Puste wewnatrz przedmioty kauczuko¬ we, jak pilki, zabawki kapielowe i t. d., wy¬ twarza sie zwykle w ten sposób, ze naj¬ pierw sporzadza sie, np. przez zanurzanie, otwarte czesci poszczególne przedmiotów, które nastepnie laczy sie zapomoca odpo¬ wiednich szwóW w jedna calosc. Oprócz znanych niedokladnosci sposobu zanurza¬ nia wymieniony sposób posiada te wade, ze poszczególne czesci czestokroc nie zgadzaja sie dokladnie ze soba i bardzo trudno u- niknac niepozadanych odksztalcen, przy- czem przedmioty posiadaja szwy, których usuniecie lub uczynienie niewidocznemi wy¬ maga równiez specjalnych zabiegów.Przedmiotem wynalazku jest sposób wy¬ twarzania nieposiadajacych szwu pustych wewnatrz przedmiotów kauczukowych i e- bonitowych z rozproszyn kauczuku lub z ich mieszanin z innemi substancjami. Wynala¬ zek polega na tern, ze nadawanie ksztaltu przedmiotom odbywa sie przez zestalanie czyli krzepniecie rozproszyny albo jej mie¬ szanin z innemi substancjami w formach, otwieranych lub skladajacych sie z wielu czesci, które przed nalaniem formy sa w ten sposób zamykane zapomoca czesci zamyka¬ jacej formy, odpowiadajacej formie osta¬ tecznej, ze produkt ostateczny otrzymuje sie bez szwu.Sposób wedlug wynalazku umozliwia do¬ kladne nadawanie ksztaltu przedmiotom wedlug okreslonych wymiarów.Przy wytwarzaniu zamknietych przed-miotów sposobem wedlug wynalazku poste¬ puje sie tak, ze wodne rozproszyny kauczu¬ ku, zmieszane z dodatkami, sprzyjajacemi zestalaniu lub krzepnieciu, w ilosci, odpo¬ wiadajacej wielkosci i grubosci scianek przedmiotów, jakie maja byc wytworzone, wlewa sie do skladajacych sie z kilku cze¬ sci form zamykanych, w których podczas ich ciaglego obrotu dookola róznych osi roz¬ proszyny te ulegaja zestaleniu. Obracanie form dookola kilku osi ma za zadanie mozli¬ wie równomierne osadzenie wlanej masy na wewnetrznych sciankach form. Gazy, wy¬ wiazujace sie ewentualnie podczas zestala¬ nia, zbieraja sie przytem w przestrzeni we¬ wnetrznej powstajacego pustego ciala, zwiekszajac w ten sposób cisnienie osiada¬ jacej masy na wewnetrzna scianke formy.Po zestaleniu rozbiera sie formy. Jezeli nie chodzi o wytwarzanie przedmiotów porowa¬ tych, to po wyjeciu suszy sie je w warun¬ kach, umozliwiajacych oddawanie zawartej w nich wody.Sposób umozliwia wytwarzanie pustych wewnatrz przedmiotów kauczukowych i ebo¬ nitowych, które w przeciwienstwie do wszystkich znanych dotychczas wyrobów te¬ go rodzaju nie posiadaja zupelnie szwu; po¬ niewaz zas sa wytwarzane z odmierzanych 7góry ilosci materjalu wejsciowego, wiec posiadaja grubosc scianek, dajaca sie zgóry dokladnie oznaczyc.Wedlug wynalazku wodna rozproszyne kauczuku doprowadza sie do zestalenia lub skrzepniecia najlepiej przez uzycie takich srodków chemicznych, które dopiero po u- plywie dajacego sie zgóry oznaczyc czasu powoduja zestalenie lub skrzepniecie roz¬ proszyny kauczuku, a jednoczesnie moga bardzo nieznacznie zwiekszyc jej lepkosc, a najlepiej nawet zmniejszaja te lepkosc.Przez dobór odpowiednich srodków, wy¬ wolujacych krzepniecie, lub mieszanin ta¬ kich srodków i przez odpowiednie ich daw¬ kowanie mozna osiagnac zestalenie sie lub krzepniecie rozproszyny bez doplywu ciepla pó pewnym, dajacym sie zgóry okreslic czd-» sie. Najlepiej jest dobierac