PL173643B1 - Sposób wytwarzania nowych połączonych cyklicznych poliamin o aktywności przeciwko HIV - Google Patents

Abstract

1 . Sposób wytwarzania nowych polaczonych cyklicznych poliamin o aktywnosci przeciwko HIV, o wzorze la Z-R-A'-R'-Y (la) w którym Z i Y oznaczaja identyczne cykliczne grupy poliaminowe o 9 do 20 czlonach i 3 do 6 atomach azotu w pierscieniu oddzielonych od siebie przez 2 lub wiecej atomów wegla, kazdy z R i R' oznacza grupe metylenowa przylaczona do atomów azotu w Z i Y, a aminowe atomy azotu sa poza tym niepodstawione, A' oznacza grupe fenylenowa, naftylenowa, pirydynowa, tiofenowa, bifenylenowa lub bipirydylowa, która moze byc podstawiona w pozycjach niewiazacych grupa alkilowa, tio, tioalkilowa, hydro- ksylowa, alkoksylowa, aminowa, nitrowa, chlorowcem, karboksylowa, karboksamidowa lub sulfonowa, z wylaczeniem zwiazków dla których Z i Y oznaczaja 14-czlonowe pierscienie tetraaza, a A' oznacza niepodstawiona grupe fenylenowa, znamienny tym,- ze cyklicznymi poliaminami Z' i Y', z których kazda stanowi poliamine odpowiadajaca wyzej zdefiniowanym grupom poliaminowym Z i Y i zawiera jeden niechroniony pier- scieniowy aminowy atom azotu, a wszystkie inne pierscieniowe aminowe atomy azotu sa chronione, dziala sie nukleofilowo na zwiazek o wzorze II, X-R-A'-R'-X (II) w którym R, R' i A' maja wyzej podane znaczenie, a X oznacza aktywny podstaw- nik, który moze byc wyparty przez niechronione aminowe atomy azotu poliamin Z' i Y', po czym odszczepia sie grupy ochronne od pierscieniowych aminowych atomów azotu. PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych związków o ogólnym wzorze Ia

Z-R-A'- R'-Y (Ia) w którym Z i Y oznaczają identyczne cykbczne grupy poliaminowe o 9 do 20 członach i 3 do 6 atomach azotu w pierścieniu oddzielonych od siebie przez 2 lub więcej atomów węgla, każdy z R i R' oznacza grupę metylenową przyłączoną do atomów azotu w Z i Y, a aminowe atomy azotu są poza tym niepodstawione,

A' oznacza grupę fenylenową, naftylenową, pirydynową, tiofenową, bifenylenową lub bipirydylową, która może być podstawiona w pozycjach niewiążących grupą alkilową, tio, tioalkilową, hydroksylową, alkoksylową, aminową, nitrową, chlorowcem, karboksylową, karboksyamidową lub sulfonową, z wyłączeniem związków, dla których Z i Y

173 643 oznaczają 14-członowe pierścienie tetraaza, a A' oznacza niepodstawioną grupę fenylenową, oraz ich soli addycyjnych z kwasami.

Sposób według wynalazkU wytwarzania związków o wzorze Ia, polega na tym, że cyklicznymi poliaminami Z' i Y', w których każda stanowi poliaminę odpowiadającą wyżej zdefiniowanym grupom poliaminowym Z i Y i zawiera jeden niechroniony pierścieniowy aminowy atom azotu, a wszystkie inne pierścieniowe aminowe atomy azotu są chronione, działa się nukleofilowo na związek o wzorze II,

X-R-A'-R'-X (III w 'których R, R' i A' mają wyżej podane znaczenie, a X oznacza aktywny podstawnik, który może być wyparty przez niechronione aminowe atomy azotu poliamin Z' i Y', po czym odszczepia się grupy ochronne od pierścieniowych aminowych atomów azotu. Podstawnik X korzystnie wybrany jest z grupy obejmującej Br, Cl, I, metanosulfonian, 4-tolilosulfonian i trifluorometanosulfonian.

Aminowe atomy azotu cyklicznych poliamin można chronić zgodnie z możliwościami i wiedzą chemików specjalistów syntezy, przy czym korzystnie stosuje się podstawianie grupą metanosulfonylową i/lub 4-tolilosulfonylową i/lub dietylofosforylową. Związki o wzorze II są znane.

Proces prowadzi się korzystnie przez poddanie reakcji dwóch równoważników chronionej poliaminy ze związkiem o wzorze II, w rozpuszczalniku, takim jak acetonitryl lub dimetyloformamid, tetrahydroftiaan lbb dioksan i w bbecnościzasady, na przykład węglanu sood lub wggłanu połauu. Proces prowadzi się na ogół w tembdsalurbe pokojowej do temperatury podwyższonej, uzyskując połączoną cząsteczkę o chronionzeh aminowych atomach azotu. Na ogół otrzymuje się mieszaninę produktów i stwierdzono, że korzystną metodą rozdzielania jest chromatografia na żelu krzemionkowym.

Etap ndszczepiama grup ochronnych prowadzi się zazwyczaj drogą ogrzewania pod chłodnicą zwrotną cząsteczki w mieszaninie wodnego HBr i kwasu octowego w przypadku grupy ochronnej mbtannsulfonykiwej i 4-tolilnsul0onylowej albo w przypadku grupy dietylofosOnrylnwbj w obecności chlorowodoru (gaz) z THF lub dinkkanib.

Związki te nadają się do leczenia infekcji wirusowych, zwłaszcza infekcji retrowirusowych, a w szczególności infekcji HIV, przy czym związki o wzorze I można stosować jako substancje czynne dla kompozycji farmaceutycznych, w sposobach ich wytwarzania i w sposobie leczenia, jak wyżej podano. Należy rozumieć, że w tych aspektach wynalazku objęte są postacie mezo, enancjomery i rozdzielone postacie optycznie czynne związków o wzorze I.

Sole addycyjne z kwasami, na przykład chlorowodorki, związków o wzorze I są również związkami aktywnymi według wynalazku.

Wytworzone sposobem według wynalazku związki mogą mieć postać określoną mianem pro-leki, to znaczy chronione postacie połączonych związków czkliczazca, które uwalniają związek po podaniu pacjentowi. Na przykład związek może zawierać grupę ochronną, która ulega oasrczepibniu drogą hydrolizy w płynach organizmu, np. w strumieniu krwi, uwalniając aktywny związek. Dyskusję o postaciach pro-leków można znaleźć w Smith and Williams', Introduction to the Principles of Drug Design, H. J. Smith, Wright, 2 wydanie, Londyn 1988.

Wynalazek ainibjsrh ilustrują następujące przykłady wytwarzania.

