Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych pochodnych ksylitu o wzorze ogólnym 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, a w tym przypadku R2 oznacza grupe hydroksylowa, albo R1 i R2 razem tworza mostek tlenowy, a R3, nie¬ zaleznie od znaczenia R1 i R2, oznacza grupe alka- noilowa o 2—4 atomach wegla ewentualnie pod¬ stawiona przez grupe fenylowa albo oznacza ewen¬ tualnie podstawiona przez grupe fenylowa gru¬ pe benzoilowa.Wiadomo, ze pewne cukroalkohole zawierajace 4 wzglednie 6 atomów wegla wykazuja wlasciwo¬ sci cytostatyczne (Neoplasma, 17, 15 (1970)). Zwiaz¬ kami tymi sa a,o)-dwuchlorowcopochodne albo dwumezyloksypochodne, które sprowadzaja sie do tetrytów i heksytów, albo ich dwuepoksypochod- nych. Zwiazki te charakteryzuja sie podobnymi wlasciwosciami, ich grupy hydroksylowe sa wolne, a wiec nie zablokowane grupami acetalowymi Arzneimittel-Forschung (Drug. Res.) 14, 668—70 (1964) i Tefcrahedron Letters, 20, 716 (1961)).Stwierdzono, ze nowe zwiazki o wzorze ogólnym 1, wykazujace dzialanie cytostatyczne wytwarza sie w ten sposób, ze dwuepoksyzwiazek o wzorze o- gólnym 2 poddaje sie, ewentualnie w obecnosci srodka wiazacego kwas, acylowaniu srodkiem acy- lujacym zawierajacym grupe R3 acylowa i tak o- trzymany zwiazek 3-acylowy o wzorze ogólnym 1, w którym R1 i R2 razem tworza mostek tlenowy, 10 18 25 a R3 ma wyzej podane znaczenie ewentualnie pod¬ daje sie reakcji z chlorowcowodorem otrzymujac zwiazek o wzorze 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, R2 oznacza grupe hydroksylowa, a R3 ma wyzej podane znaczenie.Jako srodek wiazacy kwas w powyzszej reakcji stosuje sie trójalkiloamine, a jako srodek acylu- jacy chlorek kwasowy.W okresleniu R1 atom chlorowca oznacza atom dowolnego chlorowca, korzystnie atom chloru, bromu albo jodu, a zwlaszcza atom bromu.Najkorzystniej grupa alkanoilowa jako R3 za¬ wiera 2—4 atomów wegla i oznacza grupe acety- lowa. Lancuch weglowy czesci alkilowej jest pro¬ sty albo rozgaleziony i dowolny atom wegla w lan¬ cuchu jest ewentualnie podstawiony przez ewen¬ tualnie podstawiona, korzystnie nie podstawiona grupe aryIowa o 6—10 atomach wegla, zwlaszcza przez grupe fenylowa. Jednym z wyrózniajacych sie przedstawicieli grup aryloalkanoilowych jest grupa y-fenylobutyrylowa. Jednym z wyrózniaja¬ cych sie przedstawicieli grup aroilowych R3 jest grupa p-fenylobenzoilowa.Farmakologiczne dzialanie zwiazków o wzorze ogólnym 1 wytworzonych sposobem wedlug wy¬ nalazku jest wykazane na przykladzie 3-/!p-fenylo- benzoilo/-l,2,4,5-dwuanhydroksylitu oraz 1,2-4,5- -dwuanhydrokiSylitu. a) NK/Ly guz jamy otrzewnowej wywolany u 121 5603 121 560 4 myszy. Myszom przeszczepiono komórki w liczbie 107 i pierwszego dnia potraktowano je-srodotrzew- nowo 3-/p-fenylobenzoilo/-il,2-4,5-dwuanhydroksyli- tem stosujac dawki 600 mg/kg, 300 mg/kg oraz 150 mg/kg:~*fie potraktowane zwierzeta zdechly po oplywie" 1?