takie srodki, wywolujace krzepniecie, lub stosowac takie dawkowanie, aby krzepniecie nastepowalo nie po uplywie stosunkowo dlugiego czasu po uksztaltowaniu przedmiotu w formie, lecz aby zachodzilo ono szybko po wlaniu zawiesiny do formy lub po jej uksztaltowa¬ niu w formie.Najlepiej jest stosowac rozpuszczalne srodki, powodujace krzepniecie.Dzieki temu, ze srodki, wywolujace krzepniecie, wprowadza sie do rozproszyn kauczuku na krótko lub bezposrednio przed wlaniem do formy, rozproszyny te w nor¬ malnych warunkach mozna przechowywac dowolnie dlugo, przyczem nie nalezy sie o- bawiac ich przedwczesnego zestalenia sie.Jako rozproszyny kauczuku moga byc stosowane wedlug wynalazku rozproszyny zarówno naturalnego, jak i syntetycznego kauczuku, jak np. mleko kauczukowe natu¬ ralne, konserwowane, stezone, wulkanizo¬ wane i (albo) poddane wstepnemu skupie¬ niu, wodne rozproszyny kauczuku surowe¬ go lub wulkanizowanego albo regenerowa¬ nego lub rozproszyny izoprenu, butadienu i tym podobnych produktów syntetycznych.Mozna równiez dodawac do rozproszyn kau¬ czuku zwyklych dodatków, jak wypelnia¬ czy, barwników, srodków wulkanizujacych,, przyspieszaczy wulkanizacji, srodków, chro¬ niacych przed starzeniem sie, i tym podob¬ nych, przyczem ostateczna obróbka otrzyma¬ nych produktów, np. wulkanizacja i t. d., moze byc przeprowadzana we wlasciwych warunkach. Wulkanizacja moze byc usku¬ teczniana w znany sposób (zaleznie od po¬ trzeby) w goracem powietrzu, wodzie, pa¬ rze, sprezonem powietrzu i t. d. Tak np. przez zastosowanie dostatecznie wielkiego dodatku srodka wulkanizujacego* np. siarki, i odpowiedniej temperatury, np. mniej wie¬ cej 140°C, mozna otrzymywac produkty e- bonitowe, które moga byc dalej obrabiane jak ebonit, np. polerowane. Stosowanie wy- — 2 —pelniaczy, jak np* straconego weglanu wap¬ niowego, daje w poszczególnych przypad¬ kach dobre wyniki, zwlaszcza przy doda¬ waniu go w wiekszych ilosciach, poniewaz dzieki temu nietylko obniza sie koszty pro¬ dukcji, ale równiez zwieksza wytrzymalosc produktów ostatecznych, np. wytrzymalosc na scieranie.Naogól przy przeprowadzaniu sposobu wedlug wynalazku najlepiej jest stosowac rozproszyny kauczuku o zawartosci suchej substancji nie mniejszej od 60%, najlepiej 70% albo jeszcze wiekszej, np. skoncentro¬ wane rozproszyny, znane w handlu pod na¬ zwa ,,revertex". Przy stosowaniu takich stezonych rozproszyn otrzymuje sie szcze¬ gólnie mocne i spoiste produkty. Inna zale¬ te stosowania takich stezonych rozproszyn stanowi, ze rozmaite substancje uzupelnia¬ jace moga byc dodawane w polaczeniu z wiekszemi ilosciami wody, ulatwiajacemi mieszanie, przyczem zawartosc suchej sub¬ stancji w masie nie ulega obnizeniu do tego stopnia, aby ucierpiala na tem jednolitosc i spoistosc produktu ostatecznego. Podobniez przy stosowaniu mniej stezonych lub nie- stezonych rozproszyn kauczuku zaleca sie dodawac substancyj uzupelniajacych badz suchych, badz zwilzonych stosunkowo tylko malemi ilosciami wody, a to w tym celu, aby nie zmniejszac niepotrzebnie calkowitej za¬ wartosci suchej substancji w rozproszy¬ cie.Dobrze jest stosowac takie mieszaniny rozproszyn kauczuku z substancjami uzu- pelniajacemi, jak wypelniaczami, srodkami wulkanizujacemi i t. d., których calkowita sucha