Przykład I . a) 2,3,5,6-tetrafluoro-p--kyleno-a,a' -diol

Do mieszanego roztworu kwasu perOlunrotereftalr)wegn (1,0 g, 4,2 mmoli) w bezwodnym THF (10 ml) w atmosferze suchego argonu wprowadza się borowodór. Wkrapla się kompleks THF (1,0 M roztwór w THF, 10 równoważników, 42 ml) i mieszaninę miesza się w temperaturze pokojowej przez noc. Roztwór odparowuje się pod obniżonym ciśnieniem, otrzymując bezbarwny olej, a nadmiar borowodoru rozkłada się przez dnaanie bezwodnego metanolu (40 ml) i odparowanie (powtórzone trzykrotnie). Pozostałość traktuje się 5% wodnym kwasem solnym, po czym wartość pH mieszaniny doprowadza się do pH 9 za pomocą wodnego

173 643 roztworu wodorotlenku sodu i ekstrahuje dichlorometanem (3 x 50 ml). Połączone ekstrakty organiczne suszy się (MgSOą) i odparowuje, otrzymując 2,3,5,6-tetra-fluorop-ksyleno-α,α'-diol (0,75 g, 86%) w postaci białej substancji stałej, którą stosuje się bez dalszego oczyszczania.

b) dimezylan 2,3,5,6-tetrafluoro-p-ksyleno-a,a'-diolu

Do mieszanego roztworu 2,3,5,6-tetrafluoro-p-ksyleno-a,a' -diolu

Do mieszanego roztworu 2,3,5,6-tetrafluoro-p-ksyleno-a,a'-diolu (0,72 g, 3,4 mmoli) w dichlorometanie (40 ml) zawierającego trietyloaminę (1,2 ml, 2,5 równoważnika) wkrapla się chlorek metanosulfonylu (0,58 ml, 2,2 równoważnika) w temperaturze 0°C i mieszaninę pozostawia się przez noc do ogrzania do temperatury pokojowej. Roztwór przemywa się nasyconym wodnym roztworem wodorowęglanu sodu (2 x 20 ml) i solanką (2 x 20 ml), po czym suszy (MgSOą) i odparowuje pod obniżonym ciśnieniem. Pozostałość zawiesza się w eterze i sączy, otrzymując dimezylan 2,3,5,6-tetrafluoro-p-ksyleno-a,a' diolu (0,9 g, 72%) w postaci białej substancji stałej.

c) 1,1'-[2,3,5,6-tetrafluoro-1, 4-fenyleno-bis- (metyleno) ]-bis-tris- (p-toluenosulfonylo) -1,4,8,11 -tetraazacyfdotetradekan

Dimezylan 2,3,5,6-tetrafluoro-p-ksyleno-a,a '-diolu (150 mg, 0,4 mmoli), monowodzian tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyldotetradekanu (826 mg, 1,2 mmoli, 3,0 równoważników) i węglan potasu (252 mg, 3,0 równoważników) w bezwodnym acetonitrylu (20 ml) ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną, mieszając, w atmosferze argonu w ciągu 48 godzin, aż do wyczerpania całego wyjściowego materiału dimezylanowego; co potwierdza TLC (żel krzemionkowy, 2% metanol w dichlorometanie jako eluent). Mieszaninę odparowuje się pod obniżonym ciśnieniem, a pozostałość rozpuszcza w octanie etylu (40 ml) i przemywa nasyconym roztworem wodnym wodorowęglanu sodu (2 x 20 ml) i solanką (2 x 20 ml), po czym suszy (MgSOą) i odparowuje. Pozostałość oczyszcza się na kolumnie chromatograficznej na żelu krzemionkowym, eluując 2% metanolem w dichlorometanie, uzyskując białą pianę, którą identyfikuje się za pomocą 1H-NMR i FAB-MS jako 1,r-[2,3,5,6-tetrafłuoro-1,4-fenyleno-bis-(metyleno)]-bis-tris-(ptoluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan.

CyoHsóNsOuSóFą obliczono: C 56,05, H 5,78, N 7,47;

znaleziono: C 55,81, H 5,73, N 7,36.

d) 1,1' -[2,3,5,6-tetrafluoro-l, 4-fenyleno-bis- (metyleno) ]-bis-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan

1,r-[2,3,5,6-tetrafluoro-l,4ffenyleno-bis-(metyleno)]-bisttris-(pttoluenosuffonylo) -1,4,8,11-tetraazacylkotetradekan (200 mg, 0,13 mmoli) rozpuszcza się w mieszaninie kwasu octowego i kwasu bromowodorowego (48%) w stosunku objętościowym około 3:2 (10 ml) i ogrzewa do 100°C w ciągu 24 godzin, przy czym w tym czasie wytrąca się biały osad. Mieszaninę pozostawia się do ochłodzenia, a osad odsącza się i przemywa kwasem octowym i eterem i suszy w próżni, otrzymując biały osad identyfikowany za pomocą ^jH-NMR, FAB-MS i analizy elementarnej jako dihydrat oktabromowodorku

1,-'-[2,3,5,6-t(ttrafluoro-l,4tfenyleno-bis--metyleno)]-bist-,4,8,Π-tetraazacyklotetrat dekanu (65 mg, 40%).

C28Hó2N8O2BrsF4 obliczono: C 26,73, H 4,96, N 8,90 znaleziono: C H 5,05, N 8,21

Ή NMR(D20)ó 1,75 (m, 4H), 1,91 (m, 4H), 2,58 (m, 8H), 2,85 (m, 8H), 3,15 (m, 16H), 3,84 (m, 4H)

Następujące związki wytwarza się, stosując metody analogiczne do opisanych powyżej w etapach b)-d):

Z 5-nitro-m-ksylenotα,α'-diolu otrzymuje się dihydrat oktabromowodorku 1,1-[5mtro-l,3-fenyleno-bist(metyleno)-bist1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu.

C₂₈H₆5N9^4Br8 obliczono: C 27,31, H 5,31, N 10244 znaleziono: C 27,49, H 5,26, N £,,^5

173 643 *H NMR(D₂O)ó 1,82 (m, 4H), 1,92 (m, 4H), 2,61 (m, 8H), 2,92 (m, 4H), 3,00-3,30 (m, 20H), 3,89 (s, 4H), 7,52 (s, 1H), 7,97 (s, 2H)

Z 2,4,5,6-tetrachloro-m-ksyleno-a,a'-diolu otrzymuje się dihydrat oktabromowodorku 1, r-[2,4,5,6-tetrachloro-1,3-fenyleno-bis-(metyleno)]-bis-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu.

C28H62NsO2Cl4Br₈ obliczono: C 25,40, H 4,71, N 8,46 znaleziono: C 25,72, H 4,76, N 8,05 ^!H-NMR(D₂O)ó 1,74 (m, 8H), 2,64 (m, 8H), 2,75 (m, 8H), 3,08 (m, 16H), 3,92 (s, 4H)

Przykład II. a) a/P-Dibromo-lFddimetylonaftalen

Do roztworu 1,4-dimetylonaftalenu (0,5 g, 3,2 mmoli) i nadtlenku benzoilu (0,08 równoważnika, 62 mg) w czterochlorku węgla (20 ml) wprowadza się N-bromosukcynimid (1,14 g, 2,0 równoważniki) i mieszaninę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną w ciągu 24 godzin, przy czym wytrąca się biały osad. Mieszaninę sączy się na gorąco (w celu usunięcia sukcynimidowego produktu ubocznego), po czym pozostawia do ochłodzenia w ciągu kilku godzin, przy czym wytrąca się biały krystaliczny osad. Osad ten odsącza się i suszy, otrzymując α,α-dibromek 1,4^c^ii^<^^^yl^i^ir^^^ilenu (143 mg, 50%).

Następny związek wytwarza się, stosując metody analogiczne do etapów c) i d) z przykładu I:

Z α,α'-dibromku 1,4-dimetylonaftalenu otrzymuje się tetrahydrat oktabromowodorku 1,Γ-[1,4-naftaleno-bis-(metyleno)]-bi--1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu.

