Przedmiotem wynalazku jest takze urzadzenie do for¬ mowania z mas plastycznych ksztaltek, zwlaszcza cegiel dziurawek przy uzyciu pras slimakowych, którego glo¬ wica i ustnik sa tak wedlug patentu glównego nr 109 865 uksztaltowane, ze ich obwód na odcinku drogi formowa¬ nia, poczynajac od przekroju otworu wlotowego glo¬ wicy formujacej zwieksza sie bezstopniowo az do prze¬ kroju poprzecznego otworu wylotowego ustnika o wiel¬ kosc odksztalcenia sprezystego masy plastycznej.W opisie patentu glównego przedstawione jest rozwia¬ zanie techniczne, majace na cslu zmniejszenie lub wyeli¬ minowanie powstania pekniec w ceglach dziurawkach podczas procesu suszenia i wypalania przez wyrównanie wtórnych odksztalcen sprezystych. W tym celu opisane rozwiazanie techniczne zaklada zmniejszenie róznic cal¬ kowitego skurczu miedzy srodkiem pólwyrobu a jego czescia obwodowa przez zwiekszanie obwodu poprzecz¬ nego przekroju masy plastycznej. Aczkolwiek sposób ten eliminuje skurcz wzgledny, wystepujacy zazwyczaj przy formowaniu mas ceramicznych w przypadku przejscia 10 15 25 30 od przekroju poprzecznego o wiekszym obwodzie do prze¬ kroju poprzecznego o mniejszym obwodzie oraz przy¬ czynia sie do istotnego poprawienia jakosci wyrobów, to jednak stwierdzono, ze w przypadku niektórych ga¬ tunków mas plastycznych powstaja pekniecia wciaz jesz¬ cze w niepozadanym stopniu. Pekniecia te wystepuja szczególnie w wezlach miedzyrdzeniowych i maja prze¬ bieg osiowy. Czesto nie dochodza one do czolowej po¬ wierzchni ksztaltki i ciagna sie promieniowo w kierunku ukosnym wzgledem plaszczyzny poprzecznego przekroju wezla.Znane z opisów patentowych NRD nr 539 912 i nr 935 712 rdzenie formujace maja ksztalt scietych ostro¬ slupów lub scietych stozków. Sadzono, ze gdy rdzenie formujace zostana tak uksztaltowane, to uzyska sie wiek¬ sze zageszczenie masy plastycznej w obszarze wezlów miedzyrdzeniowych. Jednakze praktyka wykazala, ze wytworzone i wysuszone ksztaltki nie tylko ze posiadaly w obszarach wezlów miedzyrdzeniowych liczne pope¬ kania, to jeszcze w obszarach tych wezlów posiadaly wkles¬ losci, a w obszarach przesmyków wypuklosci. To nieko¬ rzystne zjawisko mozna wytlumaczyc tym, ze masa plas¬ tyczna podczas formowania ksztaltek ulega w obszarach przesmyków zageszczaniu a w obszarach wezlów miedzy¬ rdzeniowych rozrzedzaniu.W czasie przetlaczania masy plastycznej dzialaja na rdzenie formujace sily normalne i sily tarcia. Sila reakcji, utrzymujaca równowage wzgledem sily wypadkowej, powstalej z sily normalnej i sily tarcia jest w przypadku rdzeni o powierzchniach równoleglych do kierunku ply- 120 611120 611 3 niecia masy plastycznej, skjerowana przeciw calkowitemu naciskowi i jest odchylona od linii prostopadlej o kat rów¬ ny tangensowi kata miedzy kierunkiem sily tarcia i kie¬ runkiem sily normalnej. W ten sposób sila reakcji powo¬ duje w formowanej masie plastycznej zageszczenie, które w nacisku calkowitym zwieksza udzial nacisku statycz¬ nego na niekorzysc nacisku, dynamicznego. Jezeli boczne powjerzphnie r4zerjj formujacych zostana ustawione pod katem do glównego kierunku przeplywu masy plastycz¬ nej, to zmienia sie kierunelf dzialania sily reakcji o wiel¬ kosc wlasnie tego kata i wówczas sila ta ppwoduje wieksze r ^ -zageszczanie ifiasy plastycznej w tym obszarze przy ma- ? A lejacym nacisku' dynamicznym. Jezeli natomiast powierz- \ chnie rdzeni, kt^re formuja otwory w wytwarzanych \ ksztaltkach sa zakonczone w utworzonych przez nie na¬ rozach, to sily reakcji ora? spowodowane przez nie za¬ geszczanie masy ""plastycznej spadaja 4p zera, a naciski dynamiczne osiagaja tu wartosci maksymalne. Wówczas w obszarach wezlów miedzyrdzeniowych wystepuja wiek¬ sze naciski dynamiczne niz w obszarach przesmyków, które sa formowane przez pochylone powierzchnie rdzeni.Zachodzace wyrównywanie róznic nacisków powoduje odplyw czesci masy plastycznej z wezlów w kierunku linii srodków ciezkosci przesmyków i wywoluje skutek rozrzedzenia sie masy w obszarach wezlów miedzyrdze- niowych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie pekniec wys¬ tepujacych w obszarach miedzyrdzeniowych uformowa¬ nych ksztaltek, zwlaszcza cegjel dziurawek oraz niepo¬ zadanych odksztalcen ich ppwierzchnj.Zgodnie