TARIFNAME IPLIK BOYAMA YÖNTEMI Teknik Alan Bulus, örme ve dokuma kumas üretimi için kullanilacak ipliklerin pigment boyarmadde ile kontinü boyanmasi veya kontinü boyama ile hasillamanin tek kademede yapilmasi ile ilgilidir. Teknigin Bilinen Durumu Dogal ve/veya sentetik liflerle üretilen ipliklerle farkli konstrüksiyonlar"da örülen veya dokunan kumaslarin renklendirilmesi örme veya dokuma isleminden sonra yapilabildigi gibi, renkli liflerin ve/veya ipliklerin kullanilmasiyla da yapilabilmektedir. Pamuk basta olmak üzere selüloz esasli liflerle ve bu liflerin diger dogal ve/veya sentetik liflerle karistirilmasi sonucu üretilmis tekstil yüzeylerinin farkli yöntem ve boyarmaddelerle renklendirilmesi için yüzeye iyi bir ön terbiye islemlerinin yapilmasi gerekir. Pamuk basta olmak üzere selüloz esasli liflerin yapisinda bulunan dogal yag, mum, pektin gibi maddeler, liflerin ve bunlarla yapilmis iplik ile kumaslarin hidrofob karakterli olmasina neen olmaktadirlar. Söz konusu tekstil yüzeyi dokuma kumas ise ve çözgü ipligi de hasilli ise renklendirmenin düzgün olabilmesi için hasil maddelerinin de uzaklastirilmasi gerekir. Sentetik liflerle üretilmis ürünlerde bu kadar detayli ön terbiye islemine gerek yoktur. Ön terbiye denilince akla gelen islemlerden bazilari, hasil sökme, kasar, yikama, kurutma, merserize, pisirme ve oksidatif kasar islemleridir. Bu islemlerde sodyum hidroksit, hidrojen peroksit, enzim, hidrojen peroksit stabilizatörü, iyon tutucu, köpük kesici, islatici gibi birçok maddeler kullanilmaktadir. Harmanin içerdigi elyaf çesidi ve orani, elde edilecek ürünün performansi, haslik degerleri, isletmenin makine parki ve ürünün hangi amaçla kullanilacagi, uygulanacak islemlerin, yöntemlerin ve boyarmaddelerin seçiminde büyük rol almaktadir. Giyim olarak kullanilan ürünler kendi içinde çesitlilik gösterse de klasik kesim giyimlerden çok denim ve nondenim olarak adlandirilan spor giyim ürünlerde talep gün geçtikçe artmaktadir. Denim kumas, indigo ve/veya kükürt boyarmaddeleriyle boyanmis, selüloz esasli çözgü ipligi ile ham atki ipliginin 3/1 Z örgü raporu ile dokunmasi sonucu olusan kumastir. Bu kumas ile yapilan ürünler konfeksiyon sonrasi farkli mekanik ve kimyasal etki ile bölgesel veya komple efektlendirilir ve/veya rengi soldurulmaktadir. Indigo ve/veya kükürt boyarmadde ile boyanan ipliklerde boyarmaddenin ipligin merkezine kadar alinmamasi söz konusudur ve yüzeydeki boyarmadde uzaklastirilinca alttan beyaza kadar açilabilen renk söz konusu olmaktadir. Örgü yapisi ve çözgü ipliginin boyali olmasi, dogru yüzde çözgü renginin hakim olmasini saglamaktadir, ters yüzde ise ham iplik rengi hakimdir. Farkli sartlarla yapilan boyamalarda ipligin merkezine kadar boyarmadde aldirilmasi saglanabilir ancak bu denim ürünler için istenmeyen durumdur. Çözgü ipliklerinin kontinü olarak boyandigi makinelerde sarf edilen su, enerji, boyarmadde, isçilik ve yatirim maliyeti oldukça yüksektir. Üretimlerde parti degisimi ve arizi duruslarda telef miktari fazla olmaktadir. Makine boyunun uzun ve silindir sayisinin fazla olmasi kalitesizlik riskini arttirdigi gibi bakim ve temizlik süresinin de uzun olmasina neden olmaktadir. Nondenim kumaslar ise denim ürün grubu ile benzer konstrüksiyonda atki ve çözgü ipliginin genellikle ham olarak dokundugu farkli ön terbiye islemlerinden sonra farkli yöntem ve boyarmaddelerle boyandigi ürün grubudur. Bu ürün grubunda bir baska uygulama ise, ön terbiye islemi yapilarak boyama veya baskiya hazir hale getirilen kumas, konfeksiyon sonrasi parça boyama, parça baski ve/veya yikama yapilarak da müsteriye sunulmaktadir. Bu kumaslarin özellikle de ön terbiye islemlerinde ciddi enerji, su ve kimyasal tüketimi söz konusudur ve