—2$ dni od przeszczepienia. Nato¬ miast w przypadku zwierzat traktowanych 50 dnia po. prz^szjczepieniii zylo jeszcze 70, 60 wzglednie 30% zwierzat, czyli kolejnosc nastepuje za kolejno¬ scia dawek.Gdy trzeciego dnia po przeszczepieniu potrakto¬ wano zwierzeta srodotrzewnowo dawka 700 wzgled¬ nie 500 mg/kg, 40-tego dnia po przeszczepieniu zylo 100 wzglednie 601% zwierzat. b) L 1210 bialaczka wywolana u myszy.Myszom ze szczepu DBA/2 przeszczepiono srod¬ otrzewnowo komórki w liczbie 105. Po przeszcze¬ pieniu 1-ego, 4-tego i 7-mego dnia potraktowano zwierzeta srodotrzewnowo 3-/p-fenylobenzoilo/-l,2- -4,5-dwuanhydrokrylitem w dawkach 200 wzgled¬ nie 400 mg/kg. Zwierzeta nie potraktowane zde¬ chly miedzy 9. i 11. dniem po przeszczepieniu, na¬ tomiast zwierzeta traktowane zdechly 13-tego dnia. c) S 180 staly guz wywolany u myszy.Myszom szczepu CFLP przeszczepiono podskórnie guz testowy. Zwierzeta 1-ego, 4-tego i 10-tego dnia po przeszczepieniu potraktowano srodotrzew¬ nowo 3-/ip-fenylobenzoilo/-l,2-4,5-dwuanhydroksyli- tem stosujac dawke 400 wzglednie 500 mg/kg. Prze¬ cietny czas przezycia zwierzat nie traktowanych wynosil 23 dni, a zwierzat traktowanych 33 dni. d) Yoshida staly miesak wywolany u szczurów.Szczurom szczepu CFY przeszczepiono podskórnie guz testowy w liczbie komórek 7X107. Po prze¬ szczepieniu 5-tego, 8-mego i 12-tego dnia potrak¬ towano zwierzeta srodotrzewnowo 3-/p-fenyloben- zoilo/-l,2-4,5-diwuanhydroksylitem stosujac dawke 200 mg/kg. Wielkosc guza w porównaniu z kon¬ trolnym byla mniejsza o 55% 20-tego dnia po przeszczepieniu 501% zwierzat kontrolnych zdechlo, podczas gdy 80% zwierzat traktowanych jeszcze zylo. 20i% zwierzat traktowanych jeszcze zylo 25- -tego dnia po zdechnieciu zwierzat kontrolnych. e) NK/Ly guz jamy otrzewnowej wywolany u myszy.Badanie przeprowadzano w sposób podany w punkcie a), z ta róznica, ze badanym zwiazkiem byl 1,2-4,5-dwuanhydroksylit, który podano zwie¬ rzetom w dawce 20 mg/kg. Jeszcze 60. dnia po przeszczepieniu zylo 60% zwierzat doswiadczal¬ nych. f) Próby toksycznosci.Sródotrzewnowa dawka LD50 u myszy wynosila w przypadku 3-/k-fenylobenzoilo/-l,2-4,5-dwuanhy- droksyKtu 1000 mg/kg, a w przypadku 1,2-4,5-dwu- anhydroksyldtiu 200 mg/kg..Dawka LD50 1,2—4,5-dwuanhydroksylitu wynosila 160 mg/kg. Przeprowadzono równiez próby porów¬ nawcze pod wzgledem farmakologicznym 1,Z—4,5- -dianhydro-3,0-acyloksylitów wytworzonych sposo¬ bem wedlug wynalazku, z l,2-5,6-dianhydro-3,4-di- -o-aoetylodulcitem (skrótowo Diac DAD) jako zwiazkiem o najbardziej zblizonej budowie che¬ micznej [opisany w Amer. Soc. Microbiol. Wa¬ shington, tom II, str. 1302—1303 (1978)]. Testy pro¬ wadzono na myszach gatunku DBA/2, test-guza i dobrze znany test bialaczki u myszy L 12 10. My¬ szom przeszczepiono srodotrzewnowo komórki guza w liczbie 105. Traktowanie zwiazkiem leczniczym prowadzono nastepnego dnia. Stosowano dootrzew¬ nowe dawki wynoszace 50% dawki LD50. Dawke LD50 dla Diac DAD stanowi 40 mg/kg, czyli daw¬ ka stosowana w tescie stanowiaca 50% dawki LD50 wynosi 20 mg/kg.Przecietny okres zycia nietraktowanych lekiem myszy wynosil 10 dni po przeszczepieniu guza. O- kres