zawartosc substancji stalej bez srod¬ ka, wywolujacego krzepniecie, wynosi nie mniej niz 60%. Przy stosowaniu mniej ste¬ zonych rozproszyn kauczuku czesto dobrze jest prócz tego dodawac srodków zage¬ szczajacych, jak np. gumy Karaya, krzemia¬ nu sodowego, krzemofluorku sodowego lub tym podobnych substancyj, w celu uzyska¬ nia wystarczajacej lepkosci i zapobiezenia wydzielaniu sie ewentualnie dodanych sproszkowanych skladników, co prowadzi¬ loby do niejednorodnosci ostatecznego pro¬ duktu. Stosowanie bardziej stezonych roz¬ proszyn jest wiec korzystniejsze od stoso¬ wania rozproszyn mniej stezonych. Poza tem, poniewaz substancje dodatkowe musza byc dodawane mozliwie bez rozcienczenia, aby nie obnizac jeszcze bardziej stezenia mieszaniny, mniej stezone rozproszyny po¬ siadaja sklonnosc do koagulacji przynaj¬ mniej miejscowej, czego nalezy starannie u- nikac ze wzgledu na wlasnosci ostatecznego produktu.Przy uzyciu rozproszyn, zmieszanych ze srodkami, wywolujacemi krzepniecie dopie¬ ro pod dzialaniem ciepla, stosuje sie obra¬ canie dookola róznych osi form, wypelnio¬ nych odmierzonemi ilosciami tych miesza¬ nin przy odpowiednio dostosowanym doply¬ wie ciepla. Obrót trwa tak dlugo, az nasta¬ pi potrzebne zestalenie. Odpowiedni czas obrotu i ilosc doprowadzanego ciepla moz¬ na oznaczyc za kazdym razem zapomoca prób wstepnych. Przy uzyciu rozproszyn kauczuku, zmieszanych ze srodkami, wywo- lujacemi krzepniecie rozproszyn w zwyklej temperaturze ogrzewanie form jest zbytecz¬ ne, czasami jednak i w tym przypadku po¬ zadane jest czesciowe ogrzewanie w celu regulowania przebiegu zestalania.Formy wypelnia sie mieszanina przed jej zestaleniem, a dodatki, powodujace krzepniecie, wprowadza sie do mieszaniny bezposrednio przed wypelnieniem nia form, przyczem przy stosowaniu ogrzewania form ogrzewa sie je dopiero po umieszczeniu w nich mieszaniny.Srodkami zestalajacemi lub powoduja- cemi krzepniecie, które mozna stosowac od¬ dzielnie lub jako mieszanine kilku takich srodków, sa sole amonowe, np. azotan amo¬ nowy, chlorek amonowy, mrówczan amono¬ wy i octan amonowy, przyczem octan amo¬ nowy zaleca sie wprowadzac pod postacia roztworu, w celu unikniecia czesciowej lub — 3 —miejscowej koagulacji, Wszystkie te sub- stafecje dodatkowe sa stosowane w polacze¬ niu z rnnemi dodatkami, zwlaszcza np. z cynkiem (pylem cynkowym) lub z solami cynku, jak weglanem cynkowym. Cynku lub soli cynkuf zwlaszcza oleinianu cynku, moz¬ na jednak uzywac ewentualnie równiez od¬ dzielnie w roztworze alkalicznym.Jako dodatki, powodujace zestalenie, moga byc uzywane, jesli stosowac je w wy¬ starczajacej ilosci, równiez sole metali ziem alkalicznych albo tez kwasy, jak np. kwas octowy.Mozna przytem zapomoca malych prób wstepnych okreslic w latwy sposób ilosc i jakosc, ewentualnie sklad dodatków, które nalezy wprowadzic, aby zestalanie odbywa¬ lo sie po uplywie dajacego sie zgóry ozna¬ czyc czasu badz dopiero pod dzialaniem cie¬ pla, badz tez bez doplywu ciepla w zwyklej temperaturze. Szczególnie nadajaca sie mie¬ szanina dodatków, która wywoluje juz na zmmo szybkie i zupelne zestalenie, jest np. mieszanina tlenku magnezu, fosforanu trój- sodowego i chlorku amonowego.Typowa mieszanina, nadajaca sie do wykonywania niniejszego sposobu, ma np. nastepujacy