IIR (Infinite Impulse Response; Sonsuz dürtü yaniti) süzgeci kombinasyonda uygulanabilir. Sekil 6a ve 6b'de belirtildigi gibi, tercih edilen dönüsüm algoritmasi, Sekil 6a'daki öge 0033 ve Sl'de ileri yönde uygulanan; öge 52, 53'te ise spektral bölgede isleyen birlestiricideki (1162) kombinasyon isleminin ardindan geri yönde uygulanan MDCT dönüsümü algoritmasidir. Sekil 8a, blok 50 veya 51'in daha detayli bir uygulamasini göstermektedir. Özellikle, zaman bölgesi ses örneklerinin bir dizisi, bir analiz penceresini kullanarak bir pencereleme islemini gerçeklestiren ve bu islemi özellikle bir çerçeve içerisinde çerçevesel olarak, fakat %50'lik bir asma veya örtüsme kullanarak gerçeklestiren bir analiz pencereleyiciye (500) girilir. Analiz pencereleyici sonuçlari, yani pencerelenmis örneklerin çerçevelerine ait diziler, gerçek degerli MDCT çerçevelerine ait dizileri çikaran bir MDCT dönüsüm bloguna (501) girilir ve burada söz konusu çerçevelere örtüsme etkisine maruz kalir. Örnek olarak, analiz pencereleyici 2048 örnek uzunlugundaki analiz pencerelerini uygular. Sonra, MDCT dönüsüm blogu (501), 1024 gerçek spektral hatti veya MDCT degeri olan MDCT spektrumlarini çikarir. Tercihen, analiz pencereleyici (500) ve/veya MDCT dönüstürücü (501) bir pencere uzunlugu veya dönüsüm uzunlugu kontrolü (502) vasitasiyla kontrol edilebilir ki bu sayede daha iyi kodlama sonuçlari elde edebilmek için örnegin sinyaldeki geçis kisimlari için pencere uzunlugu/dönüsüm uzunlugu azaltilir. Sekil 8, blok 0035 ve 53'te gerçeklestirilen ters MDCT islemini göstermektedir. Örnegin, blok 52, çerçeve çerçeve (frame-by-frame) ters MDCT dönüsümü gerçeklestirmeye yönelik blok 250'yi içerir. Örnegin MDCT degerlerinin bir çerçevesinin 1024 degere sahip olmasi halinde, bu MDCT ters dönüsümünün çikisinda 2048 örtüsmeye maruz kalmis zaman örnegi bulunur. Bu tür bir çerçeve, 2048 örneklik bu çerçeveye bir sentez penceresi uygulayan bir sentez pencereleyiciye (521) gönderilir. Sonrasinda pencerelenmis çerçeve bir örtüsme/toplama islemciye (522) yönlendirilir, bu da örnegin takip eden iki çerçeve arasinda %50'lik bir örtüsme uygular, sonra da 2048 örneklik blok son durumda 1024 yeni örtüsmesiz çikis sinyali örnegi ile sonuçlanacak sekilde örnek örnek (sample by sample) toplama gerçeklestirir. Yine, 523'te belirtildigi gibi, örnegin kodlanmis çok kanalli sinyalin yan bilgisinde iletilen bir bilgiyi kullanarak pencere/dönüsüm uzunlugu kontrolü uygulamak tercih sebebidir. Öngörü degerleri bir MDCT spektrumundaki her bir bireysel spektral hat için hesaplanabilir. Ancak, bunun gerekli olmadigi ve öngörü bilgisinin bantsal olarak hesaplanmasiyla önemli bir miktarda yan bilginin kurtarilabilecegi bulunmustur. Farkli bir ifadeyle, Örnegin Sekil 8a baglaminda açiklandigi gibi bir MDCT islemcisi olan bir spektral dönüstürücü (50), Sekil 9b'de gösterilen belli spektral hatlara sahip olan yüksek frekans çözünürlüklü bir spektrum saglar. Bu yüksek frekans çözünürlüklü spektrum, B1, B2, B3, ., BN seklinde belli bantlari içeren düsük frekans çözünürlüklü bir spektrumu saglayan bir spektral hat seçici (90) tarafindan kullanilir. Bu düsük frekans çözünürlüklü spektrum, öngörü bilgisi her spektral hat için degil, sadece her bir bant için hesaplanacak sekilde öngörü bilgisini hesaplamak üzere iyilestiriciye (207) yönlendirilir. Bu amaçla, iyilestirici (207) bant basina spektral hatlari alir ve banttaki her spektral hat için ayni d degerinin kullanildigi varsayimina dayanarak optimizasyon islemini hesaplar. Tercihen, Sekil 9b'de gösterildigi gibi düsük frekanslardan yüksek frekanslara gidildikçe bantlarin bant genisliginin artmasi için bantlar psikoakustik olarak sekillendirilir. Alternatif olarak, bant genisligi artirma uygulamasi kadar tercih edilmese de her bir frekans bandinin en az iki veya tipik olarak çok daha fazla, örnegin en az 30 frekans hattina sahip oldugu esit boyutlu frekans bantlarinin kullanimi da mümkündür. Genel olarak, 1024 spektral hatli bir spektrum için, 30'dan az karmasik a (degeri, tercihen 5'ten fazla a degeri hesaplanir. 