Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych 3-/benzoilo/oksyranokarboksamidów, uzytecznych jako inhibitory tworzenia sie tluszczu u zwierzat cieplokrwistych.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wyna¬ lazku objete sa wzorem ogólnym 1, w którym n oznacza zero, jeden lub dwa, R oznacza atom chlo¬ rowca, grupe nitrowa, lub trójfluorometylowa, al¬ bo grupe alkilowa, alkoksy, lub alkiloamidowa, przy tym grupy te zawieraja od jednego do sze¬ sciu, korzystnie do trzech, atomów wegla, a R1 i R2 niezaleznie oznaczaja atom wodoru, grupe al¬ kilowa, alkenylowa lub alkinylowa do szesciu a- tomów wegla, korzystnie do trzech atomów wegla, albo R1 i R2 razem oznaczaja rodnik —C2H4-- —O—C2H4—.W zwiazkach tych grupa alkilowa moze byc o lancuchu prostym lub rozgalezionym. Korzystnie grupa taka zawiera do trzech atomów wegla. O- kreslenie „chlorowiec" oznacza brom, chlor, fluor lub jod, z których korzystne sa brom i chlor.Zwiazki wytworzone sposobem wedlug wynalaz¬ ku moga istniec w postaciach izomerycznych cis i trans i kazda z tych postaci, ze wzgledu na asy¬ metryczna konfiguracje w pozycjach 2 i 3 pierscie¬ nia oksyranowego, moze równiez wystepowac w dwóch postaciach optycznie czynnych. Wynalazek obejmuje zatem wytwarzanie wspomnianych 10 20 25 $0 zwiazków takze w postaci pojedynczych izomerów, jak i ich kombinacji.Korzystna grupe stanowia zwiazki o wzorze 1, w którym n oznacza 0, 1 lub 2, R oznacza atom chloru lub bromu, albo grupe nitrowa lub mety¬ lowa, R1 i R2 niezaleznie oznaczaja atom wodoru, grupe metylowa, etylowa, propylowa, winylowa lub allilowa, albo R1 i R2 razem oznaczaja rod¬ nik —C2H4—O—C2H4—.Niektóre konkretne zwiazki o wzorze 1 opisano blizej w przytoczonych przykladach. Inne typowe zwiazki o wzorze 1 maja nastepujace podstawni¬ ki: R 4-fluoro 4-bromo 4-metylosulfonylo 4-metoksy 4-trójfluorometylo 4-acetamido 4-metylosulfonyloamino H 4-acetyloksy . 3-nitro 4-chloro (—C2H4—O—C2H4—) 4-chloro H 2-propenylo 4-chloro H 2-propynylo 2,4-dwuchloro H H 4-chloro H laurylo Ri H H H H H H H H H R2 H H H H H H H H H 115 936£,4,5-trójchloro 3-trójfluorometylo 4-/4-chlorob3nzoilo/ H H H propylo H H 115 d3S Ze zwiazków o wzorze 1 korzystniejsze sa izo¬ mery trans, gdyz wykazuja szczególnie silna zdol¬ nosc hamowania tworzenia sie tluszczów u zwie¬ rzat cieplokrwistych, zwlaszcza u ssaków.Wedlug wynalazku, sposób wytwarzania zwiaz¬ ków o wyzej zdefiniowanym wzorze 1 polega na tym, ze poddaje sie reakcji odpowiedni akrylamid O wzorze 2 z nadtlenkiem wodoru w obecnosci zasady. Wykonanie tego sposobu polega np. na prowadzeniu reakcji przy uzyciu umiarkowanego nadmiaru nadtlenku wodoru i katalitycznej ilosci zasady, np. 2—5*/o molowych zasady liczac w sto¬ sunku do uzytego akrylamidu o wzorze 2. Korzyst¬ nym rozpuszczalnikiem jest etanol, który moze takze zawierac wode. Temperatura reakcji * moze wynosic 20—80°C, korzystnie 40—60°C.Wyjsciowe akrylamidy mozna otrzymac traktu¬ jac odpowiedni kwas 3-/benzoilo/-akrylowy piecio- chlorkiem fosforu, uzytym z nieduzym nadmiarem (5—20M), w odpowiednim