****' *t lw«*i Int. Cl2 A23L 1/22 Twórca wynalazku Uprawniony z patentu: Chinoin Gyógyszer ss Vegycszeti Termskek Gyara RT, Budapeszt (Wegry) Sposób wytwarzania inkluzyjnych kompleksów cyklodekstrynowych naturalnych i syntetycznych srodków zapachowych i przypraw Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia inkluzyjnych kompleksów cyklodekstrynowych naturalnych i syntetycznych srodków zapachowych i przypraw.Srodki zapachowe i przyprawy sa waznymi skladnikami pozywienia czlowieka. Dla wiekszosci produktów spozywczych jest typowe, ze w trakcie -skladowania zawartosc w nich powyzszych srod¬ ków zmniejsza sie i równiez stosunki ilosciowe poszczególnych skladników zmieniaja sie w nie¬ korzystnym kierunku.Do aromatyzowania i przyprawiania produktów spozywczych mozna stosowac surowce pochodze¬ nia naturalnego, np. pestki, czesci roslin, wyciagi roslinne albo koncentraty lub syntetyczne srodki zapachowo-smakowe, ewentualnie w postaci roz¬ tworów lub emulsji lub koncentratów zapacho¬ wych naniesionych na powierzchnie nosnika sta¬ lego, preparaty zapachowe albo ich kombinacje w postaci perelek albo mikrokapsulek.Surowce zawierajace naturalne srodki zapacho- ivo-smakowe (glównie przyprawy pochodzenia ro¬ slinnego) sa szeroko stosowane w odzywianiu.Wada tego rodzaju przypraw jest to, ze ich przygotowanie i przerób sa bardzo pracochlonne (np. obieranie i krajanie cebuli), sklad surowca nie jest staly, zawartosc substancji zapachowo-smako- wych jest zalezna od zbioru, przerobu wielkosci, rodzaju i miejsca uzysku produktów oraz to, ze produkty pochodzenia naturalnego stanowia zródlo 10 15 20 25 30 zakazen mikrobiologicznych, a nierzadko równiez pasozytami. Ponadto, zawartosc skladnika czynne¬ go moze zmieniac sie w czasie skladowania w spo¬ sób niekontrolowany, co ogranicza mozliwosci i czas skladowania, a w pewnych przypadkach stwarza trudnosci zwiazane z przestrzenia skladowania, optymalna temperatura, wilgotnoscia itp.Ciekle ekstrakty przyprawowe i koncentraty sa znane od dawna i dostepne w handlu. W tej po¬ staci wiekszosc skladników czynnych nie tyko nie jest zabezpieczona przed rozkladem, lecz prze¬ ciwnie, jeszcze bardziej jest podatna na rozklad.Takie preparaty mozna stosowac w ograniczonym zakresie i jedynie w niektórych galeziach przemy¬ slu spozywczego (np. w przemysle konserwowym).W handlu produktami spozywczymi, w zaopatrze¬ niu socjalnym i w gastronomii, gdzie stosuje sie duze ilosci przypraw i srodków zapachowych, wy¬ ciagi stosuje sie jedynie w ograniczonym zakre¬ sie do przyprawiania sosów, niektórych potraw miesnych i salatek. W gospodarstwach domowych wyciagów praktycznie nie stosuje sie.Przyprawy na nosnikach stalych maja lepsze wlasciwosci, lecz znaczna ich czesc jest tracona wskutek ulatniania, utleniania lub rozkladu che¬ micznego.W przypadku preparatów zawierajacych substan¬ cje zapachowe w postaci emulsji wodnej czesto powstaje problem niemieszalnosci skladników. Nie¬ odpowiednia wartosc pH lub srodowisko wodne 114 563114 563 moga powodowac rozklad lub hydrolize skladnika zapachowo-smakowego. Strat wynikajacych z ulat¬ niania i u^^ama^nie da sie uniknac równiez w przypadku preparatów w postaci mikrokapsulek.Technologia mikrokappulkowania jest stosunkowo kosztowna, bardzo lotnych skladników nie da sie skutecznie kapsulkowlc, a skladniki zapachowo- -smakowe uwalhiaja^Jie dopiero po rozpuszczeniu sciany mikrokapsulki, co wymaga stosowania cie¬ plej wody. W przypadku bezposrednio konsumowa¬ nych produktów spozywczych nie mozna zapewnic uwolnienia mikrokapsulkówanego skladnika czyn¬ nego w odpowiednich ilosciach juz w ustach, w pro¬ cesie zucia. Ogranicza to stosowalnosc tego ro¬ dzaju preparatów.Celem wynalazku bylo wytworzenie srodków za¬ pachowych i przypraw dla przemyslu gastrono¬ micznego i kazdej kuchni przygotowujacej potra¬ wy, pozbawianych wad dotychczas stosowanych w tym celu preparatów i skladników, nie traca¬ cych i nie zmieniajacych zapachu i smaku przy dlugim skladowaniu i umozliwiajacych dowolne laczenie zapachów 1 smaków.Cyklodekstryny sa pierscieniowymi zwiazkami skladajacymi sie z jednostek glikopiranozydowych, zwiazanych wiazaniem glikozydowym typu a-1,4.W sklad a-cyklodekstryny wchodzi 6, a w sklad ^-cyklodekstryny 7 jednostek glikopiranozydowych.W wyniku sterycznej struktury jednostek glikopi- ranozowych, drugorze4owe grupy wodorotlenowe znajduja sie na jednym krancu pierscienia, a pier- wszorzedowe na drugim. We wnetrzu pierscienia i w zamknietej przestrzeni czasteczki cyklodekstry¬ ny znajduja sie apolame glikozydowe mostki wo¬ dorowe i atomy wodoru. W wyniku powyzszego cyklodekstryna rozpuszcza sie w wodzie, lecz we wnetrzu czasteczki warunki sa apolame. Powyz¬ szym tlumaczy sie to, ze jezeli do wodnego roz¬ tworu cyklodekstryny wprowadzi sie czastki, których postac, wielkosc i polarnosc umozliwiaja penetracje wnetrza czasteczki cyklodekstryny, to powstaja kompleksy inkluzyjne o rozpuszczalnosci ogólnie mniejszej od rozpuszczalnosci samej cyklo¬ dekstryny. W ten sposób mozna otrzymac produkt krystaliczny.Wedlug opisu patentowego RFN nr. 895 769, biologicznie czynne zwiazki organiczne (pieciomety- lenotetrazol, szesciochlorocykloheksan) moga two¬ rzyc z cyklodekstryna kompleksy inkluzyjne z na¬ syconego roztworu wodnego. W opisie wymieniono, bez podawania szczególów, tworzenie kompleksów wanilii z aldehydem cynamonowym.Szwajcarski opis patentowy nr. 445 129 dotyczy wytwarzania polimerów cyklodekstrynowych i sto¬ sowania ich wlasciwosci kompleiksotwórczyclu Z opisu patentowego St. Zjedn. Ameryki nr. 3 452 835 znane jest wytwarzanie wysokoczaste- czkowych, nierozpuszczalnych w wodzie polimerów cyklodekstrynowych i ich stosowanie do odzyski¬ wania aromatu pomaranczowego z kondensatu.Wedlug opisu patentowego St. Zjedn. Ameryki nr. 3 528 819, gorzki smak ekstraktów kawy i her¬ baty mozna usunac dodatkiem malej ilosci ^-cyklo¬ dekstryny.W CA. 83, 146032 opisano sposób wytwarzania kompleksu inkluzyjnego aromatu cytryny z cyklo¬ dekstryna, a w CA. 84, 120071e sposób usuwania z hydrolizatu bialkowego za pomoca cyklodekstry¬ ny nieprzyjemnego smaku ubocznego. 