PL191496B1 - Odmiana polimorficzna 2-(R)-{1-(R) -[3,5-bis(trifluorometylo)-fenylo]etoksy} -3-(S)-(4-fluoro) fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo] morfoliny, sposób jej wytwarzania, zawierająca ją kompozycja farmaceutyczna i jej zastosowanie - Google Patents

Abstract

1. Odmiana polimorficzna 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)- fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, zwana Forma I, charakteryzujaca sie dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym, w którym glówne odbicia wystepuja przy nastepuja- cych wartosciach: 12,0, 15,3, 16,6, 17,0, 17,6, 19,4, 20,0, 21,9, 23,6, 23,8 i 24,8° (kat 2?). PL PL PL

Description

Opis wynalazku

Wynalazek dotyczy nowej odmiany polimorficznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny.

Przedmiotem wynalazku są również kompozycje farmaceutyczne zawierające nową odmianę polimorficzną tego związku jako składnik czynny oraz zastosowanie powyższego związku i zawierających go preparatów do leczenia niektórych schorzeń.

Nowa odmiana polimorficzna według wynalazku jest antagonistą receptora tachykininy, użyteczną w zapobieganiu i w leczeniu zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, chorób zapalnych, bólu lub migreny, astmy i wymiotów.

Powyższa odmiana polimorficzna wykazuje zalety w stosunku do innych znanych postaci 2-(R)-1-{(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny pod względem stabilności termodynamicznej i przydatności do sporządzania z niej preparatów farmaceutycznych.

Receptory neuropeptydowe dla substancji P (neurokininy-1; NK-1) występują licznie w całym układzie nerwowym ssaków (zwłaszcza w mózgu i w zwojach rdzeniowych), w układzie krążenia i w tkankach obwodowych (zwłaszcza w dwunastnicy i w jelicie czczym), uczestnicząc w regulowaniu wielu różnych procesów biologicznych. Do takich procesów należą: odczuwanie wrażeń zapachowych, widzenie, słyszenie i odczuwanie bólu, panowanie nad ruchami, ruchy robaczkowe w przewodzie pokarmowym, rozszerzanie naczyń krwionośnych, wydzielanie śliny i oddawanie moczu. Substancja P (w niniejszym opisie określana także skrótem „SP”) jest występującym w stanie naturalnych undekapeptydem należącym do rodziny tachykinin. Nazwa tej grupy peptydów wywodzi się z ich szybkiego działania skurczowego na tkankę pozanaczyniowych mięśni gładkich. Tachykininy wyróżniają się obecnością w końcu karboksylowym konserwatywnej sekwencji Phe-X-Gly-Leu-Met-NH2. Poza substancją P, do znanych tachykinin występujących w organizmach ssaków należą: neurokinina A i neurokinina B. Według ostatnio przyję tej nomenklatury, receptory dla SP, neurokininy A i neurokininy B określa się odpowiednio symbolami NK-1, NK-2 i NK-3.

Substancja P jest aktywnym farmakologicznie neuropeptydem wytwarzanym w organizmach ssaków, działającym jako czynnik rozszerzający naczynia, czynnik depresyjny, stymulujący wydzialanie śliny i zwiększający przepuszczalność naczyń kapilarnych. Ma on również właściwości znoszenia czucia bólu i wywoływania przeczulicy bólowej u zwierząt, zależnie od dawki i wrażliwości na ból danego zwierzęcia.

W piś miennictwie referowane są dowody na uż yteczność antagonistów receptora tachykininy w zwalczaniu bólu, bólu głowy, zwłaszcza migreny, w leczeniu choroby Alzheimera, stwardnienia rozsianego, w łagodzeniu objawów abstynencji morfinowej, w leczeniu zmian naczyń krwionośnych, obrzęków, takich jak obrzęk spowodowany urazem cieplnym, przewlekłych chorób zapalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, astmy, nadreaktywności oskrzeli i innych chorób układu oddechowego, obejmujących alergiczny nieżyt nosa, chorób zapalnych przewodu pokarmowego, w tym wrzodziejącego zapalenia okrężnicy i choroby Chrohna, urazów oczu i zapalnych chorób oczu, witreoretynopatii proliferacyjnej, zespołu nadwrażliwości jelita grubego i zaburzeń funkcji pęcherza moczowego, w tym zapalenia pęcherza i hiperrefleksji wypieracza.

Ponadto, sugeruje się, że antagoniści receptora tachykininy wykazują użyteczność w następujących chorobach: w depresji, w zaburzeniach umysłowych, w przewlekłej obturacyjnej chorobie dróg oddechowych, w nadwrażliwości, takiej jak nadwrażliwość na sumak (Rhus toxicodendron), w chorobach wynikających ze skurczu naczyń, takich jak dusznica i choroba Reynaulda, w chorobach zwłóknieniowych i kolagenowych takich jak twardzina skóry i fascjoloza z eozynofilią, w dystrofii odruchowej związanej z układem sympatycznym, takiej jak zespół bark-ręka, w uzależnieniu, takim jak alkoholizm, w wywołanych stresem zaburzeniach somatycznych, w neuropatii, w neuralgii, w chorobach związanych z pobudzeniem lub supresją układu immunologicznego, takich jak toczeń rumieniowaty, w chorobach oczu, takich jak zapalenie spojówek, zapalenie spojówek wiosenne i podobnych oraz w chorobach skóry, takich jak kontaktowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, pokrzywka i inne wypryskowe zapalenia skóry.

W celu bardziej skutecznego leczenia wielu różnych zaburzeń i chorób wymienionych powyżej, prowadzono prace nad antagonistami receptorów dla substancji P i innych peptydów z rodziny tachykinin. Niektóre morfolinowe i tiomorfolinowe związki wykazujące aktywność antagonistów substancji P są ujawnione w publikacji zgłoszenia patentowego międzynarodowego, WO 94/00440, w publikacji

PL 191 496 B1 opisu patentowego europejskiego, EP 0 577.394 i w publikacji zgłoszenia międzynarodowego, WO 95/16679. W szczególności związek: 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfolina, jest ujawniony jako związek tytułowy w przykładzie 75 opisu zgłoszenia patentowego mię dzynarodowego, WO 95/16679. Zwią zek ten zidentyfikowano następnie jako odmianę polimorficzną, nazwaną w niniejszym opisie „Formą II”.

Odmiany morfologiczne związków farmaceutycznych mogą interesować tych, którzy zajmują się opracowywaniem postaci dawkowania, gdyż jeśli podczas badań klinicznych i badań stabilności nie jest zachowana stała forma morfologiczna, wówczas zastosowane lub oznaczane dokładne dawki substancji pochodzących z różnych serii mogą się okazać nieporównywalne. Po wytworzeniu związku farmaceutycznego przeznaczonego do dalszego użycia, ważne jest oznaczenie odmiany morfologicznej wchodzącej w skład każdej postaci dawkowania aby upewnić się, że w procesie produkcyjnym stosuje się tę samą odmianę, a więc, że w każdej jednostce dawkowania znajduje się ta sama ilość leku. Tak więc, konieczne jest upewnienie się, że w użytej substancji występuje albo jedna odmiana morfologiczna albo znane kombinacje odmian morfologicznych. Ponadto, niektóre odmiany morfologiczne mogą wykazywać zwiększoną stabilność termodynamiczną i mogą bardziej niż inne odmiany morfologiczne nadawać się do użycia do wytwarzania preparatów farmaceutycznych. W niniejszym opisie, odmianą polimorficzną związku chemicznego jest ta sama jednostka chemiczna, występująca jednak w innym układzie krystalicznym.

Opis rysunków

Figura 1 przedstawia dyfraktogram rentgenowski proszkowy Formy I

2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]-morfoliny.

Figura 2 przedstawia dyfraktogram rentgenowski proszkowy Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny.

Przedmiotem wynalazku jest nowa odmiana polimorficzna 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis-(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, zwaną

Formą I, charakteryzująca się dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym, w którym główne odbicia występują przy następujących wartościach: 12,0, 15,3, 16,6, 17,0, 17,6, 19,4, 20,0, 21,9, 23,6, 23,8 i 24,8° (k ą t 2θ ).

W korzystnym wykonaniu wyż ej okreś lona odmiana polimorficzna Forma I jest zasadniczo wolna od odmiany polimorficznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo4-[3-(5-okso-1H,4H-12,4-triazolo)metylo]morfoliny, charakteryzującej się dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym z głównymi odbiciami przy następujących wartościach: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8° (kąt 2θ).

2-(R)-{1-(R)-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)-fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfolina, o wzorze:

jest antagonistą receptora tachykininy, związkiem użytecznym w leczeniu chorób zapalnych, bólu lub migreny, astmy i wymiotów.

Ta szczególna odmiana polimorficzna (w niniejszym opisie nazwana „Formą I”) wykazuje korzystniejsze własności niż inne odmiany krystaliczne tego związku pod tym względem, że jest bardziej

PL 191 496 B1 stabilna termodynamicznie niż inne odmiany morfologiczne i jest bardziej przydatna do użycia do sporządzania preparatów farmaceutycznych.

Przedmiotem wynalazku jest również sposób wytwarzania Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, określonej powyżej, który to sposób polega na równowagowaniu Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny w rozpuszczalniku wybranym spośród etanolu, 2-propanolu, acetonitrylu i octanu izopropylowego.

Forma I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny może być również wytwarzana sposobem polegającym na ogrzaniu próbki 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny o dowolnym składzie morfologicznym do temperatury 215°C - 230°C i na nastę pnym doprowadzeniu tej próbki do temperatury otoczenia.

W szczególnoś ci, ogrzewanie 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny można prowadzić w celce skaningowego kalorymetru różnicowego w otwartym naczyńku, w atmosferze azotu. Związek, czyli 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfolinę, można ogrzewać do zakresu temperatur 215°C-230°C i następnie schłodzić do temperatury pokojowej. Korzystnie, strukturą morfologiczną wyjściowej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny jest Forma II.

Sposób alternatywny, szczególnie użyteczny do wytwarzania Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo)morfoliny na dużą skalę, polega na:

Zawieszeniu 2-(R)-{1-(R)-3,5-[bis(trifluorometylo)-fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny o dowolnym składzie morfologicznym w roztworze metanol/woda o korzystnej proporcji składników 2:1 (objętościowo), zaszczepieniu kryształami Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, mieszaniu otrzymanej mieszaniny w temperaturze około 0-50°C przez czas niezbędny do utworzenia Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)-fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny i zebraniu wytworzonej Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny.

Nowa odmiana polimorficzna 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny według wynalazku jest antagonistą receptora tachykininy, użytecznym w leczeniu chorób zapalnych, bólu lub migreny, astmy i w hamowaniu wymiotów.

Przedmiotem wynalazku są zatem także kompozycje farmaceutyczne zawierające tę odmianę polimorficzną jako składnik aktywny i zastosowanie tej odmiany polimorficznej do wytwarzania leku do hamowania wymiotów.

Forma I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny jest substancją bezwodną, niehigroskopijną i wykazującą wysoki stopień stabilności cieplnej, zarówno w postaci osadu czystej substancji jak i w roztworze wodnoalkoholowym.

Forma II jest bezwodną substancją krystaliczną o temperaturze topnienia 254°C, uzyskiwaną bezpośrednio po rekrystalizacji w procesie syntezy chemicznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny.

Badania metodą dyfraktometru rentgenowskiej proszkowej (XRPD)

Badania metodą dyfraktometru rentgenowskiej proszkowej są szeroko stosowane do wyjaśniania struktur cząsteczek, budowy krystalicznej i polimorfizmu. Dyfraktogramy rentgenowskie proszkowe (XRPD) rejestrowano w dyfraktometrze proszkowym Philips model ADP 3720, wyposażonym w generator promieniowania X z lampą miedziową CuKal o mocy 3 kW i detektor scyntylacyjny Nal (Ti). Pomiary wykonywano w zakresie wartości kąta odbłysku 2θ od 3 do 45°, utrzymując próbkę w temperaturze pokojowej (w temperaturze otoczenia). Wyniki są przedstawione na fig. 1 i na fig. 2.

PL 191 496 B1

Dyfraktogram rentgenowski proszkowy Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)-fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny charakteryzuje się głównymi odbiciami przy wartościach około: 12,0, 15,3, 16,6, 17,0, 17,6, 19,4, 20,0, 21,9, 23,6, 23,8 i 24,8° (k ą t 2θ ).

Dyfraktogram rentgenowski proszkowy Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)-fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny charakteryzuje się głównymi odbiciami przy wartościach około: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8° (kąt 2θ).

Powyższe dyfraktogramy XRPD potwierdzają, że próbki są odrębnymi formami krystalicznymi. Zarówno Forma I jak i Forma II wykazują silne piki charakterystyczne dla materiału krystalicznego.

Analiza metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej (DSC) w naczyńku porównawczym

Analiza metodą różnicowej kalorymetrii skaningowej Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny i Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5- okso -1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny nie wykazała znaczących różnic w ich własnościach termicznych. Obydwie odmiany dawały termogramy z endotermą o jednym piku topnienia, w tej samej temperaturze.

I tak, krzywa DSC dla Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny dawała endotermę z pojedynczym pikiem topnienia w temperaturze 255,8°C, z ekstrapolowaną temperaturą początku przemiany równą 254,7°C i entalpią 105 J/g. Krzywa DSC dla Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny dawała również endotermę z pojedynczym pikiem topnienia w temperaturze 255,6°C, z ekstrapolowaną temperaturą początku przemiany równą 254,4°C i entalpią 107 J/g.

Analiza metodą rezonansu magnetycznego jądrowego (NMR)

Widma protonowego i C¹³-jądrowego rezonansu magnetycznego dla Formy I i Formy II nie wykazały zmian chemicznych w związku w wyniku konwersji Formy II w Formę I.

Rozpuszczalność

Rozpuszczalność Formy I w roztworze metanol/woda (2:1, objętościowo) oznaczona w temperaturze 0°C wynosi 0,9 ± 0,1 mg/ml. Rozpuszczalność Formy II w roztworze metanol/woda (2:1, objętościowo) oznaczona w temperaturze 0°C wynosi 1,3 ± 0,2 mg/ml. Stosunek rozpuszczalności wynosi 1,4, co wskazuje na fakt, że Forma I jest bardziej stabilną odmianą polimorficzną. Forma I jest bardziej stabilna niż Forma II o 0,2 kkal/mol.

Prężność pary

Prężności par dla Formy I i Formy II w podwyższonych temperaturach, oznaczone techniką efuzji gazów Knudsena, były podobne.

Test antagonizmu wobec tachykininy

Związek według wynalazku, czyli polimorficzna Forma I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, wykazuje użyteczność w antagonizowaniu tachykinin, zwłaszcza substancji P i neurokininy A, w leczeniu zaburzeń układu trawiennego, zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, chorób zapalnych, w zwalczaniu bólu lub migreny, w leczeniu astmy i w zwalczaniu wymiotów u ssaków wymagających takiego leczenia. Aktywność tę wykazano w następującej próbie.

A. Ekspresja receptora w komórkach COS

W celu ekspresji ludzkiego receptora neurokininy-1 (NK1R) sklonowanego przejściowo w komórkach COS, klonowano cDNA dla ludzkiego NK1R do wektora ekspresyjnego pCDM9, wyprowadzonego z wektora pCDM8 (Invitrogen) przez insercję genu oporności na ampicylinę (nukleotydy 1973 do 2964 z plazmidu Bluescript SK+) do miejsca restrykcyjnego SacII. Ilością 20 μg plazmidowego DNA transfekowano 10 milionów komórek COS techniką elektroporacji, w 800 μl buforu do transfekcji o składzie: 135 mM NaCl, 1,2 mM CaCl2, 1,2 mM MgCl2, 2,4 mM K2HPO4, 0,6 mM KH2PO4 10 mM glukozy, 10 mM buforu HEPES (pH=7,4), przy napięciu 260 V i 950 μF, w aparaturze IBI GENEZAPPER (IBI, New Haven, CT). Komórki inkubowano przez 3 dni w pożywce zawierającej 10% płodowej surowicy bydlęcej, 2 mM glutaminy, 100 jednostek/ml penicyliny/streptomycyny i 90% pożywki DMEM (Gibco, Grand Island, NY), w atmosferze zawierającej 5% CO2, w temperaturze 37°C i następnie badano w próbie wiązania.

PL 191 496 B1

B. Trwała ekspresja w komórkach CHO

W celu założenia trwałej linii komórkowej, w której przebiega ekspresja sklonowanego, ludzkiego NK1R, subklonowano cDNA do wektora pRcCMY (Invitrogen). Ilością 20 μg plazmidowego DNA transfekowano komórki CHO techniką elektroporacji w 800 ml buforu do transfekcji wzbogaconego w DNA ze spermy śledzia (0,625 mg/ml), przy napięciu 300 V i 950 μF, w aparaturze IBI GENEZAPPER (IBI). Transfekowane komórki inkubowano w pożywce CHO (10% płodowej surowicy bydlęcej, 100 jednostek/ml penicyliny/streptomycyny, 2 mM glutaminy, 1/500 hipoksantyny-tymidyny (ATCC), 90% pożywki IMDM) (JRH Biosciences, Lenexa, KS), 0,7 mg/ml G418 (Gibco), w atmosferze zawierającej 5% CO2, w temperaturze 37°C, do czasu, aż kolonie stały się widoczne. Każdą kolonię oddzielano i namnażano. Wyselekcjonowano klon komórkowy z najwyższą ilością ludzkiego NK1R do następnych zastosowań, takich jak skrining leku.

