PL195964B1 - Sposób wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, zwłaszcza kwasu aminometylofosfonowego - Google Patents

Abstract

Sposób wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, zwłaszcza kwasu aminometylofosfonowego, przedstawionych wzorem ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, znamienny tym, że jedną część molową N-(triarylometylo)alkaniminy o wzorze ogólnym 2, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, natomiast R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawioną innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego w postaci kwasu fosforawego, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej aktywatora w postaci bezwodnika kwasowego o strukturze przedstawionej wzorem 3, w którym R1 i R2 są takie same lub różne i oznaczają grupę alkilową lub alkoksylową, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie ..

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, zwłaszcza kwasu aminometylofosfonowego, przedstawionych wzorem ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa.

Kwasy 1-aminoalkilofosfonowe znajdują szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach nauki i techniki, a w szczególności są stosowane jako inhibitory korozji, inhibitory osadzania się kamienia kotłowego, jako składniki bezcyjankowych kąpieli galwanicznych, jako dodatki zmiękczające wodę i neutralizujące szkodliwy wpływ jonów metali w różnych kąpielach myjących, na przykład w fotografii, włókiennictwie i kosmetyce, jako stabilizatory kąpieli nadtlenkowych, jako preparaty antybakteryjne, preparaty tonizujące, regulatory metabolizmu wapnia, inhibitory niektórych enzymów, a także w analizie chemicznej jako odczynniki kompleksujące, maskujące lub strącające, oraz jako substraty w syntezie organicznej.

Dotychczas znanych jest wiele sposobów wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych. Znany z polskiego opisu patentowego nr 133 388 sposób wytwarzania kwasu 1-aminopropylofosfonowego polega na tym, że do mieszaniny acetamidu, chlorku acetylu, kwasu octowego i propanalu dodaje się trichlorku fosforu, po czym produkt amidoalkilowania hydrolizuje się 7M kwasem solnym, a z hydrolizatu wydziela się kwas 1-aminopropylofosfonowy. W tym sposobie wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych brakuje możliwości wykorzystania produktów ubocznych, które stanowią uciążliwy odpad produkcyjny.

Sposób według wynalazku polega na tym, że jedną część molową N-(triarylometylo)alkaniminy o wzorze ogólnym 2, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, natomiast R oznacza, atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawioną innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego korzystnie kwasu fosforawego, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej aktywatora w postaci bezwodnika kwasowego o strukturze przedstawionej wzorem 3, w którym R1i R2 są takie same lub różne i oznaczają grupę alkilową lub alkoksylową, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, korzystnie kwasu solnego i otrzymuje się roztwór, z którego wydziela się kwas 1-aminoalkilofosfonowy.

Sposób polega również na tym, że reakcji fosfonylowania kwasem fosforawym poddaje się surową N-(triarylometylo)alkaniminę, otrzymaną na drodze kondensacji jednej części molowej alkanalu o wzorze ogólnym 4, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, z jedną częścią molową triarylometyloaminy o wzorze ogólnym 5, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, w rozpuszczalniku organicznym, w temperaturze 270-400 K. Surową N-(triarylometylo)alkaniminę, po oddzieleniu wody, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego w postaci kwasu fosforawego, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej aktywatora w postaci bezwodnika kwasowego o strukturze przedstawionej wzorem 3, w którym R1i R2 są takie same lub różne i oznaczają grupę alkilową lub alkoksylową, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, korzystnie kwasu solnego i otrzymuje się roztwór, z którego wydziela się kwas 1-aminoalkilofosfonowy.

Aktywatorem reakcji fosfonylowania jest również chlorek kwasowy o wzorze 6, w którym R1 oznacza, grupę alkilową lub alkoksylową.

W odmianie sposobu według wynalazku jedną część molową N-(triarylometylo)alkaniminy o wzorze ogólnym 2, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, zwłaszcza fenyl, natomiast R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawioną innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego w postaci

PL 195 964 B1 trichlorku fosforu, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej kwasu karboksylowego, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, korzystnie kwasu solnego i otrzymuje się roztwór, z którego wydziela się kwas 1-aminoalkilofosfonowy.

Sposób polega również na tym, że zamiast czystej N-(triarylometylo)alkaniminy reakcji fosfonylowania trichlorkiem fosforu poddaje się surową N-(triarylometylo)alkaniminę, otrzymaną na drodze kondensacji jednej części molowej alkanalu o wzorze ogólnym 4, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, z jedną częścią molową triarylometyloaminy o wzorze ogólnym 5, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, w rozpuszczalniku organicznym, w temperaturze 270-400 K, po oddzieleniu wody.