1024'ten az spektral hatli spektrumlar için (örnegin 128 hat), a için tercihen daha az frekans bandi (örnegin 6) kullanilir. a degerlerini hesaplamak için MDCT spektrumu zorunlu degildir. Alternatif olarak, a degerlerini hesaplamak için gereken çözünürlüge benzer bir frekans çözünürlügü olan bir süzgeç öbegi de kullanilabilir. Frekansi artan bantlar uygulanacagi zaman bu süzgeç öbeginin degiskenlik gösteren bant genisligi olmalidir. Ancak, düsükten yüksege frekanslardaki sabit bir bant genisliginin yeterli oldugu durumda, esit genislikli alt-bantlari olan geleneksel bir süzgeç öbegi kullanilabilir. Uygulamaya bagli olarak, Sekil 3b veya 4b'de belirtilen a degerinin imzasi tersine çevrilebilir. Ancak, tutarlilik açisindan bu tersine çevirmenin hem kodlayici tarafinda hem de kod çözücü tarafinda kullanilmasi gereklidir. Sekil 5a, Sekil 6a'ya kiyasla, kodlayicinin genel bir görünümünü göstermekte olup; burada madde 2033, madde 207'de belirlenen ve yan bilgi olarak bit akisina katilan öngörücü kontrol bilgisi (206) vasitasiyla kontrol edilen bir öngörücüdür. Sekil 5a'da, Sekil 6'da blok 50,51'de kullanilan MDCT'nin yerine genellenmis bir zaman/frekans dönüsümü kullanilmistir. Daha önce belirtildigi gibi, Sekil 6a, Sekil 6b'deki kod çözücü sürecine karsilik gelen bir kodlayici süreci olup burada L, sol kanal sinyalini; R, sag kanal sinyalini; M, orta sinyali veya downmix sinyalini; S, yan sinyali; D ise artik sinyali temsil etmektedir. Alternatif olarak L, birinci kanal sinyali (201) olarak; R, ikinci kanal sinyali (202) olarak; M, birinci kombinasyon sinyali (204) olarak; S ise ikinci kombinasyon sinyali (2032) olarak da adlandirilabilir. Tercihen, kodlayicidaki 2070, kod çözücüdeki ll60a modülleri, dogru dalga biçimi kodlamayi garantilemek için birbiriyle tam olarak eslesmelidir. Bu, tercihen bu modüllerin kesilmis süzgeçler gibi bir çesit yaklasiklamayi veya üç MDCT çerçevesi yerine sadece bir veya iki MDCT çerçevesinden olustugu durumda (yani hat 60'daki geçerli MDCT çerçevesi) hat 61'deki Önceki MDCT çerçevesi ve hat 62'deki sonraki MDCT çerçevesini kullandigi durum için de geçerlidir. Buna ek olarak, kod çözücüdeki gerçekten-sanala (R2I) modülü ll60a'nin giris olarak sadece nicemlenmis MDCT spektrumuna sahip olmasina karsin, Sekil 6a'daki kodlayicidaki modül 2070'in giris olarak nicemlenmemis M MDCT spektrumunu kullanmasi tercih edilir. Alternatif olarak, kodlayicinin modül 2070'e bir giris olarak nicemlenmis MDCT katsayilarini kullandigi bir uygulamanin kullanilmasi da mümkündür. Ancak algisal açidan bakildiginda, modül 2070'e giris olarak nicemlenmemis MDCT spektrumunun kullanimi tercih edilen bir yaklasimdir. Mevcut bulusun düzenlemelerinin bazi yönleri daha sonra daha detayli bir sekilde açiklanacaktir. Standart parametrik stereo kodlama, yüksek hizda örneklenmis karmasik (karma) QMF bölgesinin, örtüsme yapayliklarina neden olmadan zaman ve frekans bakimindan degiskenlik gösteren algisal olarak yönlendirilmis sinyal islemeye olanak saglama özelligine baglidir. Ancak downmix/artik kodlama (burada dikkate alinan yüksek bit oranlarinda kullanildigi gibi) durumunda, elde edilen, birlestirilmis stereo kodlayici bir dalga biçimi kodlayici olarak islev görür. Bu da MDCT bölgesi gibi kritik olarak örneklenmis bir bölgede islem yapilmasina olanak saglar, çünkü dalga biçimi kodlama paradigmasi, MDCT- modifiye edilmis kesintili kosinüs dönüsümü) isleme zincirinin örtüsme silme özelliginin yeterli ölçüde iyi bir sekilde korunmasini saglar. Bununla birlikte, karmasik degerli bir a öngörü katsayisi vasitasiyla kanallararasi zaman veya faz farkliliklari olan stereo sinyallerle elde edilebilen kodlama verimliliginden faydalanabilmek için karmasik degerli upmix matrisine giris olarak downmix sinyalinin (DMX) karmasik degerli bir frekans bölgesi gösterimi gereklidir. Bu, DMX sinyali için MDCT dönüsümüne ek olarak bir MDST dönüsümünün de kullanilmasi suretiyle olanakli hale getirilebilir. MDST spektrumu, MDCT spektrumundan (tam olarak veya yaklasik olarak) hesaplanabilir. Ayrica, upmix matrisinin parametrelendirilmesi, MP8 (MPEG Surround) parametreleri yerine d karmasik öngörü katsayisinin iletilmesi suretiyle basitlestirilebilir. Dolayisiyla üç parametre (ICC (Inter-Channel Coherence; Kanallararasi uyum), CLD (Channel Level Difference; Kanal seviye farki) ve IPD (Inter-channel Phase Difference; Kanallararasi faz farki)) yerine sadece iki parametre (d'nin gerçek ve sanal parçasi) iletilir. Bu, downmiX/artik kodlama durumunda MP8 parametrelendirmesindeki artikliktan ötürü mümkündür. MP8 parametrelendirmesi kod çözücüye eklenecek olan göreli ilintisizlestirme miktarina iliskin bilgiyi (yani RES (Residual; Artik) ve DMX (Downmix) sinyalleri arasindaki enerji orani) içerir ve bu bilgi fiili DMX ve RES sinyalleri iletildiginde gerekenden fazladir. Ayni nedenden dolayi, yukaridaki upmix matrisinde gösterilen kazanç katsayisi (g), downmix/artik kodlama durumunda artik kullanilmamaktadir. Dolayisiyla