C. Sposób przeprowadzenia próby z użyciem komórek COS albo CHO

Próba wiązania ludzkiego NK1R wytwarzanego albo w komórkach COS albo w komórkach CHO jest oparta na użyciu ¹²⁵J substancji P ¹²⁵J-SP z firmy DuPont, Boston, MA) jako znaczonego pierwiastkiem radioaktywnym ligandu, który współzawodniczy z nieznaczoną substancją P bądź z dowolnym innym ligandem w wiązaniu z ludzkim NK1R. Jednowarstwowe hodowle komórek COS albo CHO dysocjowano w nieenzymatycznym roztworze (Specialty Media, Lavallette, NJ) i powtórnie zawieszano w odpowiedniej objętości buforu do próby wiązania o składzie: 50 mM Tris (pH=7,5), 5 mM MnCl2, 150 mM NaCl, 0,04 mg/ml bacytracyny, 0,004 mg/ml leupeptyny, 0,2 mg/ml BSA, 0,01 mM fosforamidonu, tak, aby 200 μl zawiesiny komórek dawało około 10.000 cpm swoistego wiązania ¹²⁵J-SP (około 50.000 do 200.000 komórek). W tej próbie wiązania, 200 μl komórek dodawano do probówki zawierającej 20 μl 1,5 do 2,5 nM ¹²⁵J-SP i 20 μl nieznaczonej substancji P bądź dowolnego innego oznaczanego związku. Probówki inkubowano w temperaturze 4°C albo w temperaturze pokojowej przez godzinę, lekko wstrząsając. Oddzielono radioaktywność związaną od radioaktywności nie-związanej na filtrze GF/C (Brandel, Gaitherburg, MD) uprzednio zwilżonym 0,1% roztworem polietylenoiminy. Filtr przemywano 3 razy ilościami po 3 ml buforu do przemywania (50 mM Tris o pH=7,5, 5 mM MnCl2, 150 mM NaCl) i oznaczano radioaktywność w liczniku promieniowania gamma.

Można również oznaczać aktywację fosfolipazy C przez NK1R w komórkach CHO wytwarzających ludzki NK1R przez oznaczenie gromadzenia się monofosforanu inozytolu będącego produktem degradacji IP3. Komórki CHO posiewano w płytce 12-dołkowej z gęstością 250.000 komórek/wgłębienie. Po 4 dniowej inkubacji w pożywce dla CHO, do komórek wprowadzano 0,025 μ^/ml ³H-myoinozytolu drogą dobowej inkubacji. Następnie usuwano radioaktywność pozakomórkową przez przemycie buforowanym fosforanem płynem fizjologicznym. Do wgłębień dodano LiCl w ilości zapewniającej końcowe stężenie 0,1 mM, z dodatkiem lub bez dodatku badanego związku, i kontynuowano inkubację w temperaturze 37°C przez 15 minut. W celu aktywowania ludzkiego NK1R, do wgłębień dodano substancję P w ilości zapewniającej końcowe stężenie 0,3 nM. Po 30 minutowej inkubacji w temperaturze 37°C usunięto pożywki i dodano 0,1 N HCl. Zawartość każdego wgłębienia sonifikowano w temperaturze 4°C i prowadzono ekstrakcję mieszaniną chloroform/metanol (1:1). Fazę wodną podano na kolumnę z żywicą jonowymienną Dowex AG 1X8 (1 ml). Kolumnę przemywano 0,1 N kwasem mrówkowym i następnie roztworem: 0,025 M mrówczan amonowy - 0,1 N kwas mrówkowy. Monofosforan inozytolu eluowano roztworem: 0,2 M mrówczan amonowy - 0,1 N kwas mrówkowy i oznaczano ilościowo radioaktywność w liczniku promieniowania beta.

Aktywność związku według wynalazku można również wykazać w próbie opisanej przez Lei'ego i wsp. w British J. Pharmacol. 105: 261-262, (1992).

Związek według wynalazku jest cenny w leczeniu szerokiego zakresu stanów klinicznych charakteryzujących się nadmiarem tachykininy, zwłaszcza nadmierną aktywnością substancji P.

I tak, przykładowo, nadmiarowi tachykininy a zwłaszcza nadmiernej aktywności substancji P przypisuje się wiele różnych zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego. Do zaburzeń tych należą zaburzenia nastroju, takie jak depresja, zwłaszcza zaburzenia depresyjne, np. pojedyncze, epizodyczne lub nawracające, ciężkie zaburzenia depresyjne i zaburzenia umysłowe bądź zaburzenia dwubiegunowe, np. choroba dwubiegunowa I, choroba dwubiegunowa II i zaburzenia cyklofreniczne, lęk, taki jak lęk napadowy z agorafobią lub bez, agorafobia bez poprzedzającego ją lęku napadowego, fobie swoiste, np. specyficzne fobie zwierzęce, fobie społeczne, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia stresowe obejmujące zaburzenia stresowe posttraumatyczne i ostre zaburzenia stresowe oraz lęk uogólniony, schizofrenia i inne zaburzenia psychiczne, przykładowo zaburzenia schizofreniopodobne, schizoafektywne, zaburzenia urojeniowe, przejściowe zaburzenia psychiczne, indukowane

PL 191 496 B1 zaburzenia psychotyczne i zaburzenia psychotyczne z urojeniami albo halucynacjami, delirium, otępienie oraz neurodegeneracyjne amnestyczne i inne zaburzenia pojmowania, takie jak choroba Alzheimera, otępienie starcze, otępienie typu Alzheimerowskiego, otępienie naczyniowe i inne rodzaje demen-cji, np. spowodowane zakażeniem wirusem HIV, udarem głowy, chorobą Parkinsona, pląsawicą Huntingtona, chorobą Picka, chorobą Creutzfeldta-Jakoba albo spowodowane wieloma innymi przyczynami, choroba Parkinsona i inne pozapiramidalne zaburzenia ruchu, takie jak wywołane lekami zaburzenia ruchu, np. parkinsonizm wywołany neuroleptykami, złośliwy zespół neuroleptyczny, wywołana neuroleptykami dystonia ostra, wywołana neuroleptykami ostra akatyzja, wywołana neuroleptykami dyskineza późna i polekowe drżenie posturalne, zaburzenia związane z przyjmowaniem określonych substancji, występujące np. z powodu używania alkoholu, amfetaminy albo substancji amfetamino-podobnych, kofeiny, alkaloidów konopi, kokainy, substancji halucynogennych, propelantów używanych w preparatach inhalacyjnych i aerozolowych, nikotyny, opioidów, pochodnych fenyloglicydyny, środków uspakajających, nasennych i przeciwlękowych, do których to zaburzeń należy uzależnienie i naduż ywanie, zatrucie, objawy abstynencji, delirium z zatrucia, delirium z odstawienia oraz otę pienie postępujące, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia nastroju, lęk, dysfunkcja seksualna i zaburzenia snu, padaczka, zespół Downa, choroby demielinizacyjne, takie jak stwardnienie rozsiane i ALS oraz inne stany neuropatologiczne, takie jak neuropatia obwodowa, np. neuropatia cukrzycowa i wywołana chemioterapią oraz ból po półpaśćcu, nerwoból nerwu trójdzielnego, nerwoból odcinkowy albo międzyżebrowy i inne nerwobóle a także zaburzenia krążenia mózgowego w wyniku ostrego lub przewlekłego urazu naczyń mózgowych, takiego jak udar mózgu, krwotok podpajęczynówkowy lub obrzęk mózgu.

Tachykinina a szczególnie substancja P, uczestniczą również w procesach związanych z odbieraniem bodźców szkodliwych i z bólem. Związek według wynalazku będzie zatem stosowany do zapobiegania lub leczenia chorób i stanów, w których dominuje ból, obejmujących uszkodzenia tkanek miękkich i uszkodzenia obwodowe, takich jak uraz ostry, zapalenie kości i stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, ból mięśniowo-szkieletowy, szczególnie ból pourazowy, ból rdzenia kręgowego, zespoły bólu mięśni twarzy, ból głowy, ból po napięciu krocza przy porodzie i oparzenia, ból głęboki i trzewny, taki jak ból sercowy, ból mięśni, ból oczu, ból jamy ustnej i twarzy, np. ból zę ba, ból brzucha, ból narządów rodnych, np. bolesne miesiączkowanie i ból porodowy, ból związany z uszkodzeniem nerwu i korzenia, taki jak ból związany z zaburzeniami nerwów obwodowych, np. uwięzienie nerwu i wyrwanie splotu ramiennego, amputacja, neuropatie obwodowe, nerwoból nerwu trójdzielnego, nietypowy ból twarzy, uszkodzenie korzenia nerwu i zapalenie pajęczynówki, ból nowotworowy, często opisywany jako ból rakowy, ból ośrodkowego układu nerwowego, taki jak ból w wyniku uszkodzenia rdzenia kręgowego albo pnia mózgu, ból pleców, rwa kulszowa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, skaza moczanowa i ból bliznowy.

Antagoniści tachykininy a zwłaszcza substancji P mogą również znaleźć zastosowanie w leczeniu chorób układu oddechowego, szczególnie tych, które są związane z nadmiernym wydzielaniem śluzu, takich jak chroniczna obturacyjna choroba dróg oddechowych, odoskrzelowe zapalenie płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, mukowiscydoza i astma, zespół zaburzeń oddechowych dorosłych i skurcz oskrzeli, chorób zapalnych, takich jak zapalna choroba jelit, łuszczyca, goś ciec mięśniowościęgnisty, zapalenie kości i stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, świądu i oparzenia słonecznego, alergii, takich jak egzema i katar sienny, nadwrażliwości, takiej jak nadwrażliwość na sumak (Rhus toxicodendron), chorób oczu, takich jak zapalenie spojówek, wiosenne zapalenie spojówek i podobnych, stanów oftalmicznych związanych z proliferacją komórek, takich jak proliferacyjna witreoretynopatia, chorób skóry, takich jak kontaktowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, pokrzywka i inne wypryskowe zapalenia skóry.

Antagoniści tachykininy a zwłaszcza substancji P mogą być również użyteczne w leczeniu nowotworów, obejmujących nowotwory sutka, nowotwory zwojów nerwowych i drobnokomórkowe postacie nowotworów, takie jak drobnokomórkowy rak płuc.

Antagoniści tachykininy a zwłaszcza substancji P mogą znaleźć zastosowanie także w leczeniu zaburzeń układu trawiennego (GI), w tym chorób zapalnych i chorób przewodu pokarmowego, takich jak zapalenie żołądka, wrzody żołądka i dwunastnicy, nowotwory żołądka, chłoniaki przewodu pokarmowego, zaburzenia związane z neuronalną regulacją trzewi, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, choroba Crohna, zespół drażliwego jelita i wymioty, obejmujące wymioty ostre, opóźnione lub antycypowane, takie jak wymioty wywołane chemioterapią, napromienianiem, toksynami, zakażeniami wirusowymi lub bakteryjnymi, ciążą, zaburzeniami przedsionkowymi, np. choroba lokomocyjna, zawroty gło8

PL 191 496 B1 wy, i choroba Meniera, operacjami chirurgicznymi, migreną, wahaniami w ciśnieniu wewnątrzczaszkowym, refluksowe zapalenie przełyku, zgaga, nadmierne spożywanie pokarmu i napojów, zwiększona kwasowość żołądka, zgaga lub zarzucanie treści pokarmowej, pieczenie, np. zgaga epizodyczna, nocna lub wywołana pokarmem bądź dyspepsją.

Antagoniści tachykininy a zwłaszcza substancji P mogą być również użyteczne w leczeniu wielu innych stanów obejmujących wywołane stresem zaburzenia somatyczne, dystrofię odruchów regulowanych układem sympatycznym, taką jak dystrofia twarzowo-łopatkowo-ramieniowa, niepożądane reakcje immunologiczne, takie jak odrzut transplantowanej tkanki i zaburzenia związane z nadmiernym pobudzeniem lub supresją układu immunologicznego, takie jak toczeń rumieniowaty, wynaczynienie osocza spowodowane terapią cytokinami, zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, takie jak zapalenie pęcherza, nadaktywność wypieracza i nietrzymanie moczu, zaburzenia zwłóknieniowe i kolagenowe, takie jak twardzina skóry i fascjoloza z eozynofilią , zaburzenia kr ążenia spowodowane rozkurczem naczyń i choroby skurczowe naczyń, takie jak dusznica, ból głowy na tle naczyniowym, migrena i choroba Reynauda, w bólu i w odbieraniu szkodliwych bodźców występujących lub związanych z wymienionymi powyżej stanami, zwłaszcza w przenoszeniu bólu w migrenie.

Związek według wynalazku jest również cenny w leczeniu kombinacji powyższych stanów patologicznych, zwłaszcza w leczeniu złożonego bólu pooperacyjnego i pooperacyjnych nudności i wymiotów.

Związek według wynalazku jest szczególnie użyteczny w leczeniu wymiotów obejmujących wymioty ostre, opóźnione lub antycypowane, takie jak wymioty wywołane chemioterapią, napromienianiem, toksynami, ciążą, zaburzeniami przedsionkowymi, zawrotami głowy, operacjami chirurgicznymi, migreną i wahaniami w ciśnieniu wewnątrzczaszkowym. Związek według wynalazku jest najbardziej użyteczny w leczeniu wymiotów wywołanych lekami przeciwnowotworowymi (cytotoksycznymi) włącznie z tymi, które są rutynowo stosowane w chemioterapii nowotworów.

Przykładami takich chemioterapeutyków są środki alkilujące, takie jak pochodne fosgenu, etylenoiminy, alkilosulfoniany i inne związki o działaniu alkilującym, takie jak nitrozomoczniki, cisplatyna i dakarbazyna, antymetabolity, np. antagoniś ci kwasu foliowego, zasad purynowych lub pirymidynowych, inhibitory mitozy, np. alkaloidy vinca i pochodne podofilotoksyny oraz antybiotyki cytotoksyczne.

Szczegółowe przykłady środków chemioterapeutycznych są podane przykładowo przez D. J. Stewarta w publikacji: „Nausea and Vomiting: Recent Research and Clinical Advances” (Nudności i wymioty: Ostatnie badania i osią gnię cia kliniczne), red: J. Kucharczyk i wsp., CRC Press Inc., Boca Raton, Floryda, USA (1991), strony 177-203, zwłaszcza strona 188. Do powszechnie stosowanych środków chemioterapeutycznych należą: cisplatyna, dakarbazyna (DTIC), daktynomycyna, mechloretamina (pochodna iperytu), streptozocyna, cyklofosfamid, karmustyna (BCNU), lomustyna (CCNU), doksorubicyna (adriamycyna), daunorubicyna, prokarbazyna, mitomycyna, cytarabina, etopozyd, metotreksat, 5-fluorouracyl, winblastyna, winkrystyna, bleomycyna i chlorambucil (R. J. Gralla i wsp., Cancer Treatment Reports, 68(1): 163-172, 1984).

Związek według wynalazku znajduje również zastosowanie w leczeniu wymiotów wywołanych radioterapią obejmującą radioterapię stosowaną w leczeniu nowotworów lub chorobą popromienną oraz w leczeniu nudności i wymiotów pooperacyjnych.

W leczeniu niektórych stanów moż e być wskazane stosowanie zwią zku według wynalazku w połą czeniu z innym ś rodkiem aktywnym farmakologicznie. Należ y zaznaczyć , że zwią zek według wynalazku przeznaczony do zwalczania wymiotów może występować razem z innym środkiem terapeutycznym jako preparat złożony do jednoczesnego, oddzielnego lub kolejnego stosowania. Takie preparaty złożone mogą mieć przykładowo formę podwójnego opakowania.

W nastę pnym aspekcie, przedmiotem wynalazku jest zwią zek według wynalazku w połą czeniu z antagonistą 5-HT3, takim jak ondansetron, granisetron, tropisetron albo zatisetron lub z innymi lekami przeciwwymiotnymi, np. z deksametazonem albo z antagonistą dopaminy, takim jak metoklopramid. Związek według wynalazku można ponadto podawać w kombinacji z kortikosteroidem przeciwzapalnym, takim jak deksametazon. Poza tym, związek według wynalazku można podawać w połączeniu z opisanym powyż ej ś rodkiem chemioterapeutycznym, takim jak ś rodek alkilują cy, antymetabolit, inhibitor mitozy albo antybiotyk cytotoksyczny. W zasadzie, do stosowania w takich kombinacjach będą odpowiednie obecnie dostępne formy dawkowania tych znanych środków leczniczych.

W badaniach wymiotów indukowanych cisplatyną na modelu z fretką , opisanym przez F. D. Tattersalla i wsp. w Eur. J. Pharmacol. 250, R5-R-6, (1993), związek według wynalazku łagodził odruchy wymiotne i wymioty indukowane przez cisplatynę.

PL 191 496 B1

Związek według wynalazku jest również szczególnie użyteczny w zwalczaniu bólu lub odczuwania bodźców szkodliwych i/lub stanu zapalnego oraz zaburzeń z tym związanych, przykładowo neuropatii, takiej jak neuropatia cukrzycowa i wywołana chemioterapią, bólu po półpaśćcu i innych neuralgii, astmy, bólu występującego w zapaleniu kości i stawów, w reumatoidalnym zapaleniu stawów i bólu głowy, w tym migreny, ostrego lub chronicznego, napięciowego bólu głowy, gromadnych napadów bólu głowy, bólu skroniowo-żuchwowego i bólu zatoki szczękowej. Przedmiotem wynalazku jest również związek według wynalazku do użycia w terapii.

W aspekcie nastę pnym lub alternatywnym, przedmiotem wynalazku jest zwią zek według wynalazku do użycia do wytwarzania leku do zapobiegania lub leczenia zaburzeń fizjologicznych związanych z nadmiarem tachykinin, zwłaszcza substancji P.

Przedmiotem wynalazku jest poza tym sposób leczenia lub zapobiegania zaburzeniom fizjologicznym związanym z nadmiarem tachykinin, zwłaszcza substancji P, polegający na podawaniu pacjentowi potrzebującemu takiego traktowania ilości obniżającej poziom tachykininy związku według wynalazku albo kompozycji zawierającej związek według wynalazku.