Zasadniczą korzyścią techniczno-użytkową wynikającą ze stosowania sposobu według wynalazku, jest otrzymywanie z bardzo dobrą wydajnością kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, które są wystarczająco czyste do bezpośredniego stosowania. Dodatkowymi korzyściami są: możliwość wytwarzania kwasów N-acylo-1-aminoalkilofosfonowych, które są produktami pośrednimi, oraz możliwość całkowitego zawrócenia do procesu grupy triarylometylowej, która jest przenośnikiem amoniaku w tym sposobie wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych.

Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykładach wykonania.

P r z y k ł a d 1. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z kwasu fosforawego (4,1 g, 0,050 mola) i bezwodnika octowego (25 g), a następnie ogrzewa 1,5 godziny w temperaturze około 373 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), po czym ochładza się mieszaninę do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g), a następnie dichlorometan (40 g). Warstwy rozdziela się, fazę organiczną przemywa się wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 21,1 (zawiera ślady H3PO3, kwasu aminometylofosfonowego, kwasu iminobis(metylofosfonowego) oraz nitrylotris(metylofosfonowego); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,81 s (3H, CH3CO), 3,4 d (2H, CH2, J=12,3). Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,5 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 13,3 (kwas aminometylofosfonowy), 10,7 (kwas iminobismetylobisfosfonowy), 9,0 (kwas nitrilotrismetylofosfonowy); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 2,97 d (2H, CH2, J=13,1), 3,19 d (kwas iminobismetylofosfonowy, J=12,7), 3,61 d (kwas nitrilotrismetylofosfonowy, J=12,9).

P r z y k ł a d 2. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)etaniminę (14,3 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 24,2 (zawiera ślady H3PO4); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,1 dxd (3H, CH3, J=7,4, 16,5), 1,8 s (3H, CH3CO), 4,0 dxq (1H, CH-P, J=7,4, 14,7), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoetylofosfonowy (4,44 g, 71% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 17,7 (zawiera ślady H3PO4 oraz ślady iminobisfosfonowego); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,16 dxd (3H, CH3, J=7,3, 15,8), 3,22 dxq (1H, CH-P, J=7,2, 14,3).

P r z y k ł a d 3. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)propaniminę (16,5 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,6; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]):

PL 195 964 B1

0,70t (3H, CH3, J=7,3), 1,25-1,44 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,57-1,71 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,8 s (3H, CH3CO), 3,80 dxdxd (1H, CH-P, J=3,3, 11,4, 14,9), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (4,24 g, 61% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 14,7; H1NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,95 t (3H, CH3, J=7,5), 1,55-1,69 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,72-1,90 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 3,04 dxdxd (1H, CH-P, J=5,2, 8,8, 13,9).

P r z y k ł a d 4. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)butaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,1; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,74t (3H, CH3, J=7,3), 1,15 m (1H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,29 m (1H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,46 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,61 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,89 s (3H, CH3CO), 3,96 dxdxd (1H, CH-P, J=2,5, 12,0, 14,7), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminobutylofosfonowy (5,43 g, 71% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 17,6; H1 NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 0,49 t (3H, CH3, J=7,3), 1,03 m (2H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,4-1,5 m (2H, -CH2-C-P, J nieozn.), 3,00 dxdxd (1H, CH-P, J=5,7, 8,6, 13,7).

P r z y k ł a d 5. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-metylopropaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,1 (ślady H3PO4 i ślady X przy 23,8); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,79 d (3H, CH3, J=6,6), 0,87 d (3H, CH3, J=5,9), 1,88 s (3H, CH3CO), 1,91-2,03 m (1H, CH, J nieozn.), 3,87 dxd (1H, CH-P, J=5,5, 17,5), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopropylofosfonowy (5,43 g, 71% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 14,0 (ślady X przy 14,9); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,95 d (3H, CH3, J=6,9), 0,99 d (3H, CH3, J=6,9), 2,11 m (1H, CH, J nieozn.), 2,96 dxd (1H, CH-P, J=6,3, 14,1).

P r z y k ł a d 6. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)pentaniminę (17,8 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,2; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,69t (3H, CH3, J=6,4), 1,0-1,3 m (4H, -CH2-CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,42 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,65 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,86 s (3H, CH3CO), 3,91 dxdxd (1H, CH-P, J=2,8, 11,8,14,9), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (7,00 g, 84% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 17,7; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,47 t (3H, CH3, J=7,2), 0,7-1,2 m (4H, -CH2-CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,4-1,6 m (2H, -CH2-C-P, J nieozn.), 3,00 dxdxd (1H, CH-P, J=8,1, 5,8, 14,0).

P r z y k ł a d 7. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-etylobutaniminę (18,6 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (11,2 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR (H1) (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,7; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,74 t (6H, CH3, 3=7,1), 1,0-1,2 m (2H, CH2, J nieozn.), 1,37 m (1H, CH2, J nieozn.), 1,52 m (2H, CH2 + CH, J nieozn.), 1,90 s (3H, CH3CO), 4,15 dxd (1H, CH-P, J=4,1, 18,2), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (5,34 g, 59% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 17,6; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,51 t (3H, CH3, J=7,6), 0,54 t (3H, CH3, J=8), 0,9 m (1H, CH2, J nieozn.), 1,1 m (1H, CH2, J nieozn.), 1,12-1,4 m (1H+2H, CH+CH2, J nieozn.), 3,15 dxd (1H, CH-P, J=4,0,16,0).