srodowisku (np. w chlo- rowcoalkanie, takim jak chlorek metylenu), w temperaturze nieco podwyzszonej (np. okolo 40°C, czyli w temperaturze wrzenia chlorku metylenu).Otrzymany tak chlorek kwasowy przeprowadza sie w amid dzialaniem amoniaku lub odpowiedniej aminy HNRlR2, dogodnie w rozpuszczalniku takim, jak np. benzen lub toluen, w niskiej temperaturze", np. w zakresie od —5°C do 10°C. Nastepnie w ce¬ lu doprowadzenia reakcji do konca, mieszanine mozna podgrzac i utrzymywac w temperaturze po¬ kojowej lub nieco wyzszej, np. w 30—40°C.Inny sposób otrzymywania wyjsciowego akryla¬ midu polega na przygotowaniu mieszanego bez¬ wodnika dzialajac na kwas akrylowy chloromrów- czanem etylu w obecnosci aminy trzeciorzedowej, ri|. trójetyloaminy, w srodowisku cieklym, np. chloroformu lub toluenu, w niskiej temperaturze, np. w zakresie od —5 do 10°C. Nastepnie podgrze¬ wa sie mieszanine i utrzymuje w temperaturze pokojowej lub troche wyzszej do zakonczenia re¬ akcji Tak wytworzony mieszany bezwodnik trak¬ tuje sie amoniakiem lub odpowiednia amina i o- trzymuje zadany amid.Wiekszosc zwiazków wyjsciowych dla kwasu akrylowego mozna otrzymac przez acylacje Frie- del-Craftsa odpowiedniej pochodnej benzenu, tj.(R)n-benzenu, bezwodnikiem maleinowym, jak to opisali D. Papa et ^1. w J. Am. Chem. Soc., 70, 3356 (1948). Zwiazek wyjsciowy dla kwasu /3-trój- fluorometylo/-benzoiloakrylowego otrzymano z /3- -trójfluorometylo/-acetofenonu i kwasu glioksalo- wego, postepujac wedlug opisu patentowego St.Zjedn. Am. nr 3 753 997.Zwiazki o wzorze 1, wytwarzane sposobem we¬ dlug wynalazku, mozna stosowac do ograniczania tworzenia sie tluszczu u zwierzat cieplokrwistych, np. u zwierzat domowych, zwierzat w ogrodach zoologicznych, w hodowlach zwierzat futerkowych, wlaczajac psy, koty, norki, owce, kozy, swinie, bydlo, konie, muly, osly, drób i inne. Aby uzyskac zamierzony efekt, podaje sie zwierzetom jeden iub wiecej zwiazków o wzorze 1 doustnie lub pozaje¬ litowe 5 Zatem, wynalazek obejmuje takze srodek hamu¬ jacy wytwarzanie tluszczów u zwierzat cieplokrwi¬ stych, zawierajacy zwiazek o wyzej zdefiniowanym ' wzorze 1 i farmaceutycznie dopuszczalny nosnik.Srodek ten mozna podawac zwierzetom doustnie 10 lub w inny sposób dogodny. Tak wiec mozna go podawac przez wlewanie do gardla, przez intuba¬ cje, z pokarmem lub woda, jako uzupelnienie kar- jny lub w postaci specjalnie przygotowanego srod¬ ka. Srodek taki moze miec postac roztworu, za- 15 wiesiny, emulsji, tabletki, duzych pigulek, prosz¬ ku, granulatu, kapsulek, syropu i plynów aroma¬ tyzowanych. Do podawariia pozajelitowego moze byc w postaci roztworu, zawiesiny lub emulsji.Mozna je podawac jako wszczepy lub inne srodki 20 o przedluzonym dzialaniu. Mozna stosowac jako dopuszczalny farmaceutycznie nosnik lub nosniki np. wode, olej jadalny, zelatyne, laktoze, skrobie, stearynian magnezu, talk, zywice roslinna.Dawkowanie zalezy od konkretnego zwiazku o 25 wzorze 1 i od zwierzecia, u którego ma byc ha¬ mowane wytwarzanie sie tluszczu. Na ogól dobre wyniki uzyskuje sie przy dawkach od okolo 