PL206238B1 - Cylinder zamkowy - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest cylinder zamkowy z mechanicznymi zastawkami i elektrycznie sterowaną zastawką, w którym w położeniu zamkniętym zastawki są usytuowane w przyporządkowanych sobie otworach wkładki zamkowej, które mają położenia zgodne ze sobą a zastawka jest usytuowana we wnęce, która jest bez możliwości obrotu połączona z wkładką zamkową a w odniesieniu do ruchu obrotowego rdzenia działają uniemożliwiając obrót i za pomocą uprawniającego do dostępu klucza w kanale są tak przemieszczane do poł oż enia otwartego, ż e rdzeń poprzez kanał na klucz wraz z zabierakiem jest obracany w celu przemieszczenia przyporządkowanego rygla zamkowego, przy czym wnęka na zastawkę patrząc w kierunku obwodowym ma pewien luz dla wprowadzonej zastawki.

Tego rodzaju cylindry zamkowe są znane przykładowo z EP-PS 0 324 096.

Chociaż tego rodzaju cylindry zamkowe w praktyce sprawdziły się, jednakże przy dość szybkim poruszaniu takiego cylindra zamkowego może dojść do problemów z elektrycznie sterowaną zastawką, ponieważ potrzebuje ona pewnego czasu na przemieszczenie z położenia zamkniętego do położenia otwartego.

Aby uniknąć tych wad, trzeba przy zwykłych czasach na wprowadzenie i obrócenie klucza, które są rzędu 100 ms, stosować bardzo szybko działające zespoły elektroniczne, aby otworzyć elektrycznie sterowaną zastawkę, tak że rdzeń zamkowy cylindra zamkowego może później swobodnie obracać się.

Takie szybko reagujące zespoły ze względu na stale istniejącą bezwładność całego systemu łącznie z napędami elektrycznymi zastawki są kosztowne i zużywają też stosunkowo dużo energii.

Trzeba jednak w każdej chwili zapewnić, że użytkownik będzie mógł szybko wprowadzić w cylinder zamkowy w zwykły sposób dopuszczony klucz i potem bezpośrednio obrócić go bez obawy, że zastawka nie została jeszcze zwolniona.

Trzeba zatem unikać tego, że po takim wadliwym zadziałaniu trzeba wyciągać klucz i powtarzać operację zamykania.

Zadaniem wynalazku jest takie opracowanie cylindra zamkowego o znanej konstrukcji, wyposażonego w elektrycznie sterowaną zastawkę, żeby czas rozpoznania uprawnionego klucza i zwolnienia cylindra zamkowego upływał bez opóźnienia odczuwanego przez użytkownika.

Zadanie to zostało rozwiązane przez cylinder zamkowy z mechanicznymi zastawkami i elektrycznie sterowaną zastawką, w którym w położeniu zamkniętym zastawki są usytuowane w przyporządkowanych sobie otworach wkładki zamkowej, które mają położenia zgodne ze sobą a zastawka jest usytuowana we wnęce, która jest bez możliwości obrotu połączona z wkładką zamkową a w odniesieniu do ruchu obrotowego rdzenia działają uniemożliwiając obrót i za pomocą uprawniającego do dostępu klucza w kanale są tak przemieszczane do położenia otwartego, że rdzeń poprzez kanał na klucz wraz z zabierakiem jest obracany w celu przemieszczenia przyporządkowanego rygla zamkowego, przy czym wnęka na zastawkę patrząc w kierunku obwodowym ma pewien luz dla wprowadzonej zastawki.

Cylinder ten charakteryzuje się tym, że mierzony w kierunku obwodowym wymiar wnęki na zastawki w sensie tak ograniczonego z góry swobodnego kąta obrotu rdzenia poruszanego kluczem uprawniającym do dostępu jest większy niż wymiar zastawki, a ponadto zastawka pozostaje bez styku z koń cami wnę ki, aż do momentu przemieszczenia jej do poł o ż enia wyłączenia, podczas zwykle występujących faz normalnego działania zamka, w których również następuje przemieszczanie zastawki do jej położenia wyłączonego, mianowicie fazy I wprowadzania, fazy II przerwy i fazy III obracania klucza, zwłaszcza zaś podczas fazy III obracania klucza.

Z wynalazku wynika zaleta, ż e bezpoś rednio po dowolnie szybkim wprowadzeniu klucza dają cego uprawnienie dostępu można rozpocząć już ruch obrotowy w rdzeniu zamkowym, bez konieczności przemieszczania zastawki znajdującej się w położeniu blokowania i nie zwolnionej jeszcze ze względu na swą bezwładność.

Cylinder ten charakteryzuje się ponadto tym, że jeśli chodzi o sprzężenie pomiędzy zastawką a jej wnęk ą przewidziano swobodny ką t obrotu, przez który rdzeń zamkowy obraca się przez pewien czas bez działania zastawki, przy czym ten swobodny kąt obrotu jest ograniczony przez kontakt zastawki z końcem wnęki.

Czas, będący do dyspozycji do obrócenia rdzenia zamkowego kluczem uprawniającym do dostępu, daje się zatem wykorzystać do wczytania elektronicznego oznaczenia klucza, jego oceny i następującego potem działania w celu zwolnienia zastawki, przy czym można już potem rozpocząć ruch

PL 206 238 B1 obrotowy rdzenia zamkowego bez odczuwania przez użytkownika odpowiedniego utrudnienia obrotowego.