atik su miktari fazladir. Son yillarda çözgü ipligi boyanip dokunan denim kumaslarin dokumadan sonra üst renklendirme (baski, boyama, kaplama) talebi gün geçtikçe artmaktadir. Üst renklendirme daha çok kükürt ve pigment boyarmaddeleriyle yapilmaktadir. Kükürt boyarmaddeleri selüloz elyafina zayif baglarla baglanirken, pigment boyarmaddesi baglanamaz ve bu nedenle binder denilen yapistirici yardimi ile baglanmaktadir. Söz konusu binderin yüzeyde olusturdugu tabakanin kalici olabilmesi için yüksek sicakliklarda fikse yapilmasi gerekmektedir ki bu da ek enerji sarfi demektir. Pigment boyarmaddeleri akar boya olarak ifade edilmektedir. Kullanilan binder ve pigment boyarmaddesinin çesidine, miktarina, islem sartlarina, uygulanacak elyaf çesidine göre yüzeyden akmasi farklilik göstermektedir. Binder araciligiyla pigment boyarmaddesi tüm dogal, yari dogal ve sentetik liflere yapistirilabilir yani pigment boyarmaddesi tüm lifleri renklendirebilmektedir. Ipligin kontinü olarak pigment boyarmadde ile boyanmasi, bu sekilde üretilmis ipligin dokuma atki veya örme ipligi olarak kullanilmasi mevcut degildir. Dokumada çözgü ipligi olarak kullanilmasi durumunda, pigment boyarmadde ile boyamanin hasillama ile tek kademede yapilmasi da mevcut degildir. Indigo ve kükürt boyarmaddeleri selüloz ve selüloz esasli lifleri renklendirirler ve liflere zayif baglandiklari için bu boyarmaddeler de akar boya özelligi göstermektedir. Her boyarmadde bir sekilde kimyasal ve/veya mekanik islemlerle liflerden uzaklastirilabilir ancak liflere öncesinde ve sonrasinda uygulanan islemlere ve islem sartlarina göre akar özelligi farklilik göstermektedir. Her bir boyarmaddenin ve elyafin kimyasal dayanimi farklidir. Son zamanlarda çözgü ipliginin indigo ve kükürt boyarmaddelerle birlikte boyandigi denim kumas üretimi çok artmistir. Özellikle konfeksiyon sonrasi uygulanan mekanik ve/veya kimyasal islemlerle, indigo veya kükürt boyarmaddesi sartlara bagli olarak az ya da çok bölgesel veya komple uzaklastirilarak efekt ve renk zenginligi yaratilmaya çalisilmaktadir ancak bu zenginlik kisitli kalmaktadir. GB numarali basvuruda selüloz esasli ipliklerin hasillanmasi ve reaktif boyarmaddelerle tek kademede boyanmasindan bahsedilmektedir. JP860155784(A) numarali basvuruda selüloz esasli ipliklerin hasillanmasi ve kükürt boyarmaddelerle tek kademede boyanmasindan bahsedilmektedir. Burada ilave edilen kimyasal ile haslik degerlerinde de artis saglanmaktadir. numarali basvuruda selüloz esasli liflerden olusan çözgü ipliklerinin hasillanmasi ve ayni anda boyanmasi ile ilgilidir ancak burada hasil flotesine kostik ilave edilmesinden bahsedilmektedir. anda boyama yöntemi ve bu yöntemle çalisan hasil boyama makinesi olup, özelligi; hasillama ve boyamanin tek kademede yapilmasidir. Mevcut durumda, hasillama yapilmayacak ve/veya selüloz elyaf disinda farkli liflerle üretilen ipliklerin pigment boyarmaddelerle renklendirilmesi veya pigment boyarmaddeleriyle birlikte tek kademede hasillamanin yapilmasi mümkün görülmemektedir. Hasillama islemi ile boyama isleminin tek kademede yapildigi durumda iplikler çözgü levendine sarilmakta ve sonrasinda dokuma islemi yapilmaktadir. Bu sekilde renklendirilen ve/veya hasillanan ipliklerin örme ipligi veya dokumada atki ipligi olarak kullanimi mümkün degildir. Sonuç olarak, yukarida belirtilen sorunlar, teknik alanda yenilik yapilmasini zorunlu hale getirmistir. BULUSUN KISA AÇIKLAMASI Bulus yukarida belirtilen dezavantajlari ve sorunlari ortadan kaldirmak, ilgili teknik alanda iyilestirmeler yapmak ve avantajlar saglamak üzere örme ve dokuma kumas üretimi için kullanilacak atki-çözgü ipliklerinin pigment boyarmadde ile kontinü boyanmasi veya kontinü boyama ile