C₃2H7^2^₈O4Br₈ obliczono: C 30,20, H 5,69, N 8,81 znaleziono: C 30,28, H 5,52, N 8,66

Ή NMR(D20) δ 1,70 (m, 4H), 2,05 (m, 4H), 2,70-3,00 (m, 24H), 3,10-3,30 (m, 8H), 4,25 (s, 4H), 7,59 (s, 2H), 7,81 (m, 2H), 8,28 (m, 2H)

Przykład III. a) l-Beozylr-5,13-di-(p-trlueorsulfooylo)-9-rnetaorsułaroylr1.5.9.13- tetbaazacykloheksadekao

Do roztworu chlorowodorku N,N-bis[3-(p-toluenosulfonyloamidopropylo)]-benzyloaminy (25 g) patent NL 6603655) w suchym DMF (800 ml) w atmosferze argonu wprowadza się wodorek sodu (10 równoważników) w małych porcjach w ciągu 3 godzin. Po zakończeniu dodawania roztwór ogrzewa się do 60°C w ciągu 1 godziny, po czym pozostawia do ochłodzenia i nadmiar wodorku sodu usuwa drogą sączenia w atmosferze argonu. Przesącz przenosi się do innej suchej kolby, po czym roztwór ogrzewa do 100-110°C i wkrapla trimetanosulfonian bis-propanoloaminy (P. Moore, J. Chem., Soc. Dalton Trans 1985 (7) 1361-1364) (1,0 równoważnik) w DMF (500 ml) w ciągu 8 godzin, energicznie mieszając. Temperaturę utrzymuje się przy 100-110°C w ciągu dalszych 16 godzin, pozostawia do ochłodzenia, po czym mieszaninę wprowadza do wody z lodem (1500 ml) i otrzymany białawy osad odsącza się. Osad rozpuszcza się w dichlorometanie (250 ml) i roztwór przemywa wodą (5 x 50 ml), po czym suszy (MgSO4) i odparowuje pod obniżonym ciśnieniem, otrzymując żółty olej. Po roztarciu z etanolem (200 ml) otrzymuje się krystaliczny osad biały, który odsącza się, przemywa niewielką ilością etanolu, a następnie eteru i suszy w próżni, otrzymując 1-benzylo5.13- di-(p-toluenosulfonylo)-9-metanosulfonylo-1,5,9,13-tetraazacyklohek-adekan (45%), który identyfikuje się za pomocą ^^l-NMR i FAB-MS.

b) 1,9-di- (p-tolueoosulaooylo)-5-metaoosutfooylo-l, 5,943-tetbaazacykloheksadekao

Do roztworu 1-benzyl^-^,i:^^(^i-(]p^1^<^]^ⁱu(^no-s^i^l^(^^;^lo)-^?^^i^<^¹ti^nosulfonylo-1,5,9,13tetraazacykloheksadekanu w kwasie mrówkowym (20 ml) wprowadza się wodorotlenek palladu na węglu (katalizator Pearlmansa) (4,0 g) i otrzymaną zawiesinę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną, mie-zając, w ciągu 72 godzin. Mieszaninę pozostawia się do ochłodzenia, po czym sączy przez celit, a przesącz odparowuje pod obniżonym ciśnieniem. Pozostały bezbarwny olej rozpuszcza się w dichlorometanie (50 ml) i przemywa 10% wodnym roztworem wodorotlenku sodu (2 x 20 ml) i wodą (2 x 20 ml), a następnie suszy (MgSO4) i odparowuje pod obniżonym ciśnieniem. Pozostałość oczyszcza się drogą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym, eluując 3% metanolu w dichlorometanie i otrzymuje białą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą ¹HI-NMR i FAB-MS jako 1,9-di-(p-tolueno-sulfonylo)-5-metanosulfonylo-1,5,9,13-tetraazacykloheksadekan ¹H NMR(CDCl₃)<5 1,76 (quint, 4H, J=6,5 Hz), 1,99 (quint, 4H, J=7,1 Hz), 2,42 (s, 6H), 2,74 (t, 4H, J=6,4 Hz), 2,81 (2, 3H), 3,00-3,19 (m, 8H), 3,20-3,44 (m, 4H), 7,30 (d, 4H, J=8,2 Hz), 7,65 (d, 4H, J=8,2 Hz)

Mono-niechroniony tetraazacykloheksadekanowy układ makrocykliczny opisany w etapie b) stosuje się, jak opisano w przykładzie I etapy c) i d), do wytwarzania dimerów tetraazacykloheksadekanu.

Następujące związki wytwarza się w sposób analogiczny.

Z α,α-dibromo-m-ksylenu otrzymuje się heksahydrat oktabromowodorku 1,1-[1,3fenyleno-bis-(metyleno)]-bis-1,5,9,13-t etraazacykloheksadekanu.

C32H76N8O6Br8 obiiczono: C 29,29, H 6,15, N 8,,5^4 znaleziono: C 22,37, H 5,50, N 7,90 ^XH NMR(D2O)<5 1,90-2,30 (m, 16H), 3,20-3,60 (m, 32H), 4,55 (s, 4H), 7,60-7,80 (m, 4H)

Z α,α-dibromo-p-ksylenu otrzymuje się heksahydrat oktabromowodorku 1,1-[1,4fenyleno-bis-(metyleno)] -bis-1,5,9,13-tetraazacyklohek'sadekanu.

C^2lH76N8O₆Br8 obHczono: C 22^,^2^, H 6,15, N 8,54 znaleziono: C 225,,^(^, H 5,-47, N 7,96 !H NMR(D₂O)ó 1,80-2,10 (m, 16H), 3,04-3,45 (m, 32H), 4,38 (s, 481), 4,50 (5 4H)

Inne związki, które można wytwarzać zgodnie z wynalazłem, to: l,Γ[ll,3ffenyleno-b)s-(metyleno)]-bi)-1,5,9,13-tetraazacyldoheksadekan heksachlorowodorek 1,r-[1,3-fenyleno-bis-(metyleno)]-bis-1,5,9-triazacyklododekanu,

Ή NMR(D2O)ó 1,80-2,00 (m, 8H), 2,10 (m, 44H), 2,80 (m8 8,, , 3,00-3,0(m, 16H) 3,90 (s, 4H), 7,20-7,40 (m, 4H) haksachlorowodorek 1,Γ-[1,4-fenyleno-bis-(metyleno)]-biso1,5,9-triazacyklododekanu, ¹H NMR(D2O)ó 1,80-2,00 (m, 8H), 2,10 (m, 4H), 2,84 (m, 8H), 3,00-3,20 (m, 16H), 3,92 (s, 4H), 7,34 (s, 4H)

Przykład IV. l,Γ[[3,3'-bffenyleno-b)S-(metyleno)]-biSotriso4p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraakacyklotetradekan

Mieszaninę 4,4'-bis-(bromometylo)1,Γ-bifenylu (W. Wenner. J. Org. Chem. (1952), 17, 525-528) (200 mg, 0,59 mmoli), bezwodnego węglanu potasu (325 mg, 2,35 mmoli, 4 równoważniki) i tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (801 mg, 1,18 mmoli, 2 równoważniki) w bezwodnym acetonitrylu (15 ml) miesza się w 50°C w atmosferze argonu. Po upływie 6 godzin mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia; dodaje się dichlorometan (75 ml) i sączy otrzymany roztwór. Przesącz odparowuje się w próżni, uzyskując szklistą białą substancję stałą. W wyniku chromatografii surowego produktu na kolumnie z żelem krzemionkowym (2,5 cm x 20 cm), eluując metanolem/dichlorometanem 1:160 obj./obj. otrzymuje się białą substancję stałą identyfikowaną za pomocą 1H-NMR jako l,Γ[[3,3'-bifenyleno-bis-(metyleno)]-bis-tri)(p-tolueno-sulfonylo)-1,4,8,Π-tetraakacyklotetradekan (665 mg, 76%).

Synteza związku J

Tetrahydrat oktabromowodorku 1,Γ-[3,3'-bifenyleno-bis-(metyleno)]obiso1,4,8,11tetraazacyklotetradekanu

Powyższą per-tosylowaną pochodną (450 mg, 0,30 mmoli) rozpuszcza się w lodowatym kwasie octowym (9 ml). Dodaje się kwas bromowodorowy (-48% wag./obj., Aldrich, 3,5 ml) i uzyskaną mieszaninę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną. Po upływie 24 godzin ciemno brunatny roztwór chłodzi się w kąpieli lodowej w ciągu 2 godzin,

173 643 przy czym wytrąca się białawy osad. Osad oddziela się drogą wirowania i przemywa lodowatym kwasem octowym (3 x 10 ml), a następnie eterem dietylowym (4 x 10 ml), po czym suszy się przez noc w próżni, otrzymując biały proszek, identyfikowany za pomocą Ή-NMR i analizy elementarnej jako tetrahydrat oktabromowodorku 1,r-[3,3'-bifenyleno-bis-(metyleno)]-bis-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (194 mg, 50%).