W leczeniu niektórych stanów moż e być wskazane stosowanie zwią zku według wynalazku w połą czeniu z innym ś rodkiem aktywnym farmakologicznie. Przykładowo, w leczeniu chorób układu oddechowego, takich jak astma, związek według wynalazku można podawać w połączeniu ze środkiem rozszerzającym oskrzela, takim jak antagonista receptorów e₂-adrenergicznych albo antagonista tachykininy działający na receptory NK-2. Związek według wynalazku i środek rozszerzający oskrzela można podawać pacjentowi jednocześnie, kolejno lub w kombinacji.

W leczeniu stanów wymagających antagonizowania zarówno neurokininy-1 jak i neurokininy-2, w tym zaburzeń związanych ze skurczem oskrzeli i/lub wynaczynieniem osocza w drogach oddechowych, takich jak astma, przewlekły nieżyt oskrzeli, choroba dróg oddechowych lub mukowiscydoza, związek według wynalazku można stosować w połączeniu z antagonistą tachykininy działającym na receptory neurokininy-2 albo z antagonistą receptora tachykininy działającym zarówno na receptory neurokininy-1 jak i neurokininy-2.

Podobnie, związek według wynalazku można stosować razem z antagonistami leukotrienów, takimi jak np. antagonista leukotrienu D4, taki jak wybrany spośród związków ujawnionych w opisach patentowych europejskich o numerach 0 480.717 i 0 604,114 oraz w opisach patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki o numerach 4.859.692 i 5.270.324. Takie połączenie jest szczególnie korzystne w leczeniu chorób układu oddechowego, takich jak astma, przewlekły nieżyt oskrzeli i kaszel.

W związku z tym, przedmiotem wynalazku jest również sposób leczenia chorób układu oddechowego, takich jak astma, polegający na podawaniu pacjentowi potrzebującemu leczenia skutecznej ilości związku według wynalazku i skutecznej ilości środka rozszerzającego oskrzela. Przedmiotem wynalazku jest również kompozycja zawierająca związek według wynalazku, środek rozszerzający oskrzela i dopuszczalny farmaceutycznie nośnik.

Należy zaznaczyć, że do celów leczenia lub zapobiegania migrenie, związek według wynalazku może być stosowany w połączeniu z innymi środkami przeciwmigrenowymi, takimi jak pochodne ergotaminy albo agoniści 5-HT1, zwłaszcza z sumatriptanem lub rizatriptanem. Podobnie, w celu leczenia przeczulicy bólowej behawioralnej, związek według wynalazku można stosować w połączeniu z antagonistą N-metylo-D-asparaginianu (NMDA), takim jak dizocilpina. Do celów leczenia lub zapobiegania stanom zapalnym w dolnej części układu moczowego, zwłaszcza w zapaleniu pęcherza, związek według wynalazku można stosować razem ze środkiem przeciwzapalnym, takim jak antagonista receptora bradykininy. Przedmiotem wynalazku jest również kompozycja zawierająca związek według wynalazku, środek rozszerzający oskrzela i dopuszczalny farmaceutycznie nośnik.

Należy zaznaczyć, że do celów leczenia lub zapobiegania bólom lub odczuwaniu szkodliwych bodźców, związek według wynalazku można stosować łącznie z innymi środkami przeciwbólowymi, takimi jak acetaminofen (paracetamol), aspiryna i inne niesteroidowe środki przeciwzapalne (NSAID), a zwłaszcza z analgetykami opioidowymi, zwłaszcza z morfiną. Do odpowiednich środków przeciwzapalnych należą: diklofenak, ibuprofen, indometacyna, ketoprofen, naproksen, piroksykam i sulindak. Do odpowiednich analgetyków opioidowych, które mogą być stosowane łącznie ze związkiem według wynalazku należą: morfina, kodeina, dihydrokodeina, diacetylomorfina, hydrokodon, hydromorfon, leworfanol, oksymorfon, alfentanil, buprenorfina, butorfanol, fentanyl, sufentanyl, meperydyna, metadon, nalbufina, propoksyfen i pentazocyna albo dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków. Korzystne sole tych analgetyków opioidowych obejmują siarczan morfiny, chlorowodorek morfiny, winian morfiny, fosforan kodeiny, siarczan kodeiny, dwuwinian dihydrokodeiny, chlorowodorek diace10

PL 191 496 B1 tylomorfiny, dwuwinian hydrokodonu, chlorowodorek hydromorfonu, winian leworfanolu, chlorowodorek oksymorfonu, chlorowodorek alfentanilu, chlorowodorek buprenorfiny, winian butorfanolu, cytrynian fentanylu, chlorowodorek meperydyny, chlorowodorek metadonu, chlorowodorek nalbufiny, chlorowodorek propoksyfenu, napsylan propoksyfenu (monowodzian soli z kwasem 2-naftalenosulfonowym, 1:1) i chlorowodorek pentazocyny.

W dalszym aspekcie, przedmiotem wynalazku jest zatem kompozycja farmaceutyczna zawierająca związek według wynalazku, środek przeciwbólowy i co najmniej jeden dopuszczalny farmaceutycznie nośnik lub substancję pomocniczą.

W aspekcie dalszym lub alternatywnym, przedmiotem wynalazku jest produkt zawierający związek według wynalazku i środek przeciwbólowy w postaci preparatu złożonego, dostosowany do jednoczesnego, oddzielnego lub kolejnego użycia w leczeniu lub w zapobieganiu bólom albo odczuwaniu szkodliwych bodźców.

Zwraca się również uwagę, że do celów leczenia i zapobiegania depresji i/lub lękom, związek według wynalazku może być użyty w kombinacji ze środkiem przeciwdepresyjnym albo przeciwlękowym. Klasy środków przeciwdepresyjnych odpowiednie do stosowania w niniejszym wynalazku obejmują: inhibitory wychwytu zwrotnego norepinefryny, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, inhibitory monoaminooksydazy, odwracalne inhibitory monoaminooksydazy, inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, antagonistów czynnika uwalniającego kortykotropinę (CRF), antagonistów receptorów α-adrenergicznych i atypowe środki przeciwdepresyjne. Inną klasę środków przeciwdepresyjnych odpowiednich do stosowania w niniejszym wynalazku stanowią antydepresanty działające na układ noradrenergiczny i swoiście na układ serotoninergiczny, takie jak mitrazepina. Przykładami inhibitorów wychwytu zwrotnego norepinefryny są: amitryptylina, klomipramina, doksepina, imipramina, trimipramina, amoksapina, desipramina, maprotylina, nortryptylina, reboksetyna i protryptylina oraz ich sole dopuszczalne farmaceutycznie. Odpowiednimi przykładami selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny są: fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna i sertralina oraz dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków. Przykłady odpowiednich inhibitorów monoaminooksydazy to: izokarboksazyd, fenelzyna, tranylocypromina i selegilina oraz dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków. Jako przykłady odwracalnych inhibitorów monoaminooksydazy można wymienić moklobemid i jego sole dopuszczalne farmaceutycznie. Jako przykłady inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny można podać wenlafaksynę i jej sole dopuszczalne farmaceutycznie. Przykładami odpowiednich antagonistów czynnika uwalniającego kortykotropinę (CRF) są związki opisane w publikacji zgłoszeń patentowych międzynarodowych o numerach WO 94/13643, WO 94/13644, WO 94/13661, WO 94/13676 i WO 94/13677. Przykłady odpowiednich atypowych środków przeciwdepresyjnych obejmują: bupropion, preparaty litu, nefazodon, sibutraminę, trazodon i wiloksazynę oraz ich sole dopuszczalne farmaceutycznie. Do innych środków przeciwdepresyjnych odpowiednich do stosowania w wynalazku należą: adinozolam, alaproclate, amineptyna, kombinacja: amitryptylina/chlordiazepoksyd, atipamezol, azamianseryna, bazinapryna, fefuralina, bifemelan, binodalina, bipenamol, brofaromina, bupropion, caroksazon, ceriklamina, cianopramina, cimoksaton, citalopram, klemeprol, clovoxamine, dasepinil, deanol, demeksyptylina, dibenzepina, dotiepina, droksidopa, enefeksyna, setazolam, etoperidon, femoksetyna, fengabina, fezolamina, fluotracen, idazoksan, indalpina, indeloksazyna, iprindol, lewoprotylina, litoksetyna, lofepramina, medifoksamina, metapramina, metralindol, mianseryna, milnacipran, minapryna, mitrazepina, montirelina, nebracetam, nefopam, nialamid, nomifenzyna, norfluoksetyna, orotirelina, oksaflozan, pinazepam, pirindol, pizotylina, ritaseryna, rolipram, serkloremina, setiptylina, sibutramina, sulbutiamina, sulprid, teniloksazyna, tozalinon, tymoliberyna, tianeptyna, tiflukarbina, tofenacyna, tofisopam, toloksaton, tomoksetyna, weraliprid, viqualine, zimelidyna i zometapina oraz ich dopuszczalne farmaceutycznie sole a także dziurawiec albo Hypericum perforatum lub jego ekstrakty. Do korzystnych środków przeciwdepresyjnych należą selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, zwłaszcza fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna i sertralina oraz ich sole dopuszczalne farmaceutycznie.

Klasy środków przeciwlękowych odpowiednie do użycia w niniejszym wynalazku obejmują benzodiazepiny i agonistów albo antagonistów 5-HT1A, zwłaszcza częściowych agonistów 5-HT1A i antagonistów czynnika uwalniającego kortykotropinę (CRF). Poza benzodiazepinami, do innych klas środków przeciwlękowych należą niebenzodiazepinowe leki sedatywno-nasenne, takie jak zolpidem, leki poprawiające nastrój, takie jak klobazam, gabapentyna, lamotrigina, loreklezol, okskarbamazepina, stiripentol i wigabatrin oraz barbiturany. Do benzodiazepin odpowiednich do stosowania w wynalazku należą: alprazolam, chlordiazepoksyd, klonazepam, chlorazepat, diazepam, halazepam, lorazepam,

PL 191 496 B1 oksazepam i prazepam i dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków. Przykłady agonistów bądź antagonistów 5-HT1A odpowiednich do stosowania w wynalazku obejmują zwłaszcza częściowych agonistów 5-HT1A, takich jak buspiron, flesinoksan, gepiron, ipsapiron i pindolol i dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków. Przykłady odpowiednich antagonistów czynnika uwalniającego kortykotropinę (CRF) stanowią związki opisane w publikacji zgłoszeń patentowych międzynarodowych o numerach WO 94/13643, WO 94/13644, WO 94/13661, WO 94/13676 i WO 94/13677. Inną klasą środków przedwiekowych, odpowiednią do użycia w niniejszym wynalazku, są związki wykazujące aktywność wobec cholinergicznych receptorów muskarynowych. W obrębie tej klasy, odpowiednimi związkami są antagoniści cholinergicznego receptora muskarynowego, takie jak związki opisane w opisach patentowych europejskich o numerach 0 709.093, 0 709.094 i 0 773.021 i w publikacji zgłoszenia patentowego międzynarodowego, WO 96/12711.

Jeszcze inną klasę środków przeciwlękowych, odpowiednią do użycia w niniejszym wynalazku, stanowią związki działające na kanały jonowe. Do odpowiednich związków z tej klasy należą: karbamazepina, lamotrigina i walproinian oraz dopuszczalne farmaceutycznie sole tych związków.

W dalszym aspekcie, przedmiotem wynalazku jest zatem kompozycja farmaceutyczna zawierająca związek według wynalazku i środek przeciwdepresyjny bądź przeciwlękowy, razem z co najmniej jednym, dopuszczalnym farmaceutycznie nośnikiem lub substancją pomocniczą.

Do środków antypsychotycznych odpowiednich do stosowania w kombinacji ze związkiem według wynalazku należą środki należące do klas pochodnych fenotiazyny, tioksantenu, heterocyklicznych pochodnych dibenzoazepiny, butyrofenonu, difenylobutylopiperydyny i indolonu. Przykłady odpowiednich pochodnych fenotiazyny obejmują chloropromazynę, mezorydazynę, tiorydazynę, acetofenazynę, flufenazynę, perfenazynę i trifluoperazynę. Przykładami odpowiednich pochodnych tioksantenu są chlorprotiksen i tiotiksen. Jako przykłady odpowiednich pochodnych dibenzoazepin można podać klozapinę i olanzapinę. Przykładem leku należącego do klasy pochodnych butyrofenonu jest haloperidol. Przykładem pochodnej difenylobutylopiperydyny jest pimozid. Przykładem leku z grupy pochodnych indolonu jest molindolon. Inne środki antypsychotyczne to loksapina, sulpiryd i risperidon. Należy zaznaczyć, że środki antypsychotyczne stosowane w kombinacji ze związkiem według wynalazku mogą występować w formie soli dopuszczalnych farmaceutycznie, np. w formie chlorowodorku chlorpromazyny, benzenosulfonianu mezorydazyny, chlorowodorku tiorydazyny, maleinianu acetofenazyny, chlorowodorku flufenazyny, enantanu flufenazyny, dekanonianu flufenazyny, chlorowodorku trifluoperazyny, chlorowodorku tiotiksenu, dekanonianu haloperidolu, bursztynianu loksapiny i chlorowodorku molindonu. Perfenazyna, chlorprotiksen, klozapina, olanzapina, haloperidol, pimozyd i risperidon są powszechnie stosowane w postaci wolnych związków (nie soli).

Inne klasy środków antypsychotycznych odpowiednich do stosowania w kombinacji ze związkiem według wynalazku to antagoniści receptorów dopaminowych, zwłaszcza antagoniści receptorów dopaminowych D2, D3 i D4 i agoniści receptorów muskarynowych M1. Przykładem antagonisty receptorów dopaminowych D3 jest związek PNU-99194A. Przykładem antagonisty receptorów dopaminowych D4 jest związek PNU-101387. Przykładem agonisty receptora muskarynowego M1 jest ksanomelina.

Inną klasę środków antypsychotycznych nadających się do stosowania w kombinacji ze związkiem według wynalazku stanowią antagoniści receptorów 5-HT2A, których przykładami są związek MDL100907 i fananseryna. W kombinacji ze związkiem według wynalazku można również stosować antagonistów serotoniny i dopaminy (SDA), o których sądzi się, że łączą aktywność antagonistów 5-HT2A i antagonistów receptorów dopaminowych. Przykładami tych związków są olanzapina i ziperasidon.

Tak więc, w dalszym aspekcie, przedmiotem wynalazku jest kompozycja farmaceutyczna zawierająca związek według wynalazku i środek antypsychotyczny razem z co najmniej jednym, dopuszczalnym farmaceutycznie nośnikiem lub substancją pomocniczą.

Związek według wynalazku i inny środek aktywny farmakologicznie można podawać pacjentowi jednocześnie, kolejno albo w kombinacji. Należy zaznaczyć, że jeśli stosuje się kombinację według wynalazku, wówczas związek według wynalazku i inny środek aktywny farmakologicznie mogą być zawarte w tym samym nośniku dopuszczalnym farmaceutycznie, a zatem będą podawane jednocześnie. Mogą być one zawarte w oddzielnych nośnikach farmaceutycznych i występować w postaci konwencjonalnych doustnych form dawkowania, które będą podawane pacjentowi jednocześnie. Termin „kombinacja” odnosi się ponadto do przypadku, kiedy związki są dostarczane w oddzielnych formach dawkowania i są podawane kolejno.

PL 191 496 B1

Profil farmakologiczny związku według wynalazku stwarza możliwość stosowania go w leczeniu w niskich dawkach, dzięki czemu minimalizuje się ryzyko niepożądanych działań ubocznych.

Związek według wynalazku może być podawany pacjentom (zwierzętom i ludziom) wymagającym leczenia w dawkach zapewniających optymalną skuteczność farmaceutyczną. Należy zaznaczyć, że dawka wymagana w każdym szczególnym zastosowaniu będzie różna dla różnych pacjentów i zależy nie tylko od konkretnego wybranego związku lub kompozycji lecz również od drogi podania, rodzaju leczonego schorzenia, wieku, stanu pacjenta, równocześnie podawanych leków bądź od określonej diety stosowanej przez pacjenta oraz od innych czynników znanych specjalistom a dobranie właściwego dawkowania będzie leżało w gestii prowadzącego lekarza.

W leczeniu stanu związanego z nadmiarem tachykinin, odpowiednimi dawkami będą dawki na ogół mieszczące się w zakresie od około 0,001 do 50 mg/kg masy ciała pacjenta na dzień. Dawki te mogą być podawane w jednej dawce dziennej lub jako dawki wielokrotne. Korzystnie, zakres dawkowania będzie wynosił od około 0,01 do około 25 mg/kg masy ciała dziennie, bardziej korzystnie będzie on wynosił od około 0,05 do około 10 mg/kg masy ciała dziennie. Przykładowo, w leczeniu stanów związanych z neuroprzekaźnictwem odczucia bólu, odpowiedni zakres dawek wynosi od około 0,001 do 25 mg/kg dziennie, korzystnie od około 0,005 do 10 mg/kg dziennie a zwłaszcza od około 0,01 do 5 mg/kg dziennie. Związek może być podawany raz do 4 razy dziennie, korzystnie raz albo 2 razy dziennie. W zwalczaniu wymiotów, odpowiedni zakres dawek wynosi od około 0,001 do 10 mg/kg dziennie, korzystnie od około 0,005 do 5 mg/kg dziennie a zwłaszcza od około 0,01 do 1 mg/kg dziennie. Związek może być podawany raz do 4 razy dziennie, korzystnie raz albo 2 razy dziennie. W leczeniu lub w zapobieganiu zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, odpowiedni zakres dawek wynosi od około 0,001 do 10 mg/kg dziennie, korzystnie od około 0,005 do 5 mg/kg dziennie a zwłaszcza od około 0,01 do 1 mg/kg dziennie. Związek może być podawany raz do 4 razy dziennie, korzystnie raz albo 2 razy dziennie.

Należy zaznaczyć, że ilość związku według wynalazku, wymagana w każdym rodzaju leczenia będzie różna nie tylko dla konkretnego wybranego związku lub kompozycji lecz będzie również zależeć od drogi podania, rodzaju leczonego schorzenia, wieku i stanu pacjenta a dobranie właściwego dawkowania będzie leżało w gestii prowadzącego lekarza.