karmasik öngörülü downmix/artik kodlama için upmix matrisi artik asagidaki Sekil 4b'deki Denklemr ll69'a kiyasla, bu denklemde alfa isareti ters çevrilmistir; DMXzM ve RES:DT seklindedir. Bu sebeple de bu uygulama, Sekil 4b'ye istinaden alternatif bir uygulama/yazimdir. Kodlayicidaki öngörü artik sinyalini hesaplamak için iki seçenek mevcuttir. Bunlardan biri, downmixe ait nicemlenmis MDCT spektral degerlerini kullanmaktir. Burada kodlayici ve kod çözücü öngörü üretmek için ayni degerleri kullandigindan bu seçenek M/S kodlamadakiyle ayni nicemleme hatasi dagilimi ile sonuçlanir. Seçeneklerden digeri ise nicemlenmemis MDCT spektral degerlerini kullanmaktir. Bu, kodlayici ve kod çözücünün öngörüyü üretmek için ayni veriyi kullanmayacagi anlamina gelmektedir, ki bu kismen azalan bir kodlama kazanci pahasina, sinyalin anlik maskeleme özelliklerine göre kodlama hatasinin uzamsal olarak yeniden dagilmasina olanak saglar. MDST spektrumunun, açiklanan üç bitisik MDCT çerçevesinin iki boyutlu FIR süzgeci vasitasiyla frekans bölgesinde dogrudan hesaplanmasi tercih edilir. Sonraki durum› bir "gerçekten- sanala" (RZI) dönüsüm olarak düsünülebilir. MDST'ye ait frekans bölgesi hesaplamadaki karmasiklik çesitli sekillerde azaltilabilir, yani sadece MDST spektrumunun bir yaklasigi hesaplanabilir: . FIR süzgeci tap sayisinin sinirlandirilmasi. . Sadece geçerli MDCT çerçevesinden MDST'nin tahmin edilmesi. - Geçerli ve bir önceki MDCT çerçevesinden MDST'nin tahmin edilmesi. Kodlayici ve kod çözücüde ayni yaklasiklama kullanildigi müddetçe dalga biçimi kodlama özellikleri etkilenmez. Ancak, MDST spektrumundaki bu yaklasiklamalar karmasik öngörüyle elde edilen kodlama kazancinda azalmaya neden olabilir. Alttaki MDCT kodlayicinin pencere biçimli geçisi desteklemesi halinde, MDST spektrumunu hesaplamak için kullanilan iki boyutlu FIR süzgecinin katsayilari fiili pencere sekillerine uyarlanmak zorundadir. Geçerli çerçevenin MDCT spektrumuna uygulanan süzgeç katsayilari tam pencereye baglidir, yani her bir` pencere türü, ve her bir pencere geçisi için bir grup katsayi gereklidir. Önceki/sonraki çerçevenin MDCT spektrumuna uygulanan süzgeç katsayilari sadece geçerli çerçevenin yarisiyla örtüsen pencereye baglidir, yani bunlarda sadece her bir pencere türü için bir grup katsayi gereklidir (geçisler için ilave katsayi yok). Alttaki MDCT kodlayicinin dönüsüm uzunlugu geçisini kullanmasi halinde, yaklasiklamadaki önceki ve/veya sonraki MDCT çerçevesi dahil olmak üzere, farkli dönüsüm uzunluklari arasindaki geçislerde daha karmasik bir durum olusur. Geçerli ve önceki/sonraki çerçevedeki farkli sayidaki MDCT katsayilarindan dolayi bu durumda iki boyutlu süzme daha karisiktir. Artan sayisal ve yapisal karmasikligi gidermek için dönüsüm uzunlugu geçislerinde önceki/sonraki çerçeve, özel çerçeveler için yaklasiklama dogrulugunun azalmasi pahasina da olsa, süzme islemine dahil edilmeyebilir. Ayrica, FIR süzme için gerekenden daha az çevreleyen MDCT katsayisinin bulundugu MDST spektrumunun en düsük ve en yüksek parçalarina (DC ve fs/Z'ye yakin) özellikle dikkat edilmelidir. Burada, süzme süreci MDST spektrumunu dogru bir sekilde hesaplamak üzere uyarlanmalidir. Bu, atlanmis katsayilar için MDCT spektrumunun simetrik olarak uzatilmasi/genisletilmesi (zaman kesintili sinyallerin spektrumlarinin periyodikligine göre) ya da süzgeç katsayilarinin uygun bir sekilde uyarlanmasi suretiyle yapilabilir. Bu özel durumlar, MDST spektrumunun sinirlarina yakin yerlerde dogrulugun azaltilmasi pahasina daha basitlestirilmis bir sekilde islenebilir. Kod çözücüdeki iletilmis MDCT spektrumlarindan tam MDST spektrumunun hesaplanmasi kod çözücü gecikmesini bir çerçeve kadar azaltir (burada 1024 örnek oldugu varsayilmaktadir). Giris olarak sonraki çerçevenin MDCT spektrumunu gerektirmeyen MDST spektrumunun bir yaklasiklamasi kullanilarak ilave gecikme önlenebilir. Asagida MDCT tabanli birlestirilmis stereo kodlamanin QMF tabanli birlestirilmis stereo kodlamaya göre avantajlari maddeler halinde siralanmistir: - Sayisal karmasiklikta sadece küçük bir artis (SBR kullanilmadiginda). . MDCT spektrumlari nicemlenmediginde kusursuz yeniden olusturmaya varan ölçekler. QMF tabanli birlestirilmis stereo kodlamada bu durum söz konusu degildir. - M/S kodlamanin ve ses siddeti stereo kodlamanin dogal olarak genisletilmesi. . Stereo sinyal isleme ve nicemleme/kodlama siki bir sekilde birlestirilebilecegi için kodlayici uyumlamasini basitlestiren daha temiz bir yapi. Burada, QMF