Wiadomo, ze trwalosc wybarwien, otrzy¬ mywanych za pomoca barwników bezpo¬ srednich na wlóknie roslinnym, mozna po¬ lepszac przez dodatkowe traktowanie sola¬ mi niektórych zasad organicznych. Wiek¬ szosc tych zasad posiada w czasteczce lan¬ cuch alifatyczny zawierajacy co najmniej 7 atomów wegla* Zasady te zwiekszaja trwalosc wyfar- bowan na dzialanie wody i powtórne far¬ bowanie, a nawet w przypadku stosowania zasad amonowych z 5-eiowartoscibwym a- zotem polepszaja trwalosc na dzialanie po¬ tu, Jednak w praktyce nie maja zadnego wplywu na trwalosc wybarwien na pranie.Obecnie wykryto, ze mozna uzyskac znaczne polepszenie trwalosci na pranie, je¬ zeli do dodatkowego traktowania zastosuje sie takie zasady, które co prawda posiadaja równiez duzy ciezar czasteczkowy, lecz nie zawieraja w czasteczce dluzszego lancucha alifatycznego.Zasady, które wedlug wynalazku moga znalezc zastosowanie do polepszania trwa¬ losci na pranie wybarwien otrzymywanych za pomoca barwników bezposrednich, po¬ winny zawierac atom azotu pieciowartoscio- wego, aby ich sole z kwasami barwników nie ulegaly rozszczepianiu pod dzialaniem alkaliów stosowalnych do prania. Prócz tegoppwmy*h9nft ww^m-w™0**! dwie griipy ^aiio^ ftisfónowe lub sulfinowe.Duzy;ciezar <^asitec^i)(wy;inoze bycpzyski- wamy ifr rozmaity sposób. Mozna np. otrzy¬ mywac liczne tego rodzaju fcasady przez wprowadzanie reszt aromatycznych lub he¬ terocyklicznych, jak równiez przez wytwa¬ rzanie lancucha, powstajacego przez trak¬ towanie aimin dwu- lub wielowartosciowych substancjami alkylujacymi, zawierajacy¬ mi co najmniej diwie grupy zdolne do re¬ akcji.Patenty nr nr 25 803 i 24 106 chronia juz co prawda zastosowanie pro moga polepszac trwalosc na pranie wybar- wien otrzymywanych za pomoca barwników bezposrednich; dotycza one jednak zasto¬ sowania polimerycznych amin alifatycz¬ nych. - W porównaniu ze sposobem wedlug pa¬ tentu francuskiego nr 758 199, w którym do dodatkowego traktowania wybarwien, o- trzymywanych za pomoca barwników bez¬ posrednich na wlóknie celulozowym, sto¬ suje sie sole czwairtorzediowych zasad a- monowych zawierajacych w czasteczce u- klad co najmniej osmiu sprzezonych wiazan podwójnych, produkty wedlug niniejszego wynalazku wyrózniaja sie silniejszym dzialaniem.Oprócz zasad amonowych mozna sto¬ sowac wedlug wynalazku w takich samych warunkach równiez zwiazki fosfonowe, sul¬ finowe i podobne o charakterze mocno za¬ sadowym.Przyklad! I. Do roztworu 54 czesci wagowych p - fenylenodwuaminy w 500 czesciach wagowych wody dodaje sie 60 czesci wagowych sody, po czym w tempe¬ raturze 0 — 5°C dolewa sie powoli 120 czesci wagowych chlorku chlorpacetylu.Powstaly Osad przemywa sie zimna i go¬ raca woda oraz alkoholem. Jest to dwu- ohlorodwuacetylo - p - fenylenodwuaimid. 50 czesci wagowych otrzymanego w ten sposób amidu ogrzewa sie ze 100 czesciami wagowymi pirydyny w ciagu 20 godzin do lOO^C. Powstaly osad wymywa sie alkoho¬ lem i suszy. Produkt mozna otrzymywac w postaci wolnej od ewentualnie nieprzerea- gowanego aajiidu przez przesaczanie wod¬ nego roztworu powstalej zasady amonowej i stracanie jej za pomoca soli kuchennej lub alkoholu. 