1 do 500 miligramów na kg wagi zwierzecia. Przy tym zwiazek o wzorze 1 mozna podawac jednorazowo 30 w danym dniu lub w kilku dawkach tego samego dnia lub przez szereg dni. Dla danego zwierzecia sposób podawania powinien byc dobierany indywi¬ dualnie i pod kontrola fachowa.Wynalazek ilustruja nizej podane przyklady. W 35 przykladach dotyczacych preparatyki potwierdze¬ nie wytworzonych zwiazków otrzymywano na dro¬ dze analiz chemicznych i spektroskopowych.Przyklad I. 3-/4-chlorobenzoilo/oksyranokar- boksamid, izomer trans (zwiazek nr 1).Wytworzono kwas 3-/4-chlorobenzoilo/akrylowy (1A) w postaci bialego krystalicznego ciala stale¬ go o temperaturze topnienia 157—158°C przez acy¬ lacje Friedel-Craftsa chlorobenzenu bezwodnikiem maleinowym, wedlug cyt. wyzej metody: Papa et 45 al., J. Am.Chem. Soc, 70, 3356 (1948).Do zawiesiny 21 g zwiazku 1A w 100 ml chlor¬ ku metylenu dodano 21 g pieciochlorku fosforu, po czym z otrzymanego homogenicznego, zóltego 50 roztworu odpedzono w 40°C rozpuszczalnik, a po¬ zostalosc ekstrahowano benzenem. Po ochlodzeniu roztworu benzenowego otrzymano chlorek odpo¬ wiedniego kwasu (IB) o temperaturze topnienia 96—97°C. Chlorek ten rozpuszczono w 100 ml ben- 55 zenu i przez roztwór przepuszczano gazowy amo¬ niak. Temperatura roztworu wzrosla z 30 do 55°C.Wytworzony osad odsaczono, przemyto woda i kry¬ stalizowano z chloroformu, otrzymujac w postaci bialego krystalicznego ciala stalego 3-/4-chloroben- 00 zoilo/akrylamid (1C) o temperaturze ' topnienia 172°C (rozklad).Roztwór 3,7 g (1C), 4 ml ZCPfa nadtlenku wodoru i .5 ml 0,1 n wodnego wodorotlenku sodu w 100 ml metanolu podgrzano do 50°C, a nastepnie pozo- *5 stawiono na 2 godziny do ochlodzenia sie do 25°C,115 936 A Wytworzony osad oddzielono i przemyto etano¬ lem, otrzymujac zwiazek (1) w postaci bialego cia¬ la stalego o temperaturze topnienia 218—219°C.Przyklad II. 3-/4-chlorobenzoilo/-N,N-dwume- tylooksyranokarboksamid, izomer trans (2) / Oziebiono do 0°C roztwór 21 g (1A) w 200 ml chloroformu, dodano 14 ml trójetyloaminy, a na¬ stepnie 300 ml toluenu. Temperature tej mieszani¬ ny podwyzszono do 20°C i utrzymywano w tej temperaturze przez godzine. Po schlodzeniu* do ' 10°C i ^utrzymywaniu w 0—10°C dodano powoli roztwór 5 g dwumetyloaminy w 100 ml toluenu.Nastepnie przez te mieszanine przepuszczano ga¬ zowa dwumetyloamine, az do ustania wydzielania sie ciepla reakcji.Mieszanine przesaczono, z przesaczu odparowano rozpuszczalnik, a stala pozostalosc rozpuszczono w chlorku metylenu. Roztwór ten przemyto woda, odparowano rozpuszczalnik i przekrystalizowano z octanu etylu. Otrzymano odpowiedni N,N-dwu- metyloamid (2A) w postaci zóltej substancji stalej o temperaturze topnienia 117—118°C.Postepujac podobnie jak w przykladzie I, przez utlenienie (2A) nadtlenkiem wodoru otrzymano (2) w postaci bialej substancji stalej o temperaturze topnienia 103—104°C.Przyklad III. 3-/4-chlorobenzoilo/-N-metylo- oksyranokarboksamid (3) Postepujac jak w przykladzie I, przez utlenienie nadtlenkiem wodoru 4-/4-chlorobenzoilo/-N-mety- lo-4-keto-2-butenamidu (3A) otrzymano zwiazek. (3) w postaci bialej substancji stalej o temperatu¬ rze topnienia 160—161°C. (3A) wytworzono z od¬ powiedniego kwasu. akrylowego i metyloaminy w postepowaniu podobnym do opisanego w przykla¬ dzie II.Przyklad IV. 3-/3,4-dwuchlorobenzoilo/oksy- ranokarboksamid (4) Rozpuszczono 28 ml trójetyloaminy w 600 ml chloroformu, po czym dodano 49 g kwasu 3-/3,4- -dwuchlorobenzoilo/akrylowego. Calosc oziebiono do 0°C i dodano 42 g chloromrówczanu etylu. Miesza¬ nine podgrzano do 20°C, mieszano przez 1 go¬ dzine, oziebiono do 0° i w tej temperaturze prze¬ puszczano gazowy amoniak az do zaprzestania wy¬ dzielania sie ciepla reakcji.Nastepnie "oddzielono wytworzony osad, który przemyto najpierw woda, a potem acetonem, o- trzymujac 4-/3,4-dwuchlorofenylo/-4-keto-2-butena- mid (4A) w postaci bialej substancji stalej o tem¬ peraturze topnienia 208°C (z rozkladem).Postepujac, jak w przykladzie I,~ przez utlenienie (4A) nadtlenkiem wodoru, otrzymano (4) w posta¬ ci bialego ciala stalego, temperatura topnienia 165—167°C.Przyklady V i VI. Postepujac, jak w przykl.IV, otrzymano z odpowiednich zwiazków wyjscio¬ wych 3-/4-metylobenzoilo/oksyranokarboksamid (5) w po¬ staci bialego ciala stalego o t.t. 209—210°C i 3-/benzoilo/oksyranokarboksamid (6) w postaci bialego ciala stalego o t.t. 174—175°C. 10 20 25 30 35 40 45 55 60 65 Przyklad VII. 3-/4-chlorobenzoilo/-N-/l-me{y^ loetylo/-oksyranokarboksamid (7) Przygotowano zwiazek wyjsciowy (7A), czyli 4- -,/4-chlorofenylo/-N-/l-metyloetylo/-4-keto-2-buta- namid, w postepowaniu jak w poprzednich przy¬ kladach, przez dzialanie na (1A) chloromrówcza- nem etylu i trójetyloamina w toluenie, w tempe¬ raturze 0°C i dodanie potem w 0°C roztworu izo- propyloaminy w toluenie.Otrzymano (7A) jako biale cialo stale o t.t. 162— —163°C. Z niego otrzymano, traktujac go nadtlen¬ kiem wodoru (jak w przykladzie I), produkt (7) w postaci ciala stalego o t.t. 128—129°C.Przyklad VIII. 3-/3-nitrobenzoilo/oksyrano- karbckayamid. (8) Do mieszanego, dymiacego (40°/o) kwasu azotor wego. w ilosci 11 g i o temperaturze —5°C, dodar no w porcjach 1-gramowych, w ciagu 30 minut, 22 g kwasu 3-benzoiloakrylowego w postaci bar¬ dzo mialkiego proszku, pozwalajac na wzrost tem¬ peratury mieszaniny do 0°C.Nastepnie temperatura mieszaniny wzrosla do 2°C i ta temperatura byla utrzymywana, dopóki roztwór nie stal sie klarowny., Wówczas mieszani¬ ne wylano na lód, wytworzony osad odsaczono, przemyto woda, wysuszono MgS04 i przekrystali¬ zowano z etanolu, otrzymujac kwas 3-/3-nitroben- zoilo/akrylowy (8A)o t.t. 199—201°C. i(8A) potraktowano amoniakiem (w postepowaniu jak w przykladzie II) otrzymujac (8B).Postepujac, jak w przykladzie I przez utlenienie (8B) nadtlenkiem wodoru otrzymano (8) w po¬ staci stalej o t.t. 165—167°C.Przyklad IX. Postepujac, jak w przykladzie IV, otrzymano z (1A) i alliloaminy 3-/4-chloroben- zoilo/-N-/2-propenylo/oksyranokarboksamid (9) w postaci ciala stalego o t.t. 108—117°C.Przyklad X. Postepujac, jak w przykladzie IV, z (1A) otrzymano /4-chlorofenylo/-3-/4-morfo- linokarbonylo/oksyranylometanon (10) w postaci ciala stalego o t.t. 137—139°C.Przyklad XI. 3-/4-acetamidobenzoilo/oksyra- nokarboksamid (11) Bardzo drobno sproszkowana mieszanine 50 g acetanilidu i 38 g bezwodnika maleinowego dodano w ciagu dwóch minut do mieszanej zawiesiny 185 g chlorku glinu w 250 ml dwusiarczku wegla, w temperaturze 0°C, pozwalajac przy tym na wzrost temperatury mieszaniny do 35°C podczas miesza¬ nia przez 4 godziny.Mieszanine odstawiono na 72 godziny, nastepnie pokruszono i dodano malymi porcjami do miesza¬ niny lodu i 6 n kwasu solnego. Wytworzona sub¬ stancje stala odsaczono, zagotowano w etanolu*i przesaczono. Przesacz oziebiono i odsaczono kwas 3-/4-acetamidobenzoilo/akrylowy (11A) o t.t. 220— —225°C.W postepowaniu, .jak opisano w przykladzie IV (11A) przeprowadzono w (11) o postaci bialego ciala stalego (t.t. 206—207°C).Przyklady XII—XVII. Postepowano, jak opi¬ sano w przykladzie I lub IV i otrzymano naste¬ pujace zwiazki:115 936 s Nu¬ mer zwia¬ zku Nazwa zwiazku 12 3-/4-metoksybenzoilo/oksyrano- karboksamid (trans) 13 3-/4-chlorobenzoilo/-N-/2-propy- nylo/-oksyranokarboksamid (trans) 14 3-/4-bromobenzoilo/oksyranokar- boksamid (trans) 15 3-/4-fluorobenzoilo/oksyranokar- boksamid (trans) 16 3-/2,4-dichlorobenzoilo/oksyrano- karboksamid (trans) ' 17 3-/3-trójfluorometylo/benzoilo/- " -cksyranokarboksamid (trans) Tempera¬ tura top¬ nienia °C 172,-173 171—173,5 210—211 188,5—190,5 121—122 122—123,5 Przyklad XVIII. Badania wykazujace prze¬ ciwdzialanie tworzenia sie tluszczu Skutecznosc zwiazków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku potwierdzono przez zanurzenie - na pewien czas próbek tkanki z watroby zwierze¬ cej w cieklym osrodku zawierajacym glukoze ra¬ dioaktywna oraz badany zwiazek, a nastepnie od¬ dzielenie lipidu z tkanki i oznaczenie ilosci pobra¬ nego wegla radioaktywnego za pomoca licznika scyntylacyjnego. Badania te przeprowadzono za¬ równo z watroba, jak i tkanka tluszczowa, po¬ niewaz u pewnych zwierzat glównym miejscem, gdzie powstaje tluszcz jest tkanka watroby, u in¬ nych zas tkanka tluszczowa. Badanymi zwierzeta¬ mi byly swinie, kurczeta i owce.Badania wykonano nastepujaco: Platki tkanki (z watroby 200 mg, z tkanki tlusz¬ czowej 150 mg) inkubowano.w 37°C przez 2 go¬ dziny, przy wytrzasaniu, w 3 ml wodoroweglano- wego roztworu Krebsa-Ringera, zawierajacego 0,5 n stezenie jonów wapniowych, 60 mikromoli glu¬ kozy, 0,5 mikrokiura glukozy-U14C, 300 mikrojed- nostek insuliny i 5% dwumetylosulfotienku (DMSO).Badany zwiazek dodawano w postaci zawiesiny w DMSO i wystepowal on w- stezeniu 100 mikro- gramów na mililitr mieszaniny inkubacyjnej. W celu zakonczenia inkubacji dodawano 0,25 ml In kwasu siarkowego, po czym mieszanine ekstraho¬ wano 25 ml mieszaniny chloroform : metanol <2 : 1 objetosciowo). Ekstrakt przemywano wedlug Fol- ch'a et al. J. Biol. Chem., 226, 497—509 (1957), su¬ szono na powietrzu i obliczano w cieklym scynty¬ latorze z 15 ml rozpuszczalnika (dwie czesci tolu¬ enu, zawierajacego 0,4% wagowo/objetosciowych, New England Nuolear Omnifluor, i jedna czesc Triton X-100).Wykonywano trzykrotna próbe oraz próbe kon¬ trolna, w której wszystkie skladniki, ilosci i wa¬ runki byly takie same, lecz bez udzialu badanego zwiazku. Z uzyskanych danych wyliczono procen¬ towe hamowanie syntezy tluszczu pod wplywem badanego zwiazku.Zwiazek nr 1 badano w odniesieniu do wszyst¬ kich zwierzat, pozostale zas w odniesieniu do swin. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 Na podstawie tych i innych badan stwierdzono, ze u swin wystepuje nieznaczna aktywnosc lipo- twórcza w tkance watroby. Z tych i innych badan wynika równiez, ze w tkance tluszczowej swini nastepuje wykorzystanie glukozy do wytwarzania tluszczu. Uzyskano dla tkanki tluszczowej i gluko¬ zy nastepujace wyniki, jako procentowe hamowa¬ nie wytwarzania tluszczu w porównaniu z odpo¬ wiednia próba kontrolna (ta ostatnia róznila sie tylko tym, ze nie zawierala badanego zwiazku): Numer zwiazku - Procentowe hamowanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 94 70 96 96 89 91 90 96 94 77 23 64 87 90 90 91 94 Dla znanych inhibitorów lipogenezy procentowe hamowanie odpowiednio wynosi: 5-fenylobenzofurano-2-karboksylan etylu — 12 5-fenylo-2,3-dihydrobenzofurano-2-karbo- ksylanetylu — 21 U kurczat glównym miejscem syntezy kwasów tluszczowych jest watroba. Zwiazek 1 hamowal wchlanianie glukozy przez watrobe w 54%.U owiec nastepowalo w watrobie przyswojenie wiecej glukozy na tluszcz niz w tkance tlusz¬ czowej. Zwiazek nr 1 hamowal w 15% przyswo¬ jenie glukozy przez watrobe i w 65% przez tkan¬ ke tluszczowa.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych 3-/benzoilo/oksy- ranokarboksamidów o wzorze ogólnym 1, w któ¬ rym n oznacza zero, jeden lub dwa, R oznacza atom chlorowca, grupe nitrowa lub trójfluorome- tylowa, albo grupe alkilowa, alkoksy lub alkiloa- midowa o 1—6 atomach, a R1 i R2 niezaleznie oznaczaja atom wodoru albo grupe alkilowa, alke- nylowa lub alkinylowa do szesciu atomów wegla, albo R1 i R2 razem oznaczaja rodnik —C2H4—O— —C2H4—, znamienny tym, ze poddaje sie reakcji akrylamid o wzorze 2, w którym n, R, R1, R2 ma¬ ja wyzej podane znaczenia, z nadtlenkiem wodo¬ ru w obecnosci zasady. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie zwiazek wyjsciowy o wzorze 2, w któ¬ rym R oznacza atom chloru lub bromu, grupe me¬ tylowa, jeden z symboli R1 i R2 oznacza atom wo-& 115 doru, a drugi oznacza atom wodoru, grupe metylo¬ wa, propylowa, lub allilowa. 3. Srodek do inhibitowania wytwarzania sie tluszczu u zwierzat cieplokrwistych, znamienny tym, ze zawiera zwiazek o wzorze ogólnym 1, w którym n oznacza zero, jeden lub dwa, R oznacza atom chlorowca, grupe nitrowa lub trójfluorome- 10 tylowa, albo grupe alkilowa, alkoksy lub alkilo- amidowa o 1—6 atomach wegla, a R1 i R2 nieza¬ leznie oznaczaja atom wodoru albo grupe alkilowa, alkenylowa lub alkinylowa do szesciu atomów we¬ gla, albo R1 i R2 razem oznaczaja rodnik —C2H4— —O—C2H4—, oraz farmaceutycznie dopuszczalny nosnik.(R). n 0 0 H C I H 0 II - c - n: .R R' WZÓR (R)n jj f^-c- c=c w I I H H 0 II - c -n; r R' WZÓR 2 PL PL PL