tabanli birlestirilmis stereo kodlamada, MPEG Çevre çerçevelerinin ve MDCT çerçevelerinin hizali olmadigina ve ölçek katsayisi bantlarinin parametre bantlariyla eslesmedigine dikkat edilmelidir. - MPEG Çevrede (ICC, CLD, IPD) oldugu gibi üç parametre yerine sadece iki parametrenin (karmasik d) iletilmesi gerektigi için stereo parametrelerin verimli bir sekilde kodlanmasi. - MDST spektrumunun bir yaklasiklama olarak hesaplanmasi halinde (sonraki çerçeve kullanilmaksizin) herhangi bir ilave kod çözücü gecikmesi söz konusu degil. Bir uygulamanin önemli özellikleri asagidaki gibi özetlenebilir: spektrumlarindan iki boyutlu FIR süzgeci vasitasiyla hesaplanir. FIR süzgeci taplarini ve/veya kullanilan MDCT çerçevelerinin sayilarini azaltmak suretiyle MDST hesaplama (yaklasiklama) için farkli karmasiklik/kalite degisimleri mümkündür. Iletini veya dönüsüni uzunlugu geçisi esnasinda gerçeklesen çerçeve kaybindan ötürü bitisik bir çerçevenin mevcut olmamasi halinde, söz konusu Çerçeve MDST kestirimine dahil edilmez (dislama). Dönüsüm uzunlugu geçisinde ise bit akisinda dislama sinyali verilir. MICC, CLD ve IPD yerine sadece iki parametre (yani d karmasik öngörü katsayisinin gerçek ve sanal parçasi) iletilir. A'nin gerçek ve sanal parçalari, aralikla sinirli bagimsiz olarak islenir. Verilen bir çerçevede belli bir parametre (d'nin gerçek veya sanal parçasi) kullanilmiyorsa bunun sinyali bit akisinda verilir` ve ilgisiz parametre iletilmez. Parametreler zaman ayrimsal veya frekans ayrimsal olarak kodlanir ve son olarak ölçek katsayisi kod çizelgesi kullanilarak Huffman kodlama uygulanir. Öngörü katsayilari her saniye ölçek katsayisi bandinda güncellenir, bu da MPEG Çevresindekine benzer bir frekans çözünürlügü ile sonuçlanir. Bu nicemleme ve kodlama semasi, 96 kb/s hedef bit orani olan tipik bir yapilanmada stereo yan bilgi için yaklasik 2 kb/s'lik bir ortalama bit orani ile sonuçlanir. Tercih edilen ilave veya alternatif uygulama detaylari asagidakileri içerir: karsilik gelen bir bit ile sinyali verilen, çerçeve basina veya akis basina prensibiyle isleyen ayrimsal olmayan (PCM) veya ayrimsal olan (DPCM (Differential Pulse Code Modulation: DPCM kodlama için zaman veya frekans ayrimsal kodlama mümkündür. Bu da bir-bit isareti kullanilarak sinyallenebilir. katsayi kitabi gibi önceden tanimlanmis bir kod kitabini yeniden kullanmaktansa d parametre degerlerini kodlamak için özel bir degisimsiz ya da sinyal-uyarlanir kod kitabi kullanilabilecegi gibi, sabit uzunluklu (örnegin 4-bit) imzasiz veya ikiye tümleyen kod sözcüklerine geçilebilir. e)d parametre degerlerinin araliginin yani sira parametre nicemleme adim boyu, rastgele seçilip eldeki sinyal özelliklerine optimize edilebilir. ÜAktif d parametre bantlarinin sayisi ve spektral ve/veya zamansal genisligi rastgele seçilip belirli sinyal özelliklerine optimize edilebilir. Özellikle, bant yapilanmasi çerçeve basina veya akis basina prensibine g)Yukaridaki a) maddesinde açiklanan mekanizmalara ilave veya alternatif olarak, bit akisindaki çerçeve basina bit vasitasiyla açik bir sekilde MDST spektrumu yaklasiklamasini hesaplamak için sadece geçerli çerçevenin MDCT spektrumunun kullanildigi, yani bitisik MDCT çerçevelerinin hesaba katilmadigi sinyali verilebilir. Düzenlemeler MDCT bölgesindeki birlestirilmis stereo kodlamaya yönelik bulus konusu sistem ile ilgilidir. Bu, QMF tabanli yaklasimin getirdigi sayisal karmasiklikta anlamli bir artis olmaksizin MPEG USAC sisteminde birlestirilmis stereo kodlamanin avantajlarindan daha yüksek bit oranlarinda dahi faydalanmayi saglar (burada SBR kullanilmaz). Asagidaki iki listede daha önce açiklanan tercih edilen yapilanma yönleri açiklanmis olup, bunlar birbirlerine alternatif olarak. veyahut diger yönlere ilave olarak kullanilabilir: la) genel konsept: orta MDCT ve MDST'den yan MDCT'nin karmasik öngörüsü; lb) 1 veya daha fazla çerçeveler (3-çerçeve gecikmeye yol açar) kullanarak frekans bölgesinde MDCT'den MDST'yi hesapla/yaklasikla; lc) sayisal karmasikligi azaltmak için süzgecin kesilmesi (l-çerçeve 2-tap'a kadar düsecek sekilde, yani [-1 0 l]); 1d) DC ve fs/Z'nin düzgün bir sekilde islenmesi; le) pencere sekli geçisinin düzgün bir sekilde islenmesi; lf) farkli bir dönüsüm. boyutu varsa önceki/sonraki çerçeveyi kullanma; lg) kodlayicidaki nicemlenmemis veya nicemlenmis MDCT katsayilarina dayali öngörü; 2a) karmasik öngörü katsayisinin gerçek ve sanal parçasini dogrudan nicemle ve kodla (yani MPEG Çevresi parametrelendirmesi yok): 2b) bunun için tekdüze