P r z y k ł a d 8. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-fenylometaniminę (18,9 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy (1 1,5 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 18,7; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,85 s (3H, CH3CO), 5,02 d (1H, CH-P, J=20,9), 7,2 m (5H, ArH., J nieozn.), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-fenylometylofosfonowy (5,61 g, 60% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4,

PL 195 964 B1 d [ppm], J [Hz]): 13,5; H1 NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 4,12 d (1H, CH-P, J=16,7), 6,98 m (5H, ArH., J nieozn.).

P r z y k ł a d 9. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(4-metoksyfenylo)metaniminę (20,4 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)etylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 19,0; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,76 s (3H, CH3CO), 3,57 s (3H, CH3-0), 5,01 d (1H, CH-P, J=20,5), 6,73 d (2H, ArH orto, J=8,5), 7,14 d (2H, ArH meta, J=8,5), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (9,11 g, 84% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 14,0; H1 NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 3,31 s (3H, CH3), 4,00 d (1H, CH-P, J=16,7), 6,51 d (2H, ArH orto, J=8,4), 6,9 d (2H, ArH meta, J=8,4).

Przyk ła d 10. Postępuje się jak w przykładzie 1, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(2-hydrolcsyfenylo)metaniminę (19,7 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,4 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 19,9; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,94 s (3H, CH3CON), 1,97 s (3H, CH3COO), 5,5 d (1H, CH-P, J=15,8), 6,84-6,89 d+t (2H, ArH, H-5, H-6, J=7,4, 8,4), 7,13 t (1H, ArH, H-4, J=7,6), 7,26 d (1H, ArH, H-3, J=7,7), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (7,11 g, 70% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 14,35; H1 NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 4,4 d (1H, CH-P, J=17,6), 6,48-6,54 d+t (2H, ArH, H-5, H-6, J=7,9, 8,3), 6,81-6,9 d+t (2H, ArH, H-3, H-4, J=7,6, 8,4).

P r z y k ł a d 11. N-(trifenylometylo)metyloaminę (13,0 g, 0,050 mola), formaldehyd w postaci paraformu (1,65 g, 0,055 mola) i toluen (35 g) ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną z nasadką usuwającą wodę przez godzinę, a następnie oddestylowuje się około 5 g toluenu, a pozostały roztwór dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z kwasu fosforawego (4,1 g, 0,050 mola) i bezwodnika octowego (25 g), po czym ogrzewa 1,5 godziny w temperaturze około 373 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), następnie ochładza się mieszaninę do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g), a następnie dichlorometan (40 g). Warstwy rozdziela się, fazę organiczną przemywa się wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g) identyczny jak w przykładzie 1. Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,1 g, 93% wydajności) identyczny jak w przykładzie 1.

P r zy kł a d 12. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość etanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(aceryloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoetylofosfonowy (5,44 g, 87% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2.

P r zyk ł a d 13. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość propanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (5,30 g, 76% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3.

P r zyk ł a d 14. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość butanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (8,97 g, 92% wydajności), identyczny jak w przykładzie 4, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminobutylofosfonowy (5,35 g, 70% wydajności) identyczny jak w przykładzie 4.

PL 195 964 B1

P r zyk ł a d 15. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość izobutanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopropylofosfonowy (5,45 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5.

P r zyk ł a d 16. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość pentanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 6, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (7,10 g, 85% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5.

P r zyk ł a d 17. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość 2-etylobutanalu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (11,2 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (5,45 g, 60% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7.

P r zyk ł a d 18. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość benzaldehydu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy (1 1,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-fenylometylofosfonowy (7,05 g, 75% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8.

P r zyk ł a d 19. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość 4-metoksybenzaldehydu, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (9,15 g, 84% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9.

P r zyk ł a d 20. Postępuje się jak w przykładzie 11, z tą różnicą, że zamiast formaldehydu stosuje się równoważną ilość aldehydu salicylowego, otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (7,05 g, 70% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10.

P r z y k ł a d 21. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) w dichlorometanie (25 g) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z kwasu fosforawego (4,1 g, 0,050 mola), kwasu octowego (15 g) i chlorku acetylu (1 1,8 g, 0,15 mola), a następnie ogrzewa 1,5 godziny w temperaturze około 373 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), po czym ochładza się mieszaninę do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g), a następnie dichlorometan (25 g). Warstwy rozdziela się, fazę organiczną przemywa się wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g) identyczny jak w przykładzie 1. Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,4 g, 98% wydajności) identyczny jak w przykładzie 1.