Kompozycje farmaceutyczne według wynalazku mogą być stosowane w postaci preparatu farmaceutycznego, występującego przykładowo, w formie stałej, półstałej lub ciekłej, zawierającego jeden lub więcej związków według wynalazku jako składnik aktywny, w mieszaninie z organicznym lub nieorganicznym nośnikiem lub środkiem pomocniczym odpowiednim do użycia zewnętrznego, wewnętrznego lub parenteralnego. Składnik aktywny może być np. użyty do sporządzenia kompozycji ze zwykle stosowanymi, nietoksycznymi, dopuszczalnymi farmaceutycznie nośnikami do tabletek, peletek, kapsułek, czopków, roztworów, emulsji, zawiesin i dowolnej innej formy odpowiedniej do stosowania. Do nośników, jakie mogą być użyte do tego celu należą: woda, glukoza, laktoza, żywica akacjowa, żelatyna, mannitol, kleik skrobiowy, trójkrzemian magnezu, talk, skrobia kukurydziana, keratyna, krzemionka koloidalna, skrobia ziemniaczana, mocznik i inne nośniki odpowiednie do użycia do wytwarzania preparatów w formie stałej, półstałej lub ciekłej a ponadto mogą być użyte środki pomocnicze, stabilizujące, zagęszczające, barwiące i zapachowe. Związek aktywny występuje w kompozycji farmaceutycznej w ilości wystarczającej do wywołania żądanego efektu na proces lub stan chorobowy.

W celu wytworzenia preparatów stałych, takich jak tabletki, główny składnik aktywny miesza się z nośnikiem farmaceutycznym, np. ze zwykle stosowanymi składnikami tabletek, takimi jak skrobia kukurydziana, laktoza, sacharoza, sorbitol, talk, kwas stearynowy, stearynian magnezowy, fosforan dwuwapniowy albo żywice i z innymi rozcieńczalnikami farmaceutycznymi, np. z wodą, formując stałą kompozycję wstępną, stanowiącą homogenną mieszankę związku według wynalazku lub jego nietoksycznej soli dopuszczalnej farmaceutycznie. Użyty w odniesieniu do kompozycji wstępnych termin „homogenna” oznacza, że składnik aktywny jest jednorodnie zdyspergowany w całej masie kompozycji, tak, że kompozycja ta może być łatwo podzielona na jednakowo skuteczne jednostki dawkowania, takie jak tabletki, pigułki i kapsułki. Taką stałą kompozycję wstępną dzieli się następnie na jednostkowe formy dawkowania wyżej wspomnianego typu, zawierające od 0,1 do około 500 mg składnika aktywnego według wynalazku. Tabletki lub pigułki tej nowej kompozycji można powlekać albo zastosować inną ich obróbkę dla otrzymania formy dawkowania posiadającej zaletę przedłużonego działania. Przykładowo, tabletka lub pigułka może się składać z części dawki wewnętrznej i dawki zewnętrznej, przy czym ta ostatnia może stanowić otoczkę obejmującą część pierwszą. Te dwie składowe mogą być oddzielone warstwą powłoczki jelitowej służącej do ochrony przed rozpadem w żołądku i umożliPL 191 496 B1 wiającej przejście składowej wewnętrznej w stanie nienaruszonym do dwunastnicy albo służącej do spowolnienia uwalniania. Do takich warstw lub powłoczek jelitowych można użyć wiele różnych materiałów, obejmujących wiele kwasów polimerowych i mieszanin kwasów polimerowych z takimi materiałami jak szelek, alkohol cetylowy i octan celulozy.

Do form ciekłych, które można wytwarzać z nowych kompozycji według wynalazku i które są przeznaczone do stosowania doustnego albo iniekcyjnego, należą roztwory wodne, dogodnie aromatyzowane syropy, zawiesiny i emulsje wodne albo olejowe, zawierające dopuszczalne oleje, takie jak olej bawełniany, olej sezamowy, olej kokosowy, arachidowy albo środek ułatwiający rozpuszczanie lub emulgujący, odpowiedni do użycia dożylnego, a także eliksiry i podobne podstawy farmaceutyczne. Środkami dyspergującymi albo zawieszającymi odpowiednimi do zawiesin wodnych są żywice syntetyczne i naturalne, takie jak tragakanta, żywica akacjowa, alginian, dekstran, karboksymetyloceluloza sodowa, metyloceluloza, poliwinylopirolidon albo żelatyna.

Kompozycjami przeznaczonymi do inhalacji lub wdmuchiwania będą roztwory i zawiesiny w dopuszczalnych farmaceutycznie rozpuszczalnikach wodnych albo organicznych lub w mieszaninach rozpuszczalników oraz proszki. Te ciekłe lub stałe kompozycje mogą zawierać odpowiednie, dopuszczalne farmaceutycznie substancje pomocnicze, takie jak wymienione powyżej. Korzystnie, kompozycje te podaje się do dróg oddechowych przez usta albo donosowo i mają one działanie miejscowe lub ogólnoustrojowe. Tego typu kompozycje, w korzystnie sterylnych rozpuszczalnikach dopuszczalnych farmaceutycznie można rozpylać z użyciem gazów obojętnych. Nebulizowane roztwory mogą być wdychane bezpośrednio z nebulizatora albo nebulizator może być przymocowany do maski twarzowej, zmontowany razem z namiotem lub urządzeniem zapewniającym sztuczne oddychanie przy dodatnim ciśnieniu z przerwami. Kompozycje w postaci roztworów, zawiesin lub proszków mogą być stosowane, korzystnie doustnie lub donosowo, z aparatów, które dostarczają preparat w odpowiedni sposób.

W leczeniu stanów klinicznych i chorób wymienionych powyżej, związek według wynalazku może być stosowany doustnie, miejscowo, parenteralnie, drogą inhalacyjną albo doodbytniczo, w preparatach zawierających dawkę jednostkową, zawierających konwencjonalne, nietoksyczne, dopuszczalne farmaceutycznie nośniki, substancje pomocnicze i rozcieńczalniki. Stosowany w niniejszym opisie termin „parenteralny” obejmuje iniekcje podskórne, dożylne, domięśniowe, domostkowe i techniki infuzyjne.

Sposoby wytwarzania odmian polimorficznych według wynalazku są opisane w poniższych przykładach. Przykłady te są zamieszczone dla celów ilustracji wynalazku i nie powinny być interpretowane jako ograniczenie zakresu lub przedmiotu wynalazku.

P r z y k ł a d 1. (S)-(4-Fluorofenylo)glicyna

Synteza chiralna:

Etap A: 3-(4-Fluorofenylo)acetylo-4-(S)-benzylo-2-oksazolidynon

Wysuszoną w suszarni litrową kolbę trójszyjną wyposażoną w przegrodę, wlot azotu, termometr i mieszadło magnetyczne przepłukano azotem i załadowano roztwór 5,09 g (33,0 milimole) kwasu 4-fluorofenylooctowego w 100 ml bezwodnego eteru. Roztwór oziębiono do temperatury -10°C i dodano 5,60 ml (40,0 milimoli) trietyloaminy i nastę pnie 4,30 ml (35,0 milimoli) chlorku trimetyloacetylu. Natychmiast wytrącał się biały osad. Uzyskaną mieszaninę mieszano w temperaturze -10°C przez 40 minut, po czym schłodzono do -78°C.

Wysuszoną w suszarni kolbę okrągłodenną o pojemności 250 ml, wyposażoną w przegrodę i mieszadło magnetyczne przepłukano azotem i załadowano roztwór 5,31 g (30,0 milimoli) 4-(S)-benzylo-2-oksazolidynonu w 40 ml suchego THF. Roztwór ten mieszano przez 10 minut w łaźni z suchym lodem i acetonem, po czym powoli dodano 18,8 ml 1,6M roztworu n-butylolitu w heksanie. Po 10 minutach, zlitowany roztwór oksazolidynonu dodano kaniulą do mieszaniny znajdującej się w kolbie trójszyjnej. Usunię to łaź nię chłodz ą c ą i podniesiono temperaturę otrzymanej mieszaniny do 0°C. Mieszaninę reakcyjną zgaszono ilością 100 ml nasyconego, wodnego roztworu chlorku amonowego, przeniesiono do litrowej kolby i pod zmniejszonym ciśnieniem usunięto eter i THF. Zatężoną mieszaninę rozdzielono między 300 ml chlorku metylenu i 50 ml wody i rozdzielono warstwy. Warstwę organiczną przemyto ilością 200 ml 2N wodnego roztworu kwasu solnego i następnie 300 ml nasyconego, wodnego roztworu wodorowęglanu sodu, wysuszono nad siarczanem magnezu i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Po szybkiej flash chromatografii na 400 g żelu krzemionkowego z użyciem do eluowania mieszaniny heksanu i eteru (3:2, objętościowo), uzyskano 8,95 g oleju, który powoli zestalał się podczas stania. Po rekrystalizacji z mieszaniny heksanu i eteru (10:1) otrzymano 7,89 g

PL 191 496 B1 (83%) tytułowego związku w postaci osadu o barwie białej, o temperaturze topnienia 64-66°C. Widmo masowe (FAB): m/Z 314 (M+H, 100%), 177 (M-ArCH2CO+H, 85%).

¹H NMR (400 MHz, CDCl3): δ 2,76 (dd, 1H, J = 13,2, 9,2), 3,26 (dd, J = 13,2, 3,2), 4,16-4,34 (m, 4H), 4,65-4,70 (m, 1H), 7,02-7,33 (m, 9H).

Analiza elementarna: Dla wzoru C18H16FNO3 wyliczono: C 69,00, H 5,15, N 4,47, F 6,06 otrzymano: C 68,86, H 5,14, N 4,48, F 6,08.

Etap B: 3-[(S)-Azydo-(4-fluorofenylo)]acetylo-4-(S)-benzylo-2-oksazolidynon

Wysuszoną w suszarni litrową kolbę trójszyjną wyposażoną w przegrodę, wlot azotu, termometr i mieszadło magnetyczne przepłukano azotem i załadowano ilością 58,0 ml 1M roztworu soli potasowej bis (trimetylosililo) amidu w toluenie i 85,0 ml THF i oziębiono do temperatury -78°C. Wysuszoną w suszarni kolbę okrągłodenną o pojemności 250 ml, wyposażoną w przegrodę i mieszadło magnetyczne przepłukano azotem i załadowano roztwór 7,20 g (23 milimole) 3-(4-fluorofenylo)acetylo-4-(S)-benzylo-2-oksazolidynonu w 40 ml THF. Roztwór acylooksazolidynonu mieszano w łaźni z suchym lodem i acetonem przez 10 minut, następnie przez kaniulę przeniesiono go do roztworu soli potasowej bis(trimetylosililo)amidu z taką szybkością, aby temperatura wewnątrz mieszaniny utrzymywała się poniżej -70°C. Kolbę po acylooksazolidynonie spłukano ilością 15 ml THF i przemywki dodano przez kaniulę do mieszaniny reakcyjnej. Otrzymaną mieszaninę mieszano w temperaturze -78°C przez 30 minut. Wysuszoną w suszarni kolbę okrągłodenną o pojemności 250 ml, wyposażoną w przegrodę i mieszadło magnetyczne, przepłukano azotem i załadowano roztwór 10,89 g (35,0 milimoli) azydku 2,4,6-triizopropylofenylosulfonylu w 40 ml THF. Roztwór azydku mieszano w łaźni z suchym lodem i acetonem przez 10 minut, następnie przeniesiono przez kaniulę do mieszaniny reakcyjnej z taką szybkością, aby temperatura wewnątrz mieszaniny utrzymywała się poniżej -70°C. Po 2 minutach zgaszono mieszaninę reakcyjną ilością 6,0 ml lodowatego kwasu octowego, usunięto łaźnię chłodzącą i mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 18 godzin. Zgaszoną mieszaninę rozdzielono między 300 ml octanu etylowego i 300 ml 50% nasyconego, wodnego roztworu wodorowęglanu sodu. Warstwę organiczną oddzielono, wysuszono nad siarczanem magnezu i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Po szybkiej flash chromatografii na 500 g żelu krzemionkowego z użyciem mieszaniny heksanu i chlorku metylenowego (2:1 i następnie 1:1, objętościowo) jako eluentu, uzyskano 5,45 g (67%) tytułowego związku w postaci oleju.

Widmo IR (czysta substancja, cm^-1): 2104, 1781, 1702.

¹H NMR (400 MHz, CDCl3): δ 2,86 (dd, 1H, J = 13,2, 9,6), 3,40 (dd, 1H, J = 13,2, 3,2), 4,09-4,19 (m, 2H), 4,62-4,68 (m, 1H), 6,14 (s, 1H), 7,07-7,47 (m, 9H).

Analiza elementarna: Dla wzoru C18H15FN4O3 wyliczono: C 61,01, H 4,27, N 15,81 F 5,36 otrzymano: C 60,99, H 4,19, N 15,80 F 5,34.

Etap C: Kwas (S)-azydo-(4-fluorofenylo)octowy

Roztwór 5,40 g (15,2 milimoli) 3-(S)-azydo-(4-fluorofenylo)acetylo-4-(S)-benzylo-2-oksazolidynonu w 200 ml mieszaniny THF/woda (3:1, objętościowo) mieszano przez 10 minut w łaźni z lodem. W jednej porcji dodano 1,28 g (30,4 milimoli) monowodzianu wodorotlenku litu i mieszaninę mieszano podczas chłodzenia przez 30 minut. Następnie mieszaninę reakcyjną rozdzielono między 100 ml chlorku metylenowego i 100 ml 25% nasyconego, wodnego roztworu wodorowęglanu sodu i rozdzielono warstwy. Warstwę wodną przemyto 2 razy po 100 ml chlorku metylenowego i zakwaszono do wartości pH=2 za pomocą 2N wodnego roztworu kwasu solnego. Powstałą mieszaninę ekstrahowano octanem etylowym (2 x 100 ml), ekstrakty połączono, przemyto ilością 50 ml nasyconego, wodnego roztworu chlorku sodu, wysuszono nad siarczanem magnezowym i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 2,30 g (77%) tytułowego związku w postaci oleju, który użyto do następnego etapu bez oczyszczania.

Widmo IR (czysta substancja, cm^-1): 2111, 1724.

¹H NMR (400 MHz, CDCl3): δ 5,06 (s, 1H), 7,08-7,45 (m, 4H), 8,75 (br, s, 1H).

Etap D: (S)-(4-Fluorofenylo)glicyna

Mieszaninę 2,30 g (11,8 milimoli) kwasu (S)-azydo-(4-fluorofenylo)octowego, 250 mg 10% palladu na węglu jako katalizatora i 160 ml mieszaniny wody i kwasu octowego (3:1, objętościowo) mieszano w atmosferze wodoru przez 18 godzin. Następnie, mieszaninę reakcyjną przefiltrowano przez celit, kolbę i osad na filtrze dokładnie przemyto około litrem mieszaniny wody i kwasu octowego (3:1, objętościowo). Filtrat zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem do objętości około 50 ml, dodano

PL 191 496 B1

300 ml toluenu i mieszaninę zatężono, uzyskując osad. Osad ten zawieszono w mieszaninie metanolu i eteru (1:1, objętościowo), przefiltrowano i wysuszono. Otrzymano 1,99 g (100%) tytułowego związku.

¹H NMR (400 MHz, D2O + NaOD): δ 3,97 (s, 1H), 6,77 (app, t, 2H, J=8,8), 7,01 (app t, 2H, J=5,6).

Otrzymywanie przez rozdział:

Etap A': Chlorek 4-fluorofenyloacetylu

Do roztworu 150 g (0,974 mola) kwasu 4-fluorofenylooctowego i 1 ml N,N-dimetyloformamidu w 500 ml toluenu, utrzymywanego w temperaturze 40°C, dodano 20 ml chlorku tionylu i utrzymywano w 40°C. Następnie, w czasie 1,5 godziny wkroplono dodatkowe 61,2 ml chlorku tionylu i roztwór utrzymywano w temperaturze 50°C przez godzinę. Rozpuszczalnik usunięto pod zmniejszonym ciśnieniem i pozostały olej destylowano pod zmniejszonym ciśnieniem (1,5 mm Hg). Otrzymano 150,4 g (89,5%) tytułowego związku o temperaturze wrzenia 68-70°C.

Etap B': 2-Bromo-2-(4-fluoro)fenylooctan metylu

Mieszaninę 150,4 g (0,872 mola) chlorku 4-fluorofenyloacetylu i 174,5 g (1,09 mola) bromu napromieniano w temperaturze 40-50°C lampą kwarcową przez 5 godzin. Mieszaninę reakcyjną wkroplono do 400 ml metanolu i roztwór mieszano przez 16 godzin. Rozpuszczalnik usunięto pod zmniejszonym ciśnieniem i destylowano pozostały olej pod zmniejszonym ciśnieniem (1,5 mm Hg). Otrzymano 198,5 g (92%) tytułowego związku o temperaturze wrzenia 106-110°C.

Etap C': Ester metylowy (±)-(4-fluorofenylo)glicyny

Na roztwór 24,7 g (0,1 mola) 2-bromo-2-(4-fluoro)fenylooctanu metylowego i 2,28 g (0,01 mola) chlorku benzylotrietyloamoniowego w 25 ml metanolu działano ilością 6,8 g (0,105 mola) azydku sodu i otrzymaną mieszaninę mieszano przez 20 godzin w temperaturze pokojowej. Następnie mieszaninę tę przefiltrowano, filtrat rozcieńczono ilością 50 ml metanolu i uwodorniano wobec 0,5 g 10% palladu na węglu pod ciśnieniem 50 funtów/cal² (ok. 345 kPa) przez godzinę. Po tym czasie roztwór przefiltrowano i rozpuszczalnik usunięto pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozdzielono między 10% wodny roztwór węglanu sodu i octan etylu. Fazę organiczną przemyto wodą i nasyconym, wodnym roztworem chlorku sodu, wysuszono nad siarczanem magnezowym i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 9,8 g tytułowego związku w postaci oleju.