C^tHN&BrsOzi obliczono: C 31,46, H 5,70, N 8,63 znaleziono: C 31,30, H 5,68, N 8,60 ¹H NMR(D2))ó 2,00-2,30 (m, 8H), 3,14-3,70 (m, 32H), 4,37 (s, 4H), 7,54 (d, 2H, J=8, 1Hz), 7,68 (t, 2H, J=8, 1Hz), 7,84 (s, 2H), 7,86 (d, 2H, J=lHz)

Przykład V. l,l'[[4,4'((2,2'-bipirydyno)-bis(metyleno)]-bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan

Mieszaninę 4,4'-bis-(bromometylo)-2,2'-bipirydyny (T.J. Meyer, Inorg. Chem. (1991), 30, 2942-2949) (200 mg, 0,57 mmoli), bezwodnego węglanu potasu (314 mg, 2,27 mmoli, 4 równoważniki) i tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (774 mg, 1,14 mmoli, 2 równoważniki) w bezwodnym acetonitrylu (20 ml) miesza się w 50°C w atmosferze argonu w ciągu 2 godzin. Mieszaninę pozostawia się do ochłodzenia i otrzymany roztwór sączy przez celit. Przesącz odparowuje się w próżni, uzyskując żółtą szklistą substancję stałą, którą oczyszcza się drogą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym (kolumna 3 x 20 cm), stosując trietyloaminę/metanol/dichlorometan 1:1:100 obj./obj. jako eluent. Otrzymuje się szklistą białą substancję stałą identyfikowaną za pomocą 1H-NMR jako 1,1'[4,4'-(2,('-bipirydyno)-bis-(metyleno)j-bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyldotetradekan (600 mg, 70%).

Synteza związku K

Pentahydrat dekabromowodorku 1,Γ-[4,4'-(2,2'-bipirydyntt)-bis-(meylo)]-bis1,-4,8,11-tetraazacyklotetradekanu

Powyższą pochodną per-tosylenową (570 mg, 0,38 mmoli) rozpuszcza się w lodowatym kwasie octowym (6,5 ml). Dodaje się kwas bromowodorowy (-48%, wag./obj., Aldrich, 3,0 mmoli) i mieszaninę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną w ciągu 24 godzin. Uzyskany ciemno brunatny roztwór chłodzi się w kąpieli lodowej w ciągu 2 godzin, przy czym wytrąca się białawy osad. Osad oddziela się drogą odwirowania i przemywa lodowatym kwasem octowym (3 x 10 ml), a następnie eterem dietylowym (5 x 10 ml) i suszy przez noc w próżni, otrzymując biały proszek identyfikowany za pomocą Ή-NMR i analizy elementarnej jako pentahydrat dekabromowodorku 1,1'-[4,4'-(2,2'bipirydrno)-bis-(metyleno)]-1,4,8,11-tetraazacrklotetradekanu (450 mg, 81%).

C32H76Nu)Br1o05 obliczono: C 25,97, H 5,17, N 9,46 znaleziono: C 26,07, H 4,57, N 9,47 ’H NMR(D2O)<5 2,00-2,34 (m, 8H), 3,04 (t, 2H, J=5, 2Hz), 3,25-3,75 (m, 30H), 4,34 (s, 4H), 7,98 (d, 2H, J=4, 2Hz), 8,62 (s, 2H), 8,85 (d, 2H, J=4, 2Hz)

Przykład VI. l,Γ[(2,6-piyddrnιo-bis-(metyleno)]-bis-tris-(p-tohlenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacykłotetradekan

Mieszany roztwór bromowodorku 2,6-bis-(bromometylo)-pirydyny (M.E. Haeg, B.J. Whitlock i H.W. Whitlock Jr., J. Am. Chem. Soc., (1989), 111, 692) (131 mg, 0,378 mmoli), tris-(p-tolueno-sulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (500 mg, 0,75 mmoli) i węglanu potasu (400 mg, 2,88 mmoli) w bezwodnym acetonitrylu (15 ml) ogrzewa się w 80°C w ciągu 22 godzin w atmosferze argonu. Mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej 1 zatęża w próżni. Pozostałość oczyszcza się drogą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym stosując 3% metanolu w dichlorometanie jako eluent i otrzymuje blado białą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą 1H-NMR i FAB-MS jako 1,1'-[2,6-pirydyno -bis-(metyleno)]-bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11tetracyklotetradekan (500 mg, 93%).

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 1428 (M+l, 100), 1272 (35).

Synteza związku O

Tetrahydrat oktabromowodorku 1,1 '1,4,8,11tetraazacyklotetradekanu

Do mieszanego roztworu l,r-[2,6-pnydyno-bis-(metyleno)]-bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (500 mg, 0,35 mmoli) w kwasie octowym (16 ml) wprowadza się 48% kwas bromowodorowy (12 ml) i roztwór ogrzewa się do 110°C w ciągu 48 godzin, przy czym wytrąca się biały osad. Mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej i osad odsącza się, przemywa kwasem octowym, a następnie eterem i suszy w próżni, otrzymując białą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą ¹H-NMR, ¹³C-ŃMR, FAB-MS i analizy elementarnej jako tetrahydrat oktabromowodorku 1,1'-[2,6-pirydyno-bis-(metyleno)]-bis1,4,8,11-tetraazacyklotetradekanu (230 mg, 65%).

CzrHTH^re obhczono: C 26,50, H 5,64, N 10,31, Br 52,29 znaleziono: C 26,91, H 5,31, N 10,08, Br 51,99

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 586 (M+HBr, 48), 584 (M+HBr, 50), 504 (M+1, 100), 201 (60).

NMR(D[O)ó 1,89 (m, 4H), 2,01 (m, 4H), 2,69 (m, 4H), 2,90 (m, 4H), 3,04-3,45 (m, 24H), 3,98 (s, 4H), 7,68 (d, 2H, J=8Hz), 8,19 (t, 1H, J= 8Hz)

Przykład VII. l,Γ-[3,5-piy'dyno-bi--(metyleno)]-bis-tris-(p-toluenosulfonylo) -1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan

Mieszany roztwór bromowodorku 3,5-bis-(bromometylo)-pirydyny (M. Momenteau, J. Mispelter, B. Loock i J.M. Lhoste, J. Chem. Soc. Perkin Trans. 1, (1985), 61) (131 mg, 0,37 mmoli), tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyldotetradekanu (500 mg, 0,755 mmoli) i węglanu potasu (400 mg, 2,88 mmoli) w bezwodnym dimetyloformamidzie (15 ml) ogrzewa się w 70°C w ciągu 21 godzin w atmosferze argonu. Mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej i zatężą w próżni. Pozostałość oczyszcza się drogą chromatografii kolumnowej na żelu krzemionkowym, stosując 2% metanol w dichlorometanie jako eluent, otrzymując białą piankowatą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą Ή-NMR i FB-MS jako 1,1'[3,5-pirydyno-bis-(metyleno )]-bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan (320 mg, 78%).