sklad: stezonego mleka kauczukowego, tak zwanego „revertex'u" 1300 g, weglanucynku 200 g, siarki 30 g, dwlietylodwtftiokarbaminianu cynku 10 g, wody 415 cm8.Jesli do tej mieszaniny dodac 230 cm3 30% -owego roztworu azotanu amonowego, wtedy zestalenie masy wewnatrz pustej for¬ my zachodzi po ogrzaniu tej formy, np. do 80 — 90°C. Uzywajac tej samej mieszaniny pierwotnej, mozna przeprowadzic sposób i w zwyklej temperaturze, jesli odpowiednio powiekszyc ilosc dodanego srodka zestala¬ jacego, np. jesli do powyzszej mieszaniny „revertexV dodac 500 cm3 71%-owego roztworu azotanu amonowego/ Ogrzewanie, które sie stosuje ewentualnie podczas obra¬ cania form dookola kilku osi, moze sie np. odbywac tak, ze formy obraca sie nad go¬ raca woda w ten sposób, aby tylko przej¬ sciowo zanurzaly sie one w wodzie, a poza tern, byly otoczone para, wydzielajaca sie z wody. Formy moga obracac sie równiez w parze lub w powietrzu, ogrzanem w inny sposób.Pozadane jest w wielu przypadkach o- trzymywanie pustych wewnatrz cial w roz¬ miarach wiekszych od rozmiarów formy.Mozna to osiagnac najprosciej w ten spo¬ sób, ze nadyma sie te przedmioty przed su¬ szeniem zapomoca np. wydrazonej Igly, któ* ra sie wprowadza przez ich scianke i przez która wdmuchuje sie sprezone powietrze, poczem otwór znowu uszczelnia sie wzgled¬ nie zakleja miekkim kauczukiem, o ile nie zamyka sie on sam przez sie. W celu nade¬ cia mozna przytem osadzic ponadto w pu¬ stym przedmiocie wytwarzany specjalny korek, najlepiej z gumy, medajacej sie wul¬ kanizowac, przez który nastepnie przepro¬ wadza sie wydrazona igle lub podobny przy¬ rzad. Takie osadzenie moze byc twkuteczr nione najprosciej w ten sposób, ze wprowa¬ dza sie do formy korek wraz z jeszcze nte- zestalona mieszanina. Dzieki obrotowi for¬ my korek przywiera do dowolnego miejsca scianki wewnetrznej, w którem zostaje oto* czony przylegajacemi warstwami kauczuku.Grubosc korka dostosowuje sie przytem do obliczonej zgóry grubosci scianek ^wytwa- rzanego przedmiotu* jesH nie zalezy na im, aby korek byl osadzony tylko czesciowo, a wewnetrzne czesci scianki pustego ciala by¬ ly i w tern miejscu odpowiednio uksztalto¬ wane.Takie nadymanie posiada te zalete, ze zapomoca jednej formy mozna wytwarzac puste wewnatrz przedmioty kauczukowe najrozmaitszych rozmiarów, przyczem w ten sposób latwiej mozna ustalic najmniejsza ilosc mieszaniny wprowadzanej do form, — 4 —która nalezy zuzyc, aby zapewnic jednorod¬ ne osiadanie mieszaniny na wszystkich cze¬ sciach scianek formy.W niektórych przypadkach moze byc ko¬ rzystne nadymanie pustych cial po wysu¬ szeniu ich. Przez nadmuchiwanie po susze¬ niu zostaje powiekszona nie tyle objetosc, ile wewnetrzne cisnienie pustych cial, wsku¬ tek czego ich scianki staja sie bardziej na¬ prezone i bardziej sztywne.Suszenie przedmiotów, które po wyjeciu z formy sa jeszcze poczatkowo mikroporo- wate, a dopiero po suszeniu przechodza w zwarta mase, jak bylo wyzej powiedziane, wykonywa sie w warunkach, umozliwiaja¬ cych oddawanie zawartej w przedmiotach wody. Przez poczatkowo lagodne ogrzewa¬ nie zapobiega sie, aby pory warstwy ze¬ wnetrznej nie zamknely sie przedwczesnie, nie pozwalajac na wyjscie wody, zawartej ewentualnie jeszcze we wnetrzu przedmio¬ tów. Odpowiednie suszenie