5 Substancje zapachowo-smakowe mozna wprowa¬ dzac i utrawalac w pascie do zebów i w gumie do zucia (opis patentowy St. Zjedn. Ameryki nr. 4 001 438). W opisie zawarta jest tylko jedna wska¬ zówka o mozliwosci zastapienia gumy arabskiej 10 cyklodekstryna.Utrwalanie substancji zapachowo-smakowych za pomoca dekstryn przedstawiono w opisie patento¬ wym St. Zjedn. Ameryki nr. 3 061 444. Opis doty¬ czy utrwalania skladników lotnych i smakowych 15 soków owocowych i jarzynowych i bulionów za pomoca mieszaniny liniowych a-dekstryn; Stwierdzono, ze w znany sposób ekstrahowane z surowców naturalnych lub syntetyczne srodki za¬ pachowe i przyprawy tworza z cyklodekstryna 20 kompleksy, które moga przyjmowac postac krysta¬ licznego, wolnego od zakazen mikrobiologicznych i trudno strawnych lub niestrawnych wlókien i czesci skorup, dobrze dajacego sie dawkowac i na¬ dajacego sie do dlugiego skladowania proszku roz- 25 puszczalnego lub jednostek dawkowych, np. table¬ tek, przy uzyciu których to preparatów, w odpo¬ wiednich ilosciach, mozna uzyskac aromatyzowane produkty spozywcze.Cyklodekstryny sa toksykologicznie nieszkodli- 30 wyrhi pochodnymi skrobi, które badz to nie ule¬ gaja absorpcji i metabolizmowi, badz tez metabo¬ lizuja sie do dekstryn liniowych, które stanowia normalny i w duzych ilosciach konsumowany skla¬ dnik pozywienia. Do tworzenia kompleksów^ inklu- 35 zyjnych z cyklodekstryna najbardziej nadaja sie te sposród stosowanych w przemysle spozywczym sro¬ dków zapachowych i przypraw, które maja ciezar czasteczkowy 80 do 250. Kompleksy tworza równiez, te sposród zwiazków wysokoczasteczkowych, które 40 maja lancuch boczny o wielkosci i ksztalcie umo¬ zliwiajacych wnikniecie w przestrzen zamknieta czastka cyklodekstryny.Sposobem wedlug wynalazku kompleksy inklu¬ zyjne cyklodekstryny wytwarza sie róznymi sposo- 45 bami polegajacymi na tym, ze a) wodny roztwór zawierajacy 1,5 — 15% wago¬ wych /^-cyklodekstryny i 0 — 50% wagowych niz¬ szego ketonu albo alkanolu poddaje sie reakcji w temperaturze 20 i 80°C z naturalnymi lub syntety- 50 cznymi srodkami zapachowymi i/lub przyprawami i/lub ich roztworami w organicznych, mieszajacymi sie z woda rozpuszczalnikach, przy czym ilosc na¬ turalnych albo syntetycznych srodków zapacho¬ wych i/lub przypraw wynosi 2 — 18% wagowych 55 liczac na ilosc ^-cyklodekstryny, b) do surowego wodnego roztworu fermentacyj¬ nego otrzymanego przy wytwarzaniu cyklodekstry¬ ny i zawierajacego 1,5 — 15% wagowych ^-cyklo¬ dekstryny i 0,3 — 3% wagowych a-cyklodekstryny 60 i 0,3 — 3% wagowych y-cyklodekstryny i liniowe dekstryny i inne produkty rozpadu skrobi dodaje sie 0 — 50% wagowych nizszego ketonu albo alka¬ nolu i w temperaturze 20—80°C poddaje reakcji z naturalnymi lub syntetycznymi srodkami zapa- 65 chowymi i/lub przyprawami i/lub ich roztworami114 563 25 w organicznych, mieszajacymi sie z woda, rozpusz¬ czalnikach, przy czym ilosc naturalnych albo syn¬ tetycznych srodków zapachowych i/lub przypraw wynosi 2 — 18% wagowych liczac na ilosc fi—cyklp- dekstryny, 5 c) czesciowo wstepnie zhydrolizowany a-amylaza, roztwór skrobi w obecnosci 0 — 50% wagowych niz¬ szego ketonu albo alkanolu i naturalnych lub syn¬ tetycznych srodków zapachowych i/lub przyprawo¬ wych, kfórych ilosc w mieszaninie wynosi 2 — 18% 10 wagowych liczac na ilosc skrobi poddaje sie fer¬ mentacji transglukozylaze cyklodekstrynowa w tem¬ peraturze 35 — 60°C i nastepnie otrzymany ewentual¬ nie dwufazowy roztwór, zawierajacy inkluzyjny kompleks ^-cyklodekstryny i srodków zapachowych 15 i/lub przypraw, schladza sie korzystnie do tempe¬ ratury 0 — 5°C i izoluje staly kompleks.Wytwarzanie cyklodekstryny przeprowadza sie w obecnosci substancji kompleksotwórczej. W* tym 'przypadku cyklodekstryny beda mialy rózna wiel- 20 kosc wolnej przestrzeni, a udzial ilosciowy poszcze¬ gólnych cyklodekstryn bedzie zalezny od stosunku ilosciowego poszczególnych skladników srodka za¬ pachowo—smakowego.Kompleksy maja zwykle postac mikrokrystalicz¬ nego proszku barwy bialej, o wielkosci czastek 5 — 10 i przecietnej objetosci wlasciwej 2,5 cm»/g. Przy suszeniu nastepuje ubytek wagi 7,5 — 8% (utrata wody krystalizacyjnej). Diagram prosz¬ kowy - dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego 30 kompleksu rózni sie od diagramu /?-cyklodekstryny.Kompleksy maja okreslona temperature topnie¬ nia, a przy ogrzewaniu rozkladaja sie w charakte¬ rystycznej dla ^-cyklodekstryn temperaturze 200°C Bo tej temperatury preparaty sa trwale i wydzie¬ laja srodek zapachowo-smakowy jedynie w nie¬ wielkiej ilosci.Kompleksy sa trudno rozpuszczalne w wodzie w temperaturze pokojowej; ich rozpuszczalnosc w tych warunkach jest rzedu 0,01 — 0,035 g/l00 ml. 40 Kompleksy w stanie suchym sa na powietrzu, w temperaturze pokojowej, bardzo trwale i moga byc przechowywane nie ulegajac rozkladowi. Odpor¬ nosc na utlenianie uzyskano w próbie utleniania wedlug Warburga. Kompleksy sa równiez odporne 45 na dzialanie podwyzszonej temperatury: w temp. 150°C, pod zmniejszonym cisnieniem traca jedynie 25 — ¦ 30% skladnika czynnego i nie stwierdza sie wydzielania zadnego ze skladników czystych olej¬ ków eterycznych. so Formulowanie kompleksów zalezy od tego, czy maja one byc stosowane na duza, czy na mala skale.Dla konsumenta stosujacego je w duzej ilosci ko¬ rzystne sa preparaty proszkowe, które przecho¬ wuje sie w odpowiednim naczyniu i dawkuje lyz- 55 ka, w celu uzyskania pozadanego efektu smakowe¬ go lub zapachowego. Dla