3% -owe wybarwienie barwnikiem „Si- riusblau BR" (Schultz-Julius, 7 wydanie, tom II, 197) na materiale bawelnianym traktuje sl^ dodatkowo okolo ^0,2%-owym roztworem otrzymanego produktu w ciagu Vz godziny w, temperaturze okoh 30°C.Wybarwienie odznacza sie bardzo dobra trwaloscia na pranie.Przyklad II. 226 czesci wagowych 3, 4, 3', 4' - czteroaminodwufenylonietanu o- grzewa sie ze 150 czesciami wagowymi bez¬ wodnika ftalowego do 180 — 200°C az do chwili zakonczenia procesu odszczepiania wody. Powstaly stop po uprzednim sprosz¬ kowaniu luguje sie goracym roztworem so¬ dy i suszy. 100 czesci wagowych powstale¬ go imidoazolu rozpuszcza sie w 50 czesciach wagowych kwasu mrówkowego i 300 cze¬ sciach wagowych wody; przez dodanie so¬ dy wytraca sie wolna zasade w stanie znacznego rozdrobnienia. Zawiesine traktu¬ je sie 200 czesciami wagowymi siarczanu dwumetylowego utrzymujac stale odczyn zasadowy, rozpuszcza przez dodacie znacz¬ nych ilosci wody, saczy i wytraca za po¬ moca soli kuchennej. W ten sposób otrzy¬ muje sie zasade amonowa w postaci bru- natnawego proszku, latwo rozpuszczalnego w wodzie.Wybarwienia otrzymywane za pomoca barwników bezposrednich, potraktowane dodatkowo roztworem powyzszej substan¬ cji w sposób podobny do opisanego w przy¬ kladzie I, odznaczaja sie równiez dobra" trwaloscia napranie.Jesli wybarwienia traktuje sie produk¬ tem alkylowania imidoazolu o skladzie przypuszczalnie nastepujacym: — 2 —iV. c#„ c \nh-< ~CH,-< -NH/ otrzymywanym w analogiczny sposób z 3, 4, 3', 4' - czteroaminodwufenylometanu za pomoca kwasu octowego, wówczas równiez wzrasta znacznie trwalosc tych wybarwien na pranie.Przyklad III- 224 czesci wagowe p - fenylenodwuglicyny (patent niemiecki nr 145 062) ogrzewa sie z 216 czesciami wago¬ wymi o - fenylenodwuaminy do temperatu¬ ry okolo 200°C az do chwili zakonczenia procesu odszczepiania wody. Imidoazol mozna wyodrebnic w sposób podobny do sposobu opisanego^ w przykladzie II. Przez traktowanie siarczanem dwumetylowym i soda w wodnym roztworze przeprowadza sie go w zasade trzeciorzedowa. 30 czesci wagowych tej zasady ogrzewa sie z 70 cze¬ sciami wagowymi estru metylowego kwasu p - toluenosulfonowego w ciagu 3 godzin do temperatury 100°C, po* czym stop rozpu¬ szcza sie w wodzie, zobojetnia i odparowu¬ je. Produkt ten równiez znacznie polepsza trwalosc na pranie wybarwien otrzymywa¬ nych za pomoca barwników bezposrednich.Przyklad IV. 54 czesci wagowe forma- lui-a - dwuchlorohydryny (Beilstein, 4 wy¬ danie, tom I, strona 575) ogrzewa sie z 95 czesciami wagowymi czterometyloetyleno* dwuaminy w ciagu kilku godzin do tempe¬ ratury 140 — 150°C. Powstala zasade amo¬ nowa uwalnia sie przez wymycie benzolem od niepczereagpwamych produktów wyjscio¬ wych, przy czym otrzymuje sie brunatna* wa zywice, latwo rozpuszczalna w wodzie.Przez dodatkowe traktowanie za pomoca wodnegoi roztworu 'tego produktu wybar¬ wien, otrzymywanych za pomoca barwni¬ ków bezposrednich, polepsza sie znacznie ich trwalosc na pranie.Przyklad V. 70 czesci wagowych 2,6 - dwuaminopirydyny (patent niemiecki nr 399 902) ogrzewa sie w roztworze chloro- benzenowym z 46 czesciami wagowymi sy¬ metrycznego dwuchloroacetonu