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 1428 (M+l, 100), 1272 (45). Synteza związku P

Dihydrat nonabromowodorku 1,1'-[3,5-pirydyno-bis-(metyleno)]-bis-1,4,8,11 -tetraazacyldotetradekanu

Do mieszanego roztworu 1,1'-[3,5-pi^c^J^n(^-ł^ii^-(r^(^t^t^ll^^⁽^t)]-bi^^^t^^i^^(p-'toluenosulfonylo)-1,4,8,11-tetraazacykllo:etradekanu (320 mg, 0,224 mmoli) w kwasie octowym (12 ml) wprowadza się 48% kwas bromowodorowy (8 ml) i roztwór ogrzewa się do 100°C w ciągu 48 godzin, przy czym wytrąca się biały osad. Mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej i osad odsącza się, przemywa kwasem octowym, a następnie eterem i suszy w próżni, otrzymując biały osad, który identyfikuje się za pomocą Ή-NMR, ¹³C-NMR, FAB-MS i analizy elementarnej jako dihydrat nonabromowodorku 1,Γ-[3,5-pirydyno-bis-(metyleno)]-bis-1,4,8,Π-tetraazacyklotetradekanu (150 mg, 53%).

C27H66NrO2Brr obliczono: C 25,56, H 5,21, N 9,94, Br 56,74 znaleziono: C 25,71, H 5,25, N 9,76, Br 56,28

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 586 (M+HBr, 39), 584 (M+HBr, 41), 504 (M+l, 60), 201 (100).

Ή NMR(D[O)ó 1,92 (m, 4H), 2,04 (m, 4H), 2,57 (m, 4H), 2,74 (m, 4H), 3,07-3,46 (m, 24H), 3,92 (s, 4H), 8,58 (s, 1H), 8,69 (s, 2H)

173 643

Przykład VIII. 1,1'-['1,3-fenyleno-bis-(metyleno)] bis-tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,7,l0-tetraazacyklododekan

Mieszany roztwór α,α'-dibromo-m-ksyleuu (225 mg, 0,722 mmoh), tris-(p-toluenosulfonylo)-1,4,7,10-tetraazacyldododekanu (M.F. Tweedle i inni, Inorg. Chem. (1992), 30, 1262] (600 mg, 0,942 mmoli) i węglanu potasu (400 mg, 2,88 mmoli] w bezwodnym acetonitrylu (12 ml) ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną w ciągu 6 godzin w atmosferze argonu. Otrzymany nieprzezroczysty biały roztwór pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej i osad odsącza się i przemywa acetonitrylem. Stałą pozostałość rozpuszcza się w mieszaninie dichlorometanu (100 ml) i wody (12 ml). Fazę organiczną oddziela się i przemywa wodą (12 ml), suszy (MgSO4) i zatęża pod obniżonym ciśnieniem. Pozostałość suszy się w próżni, uzyskując białą piankowatą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą ‘H-NMR jako l,Γ[ll,3-fenyleno-b-s-(metyleno)]-bi-i tris-(p-trluenr-ulfoeylo)t1,4,7,1(--tetraazacyklodrdekan (330 mg, 21%).

Synteza związku Q

Heksabromowodorek 1,('-[1,3-fenylenrtbirt(metyleno)]-bir-1,4,7,10-tetraazacyklrdr dekanu

Do mieszanego roztworu 1,1'-[(,3-fenyleno-bts-(metyleeo)]ibiritris-(pttolueno-uli freyk-]i(,4,7,10-telraazacyklo-elradekaeu (330 mg, 0,24 mmoli) w bezwodnym metaerlu/tetrahydrofuranie (1:2, 12 ml) wprowadza się 3% amalgamat sodu (20 g) i dwuzasadowy fosforan sodu (400 mg). Mieszaninę reakcyjną miesza się energicznie w atmosferze argonu w 70°C w ciągu 41 godzin. Mieszaninę reakcyjną pozostawia się do ochłodzenia do temperatury pokojowej, a roztwór znad osadu oddziela się od substancji stałych drogą dekantacji, a następnie zatęża w próżni. Do pozostałości dodaje się chloroform (20 ml) i wodę (2 ml) i fazę wodną ekstrahuje się chloroformem (3 x 20 ml). Połączone fazy organiczne zatęża się, otrzymując ilościowo lepki olej, który identyfikuje się za pomocą 1H-NMR jako 1,Γt[1,3-fenylenOibi--(metyleno]]-bis1,4,7,10-tetraazacyklododekan.

Przez mieszany roztwór (,('-[1,3-feeyleno-bis-(metyleno]]-bir-1,4,7,10-tetraazacyklododekanu w etanolu (20 ml, 9ó%) przepuszcza się gazowy HBr w ciągu 12 minut, uzyskując natychmiast biały osad. Biały osad odsącza się, przemywa etanolem i eterem i natychmiast suszy w próżni w ciągu 48 godzin, otrzymując biały osad, który identyfikuje się za pomocą ¹H-NMR, ¹³C-NMR, FAB-MS i analizy elementarnej jako hek-abrrmrwodrrek 1, Γ-[1,3-fenyleno-(metyleeo)]ibiSi1,4,7,10--elraazacyklΩdrdekanu (130 mg, 63%).

C27H52N₈Br₆ obliczono: C 30,92, H 5,(521, N 12,021, Br 21,43 znaleziono: C 31,09, H 2,80, N 11,90, Br 21,17

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 229 (M+HBr, 23), 227 (M+HBr, 22), 447 (M+1, 100), 277 (40), 182 (32).

'H NMR(D2O):5 2^,99 (br m, H)), 2,88 (br m, H)) , 3,03 bb r m, 8H), 3,99 (br m, 8H), 3,79 (s, 4H), 7,19-7,30 m, 3H), 7,30-741 (m, 1H)

Przykład IX. 1,Γt[l24-fenyleeo-bis-(metylenr)]-bis-triSi(p-toluenosulfonyi lr)-l2427,10ttetraazacyklrdodekae

Mieszaniny roztwór α,α'idibromotpik-ylenu (99 mg, 0,374 mmoli), tris-(p-tolueer-ulf(reylo)-(,4,7,10-tetraazacyklododekanu (472 mg, 0,748 mmoli) i węglanu potasu (320 mg, 2,24 mmoli) w bezwodnym acetonitrylu (12 ml) ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną w ciągu 14 godzin w atmosferze argonu. Otrzymany nieprzezroczysty biały roztwór pozostawia się do ochłodzenia do temperatury prkojrwej, a osad odsącza się i przemywa acetonitrylem. Stałą pozostałość rozpuszcza się w mieszaninie dichlrromei tanu (120 ml) i wody (12 ml). Fazę organiczną oddziela się i przemywa wodą (12 ml), suszy (MgSO4) i zatęża pod obniżonym ciśnieniem. Pozostałość suszy się w próżni, uzyskując białą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą ¹ H-NMR jako 1,1'

173 643 [1,4-0eayleno-bis-(metyleao)]-bis-tris-(p-tolubanku0naylo)-1,4,7,10-tetraazaeyklododekza (360 mg, 70%).

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 1371 (M+l, 12), 1217 (8).

Synteza związku R

Heksabromowodorek 1,Γ-[1,4-fbnylenn-bis-(metyleno)]-bis-1,4,7,10-tetraaraczklodndekanu

Do mieszanego roztworu 1,Γ-[l,4-fenzlenn-bis-Imbtzlenn)]-bis-tris-(p-toluennkulOnnzlo)-1,4,7,10-tetraazacyklαdodekaau (360 mg, 0,262 mmoli) w bezwodnym metanolu/sulfotlenku dimbtylowhm (1:5, 18 ml) wprowadza się 3% amalgamat sodu (23 g) i awuzasadowz fosforan sodu (400 mg). Mieszaninę reakcyjną miesza się energicznie w atmosferze argonu w 100°C w ciągu 4 godzm, po czym pozostawia do ochłodzenia do temperatury pokojowej, a ciecz znad osadu oddziela się od stałych składników drogą abkantacji i zatęża w próżni. Do pozostałości dodaje się chloroform (50 ml) i wodę (5 ml) i fazę wodną ekstrahuje chloroformem (3 x 50 ml). Połączone frakcje organiczne zatęża się, otrzymując ilościowo piznknwaty biały osad, który identyfikuje się za pomocą 'H-NMR jako 1,1'-[1,4-fenhlbnn-bis-(metylban)]-bis-1,4,7,10-tetraaracyldododbkan.