uzytkownika na mala skale kompleksy formuluje sie w dawki jednostko¬ we, korzystnie tabletki, zawierajace przyprawe i srodek zapachowy lub mieszanine przypraw. Dla 60 uzytkowników na mala skale korzystnie wytwarza sie takie jednostki dawkowe, np. tabletki, woreczki lub kapsulki, które zawieraja jeden lub wiecej skladników czynnych w ilosci dostosowanej do re¬ ceptury potrawy. W przypadku cebuli tabletka za- 65 35 wiera np. ilosc skladnika czynnego wystepujaca w jednej cebuli.Skladnikami pomocniczymi formulowanych pro¬ duktów sa korzystnie sole, np. chlorek sodu, chlo¬ rek potasu, wodoroweglan sodu; organiczne zwiazki wielowodorotlenowe, np. cukier; aminokwasy, np. glutaminian sodu. Ponadto produkty moga zawie¬ rac konwencjonalne wypelniacze i nosniki oraz srodki smarne typu tluszczowego, jak stearyna lub stearyniany.Kompleksy i uzyskiwane przy ich uzyciu pro¬ dukty (proszek do posypywania lub jednostki daw¬ kowe) maja z reguly jedynie nieznaczny zapach srodka czynnego. W srodowisku wodnym, zwlaszcza w cieplej wodzie uwolnienie srodka zapachowo- -smakowego z kompleksu jest szybkie, czemu to¬ warzyszy pojawienie sie charakterystycznego zapa¬ chu. Skladnik czynny w kompleksie i w produkcie oznacza sie metodami pólilosciowymi, chromato¬ grafia cienkowarstwowa i ilosciowa chromatografia gazowa. Produkty spozywcze lub potrawy sporza¬ dzane przy uzyciu preparatów wedlug wynalazku mozna poddac ocenie sensorycznej.Kompleksy inkluzyjne wedlug wynalazku i pre¬ paraty zawierajace te kompleksy moga byc stoso¬ wane w przemysle spozywczym, np. w przemysle konserwowym, piekarniczym, cukierniczym i mle¬ czarskim. Stosowac je mozna np. do aromatyzowa¬ nia zup typu rozpuszczalnego proszku lub farszów w przemysle miesnym, eliminujac zanieczyszczenia mikrobiologiczne, przy zachowaniu skladu i efektu zapachowo-smakowego. Mozna je wprowadzac do produktów spozywczych, gdzie sa trwale i odporne na dzialanie srodowiska. W przypadku stosowania w produktach piekarniczych, szczególna ich zaleta jest to, ze w technologii wypieku strata skladnika czynnego jest niewielka, a skladnik uwalnia sie do¬ piero w produkcie koncowym.Przy praktycznej eliminacji przerobu surowców przyprawowych pochodzenia naturalnego, w pierw¬ szym rzedzie roslinnego, mozna zmniejszyc w han¬ dlu produktami spozywczymi i w zaopatrzeniu soc¬ jalnym robocizne i powierzchnie magazynowe, ula¬ twic transport i wyeliminowac straty przy maga¬ zynowaniu. Uzycie kompleksów zwieksza wybór srodków zapachowych i przypraw. Kampleksy od¬ powiadaja wymaganiom higieny. Preparaty sa szczególnie odpowiednie dljf ludzi na diecie, wy¬ laczajac produkty zawierajace wlókna roslinne.Srodki przyprawowe zwiekszaja wybór potraw lu¬ dzi odzywiajacych sie dietetycznie.Technologia przyrzadzania potraw w gospodar¬ stwie domowym upraszcza sie, a rozszerza wybór srodków zapachowych i przypraw. Jednostki daw¬ kowe o róznej zawartosci skladnika zapachowo- -smakowego (np. tabletki) moga byc dlugo sklado¬ wane w malym pomieszczeniu, bez niebezpieczen¬ stwa zmniejszenia w nich zawartosci skladnika czynnego.Istotna zaleta sposobu wedlug wynalazku i stoso¬ wania nowych produktów jest znacznie zmniejszona robocizna i poprawa warunków zdrowotnych pracy (np. eliminacja krajania cebuli i tarcia chrzanu).Wynalazek jest ilustrowany ponizszymi przykla¬ dami, nie ograniczajacymi jego zakresu.114 563 8 A. Przyklady wytwarzania kompleksu Przyklad I. Kompleks olejek cebulowy — ^-cyklodekstryna Przy ciaglym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 5 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml mieszaniny 1:3 etanolu z woda, a do roztworu wkrapla roztwór 10 g olejku cebulowego w 90 g etanolu. Po wkro- pleniu przerywa sie ogrzewanie, naczynie reakcyjnie starannie okrywa folia aluminiowa i suchym mate- 10 rialem i stopniowo, w ciagu 4—4,5 godzin, przy cia¬ glym, energicznym mieszaniu, doprowadza miesza¬ nine do temperatury pokojowej. Mieszanine o tem¬ peraturze 20°C wstawia sie na 16 godzin do lodów¬ ki, przesacza przez spiek szklany G4, a krysztaly 15 kompleksu suszy na powietrzu do stalego ciezaru.Wydajnosc: 93 g, zawartosc skladnika czynnego: 10.3%.Przyklad II. Kompleks olejek koperkowy — 2o /?-cyklodekstryna Przy ciaglym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml mieszaniny 1:3 .etanolu z woda, a do roztworu wkrapla 10 g olejku koperkowego i wlacza wstrzasanie. W trakcie stop- 25 niowego oziebiania wytraca sie krystaliczny ma¬ terial barwy bialej. Wstrzasanie kontynuuje sie w ciagu dalszych 4—4,5 godzin, z nie zmieniona inten¬ sywnoscia. Mieszanine reakcyjna wstawia sie na noc do lodówki, a nastepnego dnia przesacza przez spiek szklany G4. Odsaczony material suszy sie na powietrzu do stalej wagi. Wydajnosc: 97,7 g, za¬ wartosc skladnika czynnego: 6,76%.Przyklad III. Kompleks olejek lubczyka le¬ karskiego — /?-cyklodekstryna Przy energicznym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 50 g ^-cyklodekstryny w 900 ml 30% obj. eta¬ nolu. Do roztworu powoli dodaje sie roztwór 5,0 g olejku lubczyka lekarskiego w 50 g etanolu. W tra¬ kcie dodawania roztwór metnieje. Kompleks olejek lubczyka lekarskiego — ^-cyklodekstryna wytraca sie w postaci krystalicznego materialu barwy bia¬ lej. Przerywa sie ogrzewanie i powoli oziebia mie¬ szanine, w ciagu 4—5 godzin, przy nie zmienio¬ nym, energicznym mieszaniu. Mieszanine reakcyjna wstawia sie na 16 godzin do lodówki, po czym od¬ wirowuje krystaliczny ^ produkt od lugu macierzy¬ stego i suszy na powietrzu. Wydajnosc: 46,2 g, za¬ wartosc skladnika czynnego: 8,12%. 