P r z y k ł a d 22. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)etaniminę (14,3 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoetylofosfonowy (4,55 g, 73% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2.

P r z y k ł a d 23. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)propaniminę (16,5 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (4,35 g,

63% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3.

PL 195 964 B1

Przykł ad 24. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)butaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 4, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoburylofosfonowy (5,55 g, 73% wydajności) identyczny jak w przykładzie 4.

Przykł ad 25. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-metylopropaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopropylofosfonowy (5,43 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5.

Przykł ad 26. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)pentaniminę (17,8 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 6, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (6,90 g, 83% wydajności) identyczny jak w przykładzie 6.

P r z y k ł a d 27. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-etylobutaniminę (18,6 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (11,2 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (5,50 g, 61% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7.

Przykł ad 28. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-fenylometaniminę (18,9 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy (11,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-fenylometylofosfonowy (6,65 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8.

Przykł ad 29. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(4-metoksyfenylo)metaniminę (20,4 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (9,15 g, 84% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9.

Przykł ad 30. Postępuje się jak w przykładzie 21, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(2-hydroksyfenylo)metaniminę (19,7 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,4 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (6,95 g, 68% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10.

P r z y k ł a d 31. Surową N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) otrzymaną jak w przykładzie 11 dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z kwasu fosforawego (4,1 g, 0,050 mola), kwasu octowego (15 g) i chlorku acetylu (11,8 g, 0,15 mola), a następnie ogrzewa 1,5 godziny w temperaturze około 373 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), po czym ochładza się mieszaninę do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g), a następnie dichlorometan (25 g). Warstwy rozdziela się, fazę organiczną przemywa się wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g) identyczny jak w przykładzie 1. Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,1 g, 92% wydajności) identyczny jak w przykładzie 1.

P r z y k ł a d 32. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)etaniminę (14,3 g, 0,050 mola), otrzy8

PL 195 964 B1 muje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoerylofosfonowy (4,46 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 2.

P r z y k ł a d 33. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, ze zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)propaniminę (16,5 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (4,20 g, 61% wydajności) identyczny jak w przykładzie 3.

P r z y k ł a d 34. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)butaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 4, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminobutylofosfonowy (5,04 g, 66% wydajności) identyczny jak w przykładzie 4.

P r z y k ł a d 35. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-2-metylopropaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopropylofosfonowy (5,41 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 5.

P r z y k ł a d 36. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)pentaniminę (17,8 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 6, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (7,22 g, 86% wydajności) identyczny jak w przykładzie 6.

P r z y k ł a d 37. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-2-etylobutaniminę (18,6 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (1 1,2 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (5,34 g, 59% wydajności) identyczny jak w przykładzie 7.

P r z y k ł a d 38. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-fenylometaniminę (18,9 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy (11,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-fenylometylofosfonowy (5,61 g, 60% wydajności) identyczny jak w przykładzie 8.

P r z y k ł a d 39. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-(4-metoksyfenylo)metaniminę (20,4 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (9,11 g, 84% wydajności) identyczny jak w przykładzie 9.

P r z y k ł a d 40. Postępuje się jak w przykładzie 31, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-(2-hydroksyfenylo)metaniminę (19,7 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,4 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (7,11 g, 70% wydajności) identyczny jak w przykładzie 10.

P r z y k ł a d 41. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z trichlorku fosforu (6,8 g, 0,050 mola) i kwasu octowego (20 g), a następnie mieszaninę ogrzewa się, doprowadzając ją do wrzenia w czasie 0,5 godziny, po czym kontynuuje się ogrzewanie pod chłodnicą zwrotną, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), a następnie ochładza się mieszaninę poreakcyjną do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g). Wytrącony osad związków triarylometylowych odsącza się i przemywa wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy oleisty kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 21,1 (zawiera ślady H3PO3, kwasu aminometylofosfonowego,

PL 195 964 B1 kwasu iminobis(metylofosfonowego) oraz nitrilotris(metylofosfonowego); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,81 s (3H, CH3CO), 3,4 d (2H, CH2, J=12,3). Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,0 g, 90% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 13,3 (kwas aminometylofosfonowy), 10,7 (kwas iminobismetylobisfosfonowy), 9,0 (kwas nitrilotrismetylofosfonowy); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 2,97 d (2H, CH2, J=13,1), 3,19 d (kwas iminobismetylofosfonowy, J=12,7), 3,61 d (kwas nitrilotrismetylofosfonowy, J=12,9).

P r z y k ł a d 42. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)etaniminę (14,3 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 24,7 (zawiera ślady H3PO4, kwas 1-aminoetylofosfonowy oraz kwas iminobisfosfonowy); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,08 dxd (3H, CH3, J=7,4, 16,8), 1,78 s (3H, CH3CO), 4,0 dxq (1H, CH-P, 1=7,2, 14,6), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się czysty kwas 1-aminoetylofosfonowy (4,0 g, 64 % wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 16,4 (zawiera ślady H3PO4 oraz ślady iminobisfosfonowego); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,28 dxd (3H, CH3, J=7,1, 15,1), 3,26 dxq (1H, CH-P, J=7,1, 13,5). Oczyszczenie hydrolizatu na kolumnie jonowymiennej Dowex 50 WX8 daje koncentrat kwasu iminobisfosfonowego.

P r z y k ł a d 43. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)propaniminę (16,5 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,7; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,75 t (3H, CH3, J=7,2), 1,25-1,50 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,60-1,75 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,87 s (3H, CH3CO), 3,85 dxdxd (1H, CH-P, J=12,1, pozostałe nieozn.), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (5,42 g, 78% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 14,7; H1 NMR(D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,97 t (3H, CH3, J=7,5), 1,55-1,70 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 1,70-1,90 m (1H, -CH2-, J nieozn.), 3,11 dxdxd (1H, CH-P, J=5,7, 8,7, 14,5).

P r z y k ł a d 44. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)butaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 24,2; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,64 t (3H, CH3, J=7,3), 1,06 m (1H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,21 m (1H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,52 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,80 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,80 s (3H, CH3CO), 3,93 dxdxd (1H, CH-P, J=3,2, 11,4, 15,0), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminobutylofosfonowy (6,67 g, 87% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 14,9; H1 NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 0,761 (3H, CH3, J=7,4), 1,10 m (2H, -CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,4-1,5 m (2H, -CH2-C-P, J nieozn.), 3,07 dxdxd (1H, CH-P, J=5,2, 9,0, 13,5).

P r z y k ł a d 45. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-metylopropaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 23,7 (ślady H3PO4 i ślady X przy 23,8); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,76 d (3H, CH3, J=6,6), 0,87 d (3H, CH3, J=6,6), 1,85 s (3H, CH3CO), 1,85-2,07 m (1H, CH, J nieozn.), 3,86 dxd (1H, CH-P, J=5,6, 17,5), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopro-pylofosfonowy (5,05 g, 66% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 14,0 (ślady X przy 14,9); H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,92 d (3H, CH3, J=6,9), 0,99 d (3H, CH3, J=6,9), 2,04 m (1H, CH, J nieozn.), 2,92 dxd (1H, CH-P, J=6,3, 14,1).

P r z y k ł a d 46. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)pentaniminę (17,8 g, 0,050 mola), otrzymuje się

PL 195 964 B1 w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O d [ppm], J [Hz]): 22,9; H1NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,74 t (3H, CH3, J-6,3), 1,0-1,3 m (4H, -CH2-CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,46 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,70 m (1H, -CH2-C-P, J nieozn.), 1,90 s (3H, CH3CO), 3,94 dxdxd (1H, CH-P, J=3,3, 11,7, 15,0), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (6,76 g, 81% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O d [ppm], J [Hz]): 16,6; H1NMR (D2O,d [ppm], J [Hz]): 0,68 t (3H, CH3, J=7,1), 1,0-1,4 m (4H, -CH2-CH2-C-C-P, J nieozn.), 1,5-1,62 m (2H, -CH2-C-P, J nieozn.), 3,14 dxdxd (1H, CH-P, J=5,5, 8,7, 13,8).

P r z y k ł a d 47. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-2-etylobutaniminę (18,6 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (11,2 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 24,3; H1NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,53 t (6H, CH3, J=7,2), 0,9 m (2H, CH2, J nieozn.), 1,1 m (1H, CH2, J nieozn.), 1,25-1,41 m (2H, CH2+ CH, J nieozn.), 1,70 s (3H, CH3CO), 4,00 dxd (1H, CH-P, J=4,5,18,3), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (6,06 g, 67% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 14,5; H1NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 0,79 t (3H, CH3, J=7,5), 0,82 t (3H, CH3, J=7,6), 1,14 dxdxq (1H, CH2, J nieozn.), 1,31 dxdxq (1H, CH2, J nieozn.), 1,46 dxdxq (1H, CH2, J nieozn.), 1,5-1,7 m (3H, CH2+CHP, J nieozn.), 3,23 dxd (1H, CH-P, J=4,0, 14,9).

P r z y k ł a d 48. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-fenylometaniminę (18,9 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy (11,5 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 21,7; H1NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,90 s (3H, CH3CO), 5,10 d (1H, CH-P, J=21,0), 7,2-7,3 m (5H, ArH, J nieozn.), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-fenylometylofosfonowy (8,51 g, 91% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 13,6; H1NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 4,16 d (1H, CH-P, J=16,8), 7,02 m (5H, ArH,J nieozn.).