Przez mieszany roztwór 1,Γ-[1,4-Obnylenn-bis-(metzlbnn)]-bis-1,4,7,10-tetraaraczkłododekanu w etanolu (15 ml, 95%), przepuszcza się gazowy HBr w ciągu 15 minut, przy czym natychmiast wytrąca się biały osad. Biały osad odsącza się, przemywa etanolem i eterem i natychmiast suszy w próżni w ciągu 48 ęndria, uzyskując białą substancję stałą, którą identyfikuje się za pomocą ^XH-NMR, c-NMR, FaB-MS i analizy elementarnej jako aeksabromnwodorbk 1,Γ-[1,4-fenyleno-bis-(mbtzlenn)]-bis-1,4,7,ί0-tbtraaraczlyododekanu (115 mg, 47%).

C27H52NsBr6 obliczono: C 30,92, H 5,62, N 12,02, Br 51,43 rcalezionn: C 30,90, H 5,83, N 11,83, Br 51,19

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 529 (M+HBr, 40), 527 (M+HBr, 40), 447 (M+1, 58), 185 (100).

H NMR(D₂O)ó 2,78 (t, 8H, J=5, 1Hz), 2,87 (br m, 8H), 3,02(t, 8H, J=5, 1Hz), 3,09 (br m, 8H), 3,75 (s, 4H), 7,26 (s, 4H)

Przykład X. 1J'-[2,5-Tiofeno-bis-(mbtylean)]-bis-tris-(p-tolubaosulfoayln)1,4,8,11 -tetraaracyklotetraabyan

Do roztworu monohydratu tris-p-tolueaokul0onyln-1,4,8,11-tetraazacyklotetradbkanu (1,0 g, 1,5 mmoli) i węglanu potasu (300 mg, 2,2 mmoli) w acetonitrylu (20 ml) wprowadza się 2,5-dichlorombtylo-tinfba (J.M. ΘιΟΟ^, L.F. Salisburh, J. Am. Chem. Soc., (1948), 70, 3416-3419) (137 mg, 0,76 mmoli) i mieszaninę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną przez noc, energicznie mieszając. Mieszaninę pozostawia się do oehłndzbma i osad odsącza się. Przesącz odparowuje się w próżni, a pozostałość rozdziela się pomiędzy chlorek metylenu (50 ml) i wodę (25 ml). Warstwę organiczną oddziela się, suszy (Nł2SO4) i odparowuje w próżni, otrzymując surowy produkt w postaci jasno brunatnego osadu. W wyniku chromatografii kolumnowej (żel krzemionkowy, chlorek metylenu/metanol /40/1/) wyodrębnia się białą substancją stałą, identyfikowaną za pomocą ¹H-NMR i FAB-MS jako 1,Γ-[2,5-tinfbno-bik-(metzlban)]-bis-tris-(p-trluenosulfnayln)-1,4,8,'11-tetraazzcyklotetraaekaa (315 mg, 29%).

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 1434 (M+l, 49), 1277 (31), 772 (100), 616 (30), 508 (24).

Synteza związku T

Oktabromowodorek 1,Γ-[2,5-tinfeno-bis-(mbtyleno)]-bis-1,4,8,11-tetraaracyylotbtrzdekanu

Do roztworu 1,Γ-[2,5-tiofbno-bis-(metyłeno)]-bis-tris-(p-tσluennsul0ocylG)-1,4,8,11tetraaracyłkotetradekanu (177 mg, 0,12 mmoli) w kwasie octowym (6 ml) wprowadza się kwas bromowndnrnwy (Aldrich, wodny 48%, 4 ml) i mieszaninę ogrzewa się pod

173 643 chłodnicą zwrotną, mieszając, w ciągu 16 godzin, przy czym wytrąca się jasno brązowy osad z ciemno brunatnego roztworu. Po ochłodzeniu dodaje się dalszą porcję kwasu octowego (10 ml) i odsącza osad, przemywa kwasem octowym (10 ml) i eterem (20 ml) i suszy w próżni, otrzymując białą substancję stałą, identyfikowaną za pomocą Ή-NMr i FAB-MS jako oktabromowodorek 1,1'-[2,5-tiofeno-bist(metyleno)]tbis14,8,1--tetraazacyklotetΓadekanu (82 mg, 97%).

Widmo masowe (FAB); m/e (natężenie względne); 591 (M+HBr, 26), 589 (M+HBr, 26), 509 (M+1, 22), 311 (23), 201 (71), 185 (100).

‘H NMR(D2O)ó 1,65-1,85(m, 8H), 2,95-3,43(m, 32H), 4,15 (s, 4H), 7,06 (s, 2H) Związki wytwarzane sposobem według wynalazku testuje się za pomocą metody

MTT. (J. Virol. Methods 120: 309-321 (1988)). Komórki MT-4 (2,5 x 104/zagłębienie) prowokuje się za pomocą HIV-1 (HTLV-IIIB) albo HIV-2 (LAV-2 ROD) w stężeniu 100 CCID50 i poddaje inkubacji w obecności różnych stężeń testowanych związków, które dodaje się natychmiast po prowokacji wirusem. Po upływie 5 dni hodowania w 37°C w inkubatorze CO2 liczbę komórek zdolnych do życia ocenia się metodą MTT (tetrazoliową). Aktywność przeciwwirusową i cytotoksyczność związków podaje się w poniższej tabeli jako IC50 («g/ml) i CC50 («g/ml). Potencjalną przydatność terapeutyczną ocenia się drogą wyliczenia wskaźnika selektywności (SI) odpowiadającego stosunkowi CC50 do IC50. Próbę kontrolną prowadzi się, stosując znane leczenie przeciwko HIV za pomocą AZT.

W tabeli 1 poniżej jako testowane związki stosuje się:

AZT: znany związek przeciwko HlV

C': 1,-/[[5-nitro-l,3-fenyleno-bis-(mey4eno)]-bis-1,4,8,1l-tetraazacyldotetradekan

D: l,Γ-[2,3,5,6-tetrafluoro-l,3-fenyleno-bis-(meylteno)ttbis-1,4,8,1l-tetraazacyldotetradekan

E: 1,r-[1,4-naftyleno-bis-(metyleno)]-bis-1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan

J, K, L, O, P O, R T: patrz powyższe przykłady wytwarzania

W: l,S'-[2,5-dimetylo-l,4-teyyteno-bis-(metyteno)t-bis-l,4,8,llttetraazacyklotetradekan

X: l,l^,[[2,5-dichloro-l,4-fenyleno-bis-(metyleno)t--iis-l,4,8,11-ΐο^ί-azacylkotetradekan

Y: l,Γ[[2-bromo-l,4ffenylen^o-bis-(metyleno)t-bis-l,4,841+073azacyklotetradekan

Tabela 1

Zw.	HIV-1(IIIB)	HIV-2(ROD)
IC50 mg/ml	CC50 mg/ml	SI	IC50 mg/ml	CC50 mg/ml	SI
AZT	<0,008	>1	>125	-	-
C'	0,05	55	1100	0,07	55	756
D	0,01	60	6000	0,01	60	6000
E	0,07	71	1014	0,05	71	1420
J	0,16	>200	>1250	0,22	>200	>900
K	0,38	117	300	0,35	117	334
O	0,03	>500	>1,6x104	0,08	>500	>6,2 x 103
P	0,04	>500	>1,2x104	0,09	>500	>5,5 x103
Q	0,07	19	271	0,5	19	38
R	0,3	51	170	2,2	51	23
T	0,01	>500	>5,0x104	0,02	>500	>2,5 x 104
W	0,0076	>250	>3,2x104	0,0013	>250	>1,9x 105
X	0,0131	71,87	5461	0,0030	72,66	2,4 x104
Y	0,0075	>250	>3,2x104	0,0043	>250	>5,7 x10

173 643

Jak wynika z powyższego, związki wytwarzane sposobem według wynalazku są wysoce aktywne przeciwko HIV-1 i -2, z niską toksycznością, w stosowanych testach io vitbo.