nicemleyici kullan (örnegin adim boyu O,l); 2G) öngörü katsayilari için uygun frekans çözünürlügü kullan (örnegin 2 Ölçek Katsayi Bandi için 1 katsayi); 2d) tüm öngörü katsayilarinin gerçek olmasi halinde ucuz sinyalleme; 2e) l-çerçeve R2I islemini baslatmak için çerçeve basina açik bit. Bir düzenlemede, kodlayici ayrica iki kanal sinyalinin zaman bölgesi gösterimini, söz konusu iki kanal için altbant sinyallerine sahip olan iki kanal sinyaline ait spektral gösterime dönüstürülmesi için bir spektral dönüstürücüyü (50, 51) içermekte olup; burada birlestirici (203l), öngörücü (2033) ve artik sinyal hesaplayici (2034), çoklu altbantlar için birinci birlestirilmis sinyal ile artik sinyalin elde edilebilmesi için her bir altbant sinyalini ayri ayri isleyecek sekilde yapilandirilmistir; yine burada çikis arayüzü (212) çoklu altbantlar için kodlanmis birinci birlestirilmis sinyal ile kodlanmis artik sinyali birlestirmek üzere yapilandirilmistir. Bazi yönlerin aparata ait baglamda tanimlanmasina ragmen, bu yönlerin, bir blogun. veya cihazin, yöntem. basamagina. veya yöntem basamaginin bir özelligine karsilik geldigi ilgili yöntemin tanimini temsil ettigi açiktir. Benzer bir sekilde bir yöntem adimi baglaminda tarif edilen yönler ayrica ilgili bir blok ya da parçanin tarifini ya da ilgili bir ekipmanin özelligini temsil etmektedir. Mevcut bulusun bir düzenlemesinde, pencere sekli geçisinin düzgün bir islemesi uygulanir. Sekil 10a'ya bakildiginda, sanal spektrum hesaplayiciya (1001) bir pencere sekli bilgisi (109) girilebilir. Spesifik olarak, MDCT spektrumu gibi (Sekil 6a'daki öge 2070 veya Sekil 6b'deki öge ll60a gibi) gerçek degerli spektrumun gerçekten-sanala dönüsümünü gerçeklestiren sanal spektrum hesaplayici, FIR veya IIR süzgeci olarak uygulanabilir. Bu gerçekten-sanala modülündeki (lOOl) FIR veya IIR katsayilari, geçerli çerçevenin sol yarisina. ve sag yarisina ait pencere sekline baglidir. Bu pencere sekli bir sinüs pencere veya KBD (Kaiser Bessel Derived; Kaiser Bessel Türevli) pencere için farkli olabilir ve ilgili pencere dizisi yapilanmasina tabi olarak bir uzun pencere, bir baslatma penceresi, bir durdurma penceresi, bir durdurma-baslatma penceresi veya bir kisa pencere olabilir. Gerçekten-sanala modülü iki boyutlu bir FIR süzgeci içerebilir; burada birinci boyut iki ardisik MDCT çerçevesinin FIR süzgecine girildigi bir zaman boyutu, ikinci boyut ise bir çerçevenin frekans katsayilarinin girildigi bir frekans boyutudur. Asagidaki tabloda farkli pencere sekilleri ve pencerenin sol yarisinin ve sag yarisinin farkli uygulamalari için geçerli bir pencere dizisine iliskin farkli MDST Süzgeci katsayilari verilmistir. Tablo A - Geçerli Pencere için MDST Süzgeci Parametreleri Mevcut Sol Yari: Sinüs Sekli Sol Yari: KBD Sekli Pencere Dizisi Sag Yari: Sinüs Sekli Sag Yari: KBD Sekli Mevcut Pencere Dizisi Sol Yari: Sinüs Sekli Sol Yari: KBD Sekli Sag Yari: KBD Sekli Sag Yari: Sinüs Sekli Buna ek olarak, MDCT spektrumundan MDST spektrumunu hesaplamak için önceki pencere kullanildiginda, önceki katsayilari asagidaki tabloda verilmistir. için pencere pencere sekli sekli bilgisini Önceki pencereye iliskin karsilik gelen MDST Süzgeci Tablo B - Önceki Pencere için MDST Süzgeci Parametreleri Mevcut Pencerenin Mevcut Pencerenin MeVCUt Pencere DiZiSi Sol Yarisi: Sinüs Sol Yarisi: KBD (devami) Mevcut Pencerenin Mevcut Pencerenin Mevcut Pencere DiZiSi Sol Yarisi: Sinüs Sol Yarisi: KBD Sonuç olarak, pencere sekli bilgisine (109) bagli olarak Sekil lOa'daki sanal spektrum hesaplayici (1001) farkli süzgeç katsayilari gruplari uygulanarak uyarlanabilir. Kod çözücü tarafinda kullanilan pencere sekli bilgisi kodlayici tarafinda hesaplanir ve kodlayici çikis sinyaliyle birlikte yan bilgi olarak iletilir. Kod çözücü tarafinda ise pencere sekli bilgisi (109), bit akisi çogullama çözücü (örnegin Sekil Sb'de 102) vasitasiyla bit akisindan ayiklanir ve Sekil lOa'da gösterildigi gibi sanal spektrum Pencere sekli bilgisi (109) önceki çerçevenin farkli bir dönüsüm boyutu oldugu sinyalini verirse, gerçek degerli spektrumdan sanal spektrumu hesaplamak için önceki çerçevenin kullanilmamasi tercih edilir. Ayni durum pencere sekli bilgisi (109) yorumlanarak sonraki çerçevenin farkli bir dönüsüm boyutu oldugu bulundugu zaman da geçerlidir. Bu durumda gerçek degerli spektrumdan sanal spektrumu hesaplamak için sonraki çerçeve kullanilmaz. Böyle bir durumda, Örnegin önceki çerçeve geçerli çerçeveden farkli bir dönüsüm boyutuna sahip oldugunda veya sonraki çerçeve