30 35 40 45 50 Przyklad IV. Kompleks aromat wedzonki — ^-cyklodekstryna Przy ciaglym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml mieszaniny 1:3 etanolu z woda, a do roztworu wkrapla roztwór M 12 g preparatu Fumosal (aromat wedzonki) w 60 g eteru dwuetylowego. Po zmieszaniu skladników roztwór metnieje i wytracaja sie pierwsze krysz¬ taly kompleksu inkluzyjnego. Mieszanine reakcyj¬ na w zwykly sposób oziebia sie w ciagu 4—4,5 go- «• dzin, przy mieszaniu. Po oziebieniu do 20°C prze¬ rywa sie mieszanie i na 16 godzin wstawia mie¬ szanine do lodówki. Zawierajaca krystaliczny kom¬ pleks mieszanine zamraza sie i liofilizuje. Wydaj¬ nosc: 89,0%, zawartosc skladnika czynnego: 10,2%. 15 Przyklad V. Kompleks aromat malinowy — /?-cyklodekstryna Przy energicznym wstrzasaniu, w 50°C, rozpusz¬ cza sie 10 g ^-cyklodekstryny w 180 ml 30% obj. e- tanolu. Do roztworu dodaje sie 1,2 g aromatu mali¬ nowego i kontynuuje mieszanie, powoli oziebiajac mieszanine reakcyjna. Pierwsze krysztaly komple¬ ksu inkluzyjnego wytracaja sie w 38—40CC. Wstrza¬ sanie kontynuuje sie w ciagu 4—5 godzin, a po do¬ prowadzeniu do temperatury pokojowej ^wstawia sie mieszanine do lodówki.Nastepnego dnia odwirowuje sie krystaliczny kompleks aromat malinowy — /?-cyklodekstryna od lugu macierzystego i suszy na powietrzu do stalej wagi. Wydajnosc: 8,4 g, zawartosc skladnika czyn¬ nego: 8,66%.Przyklad VI. Kompleks olejek estragonowy — /?-cyklodekstryna Przy ogrzewaniu i energicznym mieszaniu roz¬ puszcza sie 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml mie¬ szaniny 1:3 etanolu z woda, a do roztworu wkrapla roztwór 10,0 g olejku estragonowego w 100 ml eta¬ nolu. Wytraca sie obfity osad barwy bialej. Po do¬ daniu calosci przerywa sie ogrzewanie i bardzo powoli, przy energicznym mieszaniu, doprowadza mieszaniiie do temperatury pokojowej. Z kolei mieszanine wstawia sie na 16 godzin do lodówki, zamraza i liofilizuje. Wydajnosc: 96,7 g zawartosc skladnika czynnego: 9,8%.Przyklad VII. Kompleks olejek gorczyczny — /?-cyklodekstryna W 1800 ml mieszaniny 1:3 etanolu z woda roz¬ puszcza sie, w 50°C 100 g /?-cyklodekstryny. Przy ciaglym mieszaniu dodaje sie do roztworu roz¬ twór 8,80 g olejku gorczycznego w 88 g etanolu.W ostatniej fazie dodawania wytracaja sie pierwsze krysztaly kompleksu inkluzyjnego. Przerywa sie ogrzewanie i przy mieszaniu stopniowo doprowadza uklad do temperatury pokojowej. Z kolei na 16 go¬ dzin wstawia sie mieszanine do lodówki i przesa¬ cza przez spiek szklany G4. Krystaliczny produkt suszy sie. Wydajnosc: 67,7 g, zawartosc skladnika czynnego: 12,5%.Przyklad VIII. Kompleks eugenol — ^-cyklo- dekstryna Przy energicznym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml 30% obj. etanolu. Do roztworu wkrapla sie roztwór 14,4 g eugenolu w 72 g eteru. Po wkropleniu przerywa sie ogrzewanie i stopniowo doprowadza mieszanine do 20°C. Oziebiona mieszanine zamraza sie i przez liofilizacje odpedza rozpuszczalnik. Wydajnosc: 98 g, zawartosc skladnika czynnego: 11,1%.Przyklad IX. Kompleks olejek majerankowy — ^-cyklodekstryna Przy intensywnym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 50 g ^-cyklodekstryny w 900 ml mieszaniny 1:3 etanolu z woda. Nastepnie dodaje sie roztwór 5,2 g olejku majerankowego w 52 g etanolu. Przy ciag¬ lym wstrzasaniu mieszanine oziebia sie do tempera¬ tury pokojowej i na 16 godzin wstawia do lodówki.Krystaliczny kompleks odsacza sie na spieku szkla-114 563 10 nym G4. Produkt suszy sie na powietrzu do stalej wagi. Wydajnosc: 45,7 g, zawartosc skladnika czyn¬ nego: 8.0%.Przyklad X. Kompleks olejek kminkowy — 5 /-cyklodekstryna Z 275 g skrobi sporzadza sie 30% zawiesine, sklajstrowuje ja w 120°C, oziebia do 80°C i dodaje ¦do niej a-amylazy, w ilosci 0,2% wagowych, co w •ciagu 20 minut powoduje czesciowa hydrolize mie¬ szaniny.Hydrolizat sterylizuje sie i oziebia do 50°C. Do¬ daje sie preparatu enzymatycznego — transglu- kozylazy cyklodekstrynowej, w ilosci 5 jednostek na gram skrobi i równoczesnie 10 g olejku kminko¬ wego w 100 ml etanolu. Konwersje prowadzi sie w ciagu 2—7 dni, uzyskujac optymalna wydajnosc kompleksu olejek kminkowy — /?-cyklodekstryna.Krystaliczny kompleks odwirowuje sie od lugu ma¬ cierzystego i suszy do stalej wagi. Wydajnosc: 98,9 g, zawartosc skladnika czynnego: 10,0%. 10 15 20 Mieszanine mozna nieograniczenie dlugo przecho¬ wywac w solniczce. Nadaje sie ona znakomicie do przyprawiania parówek.Przyklad XIV. Przyprawianie zup typu roz¬ puszczalnego proszku.Opisane w przykladach i w .podobny sposób spo¬ rzadzone kompleksy cyklodekstryny z innymi przy¬ prawami nadaja sie równiez do aromatyzowania zup typu rozpuszczalnego proszku. Szczególna za¬ leta jest w tym przypadku moznosc stosowania lotnych przypraw w zupie w torebkach, a przy tym nalezy podkreslic, ze przyprawa nie wnosi do produktu zanieczyszczen mikrobiologicznych lub pasozytniczych. Zupe fasolowa o smaku wedzonki sporzadza sie z nastepujacych skladników: 50 ig fasoli, 20 g maki pszennej, 30 g mleka w proszku, 10 g soli, 10 g glutaminianu sodu, 10 g tluszczu i 1 mg kompleksu aromat wedzonki — cyklodek- stryna.Przyklad XI. Kompleks olejek tymiankowy — ^-cyklodekstryna Przy energicznym mieszaniu, w 50°C, rozpuszcza sie 100 g ^-cyklodekstryny w 1800 ml mieszaniny 1:3 etanolu z woda. Kontynuujac mieszanie, wkrapla sie do roztworu roztwór 12 g olejku tymiankowego w 60 g eteru dwuetylowego. Przerywa sie ogrze¬ wanie i w ciagu 4—4,5 godzin oziebia mieszanine do temperatury pokojowej. Krystaliczny produkt wyodrebnia sie przez zamrozenie i liofilizacje. Wy¬ dajnosc: 91,7 g, zawartosc skladnika czynnego: 3,78%.B. Przyklady wytwarzania jednostek dawkowych lub innych form Przyklad XII. Tabletki kompleksu inkluzyj- nego olejek koperkowy — /?