W przeciwieństwie do inhibitorów HIV-proteazy, związki wytwarzane sposobem według wynalazku nie blokują wytwarzania wirusa z komórek chronicznie zakażonych, wskazując, że działanie przeciwwirusowe występuje we wczesnej części procesu infekcji, przed lub w czasie integracji prowirusa, w celu dokładnego oznaczenia etapu, w którym związki wkraczają w cykl replikacji HIV, prowadzi się testowanie czasu wobec dodawania na komórkach MT4 zakażonych przez HIV-1 szczep IIIb przy dużej różnorodności wirusa, aby stwierdzić, że etapy replikacji wirusa są synchronizowane w całej populacji komórek. Testowane związki dodaje się w 1, 2, 3,....22, 23, 24 godzin po zakażeniu, a wytwarzania przeciwciał p24 określa się w 29 godzin po zakażeniu.

W zależności od etapu, w którym związki działają i zapotrzebowania na międzykomórkowy metabolizm, dodawanie związków może się opóźnić dla n godzin bez utraty aktywności. Siarczan dekstranu, który działa w etapie adsorpcji wirusa, musi być dodawany wraz z wirusem (n=0), aby być aktywnym. Dla AZT, który zgodnie z jego międzykomórkowym fosforylowaniem działa w etapie odwróconej transkryptazy, dodawanie do komórek można opóźnić do około 4 godzin (n=4) po infekcji. Dla pochodnej TIBO (R82913), która nie wymaga międzykomórkowej transformacji zanim może działać na odwróconą transkryptazę, dodawanie można opóźnić o dalsze 2 godziny (n=6). Inhibitor proteazy Po31-8959, który działa w późnym okresie cyklu wirusa (ugrupowanie dojrzałego wirusa), jest jeszcze skuteczny, jeśli jest dodany do 12 godzin po infekcji (n=12).

Związki o wzorze Ia można więc stosować do leczenia i/lub zapobiegania w przypadku infekcji HIV, same lub w zestawieniu z innymi substancjami czynnymi. Odpowiednia dawka może oczywiście zmieniać się w zależności na przykład od stosowanego związku o wzorze Ia, gospodarza, sposobu podawania i rodzaju oraz stopnia leczonego schorzenia. Jednakże na ogół zadowalające wyniki u ludzi uzyskuje się przy dawce dziennej od około 0,01-20 mg/kg wagi ciała. Wskazana dawka dzienna u ludzi wynosi od około 0,7 mg do około 1400 mg związku o wzorze Ia korzystnie podawana na przykład w dawkach podzielonych do 4 razy dziennie.

Związki o wzorze Ia można podawać dowolną drogą konwencjonalną, zwłaszcza dojelitowo, korzystnie doustnie, np. w postaci tabletek lub kapsułek albo w postaci ciekłej, np. jako syrop; albo pozajelitowo, np. w postaci roztworów lub zawiesin do podawania dożylnego lub podskórnego.

Związki o wzorze Ia można podawać w postaci wolnej zasady albo w postaci farmaceutycznie dopuszczalnych soli addycyjnych z kwasami lub kompleksów z metalami. Takie sole i kompleksy można wytwarzać w sposób konwencjonalny, jak opisano w przykładach, i wykazują one ten sam rząd aktywności, co wolne zasady. Kompozycje farmaceutyczne zawierające związki o wzorze Ia można wytwarzać w sposób konwencjonalny. Dawka jednostkowa zawiera na przykład od około 0,5 mg do około 100 mg związku o wzorze Ia w postaci wolnej zasady lub farmaceutycznie dopuszczalnej soli addycyjnej z kwasami.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 4,00 zł

Claims (9)

Zastrzeżenia patentowe

1 przeprowadzaniu tej kompozycji w postać odpowiednią do podawania pacjentowi. Sposób leczenia pacjenta zakażonego HIV, polega na podawaniu takiemu pacjentowi skutecznej dawki tego związku. Należy rozumieć, że leczenie obejmuje też profilaktyczne traktowanie pacjentów z ryzykiem, w związku z obserwowanymi właściwościami ochronnymi. Związki te można również stosować w sposobie traktowania komórek ludzkich zakażonych HIV lub prowokowanych HIV w celu zapobiegania lub modulacji mnożenia HIV, przy czym podaje się do tych komórek skuteczną dawkę tego związku. Podczas gdy opis ten ukierunkowany jest zwłaszcza na zwalczanie HIV, wynalazek obejmuje inne aspekty, w których można leczyć inne choroby, włącznie na przykład z infekcjami bakteryjnymi.

Opisano 2,2'-dimer cyklamu jako wyodrębniony w ilości 2% produkt uboczny w syntezie cyklamu. (1,4,8,11-tetraazacyklotetradekan) (Berefield i inni, J. C. S. Chem. Comm. (1981), 302). Stwierdzono, że związek ten jest nierozpuszczalny w wodzie. Wynalazcy są zdania, że nierozpuszczalny 2,2'-bicyklam jest mieszaniną enancjomerów 2R, 2'R i 2S, 2'S; scharakteryzowali oni dimer rozpuszczalny, który prawdopodobnie stanowi izomer mezo 2R, 2'S. Izomer 6,6'-bicyklamu został opisany przez Fabrizzi i innych, Inorg. Chem. 25, 2671 (1986). Pewne N,N'-połączone związki bicykliczne zostały opisane przez Ciampólini i innych, Inorg. Chem. 26, 3527 (1987). Dla związków tych nie podano żadnej aktywności biologicznej.

W opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 156 683 opisane są monocykliczne i bicykliczne związki makrocykliczne o aktywności biologicznej w dziedzinie regulowania poziomu sodu, potasu i wapnia u ssaków. Dodatkowo stwierdzono, że specyficzna grupa N-alkilowanych związków monocyklicznych wykazuje działanie przeciwko wirusom grupy A2 w modyfikowanym teście Hermanna na tkance fibroblastowej kurczaka. Stwierdzono także, że korzystnymi związkami tworzącymi kompleksy o większej trwałości są związki wykazujące trzy mostkowe łańcuchy pomiędzy atomami azotu stanowiącymi głowicę mostku, to jest połączone związki bicykliczne.

W opisie EP-A-0296522 ujawniono pewne funkcjonalnie zmodyfikowane cykliczne poliaminy, obejmujące poliaminy znane jako cyklam, które dają kompleksy z rodem 1 mogą być związane z przeciwciałem lub jego fragmentem. W opisie tym nie ujawniono aromatycznych połączonych poliamin cyklicznych, opisanych w niniejszym wynalazku, ani ich aktywności przeciwwiruśowej.

W opisie EP-A-0305320 również ujawniono szereg modyfikowanych cyklicznych poliamin, lecz nie opisano identycznych cyklicznych poliamin połączonych razem.

W opisie WO-A-9105762 ujawniono poliaminy użyteczne z powodu ich wielopunktowej aktywności chelatującej, lecz nie opisano połączonych cyklicznych poliamin.

Opis WO-A-9216494 ujawnia poliaminy długołańcuchowe, ewentualnie połączone z cykliczną poliaminą, stosowane jako środki przeciwko HIV. Nie opisano cząsteczek

173 643 składających się z dwóch cyklicznych poliamin, połączonych przez aromatyczne ugrupowanie łączące.