P r z y k ł a d 49. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(4-metoksyfenylo)metaniminę (20,4 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, 8 [ppm], J [Hz]): 20,2; H1 NMR(D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,51 s (3H, CH3CO), 3,30 s (3H, CH3-O), 4,80 d (1H, CH-P, J=20,7), 6,50 d (2H, ArH orto, J=8,3), 6,90 d (2H, ArH meta, J=8,4), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (10,6 g, 98% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 14,1; H1NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 3,31 s (3H, CH3), 4,00 d (1H, CH-P, J=16,6), 6,50 d (2H, ArH orto, J=8,6), 6,90 d (2H, ArH meta, J=8,6).

P r z y k ł a d 50. Postępuje się jak w przykładzie 41, z tą różnicą, że zamiast N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się N-(triarylometylo)-1-(2-hydroksyfenylo)metaniminę (19,7 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,4 g, 99% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O, d [ppm], J [Hz]): 20,5; H1 NMR (D2O, d [ppm], J [Hz]): 1,86 s (3H, CH3CON), 1,96 s (3H, CH3COO), 5,5 d (1H, CH-P, J=21,1), 6,70-6,80 d+t (2H, ArH, H-5, H-6, J=nieozn.), 7,10 t (1H, ArH, H-4, J=nieozn.), 7,20 d (1H, ArH, H-3, J=nieozn.), z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (9,54 g, 94% wydajności), którego identyczność potwierdzają widma NMR: P31 NMR {H1} (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 12,7; H1NMR (D2O+D2SO4, d [ppm], J [Hz]): 4,55 d (1H, CH-P, J=17,0), 6,77-6,84 d+t (2H, ArH, H-5, H-6, J=6,9, 7,3), 7,1-7,2 d+t (2H, ArH, H-3, H-4, J=7,7, 7,8).

Przykład 51. Surową N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) otrzymaną jak w przykładzie 11 dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z trichlorku fosforu (6,8 g, 0,050 mola) i kwasu octowego (20 g), a następnie mieszaninę ogrzewa się, doprowadzając ją do wrzenia w czasie 0,5 godziny, po czym kontynuuje się ogrzewanie pod chłodnicą zwrotną, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), a następnie ochładza się mieszaninę poreakcyjną do około 290 K i przy energicznym chłodzeniu i mieszaniu wkrapla się zimną wodę (30 g).

PL 195 964 B1

Wytrącony osad związków triarylometylowych odsącza się i przemywa wodą (3 x 20 g), po czym przesyła do regeneracji składnika triarylometylowego, zaś połączone fazy wodne odparowuje się pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa i otrzymuje surowy oleisty kwas N-acetyloaminometylofosfonowy (7,8 g) identyczny jak w przykładzie 41. Surowy produkt poddaje się następnie hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, następnie odparowuje z wrzącej łaźni wodnej pod zmniejszonym ciśnieniem około 20 hPa, a pozostałość rozpuszcza się w metanolu (40 g), a następnie dodaje po kropli metyloksiranu (2,9 g, 0,050 mola) co powoduje związanie chlorowodoru i wytrącenie aminokwasu. Mieszaninę pozostawia się do krystalizacji na 8 godzin w temperaturze około 273 K, a następnie osad sączy się i przemywa zimnym metanolem (3 x 5 g) pod zmniejszonym ciśnieniem, po czym suszy i otrzymuje w wyniku kwas aminometylofosfonowy (5,0 g, 90% wydajności) identyczny jak w przykładzie 41.

P r z y kł a d 52. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)etaniminę (14,3 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)etylofosfonowy (8,4 g, 98% wydajności) identyczny jak w przykładzie 42, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminoetylofosfonowy (4,44 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 42.

P r z y kł a d 53. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)propaniminę (16,5 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)propylofosfonowy (9,1 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 43, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopropylofosfonowy (4,24 g, 61% wydajności) identyczny jak w przykładzie 43.

P r z y kł a d 54. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)butaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)butylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 44, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminobutylofosfonowy (5,43 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 44.

P r z y kł a d 55. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-2-metylopropaniminę (17,2 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-metylopropylofosfonowy (9,8 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 45, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-metylopropylofosfonowy (5,43 g, 71% wydajności) identyczny jak w przykładzie 45.

P r z y kł a d 56. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)pentaniminę (17,8 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)pentylofosfonowy (10,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 46, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-aminopentylofosfonowy (7,00 g, 84% wydajności) identyczny jak w przykładzie 46.

P r z y kł a d 57. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-2-etylobutaniminę (18,6 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-2-etylobutylofosfonowy (11,2 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 47, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-2-etylobutylofosfonowy (5,34 g, 59% wydajności) identyczny jak w przykładzie 47.

P r z y kł a d 58. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-fenylometaniminę (18,9 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-fenylometylofosfonowy 1 1,5 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 48, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1amino-1-fenylometylofosfonowy (5,61 g, 60% wydajności) identyczny jak w przykładzie 48.

P r z y kł a d 59. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-(4-metoksyfenylo)metaniminę (20,4 g, 0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (13,0 g, 99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 49, z którego w wyniku analogicznego postępowania otrzymuje się kwas 1-amino-1-(4-metoksyfenylo)metylofosfonowy (9,11 g, 84% wydajności) identyczny jak w przykładzie 49.