zycia mysz traktowanych 20 mg/kg Disc DAD wynosil 12,1 dni, to znaczy wzrósl okolo 20%.Pochodne ksylitu wytwarzane sposobem wedlug wynalazku przedluzaly okres zycia mysz przeciet¬ nie o 40—70%. Nieoczekiwany efekt farmakolo¬ giczny pochodnych ksylitu w porównaniu do ana¬ logów strukturalnych nie byl do przewidzenia.Jak wynika z danych uzyskanych z badan na zwierzetach, nowe zwiazki o wzorze ogólnym 1 wytworzone sposobem wedlug wynalazku wyka¬ zuja cenne wlasciwosci cytostatyczne i z tego wzgledu mozna je stosowac jako substancje czyn¬ na w cytostatycznych preparatach farmaceutycz¬ nych. Te preparaty farmaceutyczne poza substan¬ cjami czynnymi albo poza substancja czynna za¬ wieraja napelniacze nieaktywne, rozcienczalniki, stabilizatory, substancje poprawiajace smak i/albo srodki ulatwiajace formowanie. Preparaty farma¬ ceutyczne, np. tabletki mozna wytwarzac takze bez obojetnych substancji dodatkowych.Przy wytwarzaniu preparatów farmaceutycznych stosuje sie korzystnie nietoksyczne, stale, ciekle, pólciekle albo ciekle pod cisnieniem gazowe sub¬ stancje dodatkowe. Substancje czynne z nosnikami przerabia sie w postac tabletek, drazetek, granulek, proszków, proszków w kapsulkach, masci, kremów, roztworów albo spray. Roztwory obejmuja rózne preparaty odpowiednie do wstrzykiwania, wlewa¬ nia, do stosowania doustnego albo miejscowego.Substancje czynne o wzorze ogólnym 1 moga równiez wystepowac w postaci krystalicznej w ampulkach. W razie potrzeby, zwlaszcza w przy¬ padku preparatów do wstrzykiwania oraz wlewa¬ nia, stosuje sde jeszcze substancje dodatkowe wply¬ wajace na wartosc pH albo na cisnienie osmotycz- ne podawanego roztworu, wzglednie stabilizujace je. W tym celu stosuje sie rózne substancje bufo¬ rowe oraz chlorek sodowy.Substancje czynne wytworzone sposobem wedlug wynalazku stosuje sie przez 1—10 dni w dawkach 1—30 mg/kg/dzien, zwlaszcza w kilku oddzielnych dawkach jjednostkowych, przy czym wielkosc daw¬ ki zalezy od tego, jak powabne jest schorzenie oraz od indywidualnej tolerancji pacjenta.Leczenie mozna, prowadzic preparatami farma¬ ceutycznymi ^zawierajacymi substancje czynna wy¬ tworzona,, sposobem wedlug wynalazku, jak rów¬ niez preparatami farmaceutycznymi zawierajacymi kompozycje róznych , substancji czynnych i przez to stworzyc nowoczesny system leczenia.Ponizsze przyklady przedstawiaja dalsze szcze- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60121 560 goly sposobu wedlug wynalazku, nie ogranicza¬ jac jego zakresu.Przyklad I. Roztwór 1,0 kg ksylitu w 2000 ml 65—70f°/o kwasu bromowodorowego nasyca sie w temperaturze ponizej 0°C gazowym bromowodo- rem i utrzymuje w temperaturze 85°C przez 4 go¬ dziny w zamknietym ukladzie. Po ochlodzeniu do mieszaniny reakcyjnej dodaje sie przy mieszaniu wodoroweglan sodowy do uzyskania pH 6, po czym odsacza wydzielone krysztaly i przekrystalizowu¬ je je z octanu etylu. Tak otrzymuje sie 1390 g, czyli z wydajnoscia 76,5°/o, l,5-dwubromo-!l,5-dwu- dezoksyksylitu o temperaturze topnienia 104— 106°C. Rf = 