geçerli çerçeveden farkli bir dönüsüm boyutuna sahip oldugunda, sanal spektrumu kestirmek için sadece geçerli çerçeve, yani geçerli pencerenin spektral degerleri kullanilir. Kodlayicidaki öngörü MDCT katsayilari gibi nicemlenmemis veya nicemlenmis frekans katsayilarina dayalidir. Sekil 3a'da öge 2033 ile gösterilen öngörü örnegin nicemlenmemis veriye dayali oldugunda, artik hesaplayici (2034) tercihen nicemlenmemis veri üzerinde de islem yapar ve artik hesaplayici çikis sinyali, yani artik sinyal (205) entropi kodlanmadan önce nicemlenir* ve bir kod çözücüye iletilir. Alternatif bir düzenlemede öngörünün nicemlenmis MDCT katsayilarina dayali olmasi tercih edilir. Bu durumda, bir birinci nicemlenmis kanal ile bir ikinci nicemlenmis kanalin artik sinyalin hesaplanmasi için temel olmasi için nicemleme Sekil 3a'daki birlestiriciden (2031) önce gerçeklesebilir. Alternatif olarak, birinci kombinasyon sinyali ile ikinci kombinasyon sinyalinin nicemlenmemis bir formda hesaplanmasi ve artik sinyal hesaplanmadan önce nicemlenmesi için, nicemleme islemi birlestiriciden (2031) sonra da gerçeklesebilir. Yine alternatif olarak, öngörücü (2033) nicemlenmemis bölgede isleyebilir` ve öngörü sinyali (2035) artik hesaplayiciya girilmeden önce nicemlenir. Bu durumda, artik hesaplayiciya (2034) girilen diger bir sinyal olan ikinci kombinasyon sinyalinin (2032) de artik hesaplayici Sekil 3a'daki öngörücü (2033) içerisinde uygulanabilen ve kod çözücü tarafinda mevcut olan ayni nicemlenmis veri ile isleyen Sekil 6a'daki artik sinyali (1070) hesaplamadan önce nicemlenmesi faydalidir. Bu sayede artik sinyalin hesaplamasini gerçeklestirme amaçli olarak kodlayicida kestirilen MDST spektrumunun, ters öngörüyü gerçeklestirmek, yani artik sinyalden yan sinyali hesaplamak için kullanilan kod çözücü tarafindaki MDST spektrumuyla tamamen ayni olmasi garanti altina alinabilir. Bu amaçla Sekil 6a'daki hat 204 üzerindeki M sinyali gibi birinci kombinasyon sinyali, blok 2070'e girilmeden önce nicemlenir- Sonra, geçerli çerçevenin nicemlenmis MDCT spektrumu kullanilarak hesaplanan MDST spektrumu, kontrol bilgisine bagli olarak da önceki veya sonraki çerçevenin nicemlenmis MDCT spektrumu, çarpiciya (2074) girilir; bu durumda Sekil a'daki çarpicinin (2074) çikisi da nicemlenmemis bir spektrum olacaktir. Bu nicemlenmemis spektrum, spektrum, girisinden toplayiciya (2034b) çikarilacak ve son olarak nicemleyicide (209b) nicemlenecektir. Bir düzenlemede, öngörü bandi basina karmasik öngörü katsayinin gerçek parçasi ve sanal parçasi dogrudan, yani örnegin MPEG Çevresi parametrelendirmesi olmaksizin nicemlenir* ve kodlanir. Nicemleme islmei, örnegin. 0,1 adim boyu olan tekdüze bir nicemleyici kullanilarak gerçeklestirilebilir. Bu da herhangi bir logaritmik nicemleme adim boyunun ve benzerinin uygulanmadigi, ancak herhangi bir dogrusal adim boyunun uygulandigi anlamina gelir. Bir uygulamada, karmasik öngörü katsayisinin. gerçek parçasi ve sanal parçasinin deger araligi -3 ila 3 arasinda degisir, bu da karmasik öngörü katsayisinin gerçek parçasi ve sanal parçasi için 60 veya uygulama. detaylarina. bagli olarak 61 nicemleme adiminin kullanilmasi demektir. Tercihen, Sekil 6a'daki çarpicida (2073) uygulanan gerçek parça ve Sekil 6a'da uygulanan sanal parça (2074) da uygulanmadan önce nicemlenir, bu sayede kodlayici tarafinda kod çözücü tarafinda mevcut olanla ayni öngörü degeri kullanilir. Bu da öngörü artik sinyalinin, sunulan nicemleme hatasinin yani sira, kod çözücü tarafinda nicemlenmis bir öngörü katsayisi uygulanirken kodlayici tarafinda nicemlenmemis bir öngörü katsayisi uygulandiginda ortaya çikabilecek tüm hatalari kapsamasini garanti eder. Tercihen, nicemleme islemi hem kodlayici tarafinda hem de kod çözücü tarafinda mümkün oldugunca ayni durum ve ayni sinyaller mevcut olacak sekilde uygulanir. Dolayisiyla, girisin gerçekten-sanala hesaplayiciya (2070) nicemlenmesi isleminin nicemleyicide (209a) uygulananla ayni nicemleme kullanilarak yapilmasi tercih edilir. Ayrica, madde 2073 ve madde 2074'teki çarpmalari yapmak için öngörü katsayisinin gerçek parçasinin ve sanal parçasinin nicemlenmesi tercih edilir. Bu nicemleme islemi, nicemleyicide (2072) uygulanan islemin aynisidir. Buna ek olarak, Sekil 6a'daki blok 2031 tarafindan çikarilan yan sinyal de toplayicilardan (2034a ve 2034b) önce nicemlenebilir. Bununla birlikte, nicemleyici (209b) tarafindan gerçeklestirilen nicemlemenin, söz konusu toplayicilarin yaptigi toplamanin nicemlenmemis bir yan sinyal ile uygulandigi