P r z y k ł a d 60. Postępuje się jak w przykładzie 51, z tą różnicą, że zamiast surowej N-(trifenylometylo)metaniminy stosuje się surową N-(triarylometylo)-1-(2-hydroksyfenylo)metaniminę (19,7 g,

0,050 mola), otrzymuje się w wyniku kwas 1-(acetyloamino)-1-(2-acetoksyfenylo)metylofosfonowy (14,4 g,

99% wydajności) identyczny jak w przykładzie 50, z którego w wyniku analogicznego postępowania

PL 195 964 B1 otrzymuje się kwas 1-amino-1-(2-hydroksyfenylo)metylofosfonowy (7,11 g, 70% wydajności) identyczny jak w przykładzie 50.

Przykład 61. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z kwasu fosforawego (4,1 g, 0,050 mola) i bezwodnika octowego (25 g), a następnie ogrzewa 4 godziny w temperaturze około 293 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), po czym surowy produkt poddaje się hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, pobiera próbkę analityczną (około 0,1 mmola fosforu) i oznacza jej skład na podstawie widm NMR: kwas aminometylofosfonowy -100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy -11 części molowych, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) -6 części molowych oraz ślady kwasu fosforawego i fosforowego. Hydrolizat poddaje się dalszej przeróbce analogicznie jak w przykładzie 1i otrzymuje krystaliczny produkt z wydajnością 95%, zawierający 72% kwasu aminometylofosfonowego.

P r z y k ł a d 62. Postępuje się jak w przykładzie 61, z tą różnicą, że zamiast ogrzewać mieszaninę w temperaturze około 293 K, ogrzewa się ją w temperaturze około 363 K, otrzymuje się hydrolizat, który zawiera (na podstawie widm NMR): kwas aminometylofosfonowy -100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy - 5 części molowych, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 2 części molowe oraz ślady kwasu fosforawego i fosforowego. Hydrolizat poddaje się dalszej przeróbce analogicznie jak w przykładzie 1i otrzymuje krystaliczny produkt z wydajnością 85%, zawierający 93% kwasu aminometylofosfonowego.

P r z y k ł a d 63. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do roztworu sporządzonego z trichlorku fosforu (6,9 g, 0,050 mola), kwasu octowego (3,0 g, 0,050 mola) i chlorku etylenu (25 g), a następnie ogrzewa 2 godziny w temperaturze około 363 K, aż do całkowitego przereagowania substratów (stopień przereagowania można kontrolować mierząc widma P31 NMR mieszaniny reakcyjnej), po czym surowy produkt poddaje się hydrolizie ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, pobiera próbkę analityczną (około 0,1 mmola fosforu) i oznacza jej skład na podstawie widm NMR: kwas aminometylofosfonowy - 100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy - 67 części molowych, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 22 części molowe, kwas fosforawy - 108 części molowych oraz ślady kwasu fosforowego.

Przykład 64. Postępuje się jak w przykładzie 63, z tą różnicą, że zamiast 0,050 mola kwasu octowego, dodaje się 0,10 mola kwasu octowego, otrzymuje się hydrolizat, który zawiera (na podstawie widm NMR): kwas aminometylofosfonowy - 100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy - 4 części molowe, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 6 części molowych oraz ślady kwasu fosforawego i fosforowego. Wydajność kwasu aminometylofosfonowego wynosi 87%.

Przykład 65. Postępuje się jak w przykładzie 63, z tą różnicą, że zamiast 0,050 mola kwasu octowego, dodaje się 0,15 mola kwasu octowego, otrzymuje się hydrolizat, który zawiera (na podstawie widm NMR): kwas aminometylofosfonowy - 100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy - 4 części molowe, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 7 części molowych, kwas fosforawego - 10 części molowych i ślady kwasu fosforowego. Wydajność kwasu aminometylofosfonowego wynosi 82%.

P r z y k ł a d 66. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 273 K, energicznie mieszając, do chlorku metylenu (25 g), a następnie w tej samej temperaturze wkrapla się trichlorek fosforu (6,9 g, 0,050 mola), po czym kontynuuje się mieszanie jeszcze przez 1 godzinę w temperaturze około 273 K, a następnie przy silnym mieszaniu i chłodzeniu wkrapla się powoli wodę (20 g) i poddaje surowy produkt hydrolizie, ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, pobiera próbkę analityczną (około 0,1 mmola fosforu) i oznacza jej skład na podstawie widm NMR: kwas aminometylofosfonowy -100 części molowych, kwas iminobismetylobisfosfonowy - 79 części molowych, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 6 części molowych, kwas fosforawy -67 części molowych oraz ślady kwasu fosforowego.