Etap D': Ester metylowy (S)-(4-fluorofenylo)glicyny

Roztwór 58,4 g estru metylowego (±)-(4-fluorofenylo)glicyny w 110 ml mieszaniny etanolu i wody (7:1, objętościowo) mieszano z roztworem 28,6 g (0,0799 mola) kwasu O,O'-(+)-dibenzoilowinowego [(+)-DBT] w 110 ml mieszaniny etanolu i wody (7:1, objętościowo) i otrzymany roztwór pozostawiono w temperaturze pokojowej. Po zakończeniu krystalizacji dodano 220 ml octanu etylowego, mieszaninę oziębiono do -20°C i przefiltrowano. Otrzymano 32,4 g soli estru metylowego (S)-(4-fluorofenylo) glicyny z (+)-DBT (ee = 93,2%). Roztwory macierzyste zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i odzyskano wolną zasadę przez rozdział między warstwy octanu etylowego i wodnego roztworu węglanu sodu. Otrzymany roztwór wolnej zasady w 110 ml mieszaniny etanolu i wody (7:1, objętościowo) zmieszano z roztworem 28,6 g (0,0799 mola) kwasu O,O'-(-)-dibenzoilowinowego [(-)-DBT] w 110 ml mieszaniny etanolu i wody (7:1, objętościowo) i otrzymany roztwór pozostawiono w temperaturze pokojowej. Po zakończeniu krystalizacji dodano 220 ml octanu etylowego, mieszaninę oziębiono do -20°C i przefiltrowano. Otrzymano 47,0 g soli estru metylowego (R)-(4-fluorofenylo)glicyny z (-)-DBT (ee = 75,8%). Po recyklizacji roztworów macierzystych i dodaniu (+)-DBT otrzymano drugi rzut 7,4 g soli (S)-(4-fluorofenylo)glicyny z (+)-DBT (ee = 96,4%). Dwa rzuty tego (S)-aminoestru (39,8 g) połączono w 200 ml mieszaniny etanolu i wody (7:1, objętościowo), ogrzewano przez 30 minut i schłodzono do temperatury pokojowej. Po dodaniu octanu etylowego, oziębieniu i filtracji otrzymano 31,7 g soli (S)-(4-fluorofenylo)glicyny z (+)-DBT (ee > 98%). Nadmiar enancjomeryczny oznaczano na chiralnej kolumnie HPLC (Crownpak CR(+), 5% metanol w wodnym roztworze HClO4 (pH 2), szybkość eluowania: 1,5 ml/minutę, temperatura 40°C, detekcja przy 200 nm). Mieszaninę 17,5 g soli (S)-(4-fluorofenylo)glicyny z (+)-DBT i 32 ml 5,5 N HCl utrzymywano w stanie wrzenia w czasie 1,5 godziny. Mieszaninę zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i pozostałość rozpuszczono w 40 ml wody. Roztwór wodny przemyto octanem etylowym (3 x 30 ml) i rozdzielono warstwy. Doprowadzono pH warstwy wodnej do wartości 7 wodorotlenkiem amonowym i przefiltrowano wytrącony osad. Otrzymano 7,4 g tytułowego związku (ee = 98,8%).

P r z y k ł a d 2. 3-(S)-(4-Fluorofenylo)-4-benzylo-2-morfolinon

Etap A: N-Benzylo-(S)-(4-fluorofenylo)glicyna

Na utrzymywany w temperaturze 0°C roztwór 1,87 g (11,05 milimoli) (S)-(4-fluorofenylo)glicyny i 1,12 ml (11,1 milimoli) benzaldehydu w 11,1 ml 1N wodnego roztworu wodorotlenku sodu i 11 ml

PL 191 496 B1 metanolu działano ilością 165 mg (4,4 milimoli) borowodorku sodu. Następnie usunięto łaźnię chłodzącą i mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 30 minut. Do mieszaniny dodano drugą porcję 1,12 ml (11,1 milimoli) benzaldehydu i 165 mg (4,4 milimoli) borowodorku sodu i kontynuowano mieszanie przez 1,5 godziny. Po tym czasie mieszaninę reakcyjną rozdzielono między 100 ml eteru i 50 ml wody i rozdzielono warstwy. Oddzieloną warstwę wodną przefiltrowano w celu usunięcia niewielkiej ilości substancji nierozpuszczalnych. Filtrat zakwaszono do pH 5 wodnym 2N roztworem kwasu solnego, wytrącony osad odfiltrowano, dokładnie przemyto wodą, następnie eterem i wysuszono. Otrzymano 1,95 g tytułowego związku.

¹H NMR (400 MHz, D2O + NaOD): δ 3,33 (AB, q, 2H, J=8,4), 3,85 (s, 1H), 6,79-7,16 (m, 4H).

Etap B: 3-(S)-(4-Fluorofenylo)-4-benzylo-2-morfolinon

Mieszaninę 1,95 g (7,5 milimoli) N-benzylo-(S)-(4-fluorofenylo)glicyny, 3,90 ml (22,5 milimoli) N,N-diizopropyloetyloaminy, 6,50 ml (75 milimoli) 1,2-dibromoetanu i 40 ml N,N-dimetyloformamidu mieszano w temperaturze 100°C przez 20 godzin (podczas ogrzewania następowało rozpuszczenie całego osadu). Następnie mieszaninę reakcyjną schłodzono i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozdzielono między 250 ml eteru i 100 ml 0,5N roztworu kwaśnego siarczanu potasowego i rozdzielono warstwy. Warstwę organiczną przemyto nasyconym, wodnym roztworem dwuwęglanu sodu (100 ml) i wodą (3 x 150 ml), wysuszono nad siarczanem magnezu i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Produkt oczyszczono metodą szybkiej flash chromatografii na 125 g żelu krzemionkowego, stosując do eluowania mieszaninę heksanu i eteru (3:1). Otrzymano 1,58 g (74%) tytułowego związku w postaci oleju.

¹H NMR (400 MHz, CDCl3): δ 2,65 (dt, 1H, J=3,2, 12,8), 3,00 (dt, 1H, J=12,8, 2,8), 3,16 (d, 1H, J=13,6), 3,76 (d, 1H, J=13,6), 4,24 (s, 1H), 4,37 (dt, 1H, J=13,2, 3,2), 4,54 (dt, 1H, J=2,8, 13,2), 7,077,56 (m, 9H).

P r z y k ł a d 3. 2-(R)-[3,5-Bis(trifluorometylo)benzoiloksy]-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-benzylomorfolina

Roztwór 2,67 g (10,0 milimoli) 3-(R)-(4-fluoro)fenylo-4-benzylo-2-morfolinonu w 40 ml suchego THF oziębiono do temperatury -78°C. Do zimnego roztworu dodano 12,5 ml 1,0M roztworu tri(secbutylo)borowodorku litowego (L-Selectride®) w THF, utrzymując temperaturę we wnętrzu mieszaniny reakcyjnej poniżej -70°C. Powstały roztwór mieszano na zimno przez 45 minut i do mieszaniny dodano 3,60 ml (20,0 milimoli) chlorku 3,5-bis(trifluorometylo)benzoilu. Otrzymaną mieszaninę o barwie żółtej mieszano na zimno przez 30 minut i następnie zgaszono ilością 50 ml nasyconego, wodnego roztworu wodorowęglanu sodu. Zgaszoną mieszaninę rozdzielono między 300 ml eteru i 50 ml wody i rozdzielono warstwy. Warstwę organiczną wysuszono nad siarczanem magnezu. Warstwę wodną ekstrahowano eterem (300 ml), ekstrakt wysuszono i połączono z oryginalną warstwą organiczną. Połączone warstwy organiczne zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Produkt oczyszczono metodą szybkiej flash chromatografii na 150 g żelu krzemionkowego, stosując do eluowania mieszaninę heksanu i eteru (37:3, objętościowo). Otrzymano tytułowy związek w postaci osadu (83% wydajności). Widmo masowe (FAB): m/z 528 (M+H, 25%), 270 (100%).

¹H NMR (CDCl3, 400 MHz, ppm): δ 2,50 (dt, J=3,2, 12,0, 1H), 2,96 (app d, J=12,0, 1H), 2,98 (d, J=13,6, 1H), 3,74-3,78 (m, 1H), 3,81 (d, J=2,8, 1H), 3,94 (d, J=13, 6, 1H), 4,19 (dt, J=2,0, 12,0), 6,20 (d, J=2,8, 1H), 6,99 (t, J=8,4, 2H), 7,27-7,38 (m, 5H), 7,52-7,56 (m, 2H), 8,09 (s, 1H), 8,46 (s, 2H).

P r z y k ł a d 4. Dimetylotytanocen

Na utrzymywany w ciemności, w temperaturze 0°C, roztwór 2,49 g (10,0 milimoli) dichlorku tytanocenu w 50 ml eteru działano 1,4M roztworem metylolitu w eterze (17,5 ml), utrzymując wewnątrz mieszaniny temperaturę poniżej 5°C. Wytworzoną mieszaninę o barwie żółto-pomarańczowej mieszano w temperaturze pokojowej przez 30 minut i następnie mieszaninę zgaszono przez powolne dodanie 25 g lodu. Zgaszoną mieszaninę reakcyjną rozcieńczono eterem (50 ml) i wodą (50 ml) i rozdzielono warstwy. Warstwę organiczną wysuszono nad siarczanem magnezu i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 2,03 g (98%) tytułowego związku w postaci osadu wrażliwego na światło. Dimetylotytanocen może być przechowywany jako roztwór w toluenie, w temperaturze 0°C przez co najmniej 2 tygodnie bez widocznej degradacji chemicznej.

¹H NMR (CDCl3, 200 MHz, ppm): δ -0,15 (s, 6H), 6,06 (s, 10H).

P r z y k ł a d 5. 2-(R)-{1-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]etenyloksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-benzylomorfolina

Roztwór 4,9 milimoli 2-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)benzoiloksy]-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-benzylomorfoliny i 2,50 g (12,0 milimoli) dimetylotytanocenu w 35 ml mieszaniny THF i toluenu (1:1, objętoPL 191 496 B1 ściowo) mieszano w łaźni olejowej, w temperaturze 80°C przez 16 godzin. Następnie mieszaninę reakcyjną schłodzono i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Produkt oczyszczono metodą szybkiej flash chromatografii na 150 g żelu krzemionkowego, stosując do eluowania mieszaninę heksanu i chlorku metylenowego (3:1, obję toś ciowo). Otrzymano tytułowy zwią zek w postaci osadu (60% wydajności). Widmo masowe (FAB): m/z 526 (M+H, 75%), 270 (100%).

¹H NMR (CDCl3, 400 MHz, ppm): δ 2,42 (dt, J=3,6, 12,0), 2,90 (app d, J=12,0, 1H), 2,91 (d, J=13,6, 1H), 3,62-3,66 (m, 1H), 3,72 (d, J=2,6), 3,94 (d, J=13,6, 1H), 4,09 (dt, J=2,4, 12,0, 1H), 4,75 (d, J=3,2, 1H), 4,82 (d, J=3,2, 1H), 5,32 (d, J=2,6, 1H), 7,09 (t, J=8,8, 2H), 7,24-7,33 (m, 5H), 7,58-7,62 (m, 2H), 7,80 (s, 1H), 7,90 (s, 2H).

P r z y k ł a d 6. 2-(R)-{1-(S)-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfolina i 2-(S)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfolina

Mieszaninę 1,83 g (3,5 milimoli) 2-(R)-{1-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etenyloksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-benzylomorfoliny i 800 mg 5% rodu na glinie jako katalizatora w 40 ml bezwodnego etanolu mieszano w atmosferze wodoru przez 24 godziny. Następnie odfiltrowano katalizator na warstwie filtrującej z celitu. Kolbę reakcyjną i osad na filtrze przemyto ilością 200 ml octanu etylowego. Filtrat zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i pozostałość suszono pod wysoką próżnią (1 mm Hg), w temperaturze pokojowej, do suchej pozostałoś ci.

Pozostałość rozpuszczono w 40 ml izopropanolu, dodano 800 mg 10% palladu na węglu jako katalizatora i mieszaninę mieszano w atmosferze wodoru przez 24 godziny. Katalizator odfiltrowano na warstwie filtrującej z celitu. Kolbę reakcyjną i osad na filtrze przemyto ilością 200 ml octanu etylowego. Filtrat zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Po oczyszczeniu metodą szybkiej flash chromatografii na 50 g żelu krzemionkowego, z użyciem do eluowania mieszaniny heksanu i eteru (2:1, objętościowo) i następnie eteru i heksanu (3:2, objętościowo) otrzymano 283 mg 2-(R)-{1-(S)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfoliny i 763 mg 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfoliny w postaci olejów. Całkowita wydajność: 68%.

Dla 2-(R)-{1-(S)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfoliny:

Widmo masowe (FAB) m/z 438 (M+H, 65%), 180 (100%).

¹H NMR (CDCl3, 400 MHz, ppm): δ 1,47 (d, J=6,8, 3H), 1,87 (br, s, 1H), 3,03 (dd, J=2,8, 12,8), 3,17 (dt, J=4,0, 12,4, 1H), 3,43-3,47 (m, 1H), 3,80 (dt, J=3,2, 11,6), 4,10 (d, J=2,2, 1H), 4,70 (q, J=6,8, 1H), 4,87 (d, J=2,2, 1H), 6,99-7,03 (m, 2H), 7,23-7,27 (m, 2H), 7,63 (s, 2H), 7,66 (s, 1H).

Dla 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylomorfoliny:

Widmo masowe (FAB) m/z 438 (M+H, 75%), 180 (100%).

¹H NMR (CDCl3, 400 MHz, ppm): δ 1,16 (d, J=6,8), 1,80 (br, s, 1H), 3,13 (dd, J=3,2, 12,4), 3,23 (dt, J=3,6, 12,4), 3,63 (dd, J=2,4, 11,2), 4,01 (d, J=2,4, 1H), 4,13 (dt, J=3,2, 12,0), 4,42 (d, J=2,4, 1H), 4,19 (q, J=6,8, 1H), 7,04-7,09 (m, 2H), 7,27-7,40 (m, 4H), 7,73 (s, 1H).

P r z y k ł a d 7. 2-(R)-{1-(R)-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1,2,4-triazolo)metylo]morfolina

Etap A: N-Metylokarboksy-2-chloroacetamidrazon

Roztwór 5,0 g (66,2 milimoli) chloroacetonitrylu w 35 ml suchego metanolu oziębiono do temperatury 0°C i dodano 0,105 g (1,9 milimoli) metoksylanu sodu. Usunięto łaźnię z lodem i mieszaninę mieszano w temperaturze pokojowej przez 30 minut. Następnie dodano 0,110 ml (1,9 milimoli) kwasu octowego i następnie 5,8 g (64,9 milimoli) hydrazynokarboksylanu metylowego. Po 30-minutowym mieszaniu w temperaturze pokojowej zawiesinę zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i przez dobę utrzymywano w aparaturze o wysokiej próżni. Otrzymano 10,5 g (98%) proszku o barwie żółtej. Część tego produktu użyto w poniższym etapie C.

Etap B: 2-(R)-{1-(R)-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[2-(N-metylokarboksyacetamidrazono)metylo]morfolina

Roztwór 945 mg (2,3 milimoli) 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylometylomorfoliny, 447 mg (2,7 milimoli) N-metylokarboksy-2-chloroacetamidrazonu i 0,78 ml (4,5 milimoli) N,N-diizopropyloetyloaminy w 17 ml acetonitrylu mieszano w temperaturze pokojowej przez 20 godzin. Mieszaninę reakcyjną zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i pozostałość rozdzielono między 50 ml chlorku metylenowego i 25 ml wody. Warstwę organiczną oddzielono, wysuszono nad siarczanem magnezu i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Produkt oczyszczono metodą szybkiej flash chromatografii na 50 g żelu krzemionkowego, prowadząc eluowanie układem: chlorek metylenowy/metanol/wodorotlenek amonowy (50:1:0,1). Otrzymano 1,12 g (90%) tytułowego związku w postaci piany.

PL 191 496 B1

Etap C: 2-(R)-{1-(R)-[3,5-Bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1,2,4-triazolo)metylo]-morfolina

Roztwór 1,01 g (1,8 milimoli) 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[2-(N-metylokarboksyacetamidrazono)]morfoliny w 15 ml ksylenu utrzymywano w stanie wrzenia przez 2 godziny. Mieszaninę reakcyjną schłodzono i zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Produkt oczyszczono metodą szybkiej flash chromatografii na 50 g żelu krzemionkowego, prowadząc eluowanie układem: chlorek metylenowy/metanol/wodorotlenek amonowy (50:1:0,1). Otrzymano tytułowy związek w postaci osadu (79% wydajności).

Widmo masowe (FAB): m/z 535 (M+H, 100%), 277 (60%).

¹H NMR (CDCl3 + CD3OD, 400 MHz, ppm): δ 1,48 (d, J=6,8, 3H), 2,52 (app t, J=10,4, 1H), 2,852,88 (m, 2H), 3,47 (d, J=2,8, 1H), 3,63 (d, J=14,4, 1H), 3,70 (dd, J=2,0, 11,6, 1H), 4,24 (app t, J=10,8, 1H), 4,35 (d, J=2,8, 1H), 4,91 (q, J=6,8, 1H), 7,07 (app t, J=8,4, 2H), 7,15 (s, 2H), 7,37-7,40 (m, 2H), 7,65 (s, 1H).

Analiza elementarna: Dla wzoru C23H21F7N4O3: wyliczono: C 51,69 H 3,96 N 10,48 F 24,88 otrzymano: C 51,74 H 4,04 N 10,50 F 24,59%.

Próbkę otrzymaną w tym procesie zidentyfikowano jako polimorficzną Formę II. Dyfraktogram rentgenowski proszkowy charakteryzował się głównymi refleksami przy wartościach kąta 2θ około: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8°.