z wynalazkiem cel ten w zakresie sposobu, o- siagnieto dzieki temu, ze podczas formowania ksztaltek mase plastyczna zageszcza sie w obszarze wezlów miedzy¬ rdzeniowych za pomoca odpowiednio uksztaltowanych rdzeni formujacych.W zakresie urzadzenia cel zgodny z wynalazkiem zostal osiagniety przez to, ze rdzenie formujace sa na swojej czolowej powierzchni od strony wlotu masy plastycznej ostro sciete pod katem od 70° do 40°, przy czym pochy¬ lenie kazdej ostro scietej powierzchni jest zakonczone w narozu rdzenia formujacego utworzonego przez jego boczne powierzchnie.Przedmiot wynalazku jest blizej objasniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia uklad rdzeni jednego punktu wezlowego w kie- r-unky rna$y plastycznej w widoku z przodu, a fig. 2 — ten¬ ze uklad rcjzeni przekroju wzdluz osi A—A na fig. 1, przy czyni ze wzglfdu na przejrzystosc rysunku zrezygnowa¬ na z pokazania nieprzekrojonego rdzenia.Rdzenje maja prostpkatay przekrój poprzeczny, który jest ^graniczony przez powierzchnie boczne J (fig. 1), lctftre $a polozone w znany sposób równolegle dq glów¬ nego kigrunkij plymfcia masy plastycznej lub maja po¬ chylenie albe* wykazuja jednoczesnie obydwie cechy.Powierzchnie 4p4atkowe 2 maja pochylenie, które kon¬ czy sie w narozach rdzenia, utworzonych przez dwie po- wierzclinje 1. Powierzchnie 2 sa tak polozone, ze ich li¬ ii nie jednakowej wysokosci b sa równolegle do przekat¬ nych d wezla, przebiegajacych przez linie srodków ciez¬ kosci.Pochylenie S (fig. 2) dodatkowych powierzchni 2 rdze¬ nia wzgledem glównego kierunku plyniecia masy cera¬ micznej nalezy wykonac celowo w granicach od 70° do 40° w zaleznosci od wlasciwosci Teologicznych masy plastycznej. Wykonanie, omówione w podanym przy¬ kladzie, mozna równiez zastosowac do rdzeni majacych równoleglobok skosnokatny jako powierzchnie rzutu po¬ ziomego.W przypadku wezlów, ktqre sa formowane przez rdze¬ nie o okraglym przekroju poprzecznym, plaskie powierz¬ chnie 2, w jakie zaopatruje sie rdzenie, nalezy tak ukie¬ runkowac w ich pochyleniu, aby linie równej wysokosci przecinaly pod katem prostym linie laczace srodki ciez¬ kosci rdzeni z liniami srodków ciezkosci wezlów.Zaleta opisanych rdzeni w porównaniu z rdzeniami w dotychczasowym wykonaniu polega na tym, ze przez przeciwbiezna zmiane ukladu, pochylenia i wielkosci do- 4atkowych powjerzchni wzgledem powierzchni ograni¬ czajacych przekrój poprzeczny rdzeni, zmniejsza sie lub eliminuje w wytwarzanych ksztaltkach róznice skurczów, wystepujace w wezlach i przesmykach, a tym samym powstawanie pekniec.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób formowania z mas plastycznych ksztaltek, zwlaszcza cegiel dziurawek przy uzyciu pras slimakowych, gdzie obwód poprzecznego przekroju masy plastycznej w obszarze jej laminarnego przeplywu jest zwiekszany za pomoca narzedzia formujacego, przy czym zwiekszanie obwodu poprzecznego przekroju masy plastycznej jest proporcjonalne do jej wzglednego odksztalcenia sprezys¬ tego, którego wartosc bezwzgledna uzyskiwana jest na obwodzie gotowego pólwyrobu wedlug patentu glównegp nr 109 865, znamienny tym, ze podczas formowania ksztaltek mase plastyczna zageszcza sie w obszarze wez¬ lów miedzyrdzeaiowycfi za pomoca odpowiednio uksztal¬ towanych rdzeni formujacych. 2. Urzadzenie do formowania z mas plastycznych ksztal¬ tek, zwlaszcza cegiel dziurawek przy uzyciu pras slima¬ kowych, którego narzedzie do formowania plastycznego, zampopwane na plycie podstawowej, skladajace sie z glo¬ wicy formujacej i wylptnika jest tak uksztaltowane, ze jegp pbwód na odcinku drogi formowania, poczynajac pd prze¬ kroju otworu Wlotowego glowicy formujacej zwieksza sie bezstopniowo az do poprzecznegp przekroju otworu wyjs¬ ciowego wylotnika o wielkosc odksztalcenia sprezystegp masy plastycznej wedlug patentu glównego nr 109 865, znamienne tym, ze rdzenie formujace sa na swojej czo¬ lowej powierzchni od strony wlotu masy plastycznej ostro sciete pod katem od 70° ffo 40°, przy czym pochylenie kazdej ostro scietej powierzchni (2) jest zakonczone w na- rpzu rdzenia utworzonego przez jego boczne powierz¬ chnie (1). 10 15 20 25 30 35 40 45 50120 611 2 A h f L i y I d SA CH; \a FIG. 4 Przekrój A-A r^tB^i r^fW FiG.Z PL PL PL