0,85; jako eluent stosuje sie miesza¬ nine benzenu, metanolu, alkoholu n-amylowego, wody i izo/propanolu w stosunku 62 : 62 : 30 : 23 : :20.Przyklad II. 1600 ml zywicy jonitowej Va- rion AD w postaci wodorotlenowej (zywica poli¬ styrenowa zawierajaca silnie zasadowe grupy ami¬ nowe, wytwarzana przez Nitrokemia Ipartelepek, Balatonfuzfo, Wegry), 222,4 g l,5-dwubromo-l,5- -dwudezoksyiksylitu oraz 1600 ml destylowanej wo¬ dy miesza sie w ciagu 15 minut. Zywice jonitowa usuwa sie przez odsaczenie i przemywa destylo¬ wana woda. Wodne roztwory zateza sie pod zmniejszonym cisnieniem do objetosci 1 1 i pozo¬ stalosc wprowadza sie przy mieszaniu do zawie¬ siny wytworzonej z 20 1 octanu etylu i 2 kg we¬ glanu sodowego. Z fazy octanowej usuwa sie wo¬ de i mieszanine zateza do sucha. Surowy produkt chromatografuje sie na zelu krzemionkowym. Tak otrzymuje sie 54 g czystego 1,2-4,5-dwuanhydro- ksylitu. Zawartosc grup epoksydowych w ksylioie: 98—lOOtyo. Rf = 0,05; jako eluent stosuje sie mie¬ szanine benzenu i octanu etylu w stosunku 95 :5.Przyklad III. 12 g surowego 1,2-4,5-dwuan- hydroksylitu o stopniu czystosci okolo 75% roz¬ puszcza sie w 250 ml bezwodnego benzenu i do otrzymanego roztworu dodaje sie przy mieszaniu 14 ml bezwodnej trójetyloaminy, i równiez przy mieszaniu, w ciagu 3 godzin w temperaturze 45°C 21,6 g chlorlku p-fenylobenzoilu. Nastepnie odsacza sie wydzielony produkt i przemywa go benzenem.Roztwory benzenowe zateza sie pod zmniejszonym cisnieniem i pozostalosc w postaci syropu chroma- tografuje na silikazelu mieszanina benzenu i octa¬ nu etylu. Frakcje zawierajace 3-/p-fenylobenzoilo/- -l,2-4,5^dwuanhydroksylit zateza sie pod zmniejszo¬ nym cisnieniem i pozostalosc przekrystalizowuje sie z etanolu. Otrzymuje sie 12,5 g czystego pro¬ duktu o temperaturze topnienia 86—88°C; Rf = = 0,344; stosuje sie eluent, jak w przykladzie II.Przyklad IV. Do roztworu 1,16 g 1,2-4,5-dwu- anhydroksylitu w 25 ml bezwodnego benzenu wkrapla sie przy mieszaniu w temperaturze 45°C 1,4 ml bezwodnej trójetyloaminy oraz 1,82 g chlor¬ ku y-fenylobutyrylu w 3 ml bezwodnego benzenu.Calosc miesza sie w ciagu 30 minut, po czym od¬ sacza wydzielony produkt i przemywa go benze¬ nem. Polaczone roztwory benzenowe zateza sie pod zmniejszonym cisnieniem, a pozostalosc w po¬ staci syropu chromatografuje na zelu krzemion¬ kowym stosujac jako eluent mieszanine benzenu i 10 15 octanu etylu w stosunku 95 :5. Frakcje zawieraja¬ ce 3-/y-fenylolbutyrylo/-l,2-4,5-dwuanhydroksylit za¬ teza sie do sucha. Otrzymuje sie 1,4 g bezbarwne¬ go oleju; Rf = 0,30. Stosuje sie eluent, jak w przy- 5 kladzie II.Przyklad V. Do roztworu 1,16 g 1,2-4,5-dwu- anhydroksylitu w 25 ml bezwodnego benzenu do¬ daje sie 1,4 ml bezwodnego benzenu. W tempera¬ turze 45°C wkrapla sie w ciagu 1 godziny roztwór 0,71 g bezwodnego chlorku acetylu w 3 ml bez¬ wodnego benzenu. Roztwór miesza sie przez 30 mi¬ nut w temperaturze 45°C i mieszanine przerabia dalej w sposób, opisany w przykladzie VII. Pro¬ dukt przekrystalizowuje sie z octanu etylu. Tak