P r z y k ł a d 8. Dimetylotytanocen

Do energicznie mieszanej zawiesiny 249 g (1,00 mol) dichlorku tytanocenu (Cp2TiCl2) w 2,75 litra toluenu oziębionej do temperatury -5° (temperatura wnętrza) dodano w czasie godziny 750 ml 3,0M chlorku metylomagnezowego (CH3MgCl) (2,25 mola) w THF, utrzymując temperaturę poniżej 8°C. Otrzymaną zawiesinę o barwie pomarańczowej utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez godzinę lub do czasu rozpuszczenia nierozpuszczonego czerwonego Cp2TiCl2. Zakończenie reakcji potwierdzano przez pomiar widm NMR (patrz poniżej), następnie mieszaninę zgaszono wprowadzając ją do 700 ml 6% wodnego roztworu chlorku amonowego utrzymywanego w temperaturze 0-5°C. Warstwy rozdzielono i warstwę organiczną przemyto zimną wodą (3 x 575 ml) i solanką (575 ml), następnie wysuszono nad siarczanem sodu (220 g). Przefiltrowaną warstwę organiczną odparowano do masy 1,5 kg, utrzymując wewnętrzną temperaturę równą 25°C lub niższą. Oznaczenie procentowej zawartości (% wagowe) metodą NMR wykazało, że roztwór zawiera 187 g produktu (90%, 12,5% roztwór w toluenie i THF). Na ogół, materiał ten miał czystość powyżej 95%, jedynie ślady substancji wyjściowej i mo-nometylowego półproduktu. Roztwór ten można dalej zatężyć do 1,0 kg, otrzymując 18% roztwór w toluenie (% wagowe), co ułatwia oznaczenie. Jednakże, zawartość niewielkiej ilości THF zwiększa stabilność związku. Materiał utrzymywano w atmosferze azotu w szczelnie zamkniętej, oplecionej szklanej butli, w temperaturze 0°C.

¹H NMR Cp2Ti(CH3)2: δ 6,05 (s, 10H), -0,05 (s, 6H).

Cp2TiCl(CH3): δ 6,22 (s, 10H), 0,80 (s, 3H).

Cp2TiCl2: δ 6,56 (s, 10H).

¹³C NMR Cp2Ti(CH3)2: δ 113,20 (Cp2), 45,77 ((CH3)2).

Cp2TiCl(CH3): δ 115,86 (Cp2), 50,37 (CH3).

Cp2TiCl2: δ 120,18.

P r z y k ł a d 9. Kwas 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowy

Do roztworu 5,76 kg (30,3 moli) pirosiarczynu sodowego w 50 litrach wody dodano 7,0 kg (56,4 moli) 4-fluorobenzaldehydu i spłukano metanolem (5 litrów). Dodano 2,83 kg (57,7 moli) cyjanku sodu i spłukano wodą (3 litry). Mieszaninę mieszano w temperaturze 25°C przez 15 minut i następnie schłodzono do 8°C. Dodano roztwór 6,04 kg (56,4 mole) benzyloaminy w 11 litrach metanolu, szarżę ogrzano do 34°C i mieszano przez 2 godziny. Następnie dodano 23 litry wody i mieszaninę ekstrahowano octanem izopropylowym (30 litrów). Warstwę organiczną przemyto wodą (2 x 10 litrów), nasyconym, wodnym roztworem chlorku sodowego (10 litrów) i odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem, otrzymując nitryl. Produkt ten rozpuszczono w 50 litrach dimetylosulfotlenku, dodano 3,27 kg (23,7 moli) węglanu potasowego i przemyto 6 litrami dimetylosulfotlenku. Dodano 9,43 litry 30% wodnego roztworu nadtlenku wodoru (83,2 mole) i szarżę mieszano w temperaturze pokojowej przez dobę. Mieszaninę rozcieńczono wodą (120 litrów), schłodzono do 13°C, przefiltrowano i osad na filtrze przemyto wodą (50 litrów). Otrzymany związek amidowy wysuszono na filtrze i zawieszono w skażoPL 191 496 B1 nym etanolu przemysłowym (38 litrów). Dodano roztwór 3,27 kg (81,75 moli) peletek wodorotlenku sodu w 11 litrach wody i spłukano 6 litrami skażonego etanolu przemysłowego.

Mieszaninę utrzymywano w stanie wrzenia (80°C) przez 3,5 godziny i następnie oddestylowano ją do małej objętości, usuwając skażony etanol przemysłowy. Pozostałość rozcieńczono wodą (100 litrów) i ekstrahowano octanem izopropylowym (30 litrów). Rozdzielono warstwy i warstwę wodną zakwaszono do wartości pH 5-6 stężonym kwasem solnym. Wytrącony osad odfiltrowano i przemyto wodą (2 x 10 litrów), zebrano i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 12,3 kg (84% wydajności w przeliczeniu na 4-fluorobenzaldehyd) kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego.

P r z y k ł a d 10. Chlorowodorek estru metylowego kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego

Ilość 12,2 kg (47,1 moli) kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego zawieszono w 37 litrach metanolu i przez mieszaninę przepuszczono gazowy chlorowodór. Powstałą zawiesinę mieszano w temperaturze 35-45°C przez 3 godziny, zatężono do objętości 30-35 litrów przez destylację, dodano 20 litrów eteru metylowo-tert-butylowego i szarżę zaszczepiono chlorowodorkiem estru metylowego kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego. W trakcie powstawania warstwy osadu dodano 20 litrów eteru metylowo-tert-butylowego. Zawiesinę pozostawiono na godzinę i następnie przefiltrowano. Osad na filtrze przemyto 8,0 litrami mieszaniny eteru metylowo-tertbutylowego i metanolu (95:5) i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem w temperaturze 30°C. Otrzymano 12,2 kg (84% wydajności) chlorowodorku estru metylowego kwasu 4-fluoro-a[(fenylometylo) amino]benzenooctowego.

P r z y k ł a d 11. Ester metylowy kwasu a-amino-4-fluorobenzenooctowego

Do zawiesiny 1,2 kg 10% palladu na węglu w 50 litrach izopropanolu dodano 12,2 kg (39,4 moli) chlorowodorku estru metylowego kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego, dodano 5,0 kg (79,4 mole) mrówczanu amonowego i mieszaninę ogrzano do temperatury 50°C. Przebieg reakcji monitorowano metodą HPLC. Mieszaninę przefiltrowano przez filtr Hyflo Supercel i osad na filtrze przemyto 25 litrami izopropanolu. Filtrat odparowano do małej objętości i destylowano z 50 litrami octanu izopropylowego. Pozostałość rozpuszczono w 30 litrach octanu izopropylowego, przemyto 40 litrami 5% wodnego roztworu fosforanu potasowego i następnie 10 litrami nasyconego, wodnego roztworu chlorku sodowego. Roztwór odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem, otrzymując 5,79 kg (87% wydajności) racemicznego estru metylowego kwasu a-amino-4-fluorobenzenooctowego. Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax Rx-C8, 25 cm x 4,6 mm; Temperatura kolumny: 40°C; faza ruchoma: acetonitryl/0,1% wodny kwas fosforowy (70:30, objętościowo); szybkość przepływu: 1 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: ester metylowy kwasu a-amino-4-flurobenzenooctowego: 2,2 minuty; ester metylowy kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]enzenooctowego: 2,6 minuty. W przypadku pozostawania po 1 godzinie nieprzereagowanego estru metylowego kwasu 4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego (>2%) można dodać drugą porcję 10% palladu na węglu (300 g) zawieszoną w izopropanolu (2,0 litry) i mrówczan amonowy (1,0 kg). Mieszaninę reakcyjną ogrzewa się do czasu zakończenia reakcji.

P r z y k ł a d 12. Kwas (S) a-amino-4-fluorobenzenooctowy

Roztwór 3,32 kg (18,2 moli) racemicznego estru metylowego kwasu a-amino-4-fluorobenzenooctowego w 5 litrach 96% etanolu przefiltrowano i dodano 500 ml wody. Następnie dodano roztwór 1,32 kg (3,7 moli) kwasu di-O-benzoilo-D-winowego (DBT) w 2,86 litrach mieszaniny wody i etanolu (1:7). Mieszaninę krystalizacyjną schłodzono do temperatury 5°C i utrzymywano w tej temperaturze przez 1,5 godziny. Produkt przefiltrowano, przemyto ilością 1,1 litra mieszaniny: woda/etanol (1:7), wysuszono na powietrzu i następnie pod zmniejszonym ciśnieniem w temperaturze 50°C. Otrzymano 1,91 kg soli estru metylowego kwasu a-amino-4-fluoro-benzenooctowego z kwasem DBT (95,8% ee, nadmiaru enancjomerycznego).

Z roztworów macierzystych odparowano rozpuszczalnik (6,6 litra) pod zmniejszonym ciśnieniem, dodano 120 ml benzaldehydu i roztwór mieszano, utrzymując go w temperaturze 50°C przez 4 godziny. Następnie roztwór przefiltrowano i osad przemyto dwa razy ilościami po 150 ml mieszaniny: woda/etanol (1:7). Metodą HPLC na kolumnie chiralnej wykazano, że filtrat zawiera racemiczny ester metylowy kwasu a-amino-4-fluoro-benzenooctowego. Do tego filtratu dodano roztwór 439 g (1,23 mola) kwasu di-O-benzoilo-D-winowego w 960 ml mieszaniny: woda/etanol (1:7), mieszaninę schłodzono do temperatury 5°C i utrzymywano przez 1,5 godziny. Produkt odfiltrowano, przemyto 2 razy ilościami po 1,1 litra mieszaniny: woda/etanol (1:7), wysuszono na powietrzu i następnie pod zmniejszonym

PL 191 496 B1 ciśnieniem w temperaturze 50°C. Otrzymano 1,05 kg soli estru metylowego kwasu a-amino-4-fluorobenzenooctowego z kwasem DBT o czystości enancjomerycznej 95,4% ee. Całkowita wydajność soli estru metylowego kwasu a-amino-4-fluoro-benzenooctowego z kwasem DBT wynosiła 2,96 kg (95% ee). Rozdzieloną sól estru metylowego kwasu a-amino-4-fluoro-benzenooctowego z kwasem DBT podzielono między eter metylowo-tert-butylowy (5 litrów) i 5,5M kwas solny (6,2 litrów). Fazę wodną przemyto 5 litrami eteru metylowo-tert-butylowego i przefiltrowano.

Sól estru metylowego kwasu a-amino-4-fluoro-benzenooctowego z kwasem DBT (2899 g, > 95% ee) podzielono między 5,5M roztwór kwasu solnego (6,2 litra) i drugi uzyskany powyżej ekstrakt w eterze metylowo-tert-butylowym. Fazę wodną powtórnie ekstrahowano eterem metylowo-tertbutylowym (5 litrów) i przefiltrowano. Filtraty wodne połączono i zatężono przez powolne oddestylowanie rozpuszczalnika. Szarżę schłodzono i utrzymywano w temperaturze 5°C przez 2 godziny. Produkt odfiltrowano i suszono na powietrzu przez 30 minut. Otrzymano 4,055 kg chlorowodorku kwasu (S)-a-amino-4-fluoro-benzenooctowego (98,7% ee). Po rekrystalizacji z 5 litrów 5,5M kwasu solnego otrzymano 3,28 kg chlorowodorku kwasu (S)-a-amino-4-fluorobenzenooctowego (99,8% ee) w postaci wilgotnej masy. Tę wilgotną masę ogrzano w mieszaninie 12 litrów wody i 375 ml stężonego kwasu solnego, dodano 1,2 litra stężonego, wodnego roztworu wodorotlenku amonowego i 4 litry wody, mieszaninę chłodzono do temperatury 20°C i utrzymywano przez dobę. Następnie odfiltrowano wytrącony produkt, przemyto go wodą (6x4 litry), wysuszono na powietrzu, następnie suszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 50°C przez 24 godziny. Otrzymano 1,905 kg wolnej zasady kwasu (S)-a-amino-4-fluorobenzenooctowego (>99,7% ee), co stanowi 48% wydajności w przeliczeniu na racemiczny ester metylowy kwasu a-amino-4-fluorobenzenooctowego. Analizę metodą chiralnej HPLC prowadzono stosując następujące warunki: Kolumna: Crownpak CR(+), 15 cm x 4,5 mm; Temperatura kolumny: 40°C; faza ruchoma: układ: wodny roztwór kwasu nadchlorowego/metanol o pH=2,0 (95:5, objętościowo); szybkość przepływu: 1 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: kwas (R)-a-amino-4-fluorobenzenooctowy: 2,9 minut; kwas (S)-a-amino-4-fluoro-benzenooctowy: 5,6 minut, ester metylowy kwasu (R)-a-amino-4-fluorobenzenooctowego: 7,7 minut; ester metylowy kwasu (S)-a-amino-4-fluorobenzenooctowego: 14,0 minut.

P r z y k ł a d 13. Sól sodowa kwasu (S)-4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego

Roztwór 1,00 kg (5,91 moli) kwasu (S)-a-amino-4-fluorobenzenooctowego w 5,91 litra 1M wodnego roztworu wodorotlenku sodu przefiltrowano i dodano 25 g 10% palladu na węglu. Dodano 941 g (8,87 moli) benzaldehydu i mieszaninę mieszano w atmosferze wodoru (50 funtów/cal, ok. 345 kPa) przez 4 godziny. Mieszaninę przefiltrowano i przesącz odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem do suchej pozostałości, następnie szybko oddestylowano go z etanolem (2x3 litry). Pozostałość zawieszono we wrzącym etanolu (1,5 litra) i schłodzono do temperatury 15°C. Zawiesinę przefiltrowano, osad na filtrze przemyto zimnym etanolem (2 x 500 ml) i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem w temperaturze 55°C. Otrzymano 1,83 kg (92% wydajności) soli sodowej kwasu (S)-4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego.

P r z y k ł a d 14. Chlorowodorek (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinonu

Do 4,85 kg (25,8 moli) 1,2-dibromoetanu i 419 g (3,25 moli) diizopropyloetyloaminy w 14,7 litrach dimetyloformamidu dodano 850 g (3,02 moli) soli sodowej kwasu (S)-4-fluoro-a-[(fenylometylo)amino]benzenooctowego, mieszaninę utrzymywano w temperaturze 90°C przez 5 godzin, następnie zatężono ją przez destylację pod zmniejszonym ciśnieniem, usuwając dimetyloformamid. Pozostałość rozdzielono między warstwy 3,2 litra octanu etylowego i 3,2 litra wody. Warstwę wodną ekstrahowano drugą porcją octanu etylowego (2,0 litry). Roztwór wysuszono nad siarczanem sodu, przefiltrowano przez filtr z wkładką krzemionkową (1,6 kg). Wkładkę krzemionkową przemyto octanem etylowym (8,0 litrów) i filtrat odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozpuszczono w mieszaninie izopropanolu (1,35 litra) i 400 ml octanu etylowego i przefiltrowano. Dodano roztwór gazowego chlorowodoru w octanie etylowym (2,44 M, 1,34 litra) i zawiesinę utrzymywano w łaźni z lodem przez godzinę. Następnie zawiesinę tę przefiltrowano i osad na filtrze przemyto ilością 600 ml mieszaniny izopropanolu i octanu etylowego (1:1) i następnie eterem metylowo-tertbutylowym (600 ml). Osad wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 749 g (77% wydajności; ee = 98% chlorowodorku (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinonu). Analizę metodą chiralnej HPLC prowadzono stosując następujące warunki: Kolumna: Chiralna (D)-dinitro-benzoilofenylo-glicyna (kowalencyjna), faza normalna, 25 cm x 4,6 mm; Temperatura kolumny: 35°C; faza ruchoma: heksan/etanol (99:1, objętościowo); szybkość przepływu: 1 ml/min.; detekcja: UV przy

PL 191 496 B1

220 nm; Przybliżone czasy retencji: (R)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinon: 16 minut; (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinon: 17 minut.

P r z y k ł a d 15. Racemizacja/rozdział 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinonu

Do roztworu 10 g 3-(4-fluorofenylo)-4-fenylometylo-2-morfolinonu (czyli N-benzylo-4-fluorofenylo-1,4-oksazyn-2-onu) w 110 ml octanu izopropylowego dodano w temperaturze pokojowej roztwór 12 g kwasu (-)-3-bromokamforo-8-sulfonowego [(-)-3BCS] w 24 ml acetonitrylu. Po 2-3 minutach rozpoczynała się krystalizacja. Zawiesinę mieszano przez godzinę w temperaturze pokojowej, dodano 7 ml kwasu trójfluorooctowego i mieszaninę mieszano w temperaturze 65°C przez 3 dni. Następnie, mieszaninę schłodzono do temperatury 0-5°C, utrzymywano w tej temperaturze przez godzinę i zebrano osad. Osad ten przemyto octanem izopropylowym i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem w temperaturze 40°C. Otrzymano 17,24 g soli N-benzylo-3-(S)-4-fluorofenylo-1,4-oksazyn-2-onu z (-)-3BCS. Nadmiar enancjomeryczny izomeru (S) wynosił 98,6%. Skład chiralny pozostałego roztworu oznaczono jako 79% (R) i 21% (S). Roztwór mieszano w temperaturze 65°C przez 3 dni i następnie oziębiono do temperatury 0-5°C. Wytrącony osad zebrano, przemyto octanem izopropylowym i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem, otrzymując następny rzut, 0,84 g soli N-benzylo-3-(S)-4-fluorofenylo-1,4-oksazyn-2-onu z (-)-3BCS o nadmiarze enancjomerycznym izomeru (S) równym 98,6%. Skład chiralny pozostałego roztworu oznaczono jako 64% (R) i 36% (S). Roztwory macierzyste odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem, pozostałość rozpuszczono w 20 ml octanu izopropylowego z dodatkiem 1 ml kwasu trójfluorooctowego i mieszano w temperaturze 65°C przez 20 godzin. Mieszaninę utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez godzinę, osad zebrano, przemyto octanem izopropylowym i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem, otrzymując dalszy rzut, 2,2 g soli N-benzylo-3-(S)-4-fluorofenylo-1,4-oksazyn-2-onu z (-)-3BCS o ee izomeru (S) = 99,2%. Całkowita wydajność soli z (-)-3BCS wyniosła 20,28 g (97%). Próbkę 0,5 g tej soli z (-)-3BCS zachowano a pozostałą ilość przeprowadzono w wolną zasadę. Sól rozdzielono między 50 ml octanu izopropylowego i 100 ml wody zawierającej 0,88 roztworu amoniaku (3 ml). Rozdzielono warstwy i warstwę wodną ekstrahowano ilością 25 ml octanu izopropylowego. Połączone warstwy organiczne przemyto wodą (25 ml), zatężono do suchej pozostałości i odpędzono z octanem izopropylowym. Otrzymano 8,7 g (S)-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinonu (czyli N-benzylo-3-(S)-4-fluorofenylo-1,4-oksazyn2-onu) w formie wolnej zasady. Odzysk: 93%, ee = 98,4% izomeru (S).