hasillamanin tek kademede yapilmasi prosesi ve bu prosesin uygulanmasi için gerekli yöntem ve makine ile ilgilidir. Bulusun ana amaci, her türlü liflerden ve lif karisimlarindan olusmus ipliklerin daha düsük enerji, boyarmadde, su, kimyasal tüketimi ve proses sayisi ile kontinü boyama isleminin gerçeklesmesidir. Bulusun diger bir amaci, dokumada çözgü ipligi olarak kullanilacak ipligin pigment boyarmadde ile renklendirilmesi ve hasillanmasinin tek kademede yapilmasini saglamaktir. Bulusun diger bir amaci, kontinü olarak boyanan ipligin bobinlere aktarilmasini ve dokumada atki ipligi olarak kullanilmasini saglamaktir. Bulusun diger bir amaci, kontinü olarak boyanan ipligin bobinlere aktarilmasini ve örme kumas üretiminde kullanilmasini saglamaktir. Bulusun diger bir amaci, denim ürün grubunda renk ve efekt çesitliligini arttirmaktir. Bulusun diger bir amaci, önceki asamalarda ayni veya farkli boyarmadde ile boyanmis ipligin (elyaf boya, slasher boya, halat boya, bobin boya ) rengini degistirmek, iyilestirmek veya sonradan yapilacak ard islemlerle olusacak efekt zenginligini arttirmak için pigment boyarmadde ile boyanmasini saglamaktir. Bulusun diger bir amaci, önceki asamalarda ayni veya farkli boyarmaddelerle boyanmis ipligin rengini degistirmek, iyilestirmek veya yapilacak ard islemlerle olusacak efekt zenginligini arttirmak için pigment boyarmadde ile boyama ve hasillama isleminin tek kademede yapilmasini saglamaktir. Bulusun diger bir amaci, açik en olarak leventlere sarilmis boyali veya boyasiz ipliklerin pigment boyarmadde ile tekrar boyanip kurutulmasi veya pigment boyarmadde ile tekrar boyanip hasillanmasi ve kurutulmasi isleminin saglanmasidir. Sekillerin Kisa Açiklamasi Mevcut bulusun anlasilmasi için sekillerle birlikte degerlendirilmesi gerekir. Sekil-1; Kontinü Emdirme Kurutma Yöntemine Göre Iplik Boyama veya Boyama ve Hasillama Makinesinin Sematik Görünümüdür. . Iplik Boyama veya Iplik Boyama ve Hasillama makinesi 11. Iplik 12. Iplik giris levendi 13. Hasil Kazani 14. Boya Kazani . Hasilli Boya Kazani 16. Hasil / Boya / Hasilli Boyama Teknesi 17. Hasil/ Boya/ Hasilli Boyama Teknesi 18. Kurutma Ünitesi 19. Mastar çubuklari . Iplik çikis levendi Sekil-2; Büyük Leventte (20) Bulunan Ipliklerin Makaralara (Küçük Leventlere) Aktarma Makinesinin Sematik Görünümüdür. .Iplik Levendi 31 .Iplik Kilavuz Mili 32.Iplik Kilavuz Mili 33.Parçali Tarak 34.Sabitleme yatagi .Makara (Küçük Levent) 36.Makaralarin Yerlestirildigi Mil Sekil-3; Büyük Leventte (20) Bulunan Ipliklerin Makaralara (Küçük Leventlere) Aktarma Makinesinin Üstten Görünümüdür. Sekil-4; Ipliklerin Makaralardan Bobinlere Aktarma Makinasi Sematik Görünümüdür. 50.Aktarma Makinesi 51 .Operatör Paneli 52.Kontrol Panosu 53.Bobin 54.Bobin Döndürücü 55.Iplik gezdirme Mili 56.Bobinleme Ünitesi 57.Iplik Sevk Kilavuzu 58.Parafin Düzenegi 59.Iplik Kopus Sensörü 60.Sarim Kilavuzu 61.Makara Döndürücü Bulusun Detayli Açiklamasi Bu detayli açiklamada, bulus konusu iplik boyamaciliginda veya iplik boyama ile birlikte hasillamanin tek kademede yapildigi boyama yöntemi ve bu yöntemde çalisan boyama makinesi (10) sadece konunun daha iyi anlasilmasi için hiçbir sinirlayici etki olusturmayacak sekilde örnek olarak anlatilmaktadir. Sekil-1'de gösterilen ipligin (11) pigment boyarmadde ile boyanmasi veya boyama ile birlikte hasillama isleminin tek kademede yapilmasini gerçeklestiren boyama makinesi (10) temel olarak; boyanacak ipliklerin (11) sarildigi iplik giris levendi (12), boyarmadde flotesinin hazirlandigi kazan (13), hasil flotesinin hazirlandigi kazan (14), hasil ile birlikte boyarmadde flotesinin hazirlandigi kazan (15) , Boyama, hasillama, boyama ve hasillamanin yapildigi tekneler (16,17), ipliklerin kurutuldugu kurutma üniteleri (18), ipliklerin karismasini engellemek için kilavuzluk eden mastar çubuklari (19), boyanacak veya boyama ile birlikte hasillanacak ipliklerin (11) sarildigi iplik çikis levendi (20) içermektedir. Bahsedilen hasil boyama makinesine (10), ani kurutma yapilmasi istenmesi durumunda kurutma ünitesine (18) kontak kurutma ile birlikte ani kurutma (infrared) kurutma sistemleri de eklenebilir. Yapilacak islem sirasina göre ani kurutucu bir kurutma ünitesinde olabilecegi gibi tüm kurutma ünitesinde de olabilir. Bahsedilen makinede (10) , sadece boyama yapilacaksa, boya flotesi (14) hazirlanmaktadir, hasillama ile birlikte boyama yapilacaksa, öncelikle hasil kazaninda (13) hasil hazirlanmaktadir. Daha sonra hasil ile boya karistirilmak üzere hasilli boya kazanina (15) gönderilmektedir. Hazirlanan karisim istenilen sartlar saglandiktan sonra hasil/boyama/hasilli boyama (16,17) teknesine alinmaktadir ve belirlenen sartlarda boyamaya veya boyama ile birlikte hasillamaya baslanmaktadir. Yapilacak islem çesidine göre hazirlama tanklari, boyama/hasillama tekneleri ve kurutma ünitelerinin sayisi ve yeri degistirilebilir. Boyanan veya boyama ve hasillama yapilan iplikler (11) kurutma ünitelerinde (18) kurutulduktan sonra mastar çubuklarindan (19) geçtikten sonra çikis levendine (20) sarilmaktadir. Iplik (11) tel sayisina göre ayarlanmis iplik giris leventleri (12) boyama/ hasilli boyama makinesi (10) önüne yerlestirilmektedir. Boya/ Hasil/ Hasilli Boya kazanina (13, 14,15) daha önceden belirlenen ve kullanilacak olan kimyasallar alinarak boya, hasil veya hasilli boya flotesi hazirlanir. Hazirlanan karisim istenilen sartlari ( sicaklik, viskozite, ...) sagladiktan sonra teknelere (16,17) alinmaktadir. Belirlenen hiz ve sartlarda boyama/ boyama ve hasillama makinesinde (10) iplik boyanmaya veya boyanma ile birlikte hasillanmaya baslamaktadir. Iplikler (11) kurutulduktan sonra (18) mastar çubuklarindan (19) geçtikten sonra çikis levendine (20) sarilmaktadir. Islem gören iplik dokumada çözgü ipligi olarak kullanilacaksa levent (20) dokuma yapilmak üzere dokuma dairesine gönderilir. Islem gören iplik dokumada atki ipligi veya örme ipligi olarak kullanilacaksa, iplikler leventten (20) makaralara (35) ve daha sonra bobinlere (53) aktarilarak atki veya örme ipligi hazirligi yapilmasi saglanmaktadir. Dokunan veya örme yapilan kumasin dokuma ve örme sonrasi görecegi islemler müsteri talebi, isletmenin makine parki ve hedef ürüne bagli olarak çesitlilik göstermektedir. Örme kumas üretiminde ve dokumada kullanilacak atki ipliklerine hasillama islemi uygulanmaz. Çözgü ipligi pamuk basta olmak üzere selüloz esasli liflerden veya bu liflerin diger dogal veya sentetik liflerle karisimindan olusan ipliklerin kalinligi ve cinsine göre hasillama islemi yapilmaktadir. Hasillama islemi boyali ve boyasiz ipliklere uygulanabilir. Denim olarak adlandirilan ürün grubu, çözgü ipligi pamuk basta olmak üzere selüloz esasli liflerden ve/veya bu liflerin diger dogal veya sentetik liflerle karisimindan olusan çözgü ipliginin kontinü halat veya slasher iplik boyama makinesinde indigo ve/veya kükürt boyarmadde ile boyanmasi, hasillanmasi ve ham atki ipligi ile 3/1 Z örgü raporuyla Söz konusu makinede çözgü ipliginin pigment boyarmaddeleri ile emdirme kurutma yöntemine göre boyama ve hasillama isleminin tek kademede yapilmasi ve dokunmasiyla kisa proses ile denim benzeri kumas üretilmis olacaktir. Selüloz esasli lifler disinda liflerle veya karisim liflerle üretilmis ipliklerin de kontinü olarak boyanmasi ve sonrasinda dokuma çözgü, atki ve örme ipligi olarak kullanilmasi söz konusu olacaktir. TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR TR