otrzymuje sie 0,88 g 3-acetylO-l,2-4,5-dwuanhydro- ksylitu o temperaturze topnienia 36—38°C. Rf = = 0,25. Stosuje sie eluent, jak w przykladzie II.Przyklad VI. Roztwór 0,5 g 3-/p-fenylobenzo- 20 ilo/-l,2-4,5-dwuanhydroksyiitu w 1 ml acetonu chlodzi sie do temperatury 0°C. Roztwór ten wkra¬ pla sie do 5 ml ochlodzonego do temperatury po¬ nizej 0°C stezonego roztworu bromowodoru. Po u- plywie 30 minut mieszanine rozciencza sie 10 ml 25 wody i pozostawia w temperaturze 0°C przez 8—12 godzin. Nastepnie saczy sie mieszanine reakcyjna, mase krystaliczna przemywa do zobojetnienia i przekrystalizowuje z benzenu. Tak otrzymuje sie 0,3 g 3-/p^fenylobenzoilo/Hl,5-dwubromoJl,5-dwude- 2$ zoksyksylitu o temperaturze topnienia 122—125°C.Rf = 0,32; stosuje sie eluent, jak w przykladzie II.Przyklad VII. Do roztworu 3 g 1,2-4,5-dwu- anhydroksylitu w 75 ml bezwodnego benzenu wkra¬ pla sie 4,2 ml bezwodnej trójetyloaminy i w tem- 35 peraturze 45°C roztwór 3 ml chlorku benzoilu w 5 ml bezwodnego benzenu. Calosc miesza sie przez 30 minut w temperaturze 45°C. Mieszanine prze¬ rabia sie w sposób, opisany w przykladzie VIII z tym, ze do przekrystalizowania stosuje sie mie- 40 szanine heksanu i octanu etylu. Tak otrzymuje sie 2,8 g 3-benzoilOHl,2-4,5-dwuahhydroksyliku o tem¬ peraturze topnienia 39^40°C. Rf = 0,28; stosuje sie eluent, jak w przykladzie II.Badanie za pomoca chromatografii cienkowar- 45 stwowej przeprowadzano w kazdym przypadku na gotowych plytkach z zelu krzemionkowego DC o wymiarach 20X20, firmy Merck. 1,2—45^dwuanhy- dropochodne spryskiwano 5% roztworem metanolo¬ wym nitrobenzylopirydyn i nastepnie wywolywano »• przez ogrzanie, a l,5-dwuchloTowco-l,5-dwudezo- ksypochodne wywolywano w ten sposób, ze plytki spryskane roztworem nitrobenzylopirydyny po o- grzaniu spryskano takze 50P/o roztworem metano¬ lowym trójetyloaminy.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych ksy- so litu o wzorze ogólnym 1, w którym R1 oznacza atom chlorowca, a w tym przypadku R2 oznacza grupe hydroksylowa, albo R1 i R2 razem tworza mostek tlenowy, a R3, niezaleznie od znaczenia R1 i R2, oznacza grupe alkanoilowa o 2—4 atomach w wegla ewentualnie podstawiona przez grupe feny-7 121 560 8 Iowa, albo oznacza ewentualnie podstawiona przez grupe fenylowa grupe benzoilowa, znamienny tym, ze dwuepoksy zwiazek o wzorze ogólnym 2 pod¬ daje sie, ewentualnie w obecnosci srodka wiaza¬ cego kwas, acylowaniu srodkiem acylujacym za¬ wierajacym grupe R3 acylowa i tak otrzymany zwiazek 3-acylowy o wzorze ogólnym 1, w którym R1 i R2 razem tworza mostek tlenowy, a R3 ma wyzej podane znaczenie ewentualnie poddaje sie reakcji z chlorowcowodorem. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek wiazacy kwas stosuje sie trójalkilo- amine. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako srodek acylujacy stosuje sie chlorek kwa¬ sowy.ChL i Z CH ?-0-CH Ch CH2 — R1 — R7 — R -R1 WZÓR 1 CH- CH i HO-CH l CH / CH2 WZÓR 2 DN-3, z. 279/83 Cena 100 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL