Przedmiotem wynalazku jest dwustopniowa, chlo¬ dzona woda sprezarka tlokowa doladowujaca w ukladzie bokser z róznicowymi tlokami nurnikowymi, z napedem elektrycznym znajdujacym sie w górnej czesci sprezarki oraz z pionowo ulozyskowanym walem korbowym.Znane sa sprezarki tlokowe z cylindrami ulozonymi w ksztalcie litery V, które oprócz wszystkich zalet posiadaja wade polegajaca na zlej dostepnosci do obu¬ dowy mechanizmu napedowego, która normalnie w kie¬ runku osi walu korbowego zajeta jest z obu stron przez naped wzglednie zespól lozyskowy i smarowy. Poniewaz oba nachylone pod katem 90° cylindry polaczone sa z górna strona obudowy, w efekcie uzyskuje sie naj¬ czesciej tylko male i lezace daleko w poblizu dna otwory konserwacyjne w obudowie mechanizmu napedowego, która sama spoczywa na podlodze i przynajmniej od dolu nie jest dostepna.Przedstawiana w sprezarkach tlokowych z cylindrami ulozonymi w ksztalcie litery V jako zaleta mozliwosc umieszczania chlodnic w wolnym kacie miedzy cylind¬ rami jest wlasciwie raczej wada, poniewaz na skutek tego równiez przy konstrukcji z tlokiem róznicowym, z powodu przylaczy chlodnic i odprowadzen gazu, otrzymuje sie rózne, tzn. stanowiace lustrzane odbicie, elementy cylindrów, a wiec nie spelnia sie dazenia do mozliwie.malej liczby rodzajów podzespolów.Glówna wada jest jednak polozenie silnika elektrycz¬ nego wzgledem zespolu cylindrów, który to silnik lezy w innej plaszczyznie, zwieksza znacznie zapotrzebowa¬ nie na powierzchnie podstawowa, utrudnia mozliwosc 10 15 20 30 pelnej oslony dzwiekowej, a wiec stoi na przeszkodzie zwartosci konstrukcji.Wszystkie przytoczone punkty widzenia dotycza tez odpowiednio postaci L, która dynamicznie stanowi jedynie postac V w innym polozeniu przestrzennym.Dotychczasowy typ konstrukcji w ukladzie bokser stwarza tu jeszcze gorsze warunki.Z szesciu istniejacych zasadniczo bocznych plasz¬ czyzn skrzyni korbowej, wykonywanej z reguly w ksztal¬ cie kostki, zajetych jest od razu piec, mianowicie przez naped, zespól smarowy, dwa razy przylaczenie cylindra, a dolna strona jest plaszczyzna ustawienia. Odpowied¬ nio do tego na dostep do wnetrza mechanizmu napedo¬ wego pozostaje tylko górna strona obudowy, która jednak w wykonaniu w ukladzie bokser zabudowana jest przez przewaznie lezaca na niej chlodnice miedzy- stopniowa. Zapotrzebowanie powierzchni, przy tej konstrukcji i tak bardzo duze, pogarszane jest jeszcze przez polozenie silnika napedowego.Elastyczny, bezfundamentowy montaz takiego urza¬ dzenia mozliwy jest z reguly w polaczeniu z podstawa ramowa, dzwigajaca caly agregat. Pelna oslona dzwieko¬ wa, wykonana w odpowiedni sposób, jest nie do po¬ myslenia. Podzespolów cylindrów prawej i lewej strony nie mozna od razu wykonac jednakowo.Znana jest ponadto z opisu patentowego NRD nr 27 146 sprezarka wielocylindrowa z cylindrami ulozo¬ nymi gwiazdziscie w jednej plaszczyznie, która napedza sie od góry. Glówne cechy tej sprezarki polegaja na tym, ze pompa olejowa umieszczona jest ponizej lustra 122 668122 668 3 oleju, a zespól montazowy, skladajacy sie z walu kor¬ bowego, korbowodu glównego i wszystkich korbowo- dów przyczepnych wmontowuje sie od