Następną szarżę soli N-benzylo-3-(S)-(4-fluorofenylo)-1,4-oksazyn-2-onu z (-)-3BCS wytworzono w sposób zasadniczo taki sam jak opisany powyżej, z tym, że zastosowano następujące ilości reagentów i warunki reakcji: 4,96 g N-benzylo-3-(4-fluorofenylo)-1,4-oksazyn-2-onu (racematu); 9,4 ml 1,85 M roztworu (-)-3BCS w acetonitrylu; 2,1 ml kwasu trójfluorooctowego; 55 ml octanu izopropylowego. Mieszaninę mieszano w temperaturze 90°C przez 6 dni, następnie utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez godzinę. Osad soli N-benzylo-3-(S)-(4-fluorofenylo)-1,4-oksazyn-2-onu z (-)-3BCS zebrano i przemyto octanem izopropylowym (20 ml). Wydajność: 9,40 g (90%; ee = 99,6% izomeru (S). Skład chiralny pozostałego roztworu oznaczono jako 88% (R) i 12% (S).

P r z y k ł a d 16. Ester 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowy kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego

Na mieszaną zawiesinę 2,30 kg (7,15 moli) chlorowodorku (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinonu w 22 litrach octanu etylowego działano 22 litrami 10% wodnego roztworu wodorowęglanu sodowego. Otrzymany roztwór organiczny przemyto kolejno 10% wodnym roztworem wodorowęglanu sodowego (11 litrów), wodą (2 x 11 litrów), następnie suszono przez dobę z sitem molekularnym 4A (1 litr). Roztwór odparowano i odpędzono z tetrahydrofuranem (2x3 litry) w celu usunięcia śladów octanu etylowego. Otrzymaną wolną zasadę (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)2-morfolinonu rozpuszczono w 19 litrach tetrahydrofuranu i oziębiono do temperatury -75°C. Do mieszaniny dodano odczynnik L-Selectride (tri-sec-butyloborowodorek litu, 6,74 litrów; 1,06 M; 7,15 moli), utrzymując temperaturę poniżej -70°C. Mieszaninę utrzymywano w tej temperaturze przez 15 minut i dodano 2,57 kg (9,29 moli) chlorku 3,5-bis(trójfluorometylo)benzoilu, utrzymując temperaturę poniżej -70°C. Przebieg reakcji monitorowano metodą HPLC. Następnie mieszaninę zgaszono kwasem octowym (205 ml) w tetrahydrofuranie (800 ml) i pozostawiono na dobę do ogrzania do temperatury pokojowej. Roztwór zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i pozostały olej rozcieńczono heksanem (36 litrów). Szarżę przemyto kolejno wodą (17 litrów), 10% wodnym roztworem wodorowęglanu sodowego (3 x 8,5 litrów), wodą (2 x 8,5 litrów) i suszono przez dobę z sitem molekularnym 4A (1 litr). Metodą analizy HPLC wykazano, że szarża zawiera 2,44 kg (65% wydajności) estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego. Tę szar22

PL 191 496 B1 żę połączono z inną szarżą estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego (0,59 kg według oznaczenia; w 7 litrach heksanu) otrzymaną bezpośrednio przed niniejszą szarżą. Połączone roztwory szarż przefiltrowano przez filtr μm w linii reakcyjnej i rozcieńczono heksanem (9 litrów). Na roztwór surowego estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego (3,03 kg według oznaczenia, 5,74 moli) działano 1,0 M chlorowodorem w eterze dietylowym (9,6 litra), otrzymując biały osad chlorowodorku estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego (chlorowodorek tworzono w celu usunięcia pozostałości tri-sec-butylobutyloboru z odczynnika L-Selectride). Osad odfiltrowano, przemyto heksanem (2x8 litrów) i wysuszono w atmosferze azotu. Osad chlorowodorku produktu rozbito przez zawieszenie go w mieszaninie toluenu (36 litrów) i 10% wodnego roztworu wodorowęglanu sodu (13 litrów). Otrzymany roztwór organiczny przemyto 10% wodnym roztworem wodorowęglanu sodu (13 litrów) i wodą (2 x 18 litrów). Według oznaczenia, roztwór toluenowy zawierał 3,00 kg estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego (80% powierzchni piku, z poprawką dla toluenu). Szarżę przechowywano nad sitem molekularnym 4A (1 litr). Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax RX-C8, 25 cm x 4,6 mm; faza ruchoma: acetonitryl/0,1% wodny kwas fosforowy (75:25, objętościowo); szybkość przepływu: 1,5 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: zredukowany (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinon: 1,6 minut; (S)-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinon: 3,3 minuty; ester 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowy kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego: 9,2 minuty.

P r z y k ł a d 17. (2R-cis)-2-{[1-[3,5-Bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfolina

Toluenowy roztwór 1,60 kg (3,02 moli) estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego odparowano i następnie przepłukano azotem. Dodano 1,6 litra tetrahydrofuranu i następnie roztwór dimetylotytanocenu w toluenie (8,35% wagowych, 1,73 kg odczynnika, 8,31 moli) przygotowanego w sposób podany powyżej. Przez mieszaninę przepuszczano przez 25 minut azot i następnie ogrzano ją do temperatury 80°C. Szarżę utrzymywano w ciemności, w temperaturze 80°C, przez 5 godzin, następnie schłodzono ją do temperatury otoczenia i utrzymywano w tej temperaturze przez dobę. W mieszaninie zmieniono rozpuszczalnik na heptan w procesie destylacji próżniowej, utrzymując temperaturę poniżej 20°C (dodano 126 litrów heptanu przy jednoczesnym oddestylowaniu 120 litrów). W mieszaninie reakcyjnej zmieniono rozpuszczalnik na heptan i traktowano ją buforowanym wodorowęglanem nadtlenkiem w celu wytrącenia pozostałości tytanu. Do oziębionej do temperatury 7°C mieszaniny dodano 22 litry wody, 2,0 kg wodorowęglanu sodu, 3,5 litra 30% nadtlenku wodoru i mieszano ją w temperaturze otoczenia przez dobę, po czym rozdzielono fazy. Większość pozostałości tytanu pozostawała w fazie wodnej. Fazę wodną powtórnie ekstrahowano heptanem (10 litrów), połączone warstwy organiczne przefiltrowano, przemyto wodą (2x4 litry) i zatężono. Surowy produkt rekrystalizowano przez rozpuszczenie w gorącym metanolu (17 litrów), schłodzenie do temperatury otoczenia i dodanie wody (1,8 litra). Produkt odfiltrowano w temperaturze 0°C, osad na filtrze przemyto 10% wodnym roztworem metanolu (2 litry, 0°C) i wysuszono w temperaturze otoczenia w atmosferze azotu. Otrzymano 1,45 kg (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfoliny o czystości 94% wagowych.

Odczynnik, dimetylotytanocen, można przygotować następująco. Do oziębionej do temperatury -8°C, energicznie mieszanej zawiesiny 3,35 kg (13,5 moli) dichlorku tytanocenu w 13,4 litrach eteru metylowo-tert-butylowego dodano roztwór 590 g (26,9 moli) metylolitu w eterze dietylowym (4,38% wagowych, 13,5 kg), utrzymując temperaturę poniżej 5°C. Powstałą zawiesinę utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez godzinę, po czym mieszaninę reakcyjną zgaszono przez dodanie 8 litrów wody, utrzymując temperaturę w zakresie od 0° do 8°C. Fazę organiczną przemyto zimną wodą (4x3 litry). Następnie, w mieszaninie zmieniono rozpuszczalnik na toluen w procesie destylacji, przy jednoczesnym dodawaniu toluenu (24 litry), utrzymując temperaturę 25°C lub niższą. Analiza na zawartość wagową, przeprowadzona metodą ¹H NMR wykazała, że roztwór zawiera 1,75 kg dimetylotytanocenu (63% wydajności, 8,35% roztwór w toluenie). Produkt ten utrzymywano w atmosferze azotu w temperaturze 0°C. Przebieg reakcji śledzono metodą ¹H NMR (250 MHz, CDCl3, 10 sekundowe opóźnienie między impulsami). Cp2TiMe2: δ (ppm): 6,05 (s, 10H), -0,05 (s, 6H), Cp2TiClMe: δ 6,22 (s, 10H), 0,80 (s, 3H), Cp2TiCl2: δ 6,56 (s, 10H).

PL 191 496 B1

Alternatywnie, dimetylotytanocen otrzymuje się następująco: Do energicznie mieszanej zawiesiny 6,0 g (24,1 milimoli) dichlorku tytanocenu (Cp2TiCl2) w 72 ml toluenu oziębionej do temperatury -5° wkroplono w czasie 10 minut 19,2 ml 3,0M roztworu chlorku metylomagnezowego (CH3MgCl) w THF (19,8 g, 57,6 milimoli; 2,4 równoważniki), utrzymując temperaturę poniżej 5°C. W wyniku strącania się chlorku magnezowego tworzyła się lepka zawiesina. Otrzymaną zawiesinę utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez 50 minut. W tym czasie rozpuszczał się czerwony osad Cp2TiCl2. Zakończenie reakcji potwierdzano przez pomiar widm NMR w zgaszonej próbce. Próbkę 0,2 ml gaszono ilością 1 ml wody i 1 ml CDCl3. Warstwę chloroformową użyto bezpośrednio do analizy NMR. Dimetylotytanocen daje sygnały rezonansu przy 6,0 ppm (grupa Cp) i -0,2 ppm (grupa CH3). Związek monomoetylowy daje sygnały rezonansu przy 0,2-0,3 ppm w kierunku mniejszych wartości pola a dwuchlorek tytanocenu daje sygnał rezonansu przy 6,5 ppm. Następnie mieszaninę zgaszono przez dodanie w ciągu 10 minut 20 ml 10% wodnego roztworu chlorku amonowego, utrzymując temperaturę poniżej 10°C. Warstwy rozdzielono i warstwę organiczną przemyto zimną wodą (3 x 20 ml) i solanką (20 ml), następnie wysuszono nad siarczanem sodu (20 g). Przefiltrowaną warstwę organiczną odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem do około połowy objętości. Całkowita masa roztworu wynosiła 43 g, a analiza metodą NMR wykazała, że roztwór zawiera 11,2% wagowych dimetylotytanocenu (4,8 g, 96%). Zawartość THF wynosiła 2%, jednak obecność małej ilości THF zwiększa stabilność odczynnika. Ten materiał utrzymywano w atmosferze azotu, w temperaturze 0°C.

Alternatywnie, dimetylotytanocen można otrzymać następująco: Do energicznie mieszanej zawiesiny 249 g (1,00 mol) dichlorku tytanocenu w 2,75 litra toluenu oziębionej do temperatury -5° (temperatura wnętrza) dodano w czasie godziny 750 ml 3,0M chlorku metylomagnezowego (CH3MgCl) (2,25 mola) w THF, utrzymując temperaturę poniżej 8°C. Otrzymaną zawiesinę o barwie pomarańczowej utrzymywano w temperaturze 0-5°C przez godzinę lub do czasu rozpuszczenia nierozpuszczonego czerwonego Cp2TiCl2. Zakończenie reakcji potwierdzano przez pomiar widm NMR (patrz poniżej), następnie mieszaninę zgaszono wprowadzając ją do 700 ml 6% wodnego roztworu chlorku amonowego utrzymywanego w temperaturze 0-5°C. Warstwę organiczną przemyto zimną wodą (3 x 575 ml) i solanką (575 ml), następnie wysuszono nad siarczanem sodu (220 g). Przefiltrowaną warstwę organiczną odparowano do masy 1,5 kg, utrzymując wewnętrzną temperaturę równą 25°C lub niższą. Oznaczenie procentowej zawartości (% wagowe) metodą ¹H NMR wykazało, że roztwór zawiera 187 g produktu (90%, 12,5% roztwór w toluenie i THF). Na ogół, materiał ten miał czystość powyżej 95%, jedynie ślady substancji wyjściowej i monometylowego półproduktu. Roztwór ten można dalej zatężyć do 1,0 kg, otrzymując 18% roztwór w toluenie (% wagowe), co ułatwia oznaczenie. Jednakże, zawartość niewielkiej ilości THF zwiększa stabilność tego odczynnika. Materiał utrzymywano w atmosferze azotu w szczelnie zamkniętej, oplecionej szklanej butli, w temperaturze 0°C.

¹H NMR Cp2Ti(CH3)2: δ 6,05 (s, 10H), -0,05 (s, 6H). Cp2TiCl(CH3): δ 6,22 (s, 10H), 0,80 (s, 3H). Cp2TiCl2: δ 6,56 (s, 10H).

¹³C NMR Cp2Ti(CH3)2: δ 113,20 (Cp2), 45,77 ((CH3)2). Cp2TiCl(CH3): δ 115,86 (Cp2), 50,37 (CH3). Cp2TiCl2: δ 120,18.

Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax RX-C8, 25 cm x 4,6 mm; faza ruchoma: acetonitryl/0,1% wodny kwas fosforowy (65:35, objętościowo); szybkość przepływu: 1,5 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfolina: 17,2 minuty; ester 3-(4-fluorofenylo)-4(fenylometylo)-2-morfolinylowy kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego: 18,9 minut.

P r z y k ł a d 18. (2R-cis)-2-{[1-[3,5-Bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfolina

Toluenowy roztwór estru 3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-2-morfolinylowego kwasu (2R-cis)-3,5-bis(trójfluorometylo)benzenooctowego [czyli 4-benzylo-2-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)benzoiloksy]-3-(S)-(4-fluorofenylo)-1,4-oksazyny] (2,99 kg; 5,67 moli) odparowano do naczynia o pojemności 100 litrów. Przez naczynie przepuszczono azot, następnie dodano 25 litrów tetrahydrofuranu i z kolei roztwór dimetylotytanocenu w toluenie i tetrahydrofuranie (12,5% wagowych, 4,2 kg odczynnika; 20,2 mola). Przez pomarańczowy roztwór przepuszczano azot przez 25 minut i następnie ogrzano go do temperatury 80°C. Mieszaninę reakcyjną utrzymywano w ciemności przez 4 godziny w temperaturze 80°C i schłodzono do temperatury otoczenia. Dodano 11,6 litrów metanolu i 1,9 litra wody i mieszaninę utrzymywano przez dobę w temperaturze 40°C. Wytrącał się zielony osad pozostałości tytanowej. Po schłodzeniu do temperatury otoczenia odfiltrowano osad, osad na filtrze przemyto toluenem a przesącz odparowano. Surowy produkt rekrystalizowano przez rozpuszczenie w 30 litrach gorącego

PL 191 496 B1 metanolu, schłodzenie do temperatury otoczenia i dodanie 3,4 litra wody w czasie 3 godzin. Produkt wyizolowano przez filtrację w temperaturze 0°C. Osad na filtrze przemyto 2 litrami 10% wodnego roztworu metanolu o temperaturze 0°C i wysuszono osad w temperaturze otoczenia w atmosferze azotu. Wyizolowano 2,55 kg (85% wydajności) (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-morfoliny.

P r z y k ł a d 19. 4-Metylobenzenosulfonian [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-morfoliny.

Roztwór 1082 g (1,94 mole) (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)-fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)-morfoliny o czystości 94% w 13 litrach mieszaniny octanu etylowego i etanolu (1:1) zmieszano ze 165 g 10% palladu na węglu i na zawiesinę działano w czasie 12 godzin wodorem pod ciśnieniem 40 funtów/cal², (ok. 276 kPa) w temperaturze 20-25°C. Przebieg reakcji monitorowano drogą pomiaru poboru wodoru i metodą HPLC. Reaktor rozhermetyzowano i odfiltrowano katalizator. Katalizator przemyto 6 litrami mieszaniny octanu etylowego i etanolu (1:1) i następnie 2 litrami octanu etylowego. Połączone warstwy organiczne zawieraj ące surową [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfolinę zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem. Przygotowano drugą szarżę, wychodząc z 1078 g (1,93 mola) (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfoliny. Wytworzoną, surową [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfolinę zatężono pod zmniejszonym ciśnieniem i połączono z pierwszą szarżą. Połączone szarże surowej [2R-[2a-(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfoliny odpędzono z eterem metylowo-tert-butylowym (2x3 litry) w celu usunięcia pozostałości octanu etylowego i etanolu i rozpuszczono w 3 litrach eteru metylowo-tert-butylowego. Według analizy, roztwór zawierał 1348 g (3,09 moli; 80% wydajności) [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfoliny (w postaci wolnej zasady). Alternatywną reakcję prowadzono z użyciem 60 g eteru winylowego, 650 ml eteru metylowo-tert-butylowego (MTBE) i 18 g 5% palladu na glinie. Mieszaninę reakcyjną mieszano w czasie 12 godzin pod ciśnieniem wodoru 40 funtów/cal² (ok. 276 kPa) w temperaturze 40°C. Analiza wykazała 87% wydajności i stosunek diastereomerów równy 91:9. Po reakcji odfiltrowano katalizator przez filtr Solka-Floc i zatężono filtrat do objętości 140 ml.