Zasada wynalazku oparta jest na spostrzeżeniu, że ruch obrotowy rdzenia zamkowego umożliwiony przez swobodny kąt obrotu pomimo jeszcze aktywnej zastawki przedłuża czas wyłączania zastawki w zakresie do około 100 ms, tak że zastawkę można wystarczająco szybko uaktywnić nawet przy stosunkowo małych prądach przełączania.

Swobodny kąt obrotu jest to najwyżej taki kąt, o który rdzeń zamkowy, i w sprzężeniu z nim również zabierak może obrócić się, bez powodowania przez zabierak wyłączenia przyporządkowanego rygla zamkowego.

Ponieważ uruchomienie rygla zamkowego w każdym przypadku powinno być powstrzymane przed wyłączeniem zastawki, swobodny kąt obrotu jest odpowiednio z góry ograniczony.

Następuje to korzystnie przez to, że zamknięta zastawka przy osiągnięciu maksymalnego kąta obrotu opiera się o wnękę zastawki, tak że dalszy ruch obrotowy rdzenia zamkowego jest potem uniemożliwiony, jeżeli zastawka nie zostanie zwolniona.

Stwierdzono przy tym, że swobodny kąt obrotu rzędu wielkości do około 75° całkowicie wystarcza, aby przy zwykłym cyklu uruchamiania takiego cylindra zamkowego osiągnąć zysk na czasie około 70-80 ms.

Cylinder według wynalazku charakteryzuje się w związku z tym również tym, iż swobodny kąt obrotu od położenia podstawowego rdzenia do wprowadzenia klucza wynosi, aż do osiągnięcia kontaktu, około 75°.

Jeżeli uwzględnić, że taki cylinder zamkowy nadaje się zarówno do otwierania jak i do zamykania, swobodny kąt obrotu powinien rozciągać się w obu kierunkach obrotu cylindra zamkowego.

Dlatego też cylinder według wynalazku charakteryzuje się także tym, że swobodny kąt obrotu rozciąga się w obu kierunkach obrotu rdzenia od względnego położenia pomiędzy zastawką a jej wnęką w położeniu podstawowym rdzenia do wprowadzenia klucza. Korzystniej, swobodny kąt obrotu rozciąga się w obu kierunkach obrotu zasadniczo jednakowo daleko.

Zaczyna się przy tym od położenia podstawowego, które rdzeń zamkowy przyjmuje do wprowadzania klucza. W tym położeniu podstawowym pomiędzy zastawką a wnęką istnieje względne położenie, od którego w jednym z dwóch kierunków obrotu powinien rozciągać się swobodny kąt obrotu według przedmiotowego wynalazku.

Korzystnie, swobodny kąt obrotu jest tak ograniczony, że przy osiągnięciu maksymalnego kąta obrotu nie ma jeszcze roboczego kontaktu zabieraka do przesuwania rygla zamkowego.

Korzystnie, względny kąt obrotu pomiędzy zabierakiem a kanałem na klucz jest zmieniany przez obrócenie zabieraka.

Jeżeli względne położenie kątowe pomiędzy zabierakiem a kanałem na klucz da się zmienić przez obrócenie zabieraka, można w każdym przypadku uzyskać wystarczająco duży swobodny kąt obrotu z tym samym cylindrem zamkowym niezależnie od zagadnienia, czy cylinder zamkowy ma być przyporządkowany zamkowi prawemu, czy lewemu.

Korzystnie zabierak jest obracany tylko w zadanych skokach kątowych. Bardziej korzystnie, te zadane skoki kątowe są określone przez połączenia zatrzaskowe pomiędzy rdzeniem a zabierakiem.

Korzystniej, połączenia zatrzaskowe są utworzone przez dobranie parami sprężynowego zatrzasku i wielu przyporządkowanych nieprzelotowych otworów, które są usytuowane na drodze przemieszczania zatrzasku.

Korzystniej, zatrzask jest osadzony w zabieraku i ma nacięcie, które jest sprzężone z dostępnym z zewnątrz otworem w zabieraku i jest podchwytywane przez kołek wprowadzony w otwór.

Korzystniej zabierak jest osadzony na rurze, która jest połączona lub łączona bez możliwości obrotu z wkładką a ponadto droga przestawiania jest utworzona przez obwód rury, w której usytuowane są nieprzelotowe otwory.

Korzystniej, rura wykonana jest z hartowanej stali. Jeżeli rura jest wykonana z hartowanej stali, otrzymuje się tę dodatkową zaletę, że siłowa ingerencja w obudowę cylindra zamkowego jest niezwykle skutecznie utrudniona, ponieważ jest on osłonięty rurą.

Równie korzystne jest, jeśli rura jest częścią niezależną od wkładki, a wewnątrz rury osadzone jest sprzęgło przenoszące ruch obrotowy, którego korpus po stronie przyjmowania momentu obrotowego styka się z końcówką wprowadzonego klucza, a ponadto zastawka wchodzi we wnękę usytuowaną na obwodzie zewnętrznym rury, przy czym rura jest stroną sprzęgła oddającą moment obrotowy.