przeprowadza sie np. w ten sposób, ze zestalone produkty po wyjeciu z formy i ewentualnem nadeciu poczatkowo przemywa sie przez dluzszy czas, np. 3 — 4 godzin, a nastepnie z po¬ czatku ogrzewa bardzo lagodnie, np. do 25— 30°C. Nastepnie podnosi sie stopniowo tem¬ perature, np. do mniej wiecej 40°C. Calko¬ wite suszenie trwa mniej wiecej dwa dni, o ile suszenie nie jest przyspieszane przez za¬ stosowanie dmuchawy lub podobnego urza¬ dzenia.Nastepnie otrzymane produkty moga byc poddane zwyklej obróbce, np, w ten sposób, ze wprowadza sie je do roztworu kauczuku albo tez poprostu do rozpuszczalnika kau¬ czuku, dzieki czemu doprowadza sie mate- rjal do pecznienia. Do tego celu mozna e- wentualnie uzywac takze zabarwionych roz¬ tworów kauczuku. W ten sposób obrobione przedmioty mozna przytem poddawac po¬ nadto wulkanizacji na zimno, np. zapomoca jednochlorku siatfki, co daje dobry produkt ostateczny,? bez ujemnych cech, wlasciwych przedmiotom, wulkanizowanym zapomoca chlorku siarki przy przerobie mleka kau¬ czukowego.Poniewaz produkty zestalenia, wytwo¬ rzone w wydrazonych formach, przedsta¬ wiaja, jak bylo juz powiedziane, masy jed¬ norodne, zawierajace równomiernie rozsia¬ na wode, nie jest konieczne stosowanie form porowatych. Mozna wiec stosowac z dobrym wynikiem formy, odlane np. z lekkich sto¬ pów.Zapomoca sposobu wedlug wynalazku mozna wytwarzac równiez puste wewnatrz przedmioty kauczukowe i ebonitowe, które, jak np. obuwie w swej ostatecznej postaci, nie sa zupelnie zamkniete. Tak np. mozna wytwarzac sniegowce jako poczatkowo zu¬ pelnie zamkniete puste ciala i wytwarzac w nich nastepnie niezbedne otwory przez odci¬ nanie górnego konca lub czesci cholewko- wej.Najbardziej nadajace sie do wykonywa¬ nia sposobu wedlug wynalazku urzadzenie posiada glówny wal, zaopatrzony w osa¬ dzone w kierunku promieni ramiona i ewen¬ tualnie umieszczony w ogrzewanym zbior¬ niku, przyczem na koncach ramion znajdu¬ ja sie skladajace sie z kilku czesci formy, dajace sie odejmowac i obracac, które za¬ pomoca stalych narzadów sa wprawiane podczas obrotu glównej osi w ciagly albo nieciagly obrót dokola osi ramion. Kazde ramie posiada przytem nasade rurowa, na której osadzona jest np. zapomoca zamknie¬ cia bagnetowego forma, posiadajaca odpo¬ wiednia czesc nasadowa, na której znajdu¬ ja sie zeby, czopy lub podobne narzady, któ¬ re podczas obrotu osi zaczepiaja o odpo¬ wiednie stale wystepy lub podobne narzady i w ten sposób obracaja o oznaczony kat nasade rurowa, a zatem i forme.Urzadzenie powyzsze jest przedstawio¬ ne schematycznie dla przykladu na rysun¬ ku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie w prze¬ kroju wzdluz linji / — 7 na fig. 2, fig. 2 przedstawia urzadzenie w przekroju wzdluz linji III — III na fig. 1. — 5 —Przedstawione urzadzenie jest przezna¬ czone do wytwarzania przedmiotów z roz- proszyn kauczuku, wymagajacych dziala¬ nia ciepla dla wywolania zestalenia w po¬ zadanych rozmiarach. Urzadzenie jest utwo¬ rzone ze zbiornika 1, zawierajacego wal 2, który jest wprawiany w obrót zapomoca od¬ powiedniego* mechanizmu napedowego. Wal 2 obraca sie w lozyskach 3, umocowanych w odpowiednich otworach sciany zbiornika i. Wal 2 posiada mankiety albo tuleje 4, przyczem w kazdej tulei osadzone jest