Do pierwszej szarży dodano ciepły (o temperaturze 40°C) roztwór 575 g (3,03 mole) monowodzianu kwasu p-tolueno-sulfonowego w 3,2 litrach eteru metylowo-tert-butylowego. Podczas dodawania zaczynała krystalizować sól [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfoliny z kwasem p-toluenosulfonowym. Mieszaninę schłodzono do temperatury otoczenia, dodano 24 litry heksanu, pozostawiono na 2 godziny i odfiltrowano wytrącony produkt. Osad przemyto mieszaniną (4:1) heksanu i eteru metylowo-tert-butylowego (2 x 2,5 litra) i wysuszono w atmosferze azotu. Otrzymano 1761 g (1655 g po uwzgl ę dnieniu czystoś ci) 4-metylobenzenosulfonianu (soli) [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]-etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfoliny o czystości 94% wagowych (wydajność 70%). Alternatywnie, do drugiego roztworu dodano roztwór 16,0 g monowodzianu kwasu p-toluenosulfonowego w 64 ml MTBE, w temperaturze 35°C w czasie 20 minut. Sól, p-toluenosulfonian, krystalizowała w postaci gęstej zawiesiny. Następnie dodano w czasie godziny 520 ml heksanu i zawiesinę mieszano 2 godziny w temperaturze otoczenia. Zawiesinę prze-filtrowano, przemyto mieszaniną MTBE i haksanu (1:4) (2 x 60 ml) i wysuszono pod zmniejszonym ciśnieniem. Otrzymano 51,9 g (75% wydajności) p-toluenosulfonianiu zawierającego 0,9% niepożądanego diastereomeru.

Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax RX-C18, 25 cm x 4,6 mm; faza ruchoma: acetonitryl/0,005M wodny roztwór heptanosulfonianu, 0,002M dwuwodorofosforan potasowy, 0,0005M wodorofosforan dwusodowy (75:25, objętościowo); szybkość przepływu: 1,5 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfolina: 4,5 minuty; N-benzylo-[2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfolina: 25,0 minut; (2R-cis)-2-{[1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etenylo]oksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-(fenylometylo)morfolina: 30,0 minut.

Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax RX-C18, 25 cm x 4,6 mm; faza ruchoma: acetonitryl/0,005M wodny roztwór heptanosulfonianu, 0,002 M dwuwodorofosforan potasowy, 0,0005M wodorofosforan dwusodowy (60:40, objętościowo); szybkość prze pływu: 1,5 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-morfolina: 9 minut; diastereomer [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-morfoliny: 11,0 minut (epimeria przy grupie metylowej).

PL 191 496 B1

P r z y k ł a d 20. [2R-[2a(R*),3a]]-5-{{2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-morfolinylo}-metylo}-1,2-dihydro-3H-1,2,4-triazol-3-on.

Do roztworu 1254 g (2,06 moli) 4-metylobenzenosulfonianu (soli) [2R-[2a(R*),3a]]-2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)morfoliny, 375 g (2,26 moli) N-metylokarboksy-2-chloroacetamidrazonu i 10 litrów dimetyloformamidu dodano 682 g (4,93 moli) sproszkowanego węglanu potasowego. Mieszaninę reakcyjną utrzymywano przez 2,5 godziny w temperaturze 15-25°C. Szarżę rozcieńczono ilością 10 litrów mieszaniny heksanu i eteru metylowo-tert-butylowego (1:1)

11 litrami 10,9% wodnego roztworu chlorku amonowego. Fazy rozdzielono i fazę wodną powtórnie ekstrahowano mieszaniną (1:1) heksanu i eteru metylowo-tert-butylowego (2x8 litrów) i następnie mieszaniną (1:2) heksanu i eteru metylowo-tert-butylowego (8 litrami). Połączone fazy organiczne przemyto wodą (2x15 litrów) i odparowano pod zmniejszonym ciśnieniem. Pozostałość rozpuszczono w 20 litrach ksylenu i ogrzano do wrzenia (137°C). Roztwór utrzymywano w stanie wrzenia przez 3 godziny, następnie schłodzono do temperatury otoczenia. Podczas chłodzenia krystalizował [2R-[2a(R*),3a]]-5-{{2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-morfolinylo}metylo}-1,2-dihydro-3H-1,2,4-triazol-3-on. Mieszaninę kondycjonowano przez dobę i przefiltrowano. Osad na filtrze przemyto litrami ksylenu i następ nie heksanem (2x2 litry) i suszono pod zmniejszonym ciśnieniem, w temperaturze 30°C przez 3 dni. Otrzymano 696 g (63% wydajności) [2R-[2a(R*),3a]]-5-{{2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-morfolinylo}-metylo}-1,2-dihydro-3H-12,4-triazol-3-onu, czyli 2-(R)-{1-(R)-[3,5-[bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy]}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]-morfoliny.

Alternatywnie, tytułowy produkt można otrzymać w niżej opisany sposób, wychodząc z soli aminowej kwasu p-toluenosulfonowego (1,90 kg; 3,12 moli), N-metylokarboksylo-2-chloroacetamidrazonu (516,3 g; 3,12 moli), K2CO3 (1,08 kg, 2,5 równoważnika) i DMSO (15,6 litra). Do zawiesiny soli aminowej i sproszkowanego K2CO3 w DMSO (7,8 litrów) w temperaturze 20°C dodano roztwór N-metylokarboksylo-2-chloroacetamidrazonu w DMSO (7,8 litrów). Pierwszą połowę roztworu dodawano szybko (z lekkim chłodzeniem w łaźni z lodem i wodą) a następną połowę dodawano w ciągu godziny. Po zakończeniu dodawania, przebieg reakcji sprawdzono metodą chromatografii cieczowej i mieszaninę zgaszono roztworem zimnej wody (15 litrów) i eteru metylowo-tert-butylowego (MTBE) (30 litrów). Warstwę organiczną oddzielono, przemyto ją kolejno wodą, nasyconym roztworem NaHCO3 solanką i wodą (po 20 litrów). Warstwy wodne powtórnie ekstrahowano MTBE (15 litrów). Połączone roztwory MTBE zatężono do konsystencji oleju. Otrzymany surowy produkt rozpuszczono w 25 litrach ksylenu i 6,25 litrach diizopropyloetyloaminy i ogrzano do wrzenia (do około 135°C). Przebieg reakcji sprawdzono metodą chromatografii cieczowej. Po 4 do 6 godzinach reakcja przebiega do końca. Roztwór reakcyjny schłodzono do temperatury pokojowej i utrzymywano w tej temperaturze przez dobę, po czym odfiltrowano tytułowy produkt. Otrzymano 1,33 kg (około 80% wydajności) produktu o typowej czystości 98,5A%). Ten surowy produkt rozpuszczono w gorącym metanolu (13,3 litrów), dodano 133 g węgla aktywnego i przefiltrowano. Węgiel aktywny przemyto gorącym metanolem (3,3 litrów). Roztwór metanolowy schłodzono do temperatury pokojowej i wkroplono 7 litrów wody. Po 2-godzinnym mieszaniu w temperaturze pokojowej zawiesinę przefiltrowano, izolując oczyszczony produkt, czyli 2- (R)-{1-(R)-[3,5-[bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy]}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfolinę w postaci krystalicznego związku o barwie białej (spodziewana wydajność: 1,20 kg; 90% odzysk, typowa czystość: 99,5A%). Warunki analizy metodą HPLC: Kolumna: Zorbax RX-C8, 25 cm x 4,6 mm; faza ruchoma: (A) acetonitryl, (B) 0,1% wodny roztwór kwasu fosforowego, liniowy gradient: 40:60 (A:B) do 70:30 (A:B) w czasie 10 minut. Szybkość przepływu: 1,5 ml/min.; detekcja: UV przy 220 nm; Przybliżone czasy retencji: alkilowany półprodukt: 5,7 minut; [2R-[2a(R*),3a]]-5-{{2-{1-[3,5-bis(trójfluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(4-fluorofenylo)-4-morfolinylo}metylo}-1,2-dihydro-3H-1,2,4-triazol-3-on: 8,2 minuty. Próbkę wytworzoną tym sposobem zidentyfikowano następnie jako polimorficzną Formę II. Forma ta, scharakteryzowana metodą dyfraktometrii rentgenowskiej proszkowej dawała główne odbicia przy wartościach w przybliżeniu: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8° (kąt 2θ).

P r z y k ł a d 21. Wytwarzanie Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny

Formę I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny wytworzono przez wirowanie Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny w octanie izopropylu w temperaturze 25°C i następne odfiltrowanie powstałego osadu.

PL 191 496 B1

Podobnie, Formę I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny wytworzono przez wirowanie Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,-5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny w etanolu, w 2-propanolu, w wodzie, w mieszaninach metanol/woda albo w acetonitrylu, w temperaturze 25°C i następne odfiltrowanie powstałego osadu.

P r z y k ł a d 22. Wytwarzanie kryształów zaszczepiających Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny

Próbkę Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny umieszczono w małym naczyńku aluminiowym i otwarte naczyńko umieszczono w celce różnicowego kalorymetru skaningowego (DSC). Próbkę ogrzewano od temperatury otoczenia do 230°C, następnie schłodzono do temperatury pokojowej. Otrzymany osad jest odpowiedni do użycia go do zaszczepiania kryształami w procesie wytwarzania Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]-morfoliny, prowadzonym na dużą skalę.

P r z y k ł a d 23. Wytwarzanie Formy I 2-(R)-{1-(R)-3,5-[bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny

Do 22 litrowego naczynia reakcyjnego załadowano 566 g Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny i 5,7 litrów metanolu. Mieszaninę ogrzano do wrzenia (65°C). W tym czasie cały osad ulega rozpuszczeniu. Roztwór pozostawiono do schłodzenia do temperatury 50°C i zaszczepiono ilością około 200 mg Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-[bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy]}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, po czym pozostawiono do schłodzenia do temperatury 45°C. W tym czasie tworzyło się złoże kryształów. Mieszaninę schłodzono w ciągu godziny do temperatury 26°C, dodając w tym czasie 2,8 litrów wody. Mieszaninę utrzymywano w temperaturze pokojowej przez 2 godziny, następnie ogrzano ją do 70°C przez 2 godziny dla zapewnienia całkowitej konwersji Formy II w Formę I. Mieszaninę pozostawiono do schłodzenia na dobę, następnie oziębiono ją do temperatury 0°C, utrzymywano w 0°C przez 70 minut i przefiltrowano w temperaturze -3°C. Zebrany produkt wysuszono na filtrze w namiocie z azotem przez dobę i pakowano na sucho. Wydajność: 549 g (97%).

P r z y k ł a d 24. Wytwarzanie Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny

Do naczynia reakcyjnego do skali pilotowej załadowano 14,5 kg Formy II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny i 158 litrów metanolu. Mieszaninę ogrzano do temperatury 50°C. W tym czasie cały osad ulega rozpuszczeniu. Przez otwór we włazie dodano 1,5 kg węgla aktywnego (Darco G-60) w postaci zawiesiny w 6 kg metanolu i spłukano dodatkową ilością 2 litrów metanolu. Szarżę o-grzano do wrzenia (62°C) i utrzymywano w tej temperaturze przez godzinę. Następnie, mieszaninę schłodzono do 60°C i przefiltrowano przez filtr firmy Sparkler, typu SS, wielkość 14. Po 10 minutowej recyklizacji nie obserwowano przebicia w okienku kontrolnym, tak więc, linię recyklizacji zawrócono do reaktora. Następnie mieszaninę przepompowano przez filtr Sparkler'a i następnie przez linię filtrów 10 μ i 0,6 μ w końcu do odbieralnika. Linię aparatów przedmuchano i do wyjściowego reaktora dodano 50 litrów metanolu do przepłukania. Proces zawracania prowadzono przez 10 minut w celu wymycia linii recyklizacji i podgrzewania powyżej temperatury otoczenia. Następnie, przemywki przetłoczono przez filtry do odbieralnika. Szarżę zatężono z wyjściowej objętości około 210 litrów do 170 litrów przez destylację pod ciśnieniem atmosferycznym. Próbka wykazała żądane stężenie - 88 g/litr (14,9 kg, bez strat). Szarżę schłodzono do temperatury 50°C i zaszczepiono ilością 300 g czystej Formy I 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny. Powstawała wyjątkowo lekka warstwa złoża krystalizacyjnego i kryształy były ledwie wykrywalne nawet w temperaturze 45°C. Tę lekką zawiesinę utrzymywano w temperaturze 45°C przez godzinę, uzyskując jedynie niewielką zmianę w wyglądzie. Taką lekką zawiesinę schłodzono do temperatury 25°C w ciągu doby, uzyskując zawiesinę, w której pozostawało 60,5 g/litr rozpuszczonego związku. Próbka mokrego osadu wykazała jedynie kryształy Formy I. W ciągu 3 godzin dodano 83,6 kg wody (33% objętościowe w stosunku do metanolu) przez podpowierzchniową linię załadowczą. W próbkach wykazano 0,1% wagowych 030 w roztworze nad osadem i wszystkie kryształy miały nadal Formę I. Szarżę ziębiono do temperatury 0°C w czasie 2 godzin, następnie spuszczono ją

PL 191 496 B1 w jednym rzucie na filtr do dużej skali. Do przemycia reaktora użyto około 15 kg przemywek osadu na filtrze (metanol/woda; 2:1). W aparaturze znajdowała się jeszcze pewna ilość produktu (prawdopodobnie 500 - 1000 g). Te pozostałe 15 kg przemywek podano na filtr przez dyszę rozpryskową. Zebrano 217,8 kg roztworów macierzystych i przemywek (0,1% wagowych 030). Mokry osad (14,8 kg) suszono przez dobę w temperaturze 50°C pod próżnią 27,5, z szybkością przepływu gazu przez osad równą 0,2 standardowej stopy³/minutę (0,2 SCFM). Po 12 godzinach, analiza termograwimetryczna (TG) wykazała 0,0% straty wagi. Całkowita masa szarży wyniosła 12,82 kg tytułowego związku.

P r z y k ł a d 25. Typowe kompozycje farmaceutyczne zawierające związek według wynalazku

A: Napełniane na sucho kapsułki zawierające 5 mg składnika aktywnego w kapsułce.

Składnik Ilość w kapsułce (mg)

Składnik aktywny 5

Laktoza 194

Stearynian magnezowy 1

Kapsułka nr 1 200

Składnik aktywny rozdrobniono na proszek o średnicy drobin nr 60 a laktozę i stearynian magnezowy przetarto przez sito z tkaniny nr 60 na proszek. Połączone składniki miksowano przez około 10 minut i mieszanką napełniano suche kapsułki żelatynowe nr 1.

B: Tabletka

Typowa tabletka zawiera składnik aktywny (5 mg), wstępnie żelatynizowaną skrobię odpowiadającą wymaganiom farmakopei amerykańskiej (82 mg), mikrokrystaliczną celulozę (82 mg) i stearynian magnezowy (1 mg).

Jakkolwiek wynalazek jest opisany i zilustrowany w odniesieniu do niektórych jego rozwiązań, specjaliści uznają, że bez odchodzenia od przedmiotu i zakresu wynalazku można dokonać różnych adaptacji, zmian, modyfikacji, podstawień, usunięć lub uzupełnień w procedurach i w przepisach podanych w opisie. Przykładowo, w wyniku różnic w reaktywności ssaka leczonego na wymienione powyżej dowolne wskazanie dla związku według wynalazku, mogą być stosowane dawki lecznicze inne niż dawki podane w niniejszym opisie. Podobnie, obserwowane, określone odpowiedzi farmakologiczne mogą się różnić, stosownie i zależnie od wybranego, konkretnego związku aktywnego lub od obecności nośników farmaceutycznych oraz od typu preparatu farmaceutycznego i zastosowanego sposobu podawania i te spodziewane odchylenia i różnice w wynikach leczenia są uważane za zgodne z celami i praktycznym wykonaniem wynalazku. Wynalazek jest zatem zdefiniowany zakresem zastrzeżeń, które należy interpretować tak szeroko jak to jest uzasadnione.

Claims (6)

1. Odmiana polimorficzna 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, zwaną Formą I, charakteryzująca się dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym, w którym główne odbicia występują przy następujących wartościach: 12,0, 15,3, 16,6, 17,0, 17,6, 19,4, 20,0, 21,9, 23,6, 23,8 i 24,8° (kąt 2θ).

2. Odmiana polimorficzna według zastrz. 1, która jest zasadniczo wolna od odmiany polimorficznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, charakteryzującej się dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym z głównymi odbiciami przy następujących wartościach: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8° (kąt 2θ).

3. Sposób wytwarzania odmiany polimorficznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluoro-metylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, określonej w zastrz. 1, znamienny tym, że poddaje się równowagowaniu Formę II 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo-4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny w rozpuszczalniku wybranym spośród etanolu, 2-propanolu, acetonitrylu i octanu izopropylu.

PL 191 496 B1

4. Kompozycja farmaceutyczna, zawierająca dopuszczalny farmaceutycznie nośnik i efektywną ilość odmiany polimorficznej określonej w zastrz. 1.

5. Kompozycja według zastrz. 4, zawierająca odmianę polimorficzną która jest zasadniczo wolna od odmiany polimorficznej 2-(R)-{1-(R)-[3,5-bis(trifluorometylo)fenylo]etoksy}-3-(S)-(4-fluoro)fenylo4-[3-(5-okso-1H,4H-1,2,4-triazolo)metylo]morfoliny, charakteryzującej się dyfraktogramem rentgenowskim proszkowym z głównymi odbiciami przy następujących wartościach: 12,6, 16,7, 17,1, 17,2, 18,0, 20,1, 20,6, 21,1, 22,8, 23,9 i 24,8° (kąt 2θ).

6. Zastosowanie odmiany polimorficznej określonej w zastrz. 1 do wytwarzania leku do leczenia lub zapobiegania wymiotom.