ekleme isleminin ardindan yapilmasi problemli degildir. Diger bir örnekte, tüm öngörü katsayilarinin gerçek olmasi halinde ucuz sinyalleme uygulanir. Belli bir çerçeve için, yani ses sinyalinin ayni zaman kismi için tüm öngörü katsayilarinin gerçek olarak hesaplandigi bir durum söz konusu olabilir. Bu tür bir durum, tam orta sinyal veya tam yan sinyalden bir digerine faz-kaymasi hiç yoksa veya çok az varsa gerçeklesebilir. Kullanilan bit miktarini azaltmak için bu, tek bir gerçek gösterge ile belirtilir. Bu durumda öngörü katsayisinin sanal parçasinin, bir sifir degerini temsil eden bir kod sözcügü ile bit akisinda sinyallenmesine gerek kalmaz. Kod çözücü tarafinda, bit akisi kod çözücü arayüzü, örnegin bit akisi çogullama çözücü, bu yeni göstergeyi yorumlayacak ve sanal parça için kod sözcüklerini aramayacak, bunun yerine tüm bitlerin gerçek degerli öngörü katsayilari için bit akisinin karsilik gelen bölümünde oldugunu varsayacaktir. Bunun yani sira, öngörücü (2033) çerçevedeki öngörü katsayilarinin tüm sanal parçalarinin sifir oldugunu belirten bir gösterge aldiginda bunun gerçek degerli MDCT spektrumundan bir MDST spektrumunu veya genel olarak sanal bir spektrumu hesaplamasina gerek kalmayacaktir. Bu sebeple, Sekil 6b'deki kod çözücüdeki öge ll60a deaktif hale getirilecek. ve ters öngörü sadece Sekil 6b'deki çarpicida (llGOb) uygulanan gerçek degerli öngörü katsayisi kullanilarak gerçeklestirilecektir. Ayni durum, öge 2070'in deaktif hale getirilecegi ve öngörünün sadece çarpici (2073) kullanilarak gerçeklestirilecegi kodlayici tarafi için de geçerlidir. Bu yan bilgi tercihen çerçeve basina ilave bit olarak kullanilir, bu durumda kod çözücü gerçekten-sanala dönüstürücünün (ll60a) bir çerçeve için aktif olup olmayacagina karar vermek için bu biti çerçeve çerçeve okuyacaktir. Dolayisiyla, bu bilginin saglanmasi öngörü katsayisinin bir çerçeve için sifir olan tüm sanal parçalarinin daha verimli sinyallenmesinden ötürü bit akisi boyutunun azalmasi ile sonuçlanir ve buna ek olarak, böyle bir çerçeve için kod çözücüde daha az karmasiklik saglar, bu da hizli bir sekilde örnegin batarya ile çalisan mobil bir cihazda uygulanan bu tür bir islemcinin pil tüketiminin azalmasina yol açar. Mevcut bulusun tercih edilen düzenlemelerine uygun karmasik stereo öngörü, kanallar arasinda seviye ve/veya faz farkliliklari ile kanal çiftlerinin verimli bir sekilde kodlanmasina yönelik bir araçtir. Karmasik degerli a parametresi kullanilarak sol ve sag kanallar asagidaki matrisle yeniden olusturulur. Burada, dmxnu downmix kanallarinin (dmxw) MDCT'sine karsilik gelen MDST'yi belirtir. Yukaridaki denklem, a'nin gerçek parçasi ve sanal parçasi bakimindan ayrilan ve birlestirilmis bir öngörü/kombinasyon islemi için olan bir denklemi temsil eden bir baska gösterim olup, burada öngörülmüs S sinyalinin hesaplanmasi zorunlu degildir. Bu araç için tercihen asagidaki veri ögeleri kullanilir: cplx_pred_all 0: Bazi bantlar L/R kodlamayi kullanir, bunun sinyali cplx_pred_used[] ile verilir öngörüyü kullanir plx_pred_used[g][sfb] (öngörü bantlarindan eslestirildikten sonra) pencere grubu (g) ve ölçek katsayisi bandi (sfb) basina bir-bit isareti sunu gösterir 0: karmasik öngörü kullanilmiyor, L/R kodlama kullanilir 1: karmasik öngörü kullaniliyor complex_coef 0: tüm öngörü bantlari için ani: 0 1: tüm öngörü bantlari için gmiiletilir use_prev_frame O: MDST kestirimi için sadece geçerli çerçeveyi kullan l: MDST kestirimi için geçerli ve önceki çerçeveyi kullan delta_code_time O: Öngörü katsayilarinin frekans ayrimsal kodlamasi ayrimsal kodlamasi hcod;alpha_g_re g Re Huffman kodu hcod;alpha_q_im g Im Huffman kodu Bu veri ögeleri bir kodlayicida hesaplanir bir çok kanalli ses sinyalin yan bilgisine yerlestirilir. Ögeler bir yan bilgi ayiklayici vasitasiyla kod çözücü tarafinda yan bilgiden ayiklanir ve karsilik gelen bir islem gerçeklestirmek üzere kod çözücü hesaplayiciyi kontrol etmek için kullanilir. Karmasik stereo öngörü, geçerli kanal çiftinin downmix MDCT spektrumunu; complex_coef == 1. durumunda ise geçerli kanal çiftinin downmix MDST spektrumuun, yani MDCT spektrumunun sanal karsiligini gerektirir. Downmix MDST kestirimi geçerli çerçevenin MDCT downmixinden; use_prev_frame == ]. durumunda ise önceki çerçevenin MDCT downmixinden hesaplanir. Pencere grubu (g) ve grup pencereye (b) ait önceki çerçevenin MDCT downmixi, söz konusu çerçevenin yeniden olusturulmus sol ve sag spektrumlarindan elde edilir. Downmix MDST kestiriminin hesaplanmasinda, window_sequence ve