-cyklodekstryna 5 g sporzadzonego wedlug przykladu II komple¬ ksu inkluzyjnego olejek koperkowy — ^-cyklodek- stryna miesza sie z 0,5 g stearyny i 100 g chlorku sodu (stearyna odpowiada wymaganiom Wegier¬ skiej Farmakopei VI, a chlorek sodu jest jakosci Cz.d.a.). Otrzymana mieszanine sprasowuje sie w tabletki o srednicy 8 mm, grubosci 2,5—2,7 mm i przecietnej wadze 200 mg± 5%. Scieralnosc poni¬ zej 3%, wytrzymalosc 6,5 kg, rozpuszczalnosc w 1 litrze wody w 100°C w ciagu 120 sekund. Pakowa¬ nie gotowych tabletek przeprowadza sie znanym sposobem.Przyklad XIII. Proszek do posypywania o smaku gorczycowym Sporzadza sie mieszanine o skladzie: 48% kom¬ pleksu inkluzyjnego olejek gorczyczny — /?-cyklo- dekstryna (zawartosc skladnika czynnego 10,7%), 1.3% wagowe kompleksu olejek estragonowy — jff-cyklodekstryna (zawartosc skladnika czynnego 10,2%), 0,2% kompleksu inkluzyjnego olejek cebu¬ lowy — ^-cyklodekstryna (zawartosc skladnika czynnego 10,0%), 6,5% kompleksu inkluzyjnego eu¬ genol — ^-cyklodekstryna (zawartosc skladnika czynnego 10,0%), 10% cukru, 3% soli, 1% pieprzu. 25 30 40 45 50 55 C. Przyklady stosowania kompleksów zapachowo- -smakowych wedlug wynalazku do przyprawiania cieplych i zimnych potraw Przyklad XV. Serek owczy (Korozdtt) Wariant (a) twaróg owczy maslo sól papryka musztarda cebula kompleks olejek kmin¬ kowy — /?-cyklodek- stryna 10 porcji 1,00 kg 0,20 kg 0,01 kg 0,01 kg 0,03 kg 0,05 kg — 0,33 g Wariant (b) skladniki jak wyzej, z tym, ze za¬ miast musztardy i cebuli dodaje sie: kompleks olejek gorczy¬ czny — /?-cyklodekstryna — 0,15 g kompleks olejek cebulowy — ^-cyklodekstryna — 0,15 g W spieniarce miesza sie twaróg z maslem, dodaje papryki i, wedlug wariantu (b), przypraw zmie¬ szanych z maslem. Przed spozyciem mieszanine wstawia sie do lodówki. Zaleta stosowania kom¬ pleksu jest to, ze zmniejsza pracochlonnosc czyn¬ nosci kuchennych. Ponadto, stosowanie kompleksu jest korzystne z punktu widzenia higieny, ponie¬ waz eliminuje zanieczyszczenia ziemia, wprowa¬ dzane z cebula, a kminek nie zabrudza gotowej potrawy.Przyklad XV. Zalewa salaty glowiastej salata sól cukier ocet 10 porcji — 10 glówek — 0,01 kg — 0,10 kg — 0,lfl kg kompleks olejek estrago- — 0,3—0,5 g, rozpusz- nowy — ^-cyklodekstryna czony w 500 ml wody114 563 11 12 Dobrze umyte glówki salaty wklada sie do za¬ lewy, pozostawia w niej chwile i podaje do stolu.Powyzsze zastosowanie kompleksu ilustruje mo¬ zliwosci sporzadzania zalew zawierajacych podobne przyprawy. Kompleks stoi do dyspozycji zawsze w niezmienionej ilosci, podczas gdy swiezy surowiec roslinny nie zawsze jest dostepny, a w surowcu su¬ szonym zawartosc skladników zapachowo-smako- wych zmienia sie. Surowiec roslinny stosowany jest w duzej iloscii i powoduje makroskopowe za¬ nieczyszczenie potrawy.Przyklad XVI. Kura w potrawce kura zielenina zielony groszek cebula sól pieprz maslo maka pietruszka smietana sok cytrynowy kompleks olejek lubczyka lekarskiego — y?-cyklo- dekstryna 10 porcji — 2,00 kg — 0,20 kg — 0,10 kg (konserwa) — 0,05 kg — 0,02 kg — 0,01 kg — 0,01 kg — 0,10 kg — 1 peczek — 0,1 litra — 0,05 kg — 0,33 g Kure dzieli sie, myje, obgotowuje, wklada do zimnej wody i dodaje posiekanej zieleniny. Przy¬ prawy i cebule zanurza sie w wodzie w woreczku lnianym, wode przyprawia sola i dalej gotuje kure.Sporzadza sie jasna zasmazke z maslem i pietru¬ szka i dodaje ja zanim kura calkiem zmieknie. Z kolei dodaje sie rozmieszanego w kwasnej smieta¬ nie kompleksu olejek lubczyka lekarskiego — fi- -cyklodekstryna (0,33 g na 10 porcji). Potrawe za¬ gotowuje sie i doprawia sokiem cytrynowym. Na koncu dodaje sie konserwowego groszku. Olejek lubczyka harmonizuje przyprawy. Kompleks nadaje w tym przypadku równiez smak potrawy.Przyklad XVII. Ragout z dziczyzny w sosie udziec sarni tluszcz cebula wloszczyzna sól lisc bobkowy pieprz smietanka maka cytryna musztarda cukier smietana kompleks olejek tymian¬ kowy — /^cyklodekstryna 10 porcji — 1,20 kg — 0,15 kg — 0,15 kg — 0,20 kg — 0,04 kg — 0,002 ikg — 0,002 kg — 0,20 kg — 0,10 kg — 0,10 kg — 0,05 kg — 0,03 kg — 0,10 kg — 0,3—0,5 g 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 daje sie pokrajanej w kostki wloszczyzny. Przed zmieknieniem dodaje sie ziemniaki z kwasna smie¬ tana i zagotowuje. Nastepnie dodaje sie kompleksu olejek tymiankowy — /?-cykiodekstryna (0,30— —0,50 g na 10 porcji) zmieszanego z kwasna smie¬ tana. Kompleks nadaje dziczyznie pikantnego sma¬ ku, zastepujac trudno dostepne ziola o niepewnym skladzie czynników zapachowych i mogacych spo¬ wodowac mikrobiologiczne zanieczyszczenia po¬ trawy.Przyklad XVIII. Jarzyna z kapusty wloskiej kapusta wloska ziemniaki sól tluszcz maka cebula pieprz papryka kompleks olejek kminko¬ wy — ^-cyklodekstryna kompleks olejek czosnko¬ wy — /?-cyklodekstryna kompleks olejek majeran- 10 porcji — 2,00 kg — 1,00 kg — 0,03 kg — 0,10 kg — 0,10 kg —. 0,05 kg — 0,003 kg — 0,002 kg — 0,30 g — 0,30 g Umyte i pokrajane mieso miesza sie ze zrumie- niona cebula, chwile smazy, zalewa wywarem z kosci sarnich, doprawia i dusi pod pokrywa. Do- kowy — ^-cyklodekstryna — 0,30 g Kapuste oczyszcza sie, oddziela glab, a liscie tnie i plucze, zmieniajac wode. Równiez ziemniaki oczy¬ szcza sie, myje i kraje w drobne kostki. Do od¬ powiedniego garnka wlewa sie wywar z kosci, w takiej ilosci, ze po ugotowaniu kapusty pozostaje jeszcze wywar w ilosci dostatecznej do sporzadzenia zasmazki. Do wrzacego wywaru dodaje sie pocieta kapuste i calosc ponownie zagotowuje. W trakcie gotowania dodaje sie soli i zmielonego pieprzu, po pewnym czasie dodaje pokrajane ziemniaki i ca¬ losc gotuje do zmieknienia. Cebule drobno kraje sie, zrumienia i przed dodaniem do garnka zabar¬ wia mala iloscia papryki. Nastepnie dodaje sie za¬ smazki i kompleksów z ^-cykiodekstryna w cie¬ plej wodzie, calosc zagotowuje i doprawia do sma¬ ku sola* Przyprawianie jarzyn kompleksami ^-cyklode- kstryny jest bardzo latwe. Stosujac je unika sie czyszczenia czosnku i rozdrabniania majeranku.Przyprawy wedlug wynalazku sa równomiernie rozprowadzane w jarzynie i nie powoduja