góry w obudowe sprezarki, ze silnik napedowy i sprezarka polaczone sa za pomoca sprzegla, oraz ze obudowa sprezarki, jako dolne zamkniecie miski olejowej, posiada dno z kol¬ nierzem mocujacym do montazu sprezarki.Wady tej sprezarki, dotyczace silnika napedowego i uksztaltowania miski olejowej polegaja na tym, ze pomiedzy silnikiem napedowym a walem korbowym przewidziano sprzeglo, co prowadzi do podwyzszania wydatków na elementy oraz do bledów regulacji. Przez to,72jTóiradow« apr^zasjd tworzy calosc konstrukcyjna z miska olejowa'i nie ma swobodnego dna, nie ma tez optymalnego odprowadzania ciepla.JTa ..gnana ^sprezarka, wyposazona w gwiazdziscie ultze&e cylindry3 ppcócz ulozenia silnika, napedowego i rmsKI olejowej nie jest identyczna z przedmiotem wy¬ nalazku. To samo stwierdzenie odnosi sie tez do spre¬ zarki wedlug opisu wylozeniowego RFN nr 19 16 857, w której, dla polepszenia chlodzenia pod miska olejowa przewidziany jest wentylator.Celem wynalazku jest przeciwstawienie sie konkurencji dla tlokowych sprezarek doladowujacych, wyroslej w ostatnich latach zwlaszcza ze strony sprezarek srubo¬ wych z obiegiem oleju, których zalety upatrywac nalezy przede wszystkim w ubóstwie zabiegów konserwacyjnych i w korzystnych mozliwosciach tlumienia halasu.Wynalazek stawia sobie za zadanie stworzenie zwar¬ tego urzadzenia sprezarki dla malych do srednich za¬ kresów mocy, w dwucylindrowym, dwustopniowym, chlodzonym woda ukladzie bokser, w którym usuniete sa wady dotychczas dominujacych konstrukcji, istnieja optymalne warunki dla dobrej dostepnosci, latwosci naprawy i tlumienia halasu, zapotrzebowanie na po¬ wierzchnie podstawowa jest znacznie zmniejszone, wy¬ magania na fundamentowanie utrzymane tak male, jak tylko mozna, oraz dochodza dalsze wlasciwosci polepszajace wartosc uzytkowa.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku dzieki temu, ze tuleja prowadzaca tloka wewnatrz cylindra stopnio¬ wego wykonana jest asymetrycznie w taki sposób, ze przy naprzeciwleglym ulozeniu obróconych o 180° cylindrów stopniowych wzajemne przesuniecie srod¬ ków wykorbien jest wyrównane, a dalsze zespoly przy¬ laczeniowe uksztaltowane sa symetrycznie, przy czym zaden element ani zespól nie okresla sam wymiaru dlugosci, szerokosci ani wysokosci urzadzenia.Chlodnice miedzystopniowe wykonane sa jednakowo i w ksztalcie rur oraz umieszczone w dolnym zakresie osi cylindrów po obu stronach przeciwstawnie w taki sposób, ze za kazdym razem strumien gazu 1 stopnia jednego cylindra doprowadzony jest do 2 stopnia drugiego cylindra, a potrzebne chlodnice koncowe wy¬ konane sa jednakowo oraz umieszczone przeciwstawnie z obu stron osi cylindrów nad chlodnicami miedzy- stopniowymi i równolegle do chlodnic miedzystopnio- wych. Przewidziana przy zewnetrznym koncu cylindra, u dolu usytuowana centralnie powierzchnia przyla¬ czowa sluzy do mocowania amortyzatorów, a w na¬ przeciwleglym obróconym o 180° cylindrze, uzywana jest do przylaczenia tlumika szumów zasysania.Amortyzatory i wspólny separator koncowy sa wza¬ jemnie polaczone, przy czym separator koncowy pola¬ czony jest z chlodnicami koncowymi przez odchodzace 4 od chlodnic koncowych ku dolowi rury wyjsciowe, separator koncowy, umieszczony jest w najnizszym miejscu urzadzenia, a króciec wyjsciowy sprezonego powietrza przewidziany jest na srodku maszyny. Prze- 5 strzenie znajdujace sie po obu stronach obudowy silnika powyzej cylindrów wykorzystane sa w calosci do umieszczenia tlumików szumów zasysania.Po obu stronach wzdluznej osi maszyny u dolu umieszczone sa jednakowe, ale przeciwnie skierowan,e rurowe chlodnice miedzystopniowe 10. Tak samo po obu stronach, skierowane przeciwnie i równolegle do chlodnic 10, u góry, leza wykonane tak samo chlodnice koncowe 11.Sekcja chlodnicy oleju umieszczona jest wewnatrz wiekszej po jednej stronie przestrzeni wodnej uksztal¬ io towanego asymetrycznie cylindra stopniowego, a tego samego rodzaju chlodnica zastosowana jest wewnatrz wiekszej po jednej stronie przestrzeni wodnej przeciw¬ leglego cylindra, w razie potrzeby do ogrzewania wody chlodzacej, albo na jej miejsce przewidziane jest zalo- 15 zenie tu elektrycznej wkladki grzejnej. Dolne lozysko nosne walu korbowego z lozyskiem osiowym, z zebata pompa olejowa z napedem, filtrem ssacym oleju, prze¬ wodem tlocznym i obudowa lozyska wykonane jest jako zespól montazowy. 20 Ksztaltowana termotechnicznie miska olejowa wyko¬ nana jest jako miska podwójna. Cale urzadzenie za¬ wieszone jest w punkcie lezacym na osi przechodzacej przez srodek ciezkosci, która jest identyczna z osia podluzna walu korbowego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia sprezarke w przekroju wzdluznym, fig. 2 — sprezarke w przekroju wedlug linii A-B na fig. 1, fig. 3 — sprezarke w widoku z boku, fig. 4 — sprezarke w prze- 30 kroju wedlug linii C-D na fig. 2.Wykonana w ksztalcie szescianu skrzynia korbowa 1 ustala ustawiony pionowo, podwójnie wykorbiony wal korbowy 2, którego przedluzony, skierowany ku górze koniec polaczony jest bezposrednio na sztywno z ro¬ torem elektrycznego silnika napedowego. Z tego wynika umieszczenie czworokatnej obudowy 3 silnika na górnej stronie obudowy 1. Dwie przeciwlegle powierzchnie boczne obudowy 1 przewidziane sa do dolaczenia wykonanych absolutnie jednakowo, ale przestawionych wzgledem siebie o 180° cylindrów stopniujacych 4, przy czym asymetryczne polozenie odpowiednich tulei prowadzacych 5 wewnatrz kwadratowego zarysu ze¬ wnetrznego kompensuje przesuniecie srodków wykor- ._ bien. Obie pozostale powierzchnie boczne skrzyni 45 korbowej 1 sa do dyspozycji dla wystarczajaco duzych otworów konserwacyjnych. Dolna strona obudowy 1 ustala nakladana oddzielnie miske olejowa 6, która w razie potrzeby wykonana jest jako miska podwójna 7.Przy zdjetej misce olejowej 6 odkryty otwór sluzy do wmontowywania i wymontowywania zespolu monta¬ zowego 8, utworzonego z dolnego lozyska nosnego walu korbowego, z lozyska osiowego, zebatej pompy olejowej lacznie ze ssawa i przewodem tlocznym, oraz z nie¬ zbednej obudowy lozyska. W przestrzeniach wolnych, które sa do dyspozycji po obu stronach obudowy 3 silnika ponad cylindrami stopniujacymi 4 wmontowane sa tlumiki 9 szumów zasysania, sluzace jednoczesnie jako filtry powietrza. 