P r z y k ł a d 67. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 263 K, energicznie mieszając, do chlorku metylenu (25 g), a następnie w tej samej temperaturze wkrapla się trichlorek fosforu (6,9 g, 0,050 mola), po czym kontynuuje się mieszanie jeszcze przez 1 godzinę w temperaturze około 263 K, a następnie przy silnym mieszaniu i chłodzeniu wkrapla się powoli wodę (20 g) i poddaje surowy produkt hydrolizie, ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, pobiera próbkę analityczną (około 0,1 mmola fosforu) i oznacza jej skład na podstawie widm NMR: kwas aminometylofosfonowy -100 części molowych, kwas

PL 195 964 B1 iminobismetylobisfosfonowy - 14 części molowych, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 7 części molowych, kwas fosforawy - 11 części molowych oraz ślady kwasu fosforowego.

P r z y k ł a d 68. N-(trifenylometylo)metaniminę (13,6 g, 0,050 mola) dodaje się w temperaturze około 263 K, energicznie mieszając, do chlorku metylenu (25 g), a następnie w tej samej temperaturze wkrapla się trichlorek fosforu (6,9 g, 0,050 mola), po czym kontynuuje się mieszanie jeszcze przez 1 godzinę w temperaturze około 263 K, a następnie przy silnym mieszaniu i chłodzeniu wkrapla się powoli kwas octowy (9 g), a po oddestylowaniu lotnych składników mieszaniny poreakcyjnej, poddaje się surowy produkt hydrolizie, ogrzewając do wrzenia pod chłodnicą zwrotną z 8M kwasem solnym (50 g) przez 4 godziny, pobiera próbkę analityczną (około 0,1 mmola fosforu) i oznacza jej skład na podstawie widm NMR: kwas aminometylofosfonowy - 100 części molowych, kwas iminobismetylo -bisfosfonowy - 4 części molowe, kwas nitrilotrismetylofosfonowy) - 2 części molowe, kwas fosforawy - 3 części molowe oraz ślady kwasu fosforowego.

Claims (5)

1. Sposób wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, zwłaszcza kwasu aminometylofosfonowego, przedstawionych wzorem ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, znamienny tym, że jedną część molową N-(triarylometylo)alkaniminy o wzorze ogólnym 2, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, natomiast R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawioną innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego w postaci kwasu fosforawego, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej aktywatora w postaci bezwodnika kwasowego o strukturze przedstawionej wzorem 3, w którym R1 i R2 są takie same lub różne i oznaczają grupę alkilową lub alkoksylową, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, korzystnie kwasu solnego i otrzymuje się roztwór, z którego wydziela się kwas 1-aminoalkilofosfonowy.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że reakcji fosfonylowania poddaje się surową N-(triarylometylo)alkaniminę, otrzymaną na drodze kondensacji jednej części molowej alkanalu o wzorze ogólnym 4, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, z jedną częścią molową triarylometyloaminy o wzorze ogólnym 5, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, w rozpuszczalniku organicznym, w temperaturze 270-400 K, po oddzieleniu wody.

3. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że aktywatorem reakcji fosfonylowania jest chlorek kwasowy o wzorze 6, w którym R1 oznacza grupę alkilową lub alkoksylową.

4. Sposób wytwarzania kwasów 1-aminoalkilofosfonowych, zwłaszcza kwasu aminometylofosfonowego, przedstawionych wzorem ogólnym 1, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, znamienny tym, że jedną część molową N-(triarylometylo)alkaniminy o wzorze ogólnym 2, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, natomiast R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawioną innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, poddaje się reakcji z co najmniej jedną częścią molową czynnika fosfonylującego w postaci trichlorku fosforu, przy czym reakcję prowadzi się w temperaturze 250-400 K, w rozpuszczalniku organicznym, korzystnie w kwasie karboksylowym, w obecności co najmniej jednej części molowej kwasu karboksylowego, aż do przereagowania substratów, a następnie mieszaninę poreakcyjną poddaje się hydrolizie

PL 195 964 B1 wodnym roztworem kwasu nieorganicznego, korzystnie kwasu solnego i otrzymuje się roztwór, z którego wydziela się kwas 1 - aminoalkilofosfonowy.

5. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że reakcji fosfonylowania poddaje się surową N-(triarylometylo)alkaniminę, otrzymaną na drodze kondensacji jednej części molowej alkanalu o wzorze ogólnym 4, w którym R oznacza atom wodoru, grupę alkilową, grupę cykloalkilową lub grupę arylową, ewentualnie podstawione innymi grupami funkcyjnymi, takimi jak: atom fluorowca, grupa hydroksylowa, grupy alkoksylowe lub aryloksylowe, grupy tiolowe, acyloaminowe, karboksylowa i nitrowa, z jedną częścią molową triarylomeryloaminy o wzorze ogólnym 5, w którym A1, A2 i A3 oznaczają identyczne lub różne podstawniki aromatyczne, w rozpuszczalniku organicznym, w temperaturze 270-400 K, po oddzieleniu wody.