PL167454B1 - Sposób wyodrębniania allokryptopiny z surowców roślinnych - Google Patents

Abstract

Sposób wyodrębniania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym i ewentualnie reekstrakcję alkaloidów chloroformem, następnie selektywną ekstrakcję zagęszczonego wyciągu chloroformowego rozcieńczonym kwasem, znamienny tym, że wodny ekstrakt uzyskany przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym lub porcje ekstraktu zawierającego allokryptopinę uzyskaną przez ekstrakcję zagęszczonego wyciągu chloroformowego rozcieńczonym kwasem, buforuje się do pH około 7,0, korzystnie przez dodanie zasady sodowej, węglanu potasowca lub zasady amonowej, następnie roztwór ekstrahuje się niższym estrem kwasu karboksylowego, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszającym się z wodą, korzystnie ketonem metylowo- propylowym, po czym ekstrakt oziębia się do temperatury około 10°C i pozostawia do wykrystalizowania allokryptopiny, którą po oddzieleniu poddaje się, w razie potrzeby powtórnej krystalizacji

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wyodrębniania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym i ewentualnie reekstrakcję alkaloidów chloroformem oraz wyodrębnianie poszczególnych alkaloidów z wyciągu chloroformowego.

Allokryptopina zwana także fagaryną, występuje w wielu roślinach rodziny makowatych (Papaveraceae) i rutowatych (Rutaceae). Posiada strukturę protopiny lecz różni się od niej grupami funkcyjnymi -zamiast jednej grupy metylenodwuoksy ma dwie grupy metoksy. Jest dość silną trzeciorzędową zasadą, pod wpływem kwasów mineralnych przechodzi w silną lecz nietrwałą czwartorzędową zasadę. Interesujące są farmakologiczne właściwości allokryptopiny. Według ostatnich badań działa ona uspakajająco, znosi lęk, działa żółciopędnie oraz wykazuje słabe działanie antynowotworowe.

Bardzo niewielkie ilości allokryptopiny można otrzymać przeszło stuletnią metodą Stasa-Otto. Metoda ta polega na wielokrotnym frakcjonowanym przekrvstalizowaniu z różnych rozpuszczalników organicznych. Alkaloid ulegał tu znacznemu rozproszeniu, metoda była pracochłonna i wymagała znacznego zużycia odczynników.

Znacznie większe ilości allokryptopiny można otrzymać sposobem znanym z opisu patentowego RPnr 144246. Sposób ten polega na wydzieleniu w pierwszym etapie z surowca roślinnego przez ekstrakcję rozcieńczonym wodnym roztworem kwasu organicznego wszystkich alkaloidów, reekstrakcję chloroformem i wydzieleniu z roztworu chloroformowego allokryptopiny łącznie z protopiną przez odparowanie fazy chloroformowej i rozpuszczenie pozostałości w alkoholu. Oddzielenie allokryptopiny od protopiny podanym sposobem przeprowadza się przez rozpuszczenie osadu w minimalnej ilości chloroformu, rozcieńczenie niższym alkoholem, oddzielenie wytrąconej protopiny i izolację allokryptopiny z pozostałego roztworu, zawierającego allokryptopinę i resztki protopiny przez przeciwprądową ekstrakcję nieciągłą w układzie chloroform + roztwór buforowy o pH5,4 stosując 10 przeniesień. Można również oddzielić mieszaninę protopiny i allokryptopiny od pozostałego zespołu alkaloidów sposobem znanym z opisu patentowego P26(9918. Sposób ten polega na ekstrakcji surowca roślinnego kwasem octowym, następnie reekstrakcji chloroformem poprzez tłoczenie roztworu przez sita rozpraszające na kolumnę wypełnioną chloroformem. Z fazy chloroformowej, po zagęszczeniu jej wydziela się niektóre alkaloidy w tym allokryptopinę, protopinę, przez ekstrakcję rozcieńczonymi wodnymi roztworami kwasów. Allokryptopinę od protopiny można oddzielić w układzie przeciwprądowym przez ekstrakcję nieciągłą w układzie chloroform + roztwór buforowy o pH = 5,4, stosując jak to już podano 10 przeniesień.

167 454

Allokryptopinę można otrzymać również sposobami znanymi z opisów patentowych 165 555 i 165 556. Sposób według opisu P-288 540 polega na selektywnej sorpcji na żelu krzemionkowym alkaloidów. Z kwaśnego ekstrahenta adsorbuje się alkaloidy III rzędowe, które desorbuje się następnie bezwodnym alkoholem. Z roztworu alkoholowego oddziela się nierozpuszczoną protopinę, z przesączu natomiast wytrąca się chlorowodorek chelidoniny, zaś po jego oddzieleniu z roztworu można wyodrębnić allokryptopinę na przykład przez przeciwprądową ekstrakcję w układzie: chloroform/roztwór buforowy opH = 5,4.