60 65122 668 5 Caly agregat ustawiony jest na elastycznych amorty¬ zatorach 12 zamocowanych do usytuowanej centrycznie powierzchni przylaczeniowej 14 i polaczonych ze wspól¬ nym separatorem koncowym 13, przy czym separator 13 laczy sie z chlodnicami koncowymi 11 poprzez odchodzace od nich ku dolowi rury wyjsciowe. Separa¬ tor koncowy 13 umieszczony jest w najnizszym punkcie sprezarki, a króciec wyjsciowy sprezonego powietrza przewidziany jest na srodku maszyny.W wiekszej po jednej stronie przestrzeni wodnej uksztaltowanego asymetrycznie cylindra stopniujacego 4 wmontowana jest sekcja chlodnicy oleju 16 i taka sama chlodnica umieszczona jest wewnatrz wiekszej po jednej stronie przestrzeni wodnej przeciwleglego cylindra stopniujacego 4 do podgrzewania wody chlodzacej.Na jej miejsce mozna tez umiescic elektryczna grzalke.Maszyn* dziala w sposób nastepujacy: zasysane powietrze dochodzi poprzez tlumiki 9 szumów zasysa¬ nia, wykonane jednoczesnie jako filtry powietrza, za kazdym razem do usytuowanych poziomo u góry cylindrów stopniujacych 4, przechodzi przy suwie ssania przez umieszczone w glowicach zawory ssace i wchodzi do wlasciwej przestrzeni sprezania pierwszego stopnia, który przy suwie sprezania opuszcza znowu poprzez umieszczone równiez w glowicach zawory cisnieniowe i uchodzi przez otwory wykonane w cy¬ lindrach stopniujacych 4 z boku u dolu. Nastepnie powietrze przeplywa poprzez umieszczone po obu stronach maszyny rurowe chlodnice miedzystopniowe 10 do znajdujacej sie w danym wypadku w naprzeciw¬ leglym cylindrze stopniujacym 4 strony ssacej drugiego stopnia i po sprzezeniu opuszcza ten cylinder 4 w da¬ nym wypadku z drugiej jego strony i przeplywa przez chlodnice koncowe 11, przewidziane po obu stronach maszyny, równolegle do chlodnic miedzystopniowych 10. Odchodzace pionowo do dolu rury wyjsciowe 15 tworza polaczenie ze wspólnym separatorem koncowym 13, który usytuowany jest równolegle i w najnizszym punkcie urzadzenia sprezarki, przy czym króciec wyjs¬ ciowy sprezonego powietrza przewidziany jest w srodku maszyny.Korzysci, jakie stwarza sprezarka, ujawniaja sie w tym, ze polozenie silnika napedowego ponad maszyna, które doszlo do skutku dzieki pionowemu ustawieniu walu korbowego, decydujaco redukuje zapotrzebowanie powierzchni calego urzadzenia. Dochodzi przy tym do zastosowania w sposób znany tak zwanego silnika z ko¬ lem zamachowym. Przy rezygnacji z oddzielnego kola zamachowego i sprzegla, osadzona bezposrednio na przedluzonym wale korbowym kotwica przejmuje przy tym funkcje kola zamachowego. Dzieki temu nastepuje dalsza redukcja liczby podzespolów, dodatkowo równiez rezygnuje sie z elastycznego sprzegla, wykluczone zostaja od razu uszkodzenia sprzegla i wody regulacji oraz zapewnione jest bezstratne przekazywanie mocy napedowej.Ponadto dzieki takiej konstrukcji zachowuje sie mala wysokosc urzadzenia. W nastepstwie czworokatnego uksztaltowania cylindrów, skrzynki korbowej, obudowy silnika i tlumików szumu zasysania osiaga sie nad¬ zwyczajne wykorzystanie przestrzeni i zwartosc, przy czym zaden podzespól nie okresla sam wymiarów urzadzenia.Ze wzgledu na mozliwie mala emisje halasu samego silnika daje sie pierwszenstwo silnikowi chlodzonemu 6 woda. Przy zastosowaniu silnika chlodzonego