Stwierdzono, że polepszoną aktywność wykazują połączone związki cykliczne o ogólnym wzorze 1

Z-R-A- R'-Y (I) w którym Z i Y oznaczają identyczne cykliczne grupy poliaminowe zawierające

1. Sposób wytwarzania nowych połączonych cyklicznych poliamin o aktywności przeciwko HIV, o wzorze la

Z-R-A'-R'-Y (Ia) w którym Z i Y oznaczają identyczne cykliczne grupy poliaminowe o 9 do 20 członach i 3 do 6 atomach azotu w pierścieniu oddzielonych od siebie przez 2 lub więcej atomów węgla, każdy z R i R' oznacza grupę metylenową przyłączoną do atomów azotu w Z i Y, a aminowe atomy azotu są poza tym niepodstawione, A' oznacza grupę fenylenową, naftylenową, pirydynową, tiofenową, bifenylenową lub bipirydylową, która może być podstawiona w pozycjach niewiążących grupą alkilową, tio, tioalkilową, hydroksylową, alkoksylową, aminową, nitrową, chlorowcem, karboksylową, karboksamidową lub sulfonową, z wyłączeniem związków dla których Z i Y oznaczają 14-członowe pierścienie tetraaza, a A' oznacza niepodstawioną grupę fenylenową, znamienny tym, że cyklicznymi poliaminami Z' i Y', z których każda stanowi poliaminę odpowiadającą wyżej zdefiniowanym grupom poliaminowym Z i Y i zawiera jeden niechroniony pierścieniowy aminowy atom azotu, a wszystkie inne pierścieniowe aminowe atomy azotu są chronione, działa się nukleofilowo na związek o wzorze II,

X-R-A'-R'-X (II) w którym R, R' i A' mają wyżej podane znaczenie, a X oznacza aktywny podstawnik, który może być wyparły przez niechronione aminowe atomy azotu poliamin Z' i Y', po czym odszczepia się grupy ochronne od pierścieniowych aminowych atomów azotu.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że podstawianie prowadzi się w obecności rozpuszczalnika i w obecności zasady.

3. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że atomy azotu cyklicznych poliamin chroni się grupami metanosuffonylowymi i/lub 4-tolilosulfonylowymi i/lub dietylofosforylowymi.

4. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że odszczepianie grup ochronnych prowadzi się w mieszaninie HBr i kwasu octowego w przypadku grupy ochronnej metanosulfonylowej i 4-tolilosulfonylowej albo za pomocą HCl w THF lub dioksanie w przypadku dietylofosforylowej grupy ochronnej.

5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze II, w którym A' oznacza podstawioną lub niepodstawioną grupę fenylenową albo podstawioną lub niepodstawioną grupę naftylenową.

Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania nowych połączonych cyklicznych poliamin o aktywności przeciwko HIV wykazujących w testach in vitro aktywność wobec komórek zakażonych wirusem ludzkiego niedoboru odpornościowego.

Choroba ta znana jako zespół niedoboru odpornościowego nabytego (AIDS) powodowana infekcją HIV wywołała wielki wysiłek badawczy ze względu na skutki tej choroby dla zakażonych osobników oraz ze względu na niebezpieczeństwo rozszerzania się tej choroby na szersze grupy populacji.

Na ogół, chociaż proponowano różne chemo-terapeutyczne sposoby leczenia i niektóre związki okazały się potencjalną podstawą

173 643 leczenia, wciąż jeszcze istnieje zapotrzebowanie na rozwiązanie alternatywne. W szczególności wiele środków leczniczych, takich jak związek znany jako AZT, wykazuje wysoką toksyczność wobec komórek i pożądane jest znalezienie związków 0 niższej toksyczności.

Dodatkowym problemem klinicznym u ludzi jest rozwój odporności wobec AZT.

Stwierdzono, że grupa związków wykazuje właściwości ochronne w badaniach in vitro wobec komórek prowokowanych przez HIV-1 i/lub HIV-2 i w związku z tym może znaleźć zastosowanie do leczenia AIDS i zespołu związanego z AIDS oraz innych zakażeń wirusowych i zwłaszcza retrowirusowych.

Tak więc, niżej określone związki znajdują zastosowanie w kompozycjach farmaceutycznych do leczenia pacjentów zakażonych HIV. Kompozycje farmaceutyczne zawierają taki związek w kombinacji lub w połączeniu z farmaceutycznie dopuszczalnym rozcieńczalnikiem lub zaróbką i służą do leczenia pacjentów zakażonych HIV. Sposób wytwarzania kompozycji farmaceutycznej do leczenia pacjenta zakażonego HIV, polega na zestawieniu niżej zdefiniowanego związku z farmaceutycznie dopuszczalnym rozcieńczalnikiem lub zaróbką,

9 do 20 członów pierścienia i 3 do 6 aminowych atomów azotu w pierścieniu oddzielonych od siebie przez 2 lub więcej atomów węgla,

A oznacza grupę aromatyczną lub heteroaromatyczną, inną niż grupa chinolinowa, każdy z R i R' oznacza grupę metylenową przyłączoną do aminowego atomu azotu w Z i Y, aminowe atomy azotu są poza tyra niepodstawione.

W powyższym wzorze cykliczne grupy poliaminowe mogą być podstawione lub niepodstawione, przy czym odpowiednimi podstawnikami są grupy alkilowe i/lub arylowe, np. zawierające do 10 atomów węgla, oraz inne atomy lub grupy, które nie wywierają istotnego niekorzystnego wpływu na aktywność lub toksyczność związków. Korzystne grupy zawierają 10 do 15 członów pierścienia, a korzystna liczba aminowych atomów azotu wynosi 3 lub 4.

Aromatyczna lub heteroaromatyczna grupa A wiąże Y i Z poprzez łączące grupy R i R'. Grupa A może oznaczać fenyl albo skondensowaną grupę aromatyczną, taką jak naftyl, grupę heterocykliczną, taką jak pirydyl lub tiofenyl, skondensowaną grupę heterocykliczną albo połączoną grupę aromatyczną i/lub połączoną grupę heteroaromatyczną, na przykład bifenyl lub bipirydyl. Grupy A mogą być również podstawione w pojedynczych lub wielokrotnych pozycjach niewiążących grupami będącymi donatorami elektronów, takimi jak alkil, tio, tioalkil, hydroksyl, alkoksyl, grupa aminowa i ich pochodne, albo grupami lub atomami odciągającymi elektrony, np. grupami nitrowymi, atomami chlorowca, grupami karboksylowymi, grupami kwasu sulfonowego i ich pochodnymi.

Niektóre spośród powyżej zdefiniowanych związków aktywnych są znane (patrz Inorg. Chem. 26 (1987), str. 3527-3533 oraz J. Chem. Soc, Chem. Commun, (1991), 206, 207).

Natomiast przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych połączonych cyklicznych poliamin o ogólnym wzorze la zdefiniowanym poniżej.

W opisie EP 0434385 grupa wiążąca jest wybrana albo z grup alkilenowych albo arylowych. W związkach wytwarzanych sposobem według wynalazku grupy łączące są grupami alkiłenowymi połączonymi grupą aromatyczną lub heteroaromatyczną.

W opisie EP 0434385 nie ma żadnej sugestii ani ujawnienia, które dotyczyłyby związków wytwarzanych sposobem według wynalazku i żadnej wskazówki, że takie związki będą wykazywały dużo lepszą aktywność.

Związek C z opisu EP 0434385 ma wartość IC50 przeciw HIV-1 wynoszącą 0,12 /ig/ml, zaś wartość IC50 przeciw HVI-2 wynoszącą 0,62 /ig/ml. Wytwarzane sposobem według wynalazku nowe związki wykazują o wiele wyższą aktywność (tabela 1 poniżej) przeciwko HIV-1 i HIV-2 w porównaniu z tym znanym związkiem.