Metoda znana z opisu P-288 539 polega na sorpcji na żelu krzemionkowym alkaloidów towarzyszących i pozostawieniu w wycieku alkaloidów III-cio rzędowych. Alkaloidy te wytrąca się następnie przez zbuforowanie ługiem sodowym do pH = 7. Wytrącony osad miesza się następnie z bezwodnym alkoholem i po oddzieleniu nierozpuszczonej protopiny z roztworu wytrąca się kwasem solnym chlorowodorek chelidoniny, po oddzieleniu którego z przesączu wyodrębnić można allokryptopinę w wyżej podany sposób.

Opisane metody wyodrębniania allokryptopiny są pracochłonne i niejednokrotnie skomplikowane, wymagają ponadto zużycia znacznych ilości odczynników.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie wyodrębniania allokryptopiny z surowców roślinnych w sposób prosty, umożliwiający uzyskanie produktu wysokiej czystości.

Podany efekt osiągnięto dzięki stwierdzeniu, że allokryptopinę można izolować z wodnych wyciągów, po zbuforowaniu ich do pH około 7,0, niższymi estrami kwasów karboksylowych lub niższymi ketonami nie mieszającymi się z wodą. Z uzyskanego ekstraktu, po oziębieniu wykrystalizowuje wolna allokryptopina.

Istota sposobu według wynalazku polega na tym, że wodny ekstrakt uzyskany przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym lub porcje ekstraktu zawierającego allokryptopinę uzyskane przez ekstrakcję chloroformowego ekstraktu zawierającego zespół alkaloidów rozcieńczonym kwasem, doprowadza się do pH około 7,0, korzystnie przez dodanie zasady sodowej, węglanu potasowca lub zasady amonowej, następnie roztwór ekstrahuje się niższym estrem, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszającym się z wodą, korzystnie ketonem metylowopropylowym. Uzyskany ekstrakt oziębia się do temperatury około 10°C i pozostawia na okres około 24 godzin, po czym oddziela się wykrystalizowaną wolną allokryptopinę. W zależności od zawartości allokryptopiny w wyciągu jest ona niekiedy zanieczyszczona protopiną, co wymaga powtórnego przekrystalizowania.

Sposób według wynalazku jest szczególnie korzystny do wyodrębniania allokryptopiny z frakcji uzyskanych przez selektywną ekstrakcję wyciągu, chloroformowego rozcieńczonymi kwasami. Jak wiadomo, w tym przypadku allokryptopina gromadzi się w pierwszych frakcjach, w których po złączeniu jest dominującą i przeprowadzona następnie sposobem według wynalazku do estru lub ketonu krystalizuje bez zanieczyszczeń.

Przykład I. 1 część rozdrobnionego korzenia sangwinarii (Sanquinaria canadensisPapaveraceae) ekstrahowano w przeciwprądzie wodnym 1% roztworem kwasu octowego w temperaturze 40°C, a otrzymany wodny wyciąg po zbuforowaniu zasadą sodową do pH = 7,0 ekstrahowano octanem propylu, z którego po oziębieniu do temperatury około 10°C, w krótkim czasie wykrystalizowała wolna allokryptopina, którą dodatkowo przekrystalizowano, uzyskując allokryptopinę wysokiej czystości.

Przykład II. 1 część rozdrobnionego korzenia glistnika (Chelidonium majus) ekstrahowano w przeciwprądzie wodnym 1% roztworem kwasu octowego w temperaturze 40°C, a otrzymany wodny wyciąg po zbuforowaniu zasadą sodową do pH = 6,0 kontaktowano przeciwprądowo z chloroformem do zaniku reakcji na alkaloidy. Otrzymany chloroformowy wyciąg zagęszczono pod próżnią do jednej trzeciej objętości, a następnie ekstrahowano z niego selektywnie allokryptopinę i protopinę wodnym 0,01 molowym kwasem siarkowym do momentu, aż wodny roztwór przybierze barwę czerwoną od przechodzącej do wodnej sangwinaryny, co świadczy o wyczerpaniu allokryptopiny w chloroformie. Połączone wyciągi wodne, bogate w allokryptopinę zbuforowano węglanem sodu do pH = 7,0, po czym uwolnione alkaloidy ekstrahowano ketonem metylowopropylowym, z którego po krótkim czasie wykrystalizowała wolna allokryptopina.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 1,50 zł

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób wyodrębniania allokryptopiny z surowców roślinnych przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym i ewentualnie reekstrakcję alkaloidów chloroformem, następnie selektywną ekstrakcję zagęszczonego wyciągu chloroformowego rozcieńczonym kwasem, znamienny tym, że wodny ekstrakt uzyskany przez ekstrakcję surowca roślinnego kwasem organicznym lub porcje ekstraktu zawierającego allokryptopinę uzyskaną przez ekstrakcję zagęszczonego wyciągu chloroformowego rozcieńczonym kwasem, buforuje się do pH około 7,0, korzystnie przez dodanie zasady sodowej, węglanu potasowca lub zasady amonowej, następnie roztwór ekstrahuje się niższym estrem kwasu karboksylowego, korzystnie octanem propylu lub niższym ketonem nie mieszającym się z wodą, korzystnie ketonem metylowo-propylowym, po czym ekstrakt oziębia się do temperatury około 10°C i pozostawia do wykrystalizowania allokryptopiny, którą po oddzieleniu poddaje się, w razie potrzeby powtórnej krystalizacji.