bunun yani sira filter_coefs ve filter_coefs_prev'e bagli çift sayi degerli MDCT dönüsümü uzunlugu kullanilir, ki bunlar süzgeç çekirdeklerini içeren ve önceki tablolara göre türetilen dizilimlerdir. Tüm öngörü katsayilari için (zaman veya frekansta) önceki deger bir Huffman kod kitabi kullanilarak kodlanir. cplx_pred_used : O durumunda öngörü katsayilari öngörü bantlari için iletilmez. Öngörü katsayilari, cplx_pred_used = 0 oldugu öngörü bantlari için iletilmez. Ters nicemlenmis öngörü katsayilari alpha_re ve alpha_im asagidaki sekilde verilir; alpha_re = alpha_q_rc*0.1 dphajni==dpha_q_hn*0l Mevcut bulusun sadece stereo sinyallere, yani sadece iki kanali olan çok kanalli sinyallere degil; 5,1 veya 7,1 sinyal gibi üç veya daha fazla kanali bulunan birçok kanalli sinyalin iki kanalina da uygulanabilir oldugu belirtilmelidir. Bulusa dair sifrelenmis ses sinyali, dijital bir depolama ortamina depolanabilir ya da Internet gibi kablosuz bir iletim ortami veya kablolu bir iletim ortami gibi bir iletim ortamina iletilebilir. Kesin uygulama sartlarina bagli olarak, bulusun düzenlemeleri donanimi ya da yazilim› içine uygulanabilmektedir. Uygulama, ilgili yöntemin gerçeklestirilecegi sekilde, programlanabilir bir bilgisayar sistemi ile birlikte çalisan (veya birlikte çalisabilen), üzerinde depolanmis elektronik olarak okunabilir kontrol sinyallerine sahip, dijital bir depolama ortami, örnegin bir disket, bir DVD, bir CD, bir ROM, bir PROM, bir EPROM, bir EEPROM veya bir FLAS bellek kullanilmasiyla gerçeklestirilebilir. Bulusa göre bazi düzenlemeler, burada açiklanan yöntemlerden birinin gerçeklestirmesine olanak saglayacak sekilde programlanabilir bir bilgisayar sistemiyle birlikte çalisma kabiliyetine sahip olan elektronik olarak okunabilir kontrol sinyalleri bulunan kalici veya somut bir veriyi tasiyan bir tasiyiciyi içermektedir. Genellikle, mevcut bulusun düzenlemeleri bir program kodu içeren bir bilgisayar programi ürünü olarak uygulanabilir, bilgisayar programi ürünü bir bilgisayarda çalistirildiginda, program kodu yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesine yönelik çalistirilir. Program kodu örnegin, makine ile okunabilir tasiyici uzerinde depolanabilir. Diger görseller, burada tarif edilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek için makinede okunabilir bir tasiyiciya depolanmis olan bilgisayar programi içermektedir. Diger bir deyisle, bulus niteligindeki yöntemin bir düzenlemesi bu nedenle, bilgisayar programi bir bilgisayarda çalistirildiginda, burada açiklanan yöntemlerden birinin gerçeklestirilmesine yönelik. bir program koduna sahip bir bilgisayardir. Bulus yönteminin ayrica bir düzenlemesi bu yüzden, burada tarif edilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek için bunun üzerine kaydedilmis bilgisayar programi içeren bir veri tasiyicisidir (ya da bir dijital depolama araci, ya da bir Bulus yönteminin ayrica bir düzenlemesi bu yüzden, burada tarif edilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek için bilgisayar programini temsil eden bir veri akisi ya da bir sinyaller dizilimidir. Veri akisi veya sinyal dizisi örnegin internet yoluyla olmak üzere, bir veri iletisim baglantisi yoluyla aktarilmak üzere yapilandirilabilir. Baska bir düzenleme, burada tarif edilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek için yapilandirilmis ya da uyumlastirilmis örnegin bir bilgisayar ya da bir programlanabilir mantik cihazi gibi bir isleme araci içermektedir. Bir diger düzenleme burada tarif edilen yöntemlerden birini gerçeklestirmek için bilgisayar programi yüklenmis olan bir bilgisayar içermektedir. Bazi düzenlemelerde, programlanabilir bir mantik cihazi (örnegin alanda programlanabilir kapi dizisi) burada açiklanan yöntemlerin fonksiyonlarindan bazilarini veya tümünü gerçeklestirmek üzere kullanilabilir. Bazi düzenlemelerde, bir alan programlanabilir geçit dizilimi, burada anlatilan yöntemlerden birini gerçeklestirmek için bir mikro islemci ile birlikte çalisabilir. Genel olarak yöntemler, tercihen herhangi bir donanim cihazi ile gerçeklestirilir. Yukarida açiklanan düzenlemeler, yalnizca mevcut bulusa ait prensipler için örnekleyicidir. Burada tanimlanan düzenlemelere ve detaylara ait degisikliklerin ve farkliliklarin, teknikte uzman kisilere anlasilir hale gelecegi anlasilmaktadir. Bu nedenle amaç, buradaki düzenlemelerin açiklamasi ve anlatimi yoluyla sunulan spesifik detaylar ile degil, yalnizca ekli patent istemlerinin kapsami ile sinirli olmaktir. TR TR TR TR TR TR TR