do tempe¬ ratury 100°C, az do chwili, w której prze¬ stanie sie juz wydzielac osad- Produkt wy¬ mywa sie chlorobenzenem, rozpuszcza chlo¬ rowodorek powstalej zasady w wodzie i traktuje w temperaturze pokojowej 400 czesciami wagowymi siarczanu dwumetyló- wego utrzymujac stale odczyn zasadowy az do zaniku siarczanu dwumetylowego. O- trzymana zasada zachowuje sie wzgl^d&m wybarwien, otrzymywanych za pomoca barwników bezposrednich, podobnie, jak wyzej opisane zwiazki.Przyklad VI. 3%-owe wybarwienie barwnikiem ,,B(rillantbenzoechtviolett 5 RH" (Schultz-Julius, 7 wydanie, 342) na przedzy bawelnianej traktuje sie w ciagu V2 godziny w temperaturze 30 — 35°C roz¬ tworem 1 g dwuchlorku p - ksyleno-dwu- trójfenylo-fosfonowego o wzorze (C6H5)3iP-CH2 I Cl y—\ w litrze. Trwalosc wyfarbowania na pra¬ nie znacznie sie polepsza.Przyklad VII. 128 czesci wagowych heksabromoheksametylobenzenu (Berichte -CHz-P i (C6Hh I CI d. deutsch. Chem. Ges. 46, strona 2 365) o- grzewa sie z roztworem 170 czesci wago¬ wych trójmetyloaminy w 250 czesciach wa¬ gowych chlorobenzenu w ciagu 5 godzin do — 3 —temperatury 130°C pod cisnieniem. Wy¬ dzielona sól bromowodorowa utworzonej zasady amonowej wymywa sie benzolem, po wysuszeniu rozpuszcza w wodzie i od¬ sacza od niewielkich ilosci nieprzereago- wanego materialu wyjsciowego. Otrzymany wodny roztwór mozna stosowac bezposred¬ nio do uzytku. W celu otrzymania produk¬ tu w stanie suchym nalezy go wytracic ace¬ tonem z roztworu wodnego* Zasada ta przy dodatkowym traktowa¬ niu nia wybarwien, otrzymywanych za po¬ moca barwników bezposrednich, zachowuje sie podobnie, jak1 produkty opisane w po¬ przednich przykladach.Przyklad VIII. Do 129 czesci wago¬ wych a - dwuchloirohydryny wlewa sie 480 czesci wagowych 50%-owego wodnego roz¬ tworu siarczku sodu, przy czym nastepuje ogrzanie sie mieszaniny, która sie miesza jeszcze w ciagu 6 — 7 godzin na wrzacej lazni wodnej. Po ochlodzeniu otrzymuje sie oleisty lepki produkt reakcji, skladajacy sie z organicznych zwiazków siarkowych o duzej czasteczce, nierozpuszczalny w wo¬ dzie i w zwykle uzywanych rozpuszczalni¬ kach organicznych. 40 czesci wagowych tego produktu o- grzewa sie z 80 czesciami wagowymi siar¬ czanu dwumetylowego w ciagu 3 — 10 go¬ dzin do temperatury 100 — 110°C, a nad¬ miar siarczanu dwumetylowego usuwa sie za pomoca rozpuszczalników organicznych.W ten sposób otrzymuje sie latwo rozpu¬ szczalna zasade sulfinowa, która przy do¬ datkowym traktowaniu wybarwien, otrzy¬ mywanych za pomoca barwników bezpo¬ srednich, zachowuje sie podobnie, jak pro¬ dukty opisanie w poprzednich przykladach.Przyklad IX. Material bawelniany, wyfarbowany 3% barwnika „Brillantbeiizo- violett BBH" (Schultz-Julius, tom uzupel¬ niajacy I, 7 wydanie, strona 73), traktuje sie w ciagu V2 godziny w temperaturze 30°C roztworem 1 g w litrze zasady pirydy¬ nowej zywicy opisanej w przykladzie IV patentu niemieckiego nr 551 872, otrzymy¬ wanej z technicznej mieszaniny krezolowej z formaldehydem w obecnosci kwasu solne¬ go, po czym material bawelniany plucze sie. Otrzymane w ten sposób wybarwienie jest znacznie trwalsze na pranie od wybar- wienia pierwotnego. PL PL