PL 206 238 B1

Ponadto rura umożliwia ulokowanie sprzęgła pomiędzy wkładką zamkową a tą częścią składową cylindra zamkowego, w którą wchodzi zastawka, tak że nawet mechanicznie dopasowany klucz, który jednak nie ma potrzebnego oznaczenia elektronicznego, nie może być stosowany do siłowego pokonania zastawki, ponieważ włączone pośrednio sprzęgło jest ustawione na przenoszenie maksymalnego momentu obrotowego.

Korzystniej, sprzęgło przy przekroczeniu zadanego maksymalnego momentu obrotowego zostaje wyłączone.

Ten maksymalny moment obrotowy musi być mniejszy niż moment obrotowy potrzebny do przezwyciężenia zastawki będącej w położeniu zamkniętym, na przykład przez ścinanie.

Tego rodzaju sprzęgło może być złożone z prostego sprzęgła poślizgowego lub na przykład również ze sprzęgła wyłączanego skokowo, które przy zadanym maksymalnym momencie obrotowym zostaje wyłączone.

Jeszcze korzystniej, sprzęgło jest wyłączane skokowo.

Wynalazek nadaje się do stosowania w przypadku jednostronnie lub dwustronnie uruchamianych cylindrów zamkowych.

Jeżeli stosuje się cylindry zamkowe uruchamiane z obu stron, korzystniej cylinder jest zamykany z obu stron przez poruszane z obu stron sprzęgło, a ponadto w korpusie sprzęgła osadzony jest przemieszczany przez końcówkę klucza suwak, którego długość jest o długość całkowicie wprowadzonej końcówki klucza mniejsza niż długość korpusu sprzęgła po stronie przyjmowania momentu obrotowego.

Korzystniej, suwak jest ruchomy w osiowej szczelinie korpusu sprzęgła, zaś w korpusie sprzęgła po obu czołowych stronach usytuowana jest wnęka, w którą wchodzi końcówka klucza.

Korzystniej, suwak w korpusie sprzęgła jest popychany przez sprężynę tak, że przy wyciągniętym zewnętrznym kluczu jest w sprzężeniu zatrzaskowym z zewnętrznym rdzeniem zamkowym.

Tymi środkami można osiągnąć to, że zawsze tylko na jedną z dwóch stron cylindra zamkowego można działać kluczem, tak że nawet pasujący wprawdzie mechanicznie klucz po jednej stronie cylindra zamkowego, pozbawiony jednak potrzebnego oznaczenia elektronicznego, nie może wykorzystywać do obrócenia rdzenia zamka klucza wprowadzonego z drugiej strony cylindra zamkowego, który ma zarówno prawidłową budowę mechaniczną jak i odpowiednie oznaczenie elektroniczne.

Aby uzyskać dalszy czas do przemieszczania zastawki do położenia wyłączonego, elektroniczny moduł sterowania powinien być możliwie wcześnie uruchomiony przez wprowadzony klucz za pomocą odpowiedniego sygnału.

Odbywa się to korzystnie za pomocą umieszczonego w przedniej części cylindra zamkowego czujnika, który rozpoznaje wprowadzenie klucza w przeznaczony na klucz kanał rdzenia cylindra i informuje o tym moduł sterowania.

W zwią zku z tym, korzystnie, po stronie czołowej na zamkowym cylindrze przewidziana jest cewka czytająca (antena) do łączności bezprzewodowej z umieszczonym na kluczu elementem łączności, a ponadto w pobliżu cewki czytającej (anteny) osadzony jest czujnik, który rozpoznaje wprowadzenie klucza w kanał rdzenia i sygnalizuje to modułowi sterowania w celu zainicjowania odczytywania elektronicznego oznaczenia na kluczu.

Korzystnie do tego celu jako czujnik przewidziany jest mikrołącznik w połączeniu ze stykowym trzpieniem wchodzącym w kanał na klucz.

Korzystnie zastawka jest przemieszczana elektromagnetycznie do położenia blokowania i jest poruszana elektromotorycznie.

Przy wprowadzeniu odpowiedniego klucza trzpień stykowy zostaje przemieszczony ze swego położenia wykrywania i odpowiednio uruchamia mikrołącznik.

Korzystnie, cylinder jest obustronnie zamykany, a zastawka jest osadzona na wewnętrznej stronie dwustronnie zamykanego cylindra zamkowego.

Korzystnie, położenie podstawowe rdzenia, w którym klucz jest całkowicie wprowadzony, jest ustalone przez sprężynowy zatrzask, który oparty jest pomiędzy obudową a obrotowymi częściami cylindra zamkowego.

Przedmiot wynalazku w przykładach wykonania jest uwidoczniony na rysunkach, gdzie fig. 1 przedstawia cylinder zamkowy według wynalazku w widoku z boku, fig. 2 - ważne dla swobodnego kąta obrotu części składowe cylindra zamkowego z fig. 1, fig. 3 - części z fig. 2 w widoku wzdłuż linii III-III, fig. 4 - sytuację zamontowania według fig. 3 z osiągnięciem maksymalnego kąta obrotu, fig. 5 schematycznie wykres drogi w funkcji czasu w celu przedstawienia przedmiotowego wynalazku,

PL 206 238 B1 fig. 6a - położenie zabieraka w przypadku zamka prawego, fig. 6b - położenie zabieraka z fig. 6a z obróconym kluczem, fig. 7a - poł o ż enie zabieraka w przypadku zamka lewego, fig. 7b - poł o ż enie zabieraka z fig. 7a przy obróconym kluczu, fig. 8 - połączenie zatrzaskowe do obrotowego przestawiania zabieraka, fig. 9 - połączenie zatrzaskowe z fig. 8 w widoku w kierunku IX-IX, fig, 10 - połączenie zatrzaskowe z fig. 8 w położeniu obróconym, fig. 11 - usytuowanie czujnika w przedniej części cylindra zamkowego, fig. 12a - korpus sprzęgła ze sprężynowym suwakiem i połączeniem zatrzaskowym z rdzeniem zamkowym usytuowany na zewnątrz, fig. 12b - korpus sprzęgła ze sprężynowym suwakiem i połączeniem zatrzaskowym z rdzeniem zamkowym z fig. 12a w widoku z góry, a fig. 12c przedstawia element sprzęgła od strony przyjmowania momentu obrotowego według fig. 12a, 12b w widoku od strony czołowej.