powie¬ trzem korzystne jest, aby powietrze chlodzace nie bylo zasysane — jak to sie na ogól dzieje — w bezpostaciowej bliskosci podlogi, tak aby osiagac znacznie mniejsze 5 zanieczyszczenie.Aby zadania postawione odnosnie latwosci naprawy, malych wymagan na utrzymanie, dostepnosc i zwartosc spelnic takze w odniesieniu do wykonania i uksztalto¬ wania chlodnic, wykonane one sa jako tak zwane, znane 10 chlodnice rurowe plaszczowe. Chlodnice rurowe oka¬ zaly sie tymi, które mozna umieszczac oszczednie w przestrzeni, wzdluz dluzszych boków maszyny.W ten sposób tworzy sie bardzo jasne, symetryczne i przejrzyste rozmieszczenie aparatury, które nie zwiek- 15 sza calkowitych wymiarów i w zaden sposób nie utrud¬ nia, dostepu do mechanizmu napedowego i zaworów.Chlodnice koncowe, dawniej czesto stawiane oddzielnie, sa tu stalymi integralnymi czesciami skladowymi ma¬ szyny. 20 Zgodne z wynalazkiem podparcie sprezarki w ukla¬ dzie bokser, nie jest zwykle, na skrzyni korbowej, lecz na zewnetrznych koncach urzadzenia, przynosi nie tylko korzysci dla uksztaltowania i odprowadzania ciepla miski olejowej, lecz raczej prowadzi do znacznie 25 bardziej stabilnego sposobu ustawienia. Wyjatkowo korzystne okazalo sie ono w polaczeniu z pionowym ustawieniem walu korbowego, poniewaz jako niewy- równywalne momenty masowe na skutek przesuniecia srodków, w przeciwienstwie do znanych wykonan, 30 dzialaja teraz prostopadle a nie poprzecznie w kierunku podparcia, a wiec moga byc latwo przyjmowane.Sprezarka wyróznia sie jednoznacznym polozeniem punktu ciezkosci. Calkowity punkt ciezkosci lezy nad¬ zwyczaj nisko, co sprzyja stabilnosci ustawienia, a os 35 walu korbowego stanowi jednoczesnie os przechodzaca przez srodek ciezkosci, co pozwala uzyskac jednoznaczne, symetryczne zawieszenie jednopunktowe.Wazna zaleta, która wyróznia sie ponadto urzadzenie tlokowej sprezarki doladowujacej, polega wreszcie na 40 tym, ze dzieki zwartej konstrukcji caly agregat mozna w razie potrzeby w prosty sposób calkowicie obudowac szafowo, po czym wykonanie oslony i jej koszty zaleza od postawionych wymagan na tlumienie. Uzyskanego malego zapotrzebowania na powierzchnie podstawowa 45 nie daje sie osiagnac w zadnej porównywalnej sprezarce o tych samych parametrach, odpowiadajacym wyposa¬ zeniu i wlasciwosciach uzytkowych.Zastrzezenia patentowe 50 1. Sprezarka tlokowa doladowujaca w ukladzie bokser, z róznicowymi tlokami nurnikowymi, z napedem elektrycznym znajdujacym sie w górnej czesci sprezarki oraz z pionowo ulozyskowanym walem korbowym, znamienna tym, ze os wzdluzna walu korbowego (2) 55 stanowi zarazem os symetrii sprezarki a swobodnie zawieszona wanna olejowa (5) usytuowana jest pod spodem skrzyni korbowej (1) symetrycznie do walu korbowego (2), zas amortyzatory (12) sprezarki znaj¬ duja sie pod zewnetrznymi koncami cylindrów stop- 60 niujacych (4). 2. Sprezarka tlokowa doladowujaca wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze symetrycznie do walu korbowego (2) sa umieszczone zarówno tlumik (9) szumów za¬ sysania, chlodnica miedzystopniowa (10) oraz chlod- 65 nica koncowa (11).122 668 FI6.1 AilZ L^i^B 8 7 6 5 4 FIG. 2122 668 FIG. 3 FIG. 4 PL PL PL