po piec prostopadlych do walu 2 ramion 5. Na ramionach 5 osadzone sa nasady rurowe 6 w ten sposób, ze moga sie one obracac dor kola ramion, natomiast nie moga poruszac sie wzdluz nich. Na kazdej z tych nasad rurowych 6 osadzona jest skladajaca sie z dwóch czesci forma kulista 7, np. z lekkie¬ go metalu, wciskana zapomoca nózki, prze¬ zwyciezajacej opór sprezyny 8, do nasady rurowej 6 i umocowywana w tej nasadzie zapomoca zamkniecia bagnetowego 9.Kazda nasada rurowa 6 posiada czwo¬ rokatna czesc 10, posiadajaca cztery wyste¬ py lub zeby 11. Zeby 11 przechodza obok cylindrycznej powierzchni obwodowej kol¬ nierza 72, polaczonego na stale z lozyskiem 3 osi. Podczas wiekszej czesci obrotu glów¬ nego walu 2 nasady rurowe 6 nie moga ob¬ racac sie dokola swej osi czyli na ramio¬ nach 5, poniewaz plaskie boki czesci 10 slizgaja sie po plaskiej powierzchni bocznej kolnierza 12. Kolnierz ten jest zaopatrzony jednak w wystajacy czop 13 znajdujacy sie na drodze zebów 11 i osadzony w odpowied- niem wycieciu 14. Poniewaz kazdy zab prz^ kazdym obrocie styka sie jeden raz z czo¬ pem 13, nasada rurowa 6, a wiec i forma 7 wykonywa wskutek tego za kazdym razem obrót o 90°, przyczem jednoczesnie w wy¬ ciecie 14 wchodzi odpowiednia krawedz czesci 10 nasady rurowej, przez co umozli¬ wia sie jej obracanie sie.Kazda forma sklada sie z dwóch czesci, polaczonych ze soba zapomoca palaka 15 i sruby 16. W celu wytwarzania zapomoca tego urzadzenia np. pilek, wyjmuje sie for¬ my z nasad rurowych i otwiera je. Nastep¬ nie do kazdej formy wprowadza sie zgóry okreslona ilosc mieszaniny opisanego juz rodzaju, zestalajacej sie tylko w razie o- grzania jej. Nastepnie zamyka sie formy i zaklada na nasady rurowe, poczem wprawia sie w ruch obrotowy wal glówny, po nala¬ niu do zbiornika cienkiej warstwy goracej wody. Zbiornik moze byc równiez zasilany para przez rure 17. Z poczatku obraca sie formy np. przez 1 — 2 minuty w otwartym zbiorniku, poniewaz sciany wydrazonych form przytern powlekaja sie szczególnie jed¬ norodnie, zanim nastapi wlasciwe zestalenie.Nastepnie zbiornik zamyka sie wiekiem i obraca formy dalej, az cala mieszanina ze¬ stali sie. Dalsza obróbke pustych cial, wy¬ jetych z form pa ich zdjeciu i otwarciu, ii- skutecznia sie nastepnie w opisany przed¬ tem sposób.Przy stosowaniu mieszanin, które ze¬ stalaja sie równiez bez uzycia ciepla w cia¬ gu dajacego sie zgóry okreslic czasu, zbior¬ nik nie jest potrzebny. Jednakze przy uzy¬ ciu takich mieszanin jest rzecza pozadana, aby obracanie sie napelnionych form odby¬ walo sie mozliwie jednostajnie równiez do* kola osi ramion. W tym celu odpowiednie opisane juz czesci urzadzenia moga byc za¬ stapione, np. przez wience zebate, które z jednej strony moga byc umocowane na na¬ sadach rurowych ramion, a z drugiej stro¬ ny — zapomoca odpowiedniego uchwytu na stale na lozysku glównego walu.Nalezy przytem zaznaczyc, ze obie osie, dokola których ma sie odbywac ruch obroto¬ wy napelnionych form, niekoniecznie musza byc prostopadle do siebie, lecz zaleznie od potrzeby, moga byc ustawione pod innym katem wzgledem siebie. Ostatnio wymienio¬ ne ustawienie zaleca sie zwlaszcza przy wy¬ twarzaniu pustych przedmiotów kauczuko¬ wych i ebonitowych, np. zabawek, o ksztal¬ cie niekulistym. — 6 — PL