Jeżeli poniżej nie podano inaczej, dalszy opis obowiązuje zawsze wobec wszystkich figur.

Na rysunku przedstawiono cylinder 1 zamkowy. Chodzi przy tym o cylinder profilowy. W górnej części cylindra profilowego przewidziany jest przekrój kołowy, wewnątrz którego usytuowana jest wkładka zamkowa. Ta wkładka zamkowa złożona jest z nieruchomej rury 3, wewnątrz której umieszczony jest obrotowy rdzeń 2, jeżeli mechaniczne zastawki 4 zostały odpowiednio ustawione przez mechaniczny klucz uprawniający do dostępu.

Ponadto przewidziana jest elektrycznie sterowana zastawka 5, która wchodzi we wnękę 11, aby poza mechanicznymi zastawkami 4 uzyskać dodatkowe zabezpieczenie przed nieupoważnionym otworzeniem.

W tym celu wnęka 11 jest połączona sztywno bez możliwości obrotu z wkładką 2, 3, tak że czysto mechaniczny klucz upoważniający do dostępu, jeżeli nie posiada również elektronicznego kodu upoważniającego do dostępu, nie może poruszyć cylindra zamkowego 1.

Jeżeli jednak upoważniający do dostępu klucz 12 wprowadzi się w kanał 13 na klucz, wówczas mechaniczne zastawki 4 zostają przemieszczone tak, że ich szczeliny rozdzielające są usytuowane zgodnie ze szczelinami rozdzielającymi pomiędzy rdzeniem zamkowym 2 a nieruchomą rurą 3, a równocześnie elektroniczny kod jest odczytywany przez łączność pomiędzy aktywnym nadawczoodbiorczym elementem 9 a biernym elementem odbiorczo-nadawczym i zostaje oceniony przez moduł elektroniczny 7.

Jeżeli moduł elektroniczny 7 stwierdzi uprawniający do dostępu kod klucza 12, wówczas wysyłany jest odpowiedni sygnał do silnika 6, który zasilany przez źródło prądu 8 zwalnia elektrycznie sterowaną zastawkę 5 z wnęki 11, tak że cylinder zamkowy może być potem poruszany.

Ponieważ pomiędzy kanałem 13 na klucz a zabierakiem 14 istnieje sztywne połączenie bez możliwości obrotu, zabierak 13 może w efekcie w znany sposób działać na przyporządkowany rygiel zamkowy i w zależności od kierunku obrotu zabieraka otwierać lub zamykać zamek.

Istotne jest teraz, że wnęka 11, patrząc w kierunku obwodowym, ma taki wymiar, który umożliwia tak zwany swobodny kąt obrotu zanim zastawka 5 zadziała w sensie blokady obrotu.

Na figurze 3 pokazano, że wnęka jest usytuowana w płaszczyźnie promieniowej, w której usytuowana jest również zastawka 5 i w tej płaszczyźnie promieniowej rozciąga się w zakresie określonego kąta, tak że możliwy jest względny ruch pomiędzy wnęką 11 a zastawką 5 wprowadzoną w tę wnękę.

Przez wymiar obwodowy wnęki 11 umożliwiany jest zatem swobodny kąt obrotu 15 lub 16, o który można obrócić tę część, na której usytuowana jest wnęka 11, zanim zastawka zadziała.

Jeżeli według fig. 4 całkowicie wykorzysta się swobodny kąt obrotu 16, wówczas zastawka 5 dochodzi do końca wnęki 11, tak że w tym położeniu obrotu dopiero teraz zastawka 5 działa mechanicznie.

W przedstawionych przykładach wykonania bez ograniczania przez to wynalazku zrealizowano swobodny kąt obrotu 15 lub 16 wynoszący w przybliżeniu 75°.

Ponadto, zwłaszcza na fig. 3, pokazano, że swobodny kąt obrotu 15 lub 16 rozciąga się w obu kierunkach obrotu rdzenia 2, to znaczy zarówno dla obrotu w kierunku zgodnym z ruchem zegara, jak i w przeciwnym kierunku możliwy jest obrót bez przeszkód.

Ponadto swobodny kąt obrotu 15 lub 16 w obu kierunkach jest zasadniczo jednakowy.

Działanie tego swobodnego kąta obrotu można wyjaśnić najlepiej na podstawie fig. 5.

Figura 5 przedstawia wykres drogi w funkcji czasu (jakościowo) z typowym przebiegiem procesu zamykania.

Faza I wprowadzania klucza trwa zwykle 70-80 ms. Potem następuje faza II przerwy, trwająca zwykle 40-50 ms. Następnie w fazie III, trwającej zwykle 70-80 ms, obraca się klucz.