makro- i mikroskopowego zanieczyszczenia.Przyklad XIX. Sennik 0,50 kg ziemniaków gotuje sie, zdejmuje z nich lupine i rozgniata. Po oziebnieciu miesza sie je z 0,50 kg póltlustego twarogu. Z kolei dodaje sie 0,10 kg krystalicznego cukru, 0,04 kg rodzynek, 0,04 kg maki i 5 zóltek i odstawia mase. Nastepnie wgniata sie w mase 0,6 g kompleksu olejek koper¬ kowy — ^-cyklodekstryna, mieszajac przedtem mase z cieplym mlekiem.W miedzyczasie rozrabia sie ciasto z 0,24 kg ma¬ ki, 0,16 kg masla, 0,08 kg cukru-pudru i 2 zóltek, a po rozrobieniu wstawia do lodówki. Z 0,30 kg ciasta formuje sie podstawe tortu i podpieka ja w piecu o temperaturze 180—200°C.114 563 13 14 Podpieczona podstawe wypelnia sie przygotowa¬ na masa, a z pozostalego ciasta formuje pasma grubosci olówka i naklada na mase w formie kraty.Nastepnie wypieka sie tort w ciagu godziny w piecu o temperaturze 160°C, rozcina i posypuje cukrem-pudrem. Korzysc stosowania kompleksu o- lejek koperkowy — /?-cyklodekstryna wedlug wy¬ nalazku polega na warunkach higienicznych i mo¬ zliwosci uzyskiwania zawsze tego samego efektu smakowego, przez uniezaleznienie sie od sezono¬ wych zmian smaku skladowanego koperku.Przyklad XX. Pasztet miesny Pasztet miesny mozna sporzadzic znanym spo¬ sobem (mieso paruje sie do zmieknienia, przemiela przez wilka z dodatkiem zmiekczonej mlekiem bul¬ ki i dodaje masla). Do pasztetu dodaje sie 0,13% kompleksu olejek majerankowy — ^-cyklodekstry- na (zawartosc skladnika czynnego 10,0%) i 0,05% kompleksu olejek cebulowy — /?^cyklodekstryna (zawartosc skladnika czynnego 10%). Pasztet odsta¬ wia sie na godzine i nastepnie konsumuje, wedlug uznania, mozna pasztet doprawic papryka lub pie¬ przem.Przyklad XXI. Proszek budyniowy o smaku malinowym 45 g ekstrahowanej na cieplo skrobi, stanowiacej podstawe proszku budyniowego, miesza sie z 0,6% kompleksu olejek malinowy — /?-cyklodekstryna.Z powyzszego proszku mozna znanym sposobem sporzadzic budyn. Celowe jest dodanie do proszku spozywczego barwnika barwy malinowej.Sporzadzone wedlug powyzszych receptur potra¬ wy aromatyzowane kompleksami /?-cyklodekstry- nowymi poddano degustacji grupie 30 osób.Wyniki oceny przedstawiono w ponizszej tablicy: Potrawa serek owczy (wariant a) serek owczy (wariant b) kanapka z szynka* salata glowiasta potrawka z kury ragout z dziczyzny jarzyna z kapusty wloskiej sernik % ocen „dobrych" lub „odpowiednich" 100 100 89 82 96 100 96 91 * Kanapke z szynka przygotowano w ten sposób, ze platy szynki na okolo 15 minut zanurzono w wodnym roztworze kompleksu aromat wedzonki — /?-cyklodekstryna; szynka przyjela smak szynki wedzonej.Powyzej podana lub znana technologia przygoto¬ wano ponizsze potrawy wedlug nastepujacych re¬ ceptur: t- Przyklad XXII. Kanapki z serkiem owczym' (10 porcji) 10 15 20 25 30 40 45 50 55 twaróg owczy maslo — 0,20 kg — 0,05 kg 60 65 kwasna smietana sól cebula pieprz musztarda kminek chleb kanapkowy Przyklad XXIII. chleb maslo szynka ogórki sól kompleks CD-Fumosal Przyklad XXIV. — 0,05 kg — 0,02 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — mozna zastapic 1,34 g kom¬ pleksu CD-koperek — 10 kromek Kanapki z szynka (10 porcji) — 10 kromek — 0,05 kg — 0,20 kg — 0,05 kg — 0,001 kg — 0,6 g Salata glowiasta z zalewa estragonowa (10 porcji) salata glowiasta cukier ocet sól estragon Przyklad XXV. salata glowiasta cukier ocet sól jogurt koperek Przyklad XXVI. kura b-tto ziemniaki —"— ogórki jablka majonez sól pieprz musztarda Przyklad XXVII porcji) ciasto sól maslo tluszcz cebula grzyby boczek wedzony pieprz przecier pomidorowy tarty ser (trapista) — 3 glówki — 0,20 kg — 0,10 kg — 0,03 kg — 0,01 kg — mozna zar stapic 0,13 g komple¬ ksu CD-estragon Salata glowiasta (10, porcji) — 3 glówki — 0,20 kg — 0,10 kg — 0,03 kg — 1 szklanka — 0,05 kg — mozna za- istapic 1,2 g komple¬ ksu CD-koperek Salatka z kury (10 porcji) — 1,00 kg — 0,20 kg — 0,10 kg — 0,15 kg — 0,20 kg — 0,02 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — mozna zastapic 0,6 g kom¬ pleksu CD-gorczyca . Makaron po wlosku (10 — 1,00 kg — 0,03 kg — 0,02 kg — 0,05 kg — 0,04 kg — 0,10 kg — 0,25 kg — mozna za¬ stapic slonina swie¬ za i 0,6 g kompleksu CD-Fumosal — 0,001 kg — 0,40 kg — 0,20 kg114 563 15 Przyklad XXVIII. Mieso mielone z brunat nym sosem (1.0 porcji) wieprzowina (dobrze roz¬ drobniona) — 0,60 kg wolowina (dobrze rozdrob¬ niona) . sól tluszcz cebula 16 czosnek pieprz majeranek bulka jajko pietruszka maka przecier pomidorowy kruszyna brunatny sos kosci tluszcz maka cukier zielenina seler cebula czosnek przecier pomidorowy grzyby czerwone wino sól pieprz lisc bobkowy tymianek — 0,60 kg — 0,03 kg — 0,10 kg — 0,05 kg — mozna za¬ stapic 0,6 g komple¬ ksu CD-cebula — 0,08 kg — mozna za¬ stapic 0,13 g komple¬ ksu CD-czosnek — 0,001 kg — 0,001 kg — mozna zastapic 0,13 g kom¬ pleksu CD-majera- nek — 0,15 kg — 0,12 kg — 1 peczek — 0,30 kg — 0,30 kg — 0,10 kg (10 porcji) — 1,00 kg — 0,10 kg — 0,15 kg — 0,02 ikg — 0,25 kg — 0,06 kg — 0,06 kg — mozna za¬ stapic 0,5 g komple¬ ksu CD-cebula — 0,01 kg — mozna za¬ stapic 0,13 g komple¬ ksu CD-czosnek — 0,01 kg — 0,01 kg — 0,20 kg — 0,02 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — 0,001 kg — mozna zastapic 0,13 g kom¬ pleksu CD-tymianek Przyklad XXIX. Jarzyna z kapusty wloskiej (10 porcji) kapusta wloska ziemniaki' sól tluszcz maka cebula czosnek pieprz papryka kmmek — 2,00 kg — 1,00 kg — 0,03 kg — 0,10 kg — 0,15 kg — 0,05 kg — mozna za¬ stapic 0,13 g komple¬ ksu CD-cebula — 0,01 kg — mozna za¬ stapic 0,13 g komple¬ ksu CD-czosnek — 0,003 kg — 0,002 kg — 0,002 kg — mozna zastapic 0,13 g kom¬ pleksu CD-kmiinek 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 Przyklad XXX. Stek z rusztu z maslem i ko¬ perkiem (10 porcji) wieprzowina (kotlety) olej sól maslo koperek musztarda — 1,20 kg — 0,1 kg — 0,02 kg — 0,15 kg — 0,05 kg — mozna za¬ stapic 0,2 g komple¬ ksu CD-koperek — 0,01 kg — mozna za¬ stapic 0,16 g komple¬ ksu CD-gorczyca Przyklad XXXI. Sernik (16 kawalków: 1 ka¬ walek = 1 porcja) maka maslo cukier puder zóltka masa tortowa: rodzynki twaróg ziemniaki cukier maka wanilia skórka cytrynowa koperek jaja Zastrzezenia patentowe 0,24 kg 0,16 kg 0,08 kg 2 sztuki 0,04 kg 0,50 kg 0,50 kg 0,10 kg 0,04 kg 0,01 kg 0,001 kg 0,05 kg — stapic 0,2 mozna za g komple ksu CD-koperek 5 sztuk 65 1. Sposób wytwarzania inkluzyjnych kompleksów cyklodekstrynowych naturalnych i syntetycznych srodków zapachowych i przypraw, znamienny tym, ze wodny roztwór zawierajacy 1,5 — 15% wago¬ wych /?