PL 206 238 B1

Fazę III można jednak przeprowadzić tylko wtedy, gdy zastawka 5 zostanie wyciągnięta ze swej wnęki 11, jeżeli nie zastosowano środków według przedmiotowego wynalazku.

Na skutek tego przy pospolitych obecnie cylindrach zamykających moduł 7 sterowania elektronicznego ma do dyspozycji jedynie czas fazy I i II, by zwolnić zastawkę 5.

Dzięki przedmiotowemu wynalazkowi czas ten przedłuża się jednak o czas, w którym jeszcze nie wyciągnięta zastawka jest we wnęce 11 w zakresie swobodnego kąta obrotu 15 lub 16.

Ten zysk czasowy wystarcza w każdym przypadku, aby uniknąć wadliwego działania cylindra zamkowego l, które może powstawać wtedy, gdy przy bardzo szybkim przechodzeniu przez fazy I i II zastawka 5 nie została jeszcze zwolniona.

Swobodny kąt obrotu 15 lub 16 jest tu tak dobrany, że przy osiągnięciu maksymalnego kąta obrotu, który można zrealizować przez doprowadzenie zastawki 5 do końca wnęki 11, nie następuje jeszcze roboczy kontakt zabieraka 14 w sensie przesuwania rygla zamkowego (nie pokazano).

Jak pokazano zwłaszcza na fig. 1 i 2, istnieje robocze sprzężenie pomiędzy wkładką zamkową 2, 3 a rurową częścią 22, na której obwodzie przewidziana jest wnęka 11 na zastawkę.

To robocze sprzężenie spowodowane jest przez usytuowane zgodnie ze sobą odcinki 13a, 13b kanału na klucz, na które razem działa całkowicie wprowadzony klucz 12.

Z rurą 22 połączony jest bez możliwości obrotu zabierak 14, tak że na skutek roboczego sprzężenia pomiędzy odcinkami 13a, 13b kanału na klucz zabierak 14 jest przymusowo obracany, gdy zastawka 5 jest zwolniona.

Według fig. 6a-7b istnieje jednak względny kąt 17 pomiędzy kanałem 13; 13a, 13b na klucz a zabierakiem 14, przy czym wykonanie wynalazku ze swobodnym każdorazowo kątem obrotu w jednym z dwóch kierunków obrotu powinno również uwzględniać fakt, że w tym zakresie kątowym zabierak 14 niezależnie od zastosowania cylindra zamkowego do zamków prawych (fig. 6a, 6b) lub do zamków lewych (fig. 7a, 7b) powinien unikać kontaktu roboczego z (niepokazanym) ryglem zamkowym.

W tym celu względne położenie kątowe 17 pomiędzy zabierakiem 14 a kanałem 13 na klucz jest zmieniane dzięki możliwości obracania zabieraka 14.

Jak pokazano zwłaszcza na fig. 8-10, zabierak jest obrotowy tylko w określonych skokach kątowych.

Zabierak jest tu osadzony na rurze 22 i jest bez możliwości obrotu połączony z rdzeniem 2 zamka przez połączenie zatrzaskowe 18.

Połączenie zatrzaskowe 18 złożone jest tu ze sprężynowego zatrzasku 19, który wchodzi w nieprzelotowy otwór 20 rury 22.

W tym celu zatrzask 19 jest osadzony w bródce i ma nacięcie 21, które sprzęga się z dostępnym z zewnątrz otworem 35 w bródce i w ten sposób może być podchwytywany przez wprowadzony w otwór kołek 36 lub podobny element.

Można tak zrobić, że tak podchwycony zatrzask 19 może być podnoszony wbrew naprężeniu działającej na niego sprężyny, tak że następnie przez prosty obrót rury 22 zabierak 14 jest obracany w inne położenie względem kanału 13 na klucz.

Na obwodzie rury 22 powstaje zatem droga przestawiania zabieraka 14, na której zabierak 14 jest trwale mocowany przez dwa przewidziane nieprzelotowe otwory 20 na obwodzie zewnętrznym rury 22.

Jeżeli rura 22 jest wykonana z hartowanej stali, można dodatkowo osiągnąć to, że w elektronicznym module sterowania 7, który jest usytuowany na wewnętrznej stronie 29 drzwi, praktycznie nie można manipulować z zewnątrz.

Nawet gdyby się udało otworzyć siłą wkładkę zamkową 2, 3 umieszczoną po zewnętrznej stronie 30 drzwi, pozostaje jeszcze zastawka 5 wprowadzona w swą wnękę 11 i nie ma do niej łatwego dostępu poprzez rurę 22, która jest korzystnie wykonana z hartowanej stali.

Dodatkowo rura 22 jest elementem niezależnym od wkładki zamkowej 2, 3, a wewnątrz rury umieszczone jest przenoszące moment obrotowy sprzęgło 23, na którego korpus 24 po stronie przyjmowania momentu obrotowego działa końcówka wprowadzonego klucza 12, przy czym zastawka 5 na zewnętrznym obwodzie rury 22 wchodzi w przewidzianą tam wnękę 11. Dodatkowo rura 22 spełnia tu zadanie korpusu sprzęgła po stronie oddawania momentu obrotowego na skutek połączenia z zabierakiem 14 bez możliwości obrotu.

Dzięki takiemu wykonaniu wynalazku sprzęgło 23 daje się zwymiarować tak, że przy przekroczeniu określonego maksymalnego momentu obrotowego następuje wyłączenie sprzęgła.

PL 206 238 B1

Można to osiągnąć przykładowo przez proste dobranie tarcia, albo też przez wstępnie naprężony zabierak sprzęgłowy, który jest osadzony po stronie przyjmowania momentu obrotowego przez sprzęgło i wchodzi we wnękę po stronie oddawania momentu obrotowego przez sprzęgło.

Przy przekroczeniu zadanego maksymalnego momentu obrotowego zabierak sprzęgłowy jest przemieszczany tak, że nie może już wykonywać swego zadania, a więc skokowo następuje rozłączenie sprzęgła.

Dodatkowo na fig. 1 pokazano cylinder zamkowy, który nadaje się do obustronnego zamykania.

W znany sposób tego rodzaju cylinder zamkowy mocuje się w zamku za pomocą śruby 31, tak że jedna połowa cylindra zamkowego jest skierowana do wewnętrznej strony 29, a druga do zewnętrznej strony 30 drzwi.

Do tego przypadku zalecane jest stosowanie sprzęgła 23, które również nadaje się do obustronnego stosowania, ale dodatkowo ma spełniać zadanie polegające na tym, że tylko jeden z dwóch kluczy 12 w danym czasie może poruszać cylinder zamkowy 1.

W tym celu przewidziano tu suwak 25, który porusza się w osiowej szczelinie 26 korpusu 24 sprzęgła po stronie przyjmowania momentu obrotowego, przy czym długość tego suwaka jest o długość 37 wprowadzonej końcówki klucza mniejsza niż długość korpusu 24 sprzęgła po stronie przyjmowania momentu obrotowego.

W szczególności na podstawie fig. 1 można teraz łatwo spowodować, że całkowicie wprowadzony klucz przemieszcza suwak tak, że drugi klucz po przeciwnej stronie cylindra zamkowego 1 nie może już zostać wprowadzony.

Konstrukcja taka służy zwłaszcza do tego, aby tylko mechaniczny klucz mógł wykorzystywać włożony z odwrotnej strony cylindra zamkowego klucz mechaniczno-elektroniczny do zwolnienia zastawki 5, aby uzyskać w ten sposób dostęp.

Ma to miejsce zwłaszcza przy zgubieniu klucza uprawniającego do dostępu, który wprawdzie daje się zablokować w module elektronicznym 7, tak że nie może on już uruchamiać elektrycznie sterowanej zastawki, ale podobnie jak poprzednio jest w stanie ustawiać odpowiednie zastawki mechaniczne w położeniu uniemożliwiającym dostęp.

Ponadto, w szczególności aby uniknąć niedozwolonego użycia siły, sprzęgło 23 ma na celu uniemożliwienie mechanicznego przeciążenia i przez to pokonania zastawki 5, która na skutek elektronicznie zablokowanego klucza 12 jest wprowadzona we wnękę.

Szczególnie korzystne wykonania tego sprzęgła wynikają ze złożonego równocześnie z niniejszym zgłoszeniem innego zgłoszenia tego samego zgłaszającego, w którym opisano wszystkie cechy niewymienione w niniejszym zgłoszeniu.

Dzięki wyłączaniu na przemian z obu stron, realizowanemu przez suwak 25 w korpusie 24 sprzęgła, po obu stronach czołowych korpusu 24 sprzęgła przewidziano po jednej wnęce 27, w którą za każdym razem może wejść końcówka tylko jednego z dwóch kluczy (patrz np. fig. 1).

Ponadto na fig. 12a pokazano dalsze rozwinięcie, przy którym suwak 25 w korpusie 24 sprzęgła jest spychany przez sprężynę 28 tak, że przy wyciągniętym kluczu po zewnętrznej stronie 30 drzwi są zablokowane przez zewnętrzny rdzeń zamkowy 2. Do tego celu służy zatrzaskowe połączenie 39 pomiędzy końcem suwaka 25 a zagłębieniem we wkładce zamkowej 2, 3. Połączenie wkładkowe służy do mocowania zabieraka w jego położeniu końcowym przy pionowo ustawionym kanale na klucz, może być jednak usunięte przy kluczu wprowadzonym po stronie wewnętrznej drzwi, ponieważ wnęka 27 po tej stronie cylindra zamkowego 1 jest dłuższa niż wprowadzona tam końcówka klucza, a więc suwak 25 zapewnia skok potrzebny do wyprowadzenia z połączenia zatrzaskowego.

Tego rodzaju cylinder zamkowy 1 jest przede wszystkim przeznaczony do klucza 12 wprowadzanego z zewnątrz i nie daje się uruchomić od wewnętrznej strony 29 drzwi nawet kluczem dającym uprawnienie dostępu, jeżeli po stronie zewnętrznej włożony jest klucz.

Ponadto zwłaszcza na fig. 1 pokazano, że po stronie czołowej na cylindrze zamkowym 1 przewidziana jest cewka czytająca 9 do bezprzewodowej łączności z umieszczonym na kluczu 2 elementem telekomunikacyjnym 10. Element telekomunikacyjny 10 przewidziany na kluczu 12 jest tu wykonany jako bierny moduł odbiorczo-nadawczy, który odbiera od aktywnego modułu nadawczo-odbiorczego 9 cylindra zamkowego 1 sygnał, który na podstawie dostarczanej energii i zapisanego w module 10 oznaczenia jest kodowany tak, że kodowany sygnał może być z powrotem przekazywany, aby można go było przekazać z modułu 9 na moduł sterowania 7.

W związku z tym odsyła się do stanu techniki (transponder).

PL 206 238 B1

Ponadto zwłaszcza na fig. 1 i 11 przedstawiono układ czujnika 32 w pobliżu cewki czytającej 9, który służy do rozpoznawania klucza 12 w chwili, gdy jest on wprowadzany w kanał 13 na klucz. Czujnik 32 jest zatem elementem wysuniętym, aby już przy wprowadzaniu klucza powiadamiać elektroniczny moduł sterowania 7, że wkrótce ma nastąpić sprawdzenie elektronicznego oznaczenia uprawniającego do dostępu, które jest zapisane w module 10 na kluczu i w module sterowania 7.

Dzięki wysuniętemu elementowi możliwie wcześnie zostaje uaktywniony elektroniczny obwód przemieszczania zastawki 5, aby w przypadku klucza uprawniającego do dostępu (mechanicznie i elektronicznie) zastawka mogła być możliwie wcześnie wyciągnięta ze swego sprzężenia zamykającego.

Jest zrozumiałe, że w cylindrze z odczytem obustronnym z każdej strony cylindra umieszczony jest czujnik 32.

Środki te służą zatem zwłaszcza w połączeniu ze swobodnym kątem obrotu 15, 16 według wynalazku dodatkowo do zwiększenia czasu na możliwie wczesne wyłączenie zastawki 5.

Chodzi tu o mikrołącznik 33, który ma stykowy trzpień 38 wystający w kanał 13 na klucz, przy czym koniec tego trzpienia stykowego 38 jest przemieszczany przez końcówkę klucza i dawana jest mikrołącznikowi 33 droga przemieszczenia na przewidzianą funkcję przełączania.

W przedstawionych przykładach wykonania zastawka 5 jest poruszana elektromotorycznie. Do tego celu służy silnik elektryczny 6, który za pomocą mimośrodu przemieszcza zastawkę 5 tam i z powrotem, jeżeli poprzez moduł sterowania 7 otrzyma odpowiedni sygnał.

Dla kompletności należy jednak uwzględnić również elektromagnetyczny napęd zastawki według wynalazku, za pomocą którego zastawka 5 jest poruszana elektromagnetycznie tam i z powrotem.

Korzystnie można również przewidzieć ustalanie za pomocą sprężynowego zatrzasku 34 położenia podstawowego rdzenia zamkowego 2, w którym klucz można całkowicie wprowadzić. Ten sprężynowy zatrzask 34 wsparty jest tu pomiędzy obudową cylindra zamkowego 1 a obrotowymi częściami cylindra zamkowego, przy czym przewidziano tu zatrzask kulkowo-sprężynowy, który wchodzi w zagłębienie wykonane na obwodzie rury 22.

Claims (26)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Cylinder zamkowy z mechanicznymi zastawkami i elektrycznie sterowaną zastawką, przy czym w położeniu zamkniętym zastawki są usytuowane w przyporządkowanych sobie otworach wkładki zamkowej, które mają położenia zgodne ze sobą, a zastawka jest usytuowana we wnęce, która jest bez możliwości obrotu połączona z wkładką zamkową, a w odniesieniu do ruchu obrotowego rdzenia działają uniemożliwiając obrót i za pomocą uprawniającego do dostępu klucza w kanale są tak przemieszczane do położenia otwartego, że rdzeń poprzez kanał na klucz wraz z zabierakiem jest obracany w celu przemieszczenia przyporządkowanego rygla zamkowego, przy czym wnęka na zastawkę patrząc w kierunku obwodowym ma pewien luz dla wprowadzonej zastawki, znamienny tym, że mierzony w kierunku obwodowym wymiar wnęki (11) na zastawki w sensie tak ograniczonego z góry swobodnego kąta obrotu (15; 16) rdzenia (2) poruszanego kluczem (12) uprawniającym do dostępu jest większy niż wymiar zastawki (5), a ponadto zastawka (5) pozostaje bez styku z końcami wnęki (11), aż do momentu przemieszczenia jej do położenia wyłączenia, podczas zwykle występujących faz normalnego działania zamka, w których również następuje przemieszczanie zastawki (5) do jej położenia wyłączonego, mianowicie fazy I wprowadzania, fazy II przerwy i fazy III obracania klucza, zwłaszcza zaś podczas fazy III obracania klucza.
2. 2. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że swobodny kąt obrotu (15; 16) jest ograniczony przez kontakt zastawki (5) z końcem wnęki (11).
3. 3. Cylinder według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że swobodny kąt obrotu (15; 16) od położenia podstawowego rdzenia (2) do wprowadzenia klucza (12) wynosi, aż do osiągnięcia kontaktu, około 75°.
4. 4. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że swobodny kąt obrotu (15; 16) rozciąga się w obu kierunkach obrotu rdzenia (2) od względnego położenia pomiędzy zastawką (5) a jej wnęką (11) w położeniu podstawowym rdzenia (2) do wprowadzenia klucza (12).
5. 5. Cylinder według zastrz. 4, znamienny tym, że swobodny kąt obrotu (15; 16) rozciąga się w obu kierunkach obrotu zasadniczo jednakowo daleko.

   PL 206 238 B1
6. 6. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że swobodny kąt obrotu (15; 16) jest tak ograniczony, że przy osiągnięciu maksymalnego kąta obrotu nie ma jeszcze roboczego kontaktu zabieraka (14) do przesuwania rygla zamkowego.
7. 7. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że względny kąt obrotu (17) pomiędzy zabierakiem (14) a kanałem (13) na klucz jest zmieniany przez obrócenie zabieraka (14).
8. 8. Cylinder według zastrz. 7, znamienny tym, że zabierak (14) jest obracany tylko w zadanych skokach kątowych.
9. 9. Cylinder według zastrz. 8, znamienny tym, że te zadane skoki kątowe są określone przez połączenia zatrzaskowe (18) pomiędzy rdzeniem (2) a zabierakiem (14).
10. 10. Cylinder według zastrz. 9, znamienny tym, że połączenia zatrzaskowe (18) są utworzone przez dobranie parami sprężynowego zatrzasku (19) i wielu przyporządkowanych nieprzelotowych otworów (20), które są usytuowane na drodze przemieszczania zatrzasku (19).
11. 11. Cylinder według zastrz. 10, znamienny tym, że zatrzask (19) jest osadzony w zabieraku (14) i ma nacięcie (21), które jest sprzężone z dostępnym z zewnątrz otworem (35) w zabieraku (14) i jest podchwytywane przez kołek (36) wprowadzony w otwór (35).
12. 12. Cylinder według zastrz. 10, znamienny tym, że zabierak (14) jest osadzony na rurze (22), która jest połączona lub łączona bez możliwości obrotu z wkładką (2; 3), a ponadto droga przestawiania jest utworzona przez obwód rury, w której usytuowane są nieprzelotowe otwory (20).
13. 13. Cylinder według zastrz. 12, znamienny tym, że rura (22) wykonana jest z hartowanej stali.
14. 14. Cylinder według zastrz. 12, znamienny tym, że rura (22) jest częścią niezależną od wkładki (2; 3), a wewnątrz rury (22) osadzone jest sprzęgło (23) przenoszące ruch obrotowy, którego korpus (24) po stronie przyjmowania momentu obrotowego styka się z końcówką wprowadzonego klucza (12), a ponadto zastawka (5) wchodzi we wnękę (11) usytuowaną na obwodzie zewnętrznym rury (22), przy czym rura (22) jest stroną sprzęgła oddającą moment obrotowy.
15. 15. Cylinder według zastrz. 14, znamienny tym, że sprzęgło (23) przy przekroczeniu zadanego maksymalnego momentu obrotowego zostaje wyłączone.
16. 16. Cylinder według zastrz. 15, znamienny tym, że sprzęgło (23) jest wyłączane skokowo.
17. 17. Cylinder według zastrz. 14, znamienny tym, że jest zamykany z obu stron przez poruszane z obu stron sprzęgło (23), a ponadto w korpusie (24) sprzęgła osadzony jest przemieszczany przez końcówkę klucza suwak (25), którego długość jest o długość całkowicie wprowadzonej końcówki klucza mniejsza niż długość korpusu (24) sprzęgła po stronie przyjmowania momentu obrotowego.
18. 18. Cylinder według zastrz. 17, znamienny tym, że suwak (25) jest ruchomy w osiowej szczelinie (26) korpusu (24) sprzęgła.
19. 19. Cylinder według zastrz. 17, znamienny tym, że w korpusie (24) sprzęgła po obu czołowych stronach usytuowana jest wnęka (27), w którą wchodzi końcówka klucza.
20. 20. Cylinder według zastrz. 17, znamienny tym, że suwak (25) w korpusie (24) sprzęgła jest popychany przez sprężynę (28) tak, że przy wyciągniętym zewnętrznym kluczu (12) jest w sprzężeniu zatrzaskowym z zewnętrznym rdzeniem zamkowym (2).
21. 21. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że po stronie czołowej na zamkowym cylindrze (1) przewidziana jest cewka czytająca (9) (antena) do łączności bezprzewodowej z umieszczonym na kluczu (12) elementem łączności (10), a ponadto w pobliżu cewki czytającej (anteny) (9) osadzony jest czujnik (32), który rozpoznaje wprowadzenie klucza (12) w kanał (13) rdzenia (2) i sygnalizuje to modułowi sterowania (7) w celu zainicjowania odczytywania elektronicznego oznaczenia na kluczu.
22. 22. Cylinder według zastrz. 21, znamienny tym, że jako czujnik (32) przewidziany jest mikrołącznik (33) w połączeniu ze stykowym trzpieniem (38) wchodzącym w kanał (13) na klucz.
23. 23. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że zastawka (5) jest przemieszczana elektromagnetycznie do położenia blokowania.
24. 24. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że zastawka (5) jest poruszana elektromotorycznie.
25. 25. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że cylinder (1) jest obustronnie zamykany, a zastawka (5) jest osadzona na wewnętrznej stronie (29) dwustronnie zamykanego cylindra zamkowego (1).
26. 26. Cylinder według zastrz. 1, znamienny tym, że położenie podstawowe rdzenia (2), w którym klucz (12) jest całkowicie wprowadzony, jest ustalone przez sprężynowy zatrzask (34), który oparty jest pomiędzy obudową a obrotowymi częściami (2; 22) cylindra (1) zamkowego.