-cyklodekstryny i 0 — 50% wagowych niz¬ szego ketonu albo alkanolu poddaje sie reakcji w temperaturze 20 i 80°C, z naturalnymi lub synte¬ tycznymi srodkami zapachowymi i/lub przyprawa¬ mi i/lub ich roztworami w organicznych, miesza¬ jacych sie z woda rozpuszczalnikach, przy czym ilosc naturalnych albo syntetycznych srodków za¬ pachowych i/lub przypraw wynosi 2 — 18% wago¬ wych liczac na ilosc /?-cyklodekstryny i nastepnie otrzymany ewentualnie dwufazowy roztwór, za¬ wierajacy inkluzyjny kompleks /?-cyklodekstryny i srodków zapachowych i/lub przypraw, schladza sie korzystnie do temperatury 0 — 5°C i izoluje staly kompleks. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek ce- bulowy-cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przypra¬ wowy, olejek cebulowy. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek ko- perkowy-cyklodekstryna, stosuje sie jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przypra¬ wowy, olejek koperkowy. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek17 114 563 lubczyka lekarskiego-cyklodekstryna stosuje sie ja¬ ko naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek lubczyka lekarskiego. 5. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego Fumosal- 5 -cyklodekstcyna jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy stosuje sie preparat Fumosal. 6. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego aromat 10 malinowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natural¬ ny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy, aromat malinowy. 7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 15 estragonowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy, olejek estragonowy. 8. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 20 gorczyczny-cyklodekstryna stosuje sie jako natural¬ ny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy olejek gorczyczny. 9. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego eugenol- 25 -cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syn- . tetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy eu¬ genol. 10. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 30 majerankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako na¬ turalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub smakowy, olejek majerankowy. 11. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 35 kminkowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek kminkowy. 12. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 40 tymiankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek tymiankowy. 13. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 45 cytrynowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natural¬ ny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy, olejek cytrynowy. 14. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 50 jasminowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek jasminowy. 15. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 55 mietowy-cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przypra¬ wowy, olejek mietowy. 16. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek w koperkowy, cyklodekstryny stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy^ olejek koperkowy. 17. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 69 18 bergamotowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek bergamotowy. 18. Sposób wytwarzania inkluzyjnych komple¬ ksów cyklodekstrynowych naturalnych i syntety¬ cznych srodków zapachowych i przypraw, zna¬ mienny tym, ze do surowego wodnego roztworu fer¬ mentacyjnego otrzymanego przy wytwarzaniu cy¬ klodekstryny i zawierajacego 1,5 — 15% wago¬ wych /^-cyklodekstryny i 0,3 -r 3% wagowych a-cyklodekstryny i 0,3 — 3% wagowych y-cyklo- dekstryny i liniowe dekstryny i inne produkty roz¬ padu skrobi dodaje sie 0 — 50% wagowych niz¬ szego ketonu albo alkanolu i w temperaturze 20 — 80°C poddaje reakcji z naturalnymi lub syntetycz¬ nymi srodkami zapachowymi ifhib przyprawami i/lub ich roztworami w organicznych, mieszaja¬ cych sie z woda, rozpuszczalnikach, przy czym ilosc naturalnych albo syntetycznych srodków za¬ pachowych i/lub przypraw wynosi 2 — 18% wago¬ wych liczac na ilosc /^-cyklodekstryny i nastepnie otrzymany ewentualnie dwufazowy roztwór, zawie¬ rajacy inkluzyjny kompleks ^-cyklodekstryny i srodków zapachowych i/lub przypraw schladza sie korzystnie do temperatury 0 — 5°C, izoluje staly kompleks. 19. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek cebulowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natural¬ ny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy, olejek cebulowy. 20. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek koperkowy-cyklodekstryna, stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/kib przyprawowy, olejek koperkowy. 21. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek lubczyka lekarskiego-cyklodekstryna stosuje sie ja¬ ko naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek lubczyka lekarskiego. 22. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego Fumasal- -cyklodekstryna jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy stosuje sie preparat Fumosal. 23. Sposób wedlug, zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego aromat malinowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, aromat malinowy. 24. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek estragonowy-cyklodekstryna stosuje s\e. jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek estragonowy. 25. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek gorczyczny-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy olejek gorczyczny. 26. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego eugenol- -cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syn-19 114 563 20 tetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy eu¬ genol. 27. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek majerankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako na- 5 turalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub smakowy, olejek majerankowy. 28. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek kminkowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu- 10 ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek kminkowy. 29. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek tymiankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako na- is turalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek tymiankowy. 30. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek cytrynowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu- 20 ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek cytrynowy. 31. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek jasminowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu- 25 ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek jasminowy. 32. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek mietowy-cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny 30 lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przypra¬ wowy, olejek mietowy. 33. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek koperkowy-cyklodekstryina stosuje sie jako natu- 35 ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek koperkowy. 34. Sposób wedlug zastrz. 18, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek bergamotowy-cyklodekstryna stosuje sie jako na- 40 turalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy olejek bargamotowy. 35. Sposób wytwarzania inkluzyjnych komple¬ ksów cyklodekstrynowych naturalnych i syntety¬ cznych srodków zapachowych i przypraw, zna- 45 mienny tym, ze czesciowo wstepnie zhydrauli- zowany a-amylaza roztwór skrobi w obecnosci 0 — 50% wagowych nizszego ketonu albo alkanolu i naturalnych lub syntetycznych srod¬ ków zapachowych i/lub przyprawowych, któ- 50 rych ilosc w mieszaninie wynosi 2 — 18% wago¬ wych liczac na ilosc skrobi poddaje sie fermentacji transglukozylaze cyklodekstrynowa w temperaturze 35 — 60°C i nastepnie otrzymany, ewentualnie dwufazowy roztwór, zawierajacy inkluzyjny kom- 55 pleks /?-cyklodekstryny i srodków zapachowych i/lub przypraw, schladza sie korzystnie do tempe¬ ratury 0 —5°C i izoluje staly kompleks. 36. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek 60 cebulowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek cebulowy. 37. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek es koperkowy-cyklodekstryna, stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek koperkowy. 38. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek lubczyka lekarskiego-cyklodekstryna stosuje sie ja¬ ko naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek lubczyka lekarskiego. 39. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego Fumosal- -cyklodekstryna jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy stosuje sie preparat Fumosal. 40. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego aromat malinowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natural¬ ny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy¬ prawowy, aromat malinowy. 41. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek estragonowy-cyklodekstryna stosuje sie jako na¬ turalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek estragonowy. 42. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek gorczyczny-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy olejek gorczyczny. 43. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego eugenol- -cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy eugenol. 44. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek majerankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub smakowy, olejek majerankowy. 45. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek kminkowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek kminkowy. 46. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek tymiankowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek tymiankowy. 47. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek cytrynowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek cytrynowy. 48. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek jasminowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek jasminowy. 49. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek mietowy-cyklodekstryna stosuje sie jako naturalny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przypra¬ wowy, olejek mietowy.21 50. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek koperkowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przyprawowy, olejek koperkowy. 563 22 51. Sposób wedlug zastrz. 35, znamienny tym, ze do wytwarzania kompleksu inkluzyjnego olejek bergamotowy-cyklodekstryna stosuje sie jako natu¬ ralny lub syntetyczny srodek zapachowy i